Кй афв мешаваду кй не?

Ба чанд пуле ки харидаам, ба хамон нарх мефурушам. Инро метавон шиъори афве кард, ки хамакнун дар Точикистон сар шудааст. Чй хеле ки даста-даста одамонро ба 5 солу 10 сол зиндонй мекарданд, хамон хел гурух-гурух озод мекунанд.

Дар як руз 60 кочокбари маводди мухаддир озод шуда рафт, ки боз ба тичроати героин машгул шавад, зеро ягон кори дигар надорад ва карда хам наметавонад.

Як бор дар як мурофиъа байни бист дакика 7 нафарро ба мухлатхои тулонй равонаи махбас карда буданд. Суд ё додгохи Точикистон хамонест, ки Махмадрузй Искандаровро аз руи шубхаи гум шудани 2 миллион доллар 25 сол доданд ва гуфтанд, ки ин мурофиъа заминахои сиёсй надорад.

Аммо Муродалй Алимардонов, ки 1 миллиард долларро гум кардааст, на танхо дар озодй мегардад, балки на суду на додситони кул ё ожонси коррупсия пишаки зарди уро пишт гуфта наметовонанд. Баракс, ба у мансаби баландтар медиханд.

Ин афв дар хакикат як амали башардустона мебуд, агар Искандаров, Ориф Маьруфов, Ёкуб Салим, Рустам Файзиев (касе ки аз болои чооболй Рахмон ба ООН ариза навишта, лекин нафиристода буд), Гаффор Мирзоев ва даххо махбуси сиёсй хам ба озодй мебаромаданд.

Лекин ба ин шаклаш ин афв як дилгармкунии интихобкунанда ба хизби чооболй хаст дар ростои интихоботи порлумонй.

Агар ин одамон холо бо дастури Калон ба озодй мебаромаданд, ба нахве гуё аз у карздор мешуданд. Онхо худо хохад, як руз озод мешаванд, вале на хамчун афвшудагон, балки кахрамононе ки азоби ин миллатро ба тамоми сахтихояш кашиданд. Махсусан, Махмадрузй Искандаров, ки мехост дар интихоботи президентй иштирок кунад ва ин халкаи оилавиро аз гардани точикон биканад.

Натичатан онхое афв мешаванд, ки зарарашон ба мардуми точик даххо бор зиёдтар аст. Кучахо боз пур аз чинояткорони хурду реза мешавад. Боз наркотикхо фарзандони точикро ба мусибат гирифтор мекунад ва мухочирони точикро дар Русия зери зарба мегузорад.

Кадом вазорат бештар дуздидааст?

Хумайрои БАХТИЁР

Аз тарафи идораҳои давлатӣ дар 9 моҳ 10 милллион дуздида шудааст

Бори аввал Вазорати молияи Тоҷикистон дуздии маблағ аз чониби идораҳои давлатиро эълон намуд. Тибки маълумоти Вазири молияи Точикистон Сафаралӣ Наҷмиддинов, масъулини 8 корхонаи давлатӣ барои ғайримақсаднок истифода бурдани маблағхои буҷаи давлат бояд назди макомот ҷавоб гӯянд. Вазири молия гуфт, ки барои дақиқ кардани омор феълан комиссияи махсус тафтишот мегузаронад.

Давоми 9 моҳи соли равон масъулини Вазорати молияи Точикистон дуздӣ ва аз худкунии маблағро дар 8 идораи давлатӣ дар ҳаҷми зиёда аз 10 млн сомонӣ ошкор кардаанд. Ба гуфтаи Сафаралӣ Наҷмиддинов буҷаи кишвар бештар дар бахшҳои иҷтимоӣ, маорифу тандурустӣ аз худ шудааст.

Ин нуктаро Сафаралӣ Наҷмиддинов рӯзи 23-юми октябр зимни баргузории нишасти матбуотии Вазорати молия зикр намуда гуфт, ки шурӯъ аз моҳи январ Корхонаи воҳиди давлатии “Мубориза бар зидди малах” 1 млн. 582 хазор сомонӣ. Вазорати мелиоратсия ва захоири об 253 ҳазор сомонӣ ва Агентии давлатии хифзи иҷтимоии аҳолӣ аз 4 млн сомонӣ, ки ҳамчун кӯмакпулӣ барои афроди беҷойи кор пешбинӣ шуда буд. 687 ҳазор сомониашро аз худ кардааст.

Ҳамзамон масуълини Вазорати нақлиёт ва комуникатсия барои 4 млн сомонӣ ва Вазорати энергетика ва саноати кишварро зарур аст, то дар мавриди гум шудани 6 млн сомонӣ назди мақомот ҷавоб гӯянд. Ҳарчанд ҳаҷми буҷаи давлатӣ кам аст, аммо агар ин маблағҳо самаранок истифода шаванд, пас имконияти бароварда сохтани баъзе аз ниёзҳои мардум вуҷуд дорад. Вазири молияи Тоҷикистон бо изҳори таасуф гуфт, ки иллати аслии норасои ва нодории кишвар низ маҳз дар дуздидии маблағҳои давлатӣ аз ҷониби вазорату идораҳо мебошад.

Бояд гуфт, дар феҳрасти “сиёҳи” омода кардаи Вазорати молия ҳамчунин Агентии захираҳои геодезии Тоҷикистон бо дуздии 300 ҳазор сомонӣ, Геологияи тоҷик 308 ҳазор сомонӣ ва департаменти Хоҷагию манзилии комуналӣ бо ҷурми аз худ кардани 8 ҳазор сомонӣ шомил шудаанд. Сафаралӣ Наҷмиддинов гуфт, ки фаъолияти ғайриқонунии 8 ниҳоди давлатӣ танҳо аз ҷониби масъулини Вазорати молияи Тоҷикистон ошкор шуда, эҳтимол сафи чунин идораҳо дучанд бошад. Феълан комиссияи махсус барои дақиқ кардани ин маълумот дар корхонаҳои зикршуда, санҷиш мегузаронад.

Маврид ба зикр аст, ки чанде қабл раҳбари Агентии мубориза бо коррупсияи назди президенти Тоҷикистон Фаттоҳ Саидов низ аз афзоиши сатҳи фасод миёни мансабдорон ва раҳбарони мақомоти баландпоияи кишвар изҳори нигаронӣ кард. Номбурда, гуфт, ки давоми 9 моҳи соли равон масъулин дар тамоми сохторҳои давлати 892 тафтишоту санҷиш гузаронида, ба маблағи 55,9 млн. сомонӣ зарари молиявиро ошкор кардаанд. Фаттоҳ Саидов омили аслии дуздии маблағи буҷаи давлатиро дар бемасъулиятии бархе аз раҳбарони сохторҳои қудратӣ мебинад.

Агентии мубориза бо фасоди назди президенти кишвар дар ҳоле аз дуздида шудани 55, 9 млн сомонӣ дар давоми нӯҳ моҳи соли равон мегуяд, ки тибқи ҳисоботи соли 2008 масъулини ин ниҳод дар ҳаҷми 96 млн сомонӣ хисорот молиявиро ошкор карда буданд.

Ҳанӯз моҳи марти соли равон замоне, ки Шерхон Салимзода раҳбарии Агентии мубориза бо фасоди назди президенти Тоҷикистонро бар ӯҳда дошт, зимни ҳисоботи худ дар парлумони Тоҷикистон гуфт, ки давоми соли 2008 масъулин пас аз санҷишхо ба президенти кишвар 47, вазорату идораҳои давлатӣ бошад 63-пешниҳод равон карда, дар натиҷа ҳазору 266 нафарро ба ҷавобгарии интизомӣ кашида, 63 нафари дигар аз вазифа озод шудааст.

Бояд гуфт, ки он замон ин ҳисоботи Шерхон Салимзода миёни вакилон баҳсҳои зиёдеро ба бор овард. Аз ҷумла Шодӣ Шабдолов вакили мардумӣ гуфта буд, ки агар масъулини Агентии мубориза бо коррупсия ба маблағи наздики 96-млн сомонӣ зарари молиявиро дар мақомоти давлатӣ ошкор кардаанд, пас даст доштани танҳо 63 нафар ба авҷи фасод дар сатҳи давлатӣ зери суол меравад. Ва худи ҳамон руз вакили дигар Юсуфҷон Ахмедов барои ҳалли мушкили мазкур пешниҳод намуд, то ҳамасола эъломияи муаяйни харҷу сарфи мансабдорон ва маоши онҳо ба ҷомеа пешниҳод шавад. Ба бовари Юсуфҷон Ахмедов ҳачми даромад ва хароҷоти мансабдорону шахсони воқеъӣ набояд махфӣ бошад.

Дар ҳамин ҳол, таҳлилгари масоили иқтисодӣ Зулфиқори Исмоилиён аз пешниҳоди вакили мардумӣ ҷонибдорӣ намуда гуфт, ки нашри дороии мансабдорон хуб аст ва он метавонад то андозае барои мубориза бо ришвахорӣ дар сатҳи давлатӣ мусоидат намояд.

Аммо номбурда муътакид аст, ки барои додани декларатсияи молу амвол мансабдорони мо зид хоҳанд буд. Зеро, аз замони шӯравӣ дар идеологияи онҳо боқӣ мондааст, ки ҳатман аз вазифаи ба даст овардаашон бояд суди молӣ бубинанд. Ба сифати далели гуфтаҳояш, номбурда аз ҳақ ва хуқуқи мансабдорони тоҷик ба тиҷорат оварда, мегӯяд, ки тибқи қонунгузории кишвар онҳо набояд ба тиҷорат даст зананд, вале дар ҳоли таҳлил муаяйн хоҳад шуд, ки тақрибан тамоми тиҷорати бузурги кишварро мансабдорон ба таври пинҳонӣ соҳиб шудаанд.

Умуман мегӯяд Зулфиқори Исмоилиён, худи фасодкорӣ дар Тоҷикистон дар қиёс бо давлатҳои дигар куллан фарқ мекунад. Агар дар давлатҳои хориҷ танҳо корхона ва ё ширкатҳои бузург барои ба даст овардани тендер ришва диҳанд, пас дар Тоҷикистон барои гирифтани роҳхат ва ё маълумоте шаҳрвандони оддиро лозим аст, то ба ин ё он масъули идораи давлатӣ пора бидиҳанд, ки ин ба мардуми кишвар таъсири бевосита мерасонад. Омили мазкур мушкили-№1-и кишвар мебошад, чун дар натиҷа эътимоди мардумро нисбат ба давлат аз байн мебарад, изҳор дошт Зулфиқори Исмоилиён. Ба бовари вай мубориза бо фасодкорӣ дар сатҳи давлатӣ хеле мушкил бошад ҳам, аммо имконпазир аст.

Масуълини Кумитаи андози Тоҷикистон метавонанд, алайҳи фасодкорӣ дар кишвар муборизаи шадидро ба роҳ монда, натиҷаи хуберо ҳам ба даст оранд. Аммо, кормандони ин ниҳодро зарур аст, ки новобаста аз вазифа ва хешутабориашон корхонаҳои кишварро аз пардохти андоз озод нанамоянд. Зеро, соли сипаригардида парлумони Тоҷикистон бо пешниҳоди имтиёзе 27 корхонаи дохилӣро аз пардохти андоз озод намуд. Зулфиқори Исмоилиён муътакид аст, ки агар ҳамаи корхонаҳои Тоҷикистон андозро сари вақт пардохт намоянд, пас ба буҷаи давлат мабалағи зиёд ворид шуда, эҳтимол меравад мизони фасод ва порахӯрӣ то андозае коҳиш ёбад.

Таҳлилгарон бар ин назаранд, ки коррупсия зери сояи чатре ба вуҷуд меояд, ки он иктисодиёти сиёҳ, ё худ “теневая экономика” унвон дорад. Дар ин робита, қаблан аз ҷониби Маркази таҳлилии “Шарқ” як назарсанҷӣ гузаронида шуд. Пажӯҳиши ин марказ мушаххас кардааст, ки ҳудуди 60-дарсади иқтисодиёти кишвар “иқтисодиёти сиёҳ” мебошад. Ин ҳам дар ҳолест, ки ба иттилои қаблии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон “иқтисодиёти сиёҳ” дар кишвар 25 фисадро ташкил медиҳад.

Мантиқан вазорату идораҳои давлатӣ бояст барои пешбурди вазъи иҷтимоии аҳолй талош намоянд, аммо маълум мегардад, ки бархе аз онҳо бо дуздии худ садди пешрафти кишвар мегарданд. Бо чунин ҳол оё метавон ба ояндаи кишвар умед баст?

ЧАРОҒҲОИ «КАММАСРАФ» – ЗАРАР БА ҶИСМУ ФОИДА БА ҲУКУМАТ!?

РУСТАМХОҶА «Начот» №42 15.10.09

Мусаллам аст, ки паёми Президенти ҷумҳури ва фармони у таҳти рақамн 653 “Дар бораи тадбирҳои иловагии истифодаи сарфаҷӯёнаи энергия” ба раванди истифодаи лампаҳои каммасраф гузаштани аҳолӣ ва корхонаву муассисахо ибтидо гузошт. Чунон ки дар паёми Президент омада буд: “Истифодаи лампаҳои каммасрафи замонави, ки харҷи неруи барқро то 5 маротиба кам мекунанд ва илова бар ин муҳлати кори онҳо 8-10 маротиба зиёдтар аст, ба мақсад мувофиқ мебошад”. Аз рӯи маълумотхои хамонвақтаи ШСХК “Барқи тоҷик”, вобаста ба истифодаи лампаҳои каммасраф истифодаи барқ аз ҷониби аҳоли дар ҷумҳурӣ ҳар рӯз то 7-7,5 миллион кам гашта, энергияи сарфакардашуда дар корҳои истеҳсодӣ самаранок истифода бурда мешавад.

Дар ин хусус, аз ҷумла ба аҳолӣ аз ҷониби масъулини умури матбуотии ШСХК “Барқи тоҷик” мужда расонида шуда буд, ки як лампаи оддии 100 -ватта дар даҳ соати фурӯзон будан 1 кВт ё худ 6 дирам кор мекунад, Ҳамзамон лампаҳои люминестсентӣ дар 20 соат, лампаҳои каммасрафи рӯшноии диодӣ бошанд, дар 50 соати фурӯзон будан 1 кВт ё худ 6 дирам кор мекунанд. Инчунин масъулин афзуда буданд, ки дар ҳолати як ватт хароҷот намудан, рӯшноибахшии лампаҳои диодӣ нисбат ба лампаҳои муқаррарии тафсон 8 маротиба ва нисбат ба лампаҳои люминестсентӣ 1,3 баробар зиёданд ва рӯшноии лампаҳо ба рӯшноии рӯз наздик буда, ба узви босира зарар надоранд. Баҳри амалӣ кардани ин кор ҳатто баъзе мутахассисони барқ ва тибб, ки аз ҷумлаи соҳибмансабон буданд, ба воситаи матбуот васеъ истифода бурда шуданд. Ва онон барои он ки имтиёзҳои хешро аз даст надиҳанд, бе дудилагӣ “сиёҳ” – ро “сафед” мегуфтанд.

Лекин, тавре ки дар урфият мегӯянд, “офтобро бо домон пӯшонида намешавад”. Яъне имрӯз, ки мутахассисону барқчиёни матин ба воситаи матбуоти даврӣ аз ҷорӣ кардани лампаҳои каммасраф изҳори нигаронӣ менамоянд. Аз суханҳои ҳаққонии онҳо маълум аст, ки ҳама пойдор набудани маъракаи гузаштан ба чунин лампаҳои барқиро дарк намудаанд. Ҳатто вақти сафар ба навоҳии кишвар ҳам норизогии мардумро аз ҷорӣ кардани лампаҳои ба истилох, “каммасраф” возеҳу равшан эҳсос кардан мумкин аст. Чунончи, сокинони шаҳраки Мӯъминободи нохияи зебоманзари Мӯъминобод Исфандиёри Мӯсо, Маҳтоббибии Карим, Абдусамади Латиф, Нуруллоҳи Абдулло, Парчамоҳи Хуршед, Латифамоҳи Қурбон, Шарифи Назар ва дахдо дигарон низ аз ҷорӣ кардани лампаҳои ба истилоҳ “каммасраф” изҳори нигаронӣ намуданд.

-Кормандони “райсеть” -и ноҳиявӣ “лампаҳои каммасрафро истифода баред” гуфта, моро куштанӣ бошанд-мегӯяд яке аз сокинони шаҳраки Мӯъминобод. – Агар не, пас, чаро хукумат чунин қарори бехирадона қабул кардааст? Дар ноҳия рӯзномаву маҷалларо дар шаби хобат ҳам намебинй, танҳо тариқи телевизион аз ин масъала огоҳӣ ёфта, ба дилшикастагӣ афтодем. Аз он “мутахассисон”, ки дар давраи шӯравӣ хонда, камол ёфта ва имруз ба хотири вазифаву имтиёзҳои иловагӣ шуда, аз минбари пурифтихори оинаи нилгун бидуни андеша ҳарф мезанад, дар ҳайратем. Зеро се адад лампаҳои “каммасраф” ба қадри як ададлампаҳои пешин равшанӣ намедиҳанд, ки бешубҳа, ин ба зарари қувваи босираи мардум мебошад. Агар ин раванд ҳамин тавр идома ёбад, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро зарур мешавад, ки дар оянда боз чанд донишкадаву табобатгоҳҳои бемориҳои чашм бунёд намояд. Ин икдом бовариро аз ҳукумати кунунӣ бамаротиб коста гардонида истодааст…

Вақте ки аз ноҳияи баландкӯҳ дидан кардам, дар он ҷо ҳам раванди ҷойи- вазкунии ҳисобкунакҳои («счётчикҳо») барқӣ ба ба назар мерасид. Албатта, ин раванди хуб аст, аммо хар раванд анҷоми оқилонаро талабгор аст. Дар ноҳияи Мӯъминобод бошад, ба бехатар ҷойгир намудани ҳисобкунакҳои барки тамоман диққат намедиҳанд. Дар бисёр хонаҳо ҳисобкунакҳои барқӣ аз ҷои бехатар, яъне дохили хона гирифта шуда, дар беруни девори хона, яъне дар ҳавои кушод ҷойгир карда мешаванд. Коргарони шабакаи барқии ноҳия ба эътирози шаҳрвандон дар бобати дар ҷои хатарнок насб кардани ҳисобкунакҳо посух медиханд, ки эшон сабр кунанд, ҳамин ки комиссия омада рафт, боз ҳисобкунакҳои барқиро дар ҷойҳои аввалааш мегузоранд. Магар чунин оромкунии аҳолӣ ба бозии мушу гурба шабоҳат надо-рад? Агар то он вақт борону барф борад, кӣ кафолат дода метавонад, ки хатари ҷиддии ҷониву молӣ ба амал намеояд? Оё ҳамон аъзои комиссия дарк намекарда бошанд, ки ҳавлиҳо на он хонаҳои баландошёнаи гузаргоҳдоранд? Ҳангоми дар беруни хонаҳо ҷойгир кардани ҳисобкунакҳои барқӣ вақти каме борон боридан ҳар лаҳза хатари сар задани сӯхтор аз ноқилҳои барқӣ аз эҳтимол дур нест. Пас чаро дидаву дониста ба амале даст мезанем, ки оқибаташ ногувор аст? Вақти сар задани воқеае, магар ҳаст ягон ниҳоди масъуле, ки зарари расидаро бар тараф кунад? Бешубҳа, не! Пас, ба кӣ даркор бошад ин амали беақлона ва боз кӣ муштоқи дидани бадбахтии чанд ҳамкеши худ бошад? Чаро иддае бо чунин амалҳои бемағзона обрӯву манзалати ҳокимиятро назди халқбоз ҳам поинтар мебаранд?

Дар кӯчаҳои Кӯлобшаҳр қадам зада истода, назди хонаи баландошёнае қарор гирифтем. Дар ин ҷо се нафар кормандони шабакаи барқтаъминкунии шаҳр аз ҷониби гузаргоҳ машғули дуруст кардани ноқилҳои барқй буданд. Ба онҳо наздик шуда, аз сӯҳбаташон дарёфтем, ки худашон аз кори иҷрокардаашон қаноатманд нестанд, вале аз ноилоҷӣ ба иҷрои ин кор камар бастаанд. Худро муаррифӣ кардан замин ду нафарашон бо сабаби вайрон накардани муносибати хеш бо мутахассисону роҳбарон аз сӯҳбат рӯ тофтанд. Нафари сеюм ки худро Сафари Хатлонӣ муаррифӣ намуд, бе ягон дудилагӣ, бо як ҷасорати хос бо мо ҳамсӯҳбат шуд.

-Аз рӯзҳои нахусти тарғиб ва ҷорӣ кардани лампаҳои “каммасраф” ман бо ин раванд розӣ набудам,- далерона гуфт бародар Сафар.- Охир, ҳар як шаҳрванди оддӣ низ ба хубӣ дарк мекунад, ки ин лампаҳои “кам- масраф” монанд ба “лампаҳои рӯзона”-и даврони шӯравӣ буда, ҳеҷ гоҳ иқтидори равшанидиҳии лампаҳои муқаррариро надоранд. Вақте ки нури равшанӣ кам бошад, он ба хирашавии чашм мусоидат менамояд. Ман ҳайрон ба виҷдонфурушии муҳандисони барқу духтурони чашм мешавам. Онҳо танҳо ба хотири вазифа шуда, рӯирост ба чашми мардум хок пошида, барои дар оянда бад шудани саломатии мардум мусоидат намуда, ҳатто берӯёна “лампаҳои каммасраф” -ро реклом мекунанд. Наход кор ба дараҷае расида бошад, ки моро вазифаву имтиёзхои ҳукуматӣ нисбат ба ҳамкешони худамон бетафовут карда бошад?

Вақте аз Мӯъминобод ба Душанбе бармегаштем, дар масҷиде баҳри адои намоз тавакқуф кардем. Дар сӯҳбат бо аҳли масҷид дарк намудем, ки фурӯзонакҳои навбаромад қобили қабули онҳо нест. Аз ҷумла, яке аз онҳо гуфт: аз дасти мо чӣ ҳам меояд? Бо фурӯзонкунии ин лампаҳо ҳатто Қуръон ҳам хонда намешавад. Вале аз ноилоҷӣ “замин пасту осмон баланд” гуфта, ба худкӯркунй машғулем. Шояд нобиношавии аҳолӣ ба нафъи баъзе ашхоси соҳибмансаби ҷомеа бошад? Агар ҳадаф ҳамин бошад, аз доду нолаи мо ғайр аз худамон кӣ хунҷигар хоҳад шуд? Ба ҳар ҳол, мо қишри камбизоати аҳолии мамлакат абарқудратҳоро ба ҳукми Худои мутаъол ҳавола менамоем.

Мутаассифона, ин мушкилоти мардуми камбизоатро нодида гирифта, соҳибмансабон барои аз даст надодани курсӣ иваз кардани лампаҳои муқаррариро ба лампаҳои “каммасраф” тарғиб карда истодаанд. Чунин рафтор танҳо ба хотири ҳифзи курсӣ астӯ бас! Дуруст аст, ки эшон бобати пешгирии зарари молй меандешанд, вале чаро касе оид ба зарари ҷисмонӣ расонидани фурӯзонакҳо чизе намегӯянд? Охир, бе ин ҳам нарасидани ғизои сервитамин тандурустии мардуми камбизоатро хеле коҳондааст. Бо ҷорй кардани лампаҳои “каммасраф”-у хиракунандаи чашм боз аҳволи мардумро тангтар карданӣ бошанд? Эҳ, вой бар ҳоли чунин соҳибмансабон, ки имрӯз барои фароғати фиребандаи индунявӣ шуда, аз рӯзи фардои қиёмат андеша намекунанд…

Ба ақидаи сардори умури матбуотии ШСХК “Барқи тоҷик” мӯҳтарам Нозир Ёдгорӣ, гӯё мутахассисони агентии “Тоҷикстандарт” тавсия додаанд, ки бояд аз лампаҳое харидорй намуд, ки ҳатман сертификат дошта бошанд. Ва харидор ҳуқуқ дорад, ки аз фурӯшанда сертификат талаб намояд. Дуруст, лекин магар воқеияти ҳаёт чунин аст? Соҳибмансабони мӯҳтарами мо дар бораи лампаҳои сертификатсияшуда сухан ронда, ба худ савол намедиханд, ки магар лампаҳои муқаррарӣ бе сертификат ба ҷумҳурӣ ворид карда шудаанд? Оё кишвари мо бе дарвоза ё бесохиб аст, ки ба он моли бе сертификат ворид карда мешавад? Бо чунин суханронихо оё соҳибмансабони мо теша бар решаи ҳаммақомотҳои хеш намезананд? Ҳарфи гузаштагонро мебояд ҳагиеша дар лавхи хотир нигоҳ дошт, зеро рост гуфтаанд: ҳар сухан ҷоеву хар нукта мақоме дорад! Кор то ҷое қарор гирифтааст, ки баъзе масъулин кӯдакона мардумро хушдор медиҳанд, ки агар касе ба истифодаи лампаҳои каммасраф нагузарад, он кас худашро ҷазо медиҳад. Ин суханон танҳо аз забони заҳрогини бехабаре садо медиҳад. Ва мо ба чунин бехабарон хушдор медиҳем, ки мардуми камбизоату хору зори тоҷики мо аз ҷазодиҳии замонасозон кайҳо сахпӯст шуда, дар ҳоли бехудӣ умр ба сар бурда истодаанд. Бинобар ин, бас аст ҷафо!

Ин натичахо то кучо вокеъиянд?

Натиҷаҳои раъйдиҳӣ аз 14 сентябр то 4 октябр:

41% ба тарафдорй аз Ҳизби Сотсиал-Демократ — 118 овоз

19% ба муқобили ҳамаи ҳизбҳо — 56 овоз

18% ба тарафдорй аз Ҳизби Неҳзати Исломй — 53 овоз

10% ба Ҳизби Халқӣ-Демократй — 29 овоз

8% ба Ҳизби Коммунист — 23 овоз

3% ба Ҳизби Демократ — 9 овоз

1% ба Ҳизби Сотсилаист — 1 овоз

1% ба Ҳизби Ислоҳоти Иқтисодӣ — 1 овоз

1% ба Ҳизби Аграрӣ — 1 овоз

Дар ин назархоҳии хонандагони “Андеша” 291 нафар ширкат карданд.

Дар назарсанҷии гузашта, ки аз 10 то 20 июни соли равон баргузор гашта буд, натиҷаҳо ин гуна буданд:

ҲСДТ — 33% (61 раъй)

ҲНИТ — 19% (36 раъй)

ҲХДТ — 11% (20 раъй)

ҲКТ — 5% (10 раъй)

ҲИИ — 2% (3 раъй)

ҲСТ — 1% (раъй)

Дар он назархоҳии моҳи июн ҷамъан 187 нафар ширкат карда буданд.

Шумо ин ду натиҷаро чӣ гуна шарҳ медиҳед?

Панҷумин хуршед

(ё худ баёни ин ки инсон метавонад ба дасти худ сарнавишти хешро рақам бизанад)

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси аршади фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Камина одат надорам беш аз андоза телевизион тамошо кунам, чун аввалан вақташро надорам ва сониян, мўътақидам чунин одате аслан зиёновар аст. Ба истиснои пайгирии ахбори ҷорӣ дар ҷаҳон, аҳёнан агар филме ибратомез буд, тамошо мекунам. Рамазони соли ҷорӣ дар яке аз шабакаҳои симои Ирон, филме мусалсал ба намоиш гузошта шуд, ки инсофан қобили таҳсин аст. Ҳар касе онро сохта, дасташ дард накунад. Номи ин филм “Панҷумин хуршед” буд. Ҳарчанд поёни хубе (аз назари отифӣ) надошт, вале паёме, ки филмсоз мехост бирасонад, паёми ибратдеҳе буд.

Филмсоз мехост ба воситаи ин филм барои бинанда собит кунад, ки инсон дар рақам задани сарнавишти хеш ва атрофиёнаш, нақши бас муҳимме дорад. Хулосаи филм ин аст, ки боре барои як ҷавоне чунин фурсат муяссар мегардад, ки ба оянда сафар кунад, шоҳиди зиндагии атрофиёнаш дар оянда бошад, бубинад чӣ сарнавиште гиребогирашон шуда. Масалан мебинад хонаводааш (хоҳару модараш) ва яке аз дўстони самимияш ояндаи на чандон хуше доштаанд. Тасмим мегирад баргардад ва коре кунад, ки ояндаи эшон на он чунон шавад, ки шоҳидаш гардид, мехоҳад бо ҷобаҷоии бархе аз асбобе, ки мунҷар ба ин чунин сарнавишти нохуш шудааст, ояндаи эшонро тағйир бидиҳад. Ва муваффақ ҳам мешавад. Хулоса, ду ё се бор аз ин замон ба он замон ва баръакс сафарҳое анҷом дода ва муваффақ мешавад асбоби мунҷар ба сарнавишти муайянеро ҷобаҷо созад. Албатта худаш, ки дар замони оянда ошиқи духтаре мегардад, дар поён асбоб ба гунае ҷобаҷо мешаванд, ки дар ниҳоят маъшуқаи хешро аз даст бидиҳад, ки гуфтам ин филм финоли ғамангез аз назари отифӣ дорад. Бинанда мехост ин ду бо ҳам бирасанд, ки нарасиданд. Ҳоло коре ба ин ҷиҳат надорам.

Он чи мехоҳам арз кунам ин аст, ки гоҳе инсон матлаберо, агар печида бошад, наметавонад аз тариқи гуфтану навиштан ба хонанда бирасонад. Вале як намоишнома (филм ё театр), аз он ҷо ки малмусу маҳсус аст, метавонад ҳамон матлаби печидаро барои бинанда ба хубӣ ва осонӣ бирасонад.

Дар системаи маърифатии ислом, масъалаи “сарнавишт” (қазо ва қадар) ба гунае олӣ ва дақиқ баён гардида, ки дар ҳеҷ як аз системаҳои маърифатии башарӣ назири онро пайдо наметавон кард. Ислом, дар айни ин ки буду шуди ҳар падидае дар ҷаҳони ҳастиро, тибқи қазо ва қадари илоҳӣ медонад, аммо ҳаргиз нақш доштани худи инсон дар тағйиру рақам задани сарнавишташро нодида нагирифтааст. Қуръон дар айни ин ки мегўяд: “Ҳеҷ мусибате дар замин ё дар нуфуси шумо ба шумо намерасад магар он ки қабл аз он ки онро зоҳир кунем, дар китобе сабт шуда ва ин бар Худо осон аст” (Сураи Ҳадид, ояти 22), ва (дар айни замон) мефармояд: “Худо вазъи ҳеҷ мардумеро иваз намекунад магар он ки худи онҳо вазъи нафсонии худро тағйир диҳанд” (Сураи Раъд, ояти 11).

Ба назари баъзе гўи Қуръон ин ҷо таноқуз мегўяд. Яъне ин чи гуна аст, ки Қуръон аз тарафе мегўяд: ҳар чи шуду ҳасту мешавад, тибқи қазо ва қадари илоҳист, вале аз тарафе мегўяд: шумо инсонҳо худ дар тағйири сарнавишти хеш муассиред?

Аммо худи Қуръон ин дуро бо ҳам қобили ҷамъ медонад, на мутаноқиз. Дар ояте мефармояд: “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад), ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад, ва “китоби модар” (асл ва модари ҳамаи китобҳо ва навиштаҳо) фақат назди Ўст” (Сураи Раъд, ояти 39).

Маънои ояти номбурда, бо таваҷҷўҳ ба баёноти гуҳарбори ҳазрати Паёмбар (с) ин аст, ки қазо ва қадар дар мавриди инсонҳо якнавохт нест. Худованди Мутаол дар мавриди инсонҳо, қазо ва қадарҳои мутааддиде гузошта, ки таъйини ҳар кадом, бастагӣ ба ихтиёру интихоби худи инсон дорад. Масалан: касе ба навъе беморӣ мубтало шуда. Агар ин бемор даво бихўрад, шифо хоҳад ёфт, яъне як сарнавишт хоҳад дошт, вале агар даво нахўрад, хоҳад мурд, яъне сарнавишти дигаре пайдо хоҳад кард. Бо хўрдани даво, он сарнавишти шум маҳв хоҳад шуд. (Ин аст маънои “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад”).

Дар ривояте омадааст рўзе Паёмбар (с) ҳамроҳи чанд тан аз ёрон нишаста буданд, ки марде аз канорашон рад шуд. Паёмбар (с) рў ба ёрон карда фармуданд: ин шахс дигар барнахоҳад гашт, яъне хоҳад мурд. Чанд соате сипарӣ шуд, ки диданд мард ҳамроҳ бо ҳезуме дар китф солиму тандуруст бармегардад. Ёрон аз он ҷаноб (с) пурсиданд, ки магар нагуфтед ин мард дигар барнамегардад ва хоҳад мурд? Паёмбар (с) аз он мард хостанд, ки биистад. Пурсиданд: имрўз чӣ коре нек анҷом додӣ? Гуфт: ҳангоми хуруҷ аз хона, садақае барои як ниёзманд бахшидам. Аз ў хостанд ҳезумашро бар замин гузорад. Вақте гузошт, диданд море кушанда аз миёни ҳузумҳояш берун омад. Он гоҳ Паёмбар (с) фармуданд: Сарнавишти ин мард дар китоб (номаи аъмоле, ки сарнавишти ҳар одамӣ дар он сабт гардида ва Паёмбар (с) аз он огоҳанд) чунин буд, ки море ўро газида ва ў хоҳад мурд. Аммо аз он ҷо ки ин мард ҳангоми берун омадан аз манзил садақа дод, Худо сарнавишти ўро тағйир намуд. (Ин аст маънои “ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад”).

Ин ки маъруф аст “Садақа радди бало мекунад” ҳамин аст, яъне балое туро дар интизор аст (як сарнавишт), вале садақа додани ту боис мегардад ин бало аз сари ту бардошта шавад (як сарнавишти дигар).

Хулоса, баёну тавзеҳи як чунин масъалае печида, гоҳе ба забону навиштор хеле душвор аст ва чи басо инсон аслан наметавонад онро ба хонанда бирасонад. Аммо филме, ки дар ин моҳи муборак дидем, тавониста ҳамин масъалаи печидаро хуб ва некў бифаҳмонад. Он ҳам барои ҳар инсоне, новобаста ба сатҳи дониши вай.

Дасти созандааш дард накунад. Худо дунёву охираташро обод созад!

http://www.kemyaesaadat.com/

Дар интихоботи парламентй ба кй раъй медихед?

Натиҷаҳои раъйдиҳӣ аз 14 сентябр то 4 октябр:

41% ба тарафдорй аз Ҳизби Сотсиал-Демократ — 118 овоз

19% ба муқобили ҳамаи ҳизбҳо — 56 овоз

18% ба тарафдорй аз Ҳизби Неҳзати Исломй — 53 овоз

10% ба Ҳизби Халқӣ-Демократй — 29 овоз

8% ба Ҳизби Коммунист — 23 овоз

3% ба Ҳизби Демократ — 9 овоз

1% ба Ҳизби Сотсилаист — 1 овоз

1% ба Ҳизби Ислоҳоти Иқтисодӣ — 1 овоз

1% ба Ҳизби Аграрӣ — 1 овоз

Дар ин назархоҳии хонандагони “Андеша” 291 нафар ширкат карданд. Дар назарсанҷии гузашта, ки аз 10 то 20 июни соли равон баргузор гашта буд, натиҷаҳо ин гуна буданд:

ҲСДТ — 33% (61 раъй)
ҲНИТ — 19% (36 раъй)
ҲХДТ — 11% (20 раъй)
ҲКТ — 5% (10 раъй)
ҲИИ — 2% (3 раъй)
ҲСТ — 1% (раъй)

Дар он назархоҳӣ ҷамъан 187 нафар ширкат карда буданд.

Шумо ин ду натиҷаро чӣ гуна шарҳ медиҳед?

Ба тарафи чап гард!

Рачаби МИРЗО («СССР» №37 09.09.09.)

Мардум намедонад, ки бинои парлумон куҷост

Ин ки аксари вакилони парлумонро тоҷикистониҳо намешиносанд, ҳарфи нав ност. Аммо вақгҳои охир нафарони зиёде ба ман зангзада, мепурсанд: бинои парлумон дар куҷост?

Аз онҳо мепурсам: Қасри президентро дидаед? Аз он каме болотар меравед ва ру ба руи ҳайкали Исмоили Сомони ба тарафи чап гардед, биноест, ки дар он депутатҳо бояд кор кунанд.

Яъне мардум дар ҳақиқат намедонанд, онҳоеро, ки 5 сол пеш гуё интихоб карда буданд, дар куҷо ва чи кор мекунанд!

Тасаввур намоед, ҳамин шабу рузи 18 сол пeш парлумони Тоҷикистон чӣ мақоме дошт. Ҳоло ҳар касе дар бораи ҳайати он рузаи парлумон ҳар чй мехоҳад гуяд, аммо бояд инсофан иқрор шавад, ки он шабу руз парлумони Тоҷикистон дар ҳақиқат рисолати худро иҷро мекард. Ва мардум низ азбаски ба он бовар доштанд, ба назди бинои он ҷамъ мешуданд.

Парламент калимаи фаронсавй буда, маънояш «гуфтан», «изҳори назар кардан» аст. Вале дар Тоҷикистон аксари вақт вакилонро ба хомушй муттаҳам мекунанд, ки дар бораи мушкилоти мавҷуда чизе намегуянд. Аммо ин маънои онро надорад, ки ба гайр аз чанд вакил – Мухиддин Кабирй, Шодй Шабдолов, Юсуф Ахмедов, гоҳ – гоҳ Исмоил Талбаков ва Мирзошариф Исломиддинов касе аз 62 вакили мавҷудаи парлумон чизе намегуяд. Масалан, матлаби интиқодие дар матбуот перомуни фаъолияти парлумон чоп шавад, ҳатвлан ба он посух хоҳанд дод. Ин гуна вакилонро метавон «момоҷавобак» номид.

Чанде пеш дар Олмон будам. Мо аз назди биное гузаштем, ки мардуми зиёд барои ворид шудан ба он дар навбат меистоданд. Гуфтанд, ки он бинои парлумон аст ва ҳамаруза ҳазорон нафар шаҳрванди Олмон ва сайёҳони ин кишвар барои дидани фаъолияти вакилони мардумй ба бино ворид мешаванд.

Рузи дигар, вақте мо ба бинои Бундестаг – парлумони Олмон ворид шудем, дар ҳақиқат аҷобаторо дидам, ки шояд барои бисориҳо афсона намояд: Тамоми утоқҳои кориву баргузории ҷаласаҳои ниҳоди қонунгузории Олмон дари шишагину шаффоф доранд ва мардуми зиёде, ки ба бино ворид шудаанд, фаъолияти депутатҳоро тамошо мекунанд. Ҳатто дар ошёни болотар аз ҷаласаҳои депутатҳо нишастгоҳҳое бунёд кардаанд ва мардум нишаста, баҳсу мунозираи вакилони худро аз наздик мебинанд. Матбуоту телевизион ва радиоҳои ин кишвар ҳар лаҳза аз фаъолияти шохаи сеюми ҳокимияти давлатиашон гузоришҳо омода мекунанд.

Аз роҳбаладамон, ки мегуфт солона беш аз 3 миллион нафар барои тамошои Бундестаг меоянд ва дар байни онҳо сарварони зиёди кишварҳо ҳам ҳастанд, пурсидам, ки оё касе аз мансабдорони воломақоми тоҷик дар ин бино ҳузур дошт? Ӯ гуфт, ки дар хотир надорад. Маълум…. Аммо агар ҳузур ҳам медоштанд, гумон намекунам чизеро дар системаи парлумонии Тоҷикистон тагйир медоданд.

Вакили парлумони Олмон ду ҷои кор дорад. Яке Бундестаг ва дигаре ҳавзаи интихоботй. Ӯ дилхоҳ маврид мотавонад дар бораи мушкилоти интихобкунандаи худ масъалагузори кунад, узви ҳукуматро даъват созад, пурсиш гузаронад, дархост пешниҳод намояд… дар маҷмуъ фаъолияти ҳукуматро назорат кунад. Аз ин хотир Бундестагро дар ин кишвар «форуми миллии» худ меҳисобанд ва бо он ифтихор мекунанд.

Аммо дар Тоҷикистон…

Як бор ба номгуи қонунҳои қабулнамудаи вакилони Маҷлиси намояндагон таваҷҷуҳ намоед. Оё дар он тагйиру илова ворид кардан бисёр аст, ё қонуни нав? Оё номгуи қонунҳоо, ки ҳукумат ва президент муаллифашон буданд, зиёданд, с пакилон? Дар бораи ихтилофнокии қонунҳо ба ҳамдигар ҷои баҳс нест. Пас ин гума парлумон ба кй зарур аст: ба ҳукумат, ки қонунҳои барои ом заруриро қабул мекунад ё ба мардум, ки ҳазору сад мушкил дорад?

Ва тасаввур намоед, ки ҳар вакили МН на камтар аз 1000 доллари ИМА моҳона мегирад. Дар бораи сафарҳои хидмативу имтиёзҳои зиёдашон ҷои баҳс нест (буҷаи соли гузаштаи парлумонро ман Дар ихтиёр дорам, агар ба касо лозим аст, метавонам пешниҳод кунам). Суоле пешору меояд, ки оё барои Тоҷикистон чунин ниҳод лозим ҳаст? Агар ҳарчиро, ки ҳукуматзарур медонаду парлумон онро қабул мекунад, беҳтар нест, ки аз баҳри он бигзарем?

Лоиҳаи қонун «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Оли», ки азҷониби Ҳизби коммунист таҳия шуда буд ва аҳзоби дигар аз он пуштибонй мекарданд, пазируфта иашуд. Ин дар мавридест, ки ҳукумат баргузории интихоботи шаффофу бе тақаллубу демократиро мехоҳад! Ин баҳс солҳо боз идома дорад, аммо бенатиҷа. Соли 2004 низ аҳзобро ба умед карда, гуфтанд, ки вобаста ба қонуни интихобот бо президент Раҳмон мулоқоти хоса анҷом хоҳад шуд. Вале …

Бубинед, намояндагони аҳзоб чи мехоҳанд. Мехоҳанд дар қитъаҳои интихоботй намояндагон ва нозирони онҳо бошанд, охир интихобот аслан дар қитъаҳо сурат мегирад на дар ҳавзаҳову Комиссияи марказии интихобот. Мехоҳанд гаравпулии интихобот бардошта шавад, зеро Тоҷикистон давлатй иҷтимоист ва тибқи Қонуни асосиаш ҳар шаҳрванд метавонад аз 18 солаги интихобшаванда ва интихобкунанда бошад (аммо қонуни интихобот синни дигарро пешниҳод кардааст). 5000 сомоние, ки ҳамчун гарави интихоботй қабул мешавад аксарияти мардумро аз ҳаққи интихобшави маҳрум мекунад. Яъне талаботи аҳзоб дар доираи қонун ва шароити феълии кишвар аст, аммо ҳукуматро чунин низом қабул нест.

Аз ин лиҳоз мам пешниҳод мекардам, ки ҳизбҳо дар интихоботи навбатй ширкат наварзанд. Охир, бо чунин низоми интихоботй ширкат дар он танҳо ба манфиати ҳукумат ва ҳизби ҳоким аст. Аҳзоб, агар мехоҳанд рушди давлатро дар заминаи интихоботҳо ба вуҷуд биёранд, метавонанд мисли бархе аз кишнарҳои дигар парлумони ҷамъиятй – алтернативи бо парлумони расмй ташкил намоянд… Ё бештар ба маҷлисҳои маҳаллй такя кунанд, чун феълан маҷлисҳои маҳалли назар ба Маҷлиси намояндагон баҷуръаттар ба назар мерасанд ва ҳам имконоти воридшавй ба онҳо бештар аст. Ман роҳи дигарро намебинам…

Парлумони феълии Тоҷикистон бошад, бештар дар ғами худ ва ҳайати худ аст. Дар даъвати навбати онҳо қонуне ба тасвиб расонданд, ки тибқи он хеч як вакили Мачлиси намояндагон набояд пас аз анҷоми ваколат бекор монад. Депутатҳои мо зираканд: онҳо буҳрони молиявиро пешгуи, карда будаанд. Вокеан, ин гуна вакилони хомуш, ки ба касе «ҳалал» намерасонанд бояд кор кунанд….

Не?

Мо парешонтарин ва парокандатарин миллатем

Зафари СӮФӢ «Озодагон» №35 03.09.09.

Чаро мо наметавонем як миллат вa муттаҳид шавем?

Шояд мо тоҷикон ягона миллате бошем, ки ба ин ҳад парокандаем ва дар ин парешонӣ бештарин айб ҳам аз хислату вижагиҳои мост. Баъзе аз мо, ки худ коре накардааст, чунон иддао пеш меорад, ки атрофиён ҳатто намедонанд чӣ бигӯянд. Худамонро гоҳо болотар аз будамон тасаввур мекунем ва ҳатто мехоҳем инро дигарон низ бипазиранд. Ҳарчанд ҳеч миллате мисли мо худашро ба пораҳо тақсим намекунад. Ҳамин чанд рӯзи пешро ба ёд оред: мо аз назари мафкураи сиёсӣ ҳам ба ду тақсим будем: “вовчик” -у “юрчик”.

Ҳамакнун ин тамғаро дар пушти номи касе часпондану рӯзгорашро сиёҳ кардан ба поён расид. Аммо шикофи табақотӣ дар ҷомеа ба ҳадди даҳшатзо дар ҳоли афзоиш аст ва миллатро хатари бегонагӣ аз ҳам ва парокандагӣ бештар тахдид мекунад. Охир дороиҳои кишвар дигар дар ҳоли ҷамъ шудан дар ихтиёри як қишр ва ё гурӯҳӣ камшумор асту аксарият рӯз аз рӯз фақиртар мешаванд.

Маҳалгароӣ низ як омили дигари парокандагй ва ҷудоӣ байни ҳаммиллатон аст ва ҳамакнун фақат бо шаҳре ё вилояте махдуд намешавад. Ҳатто онҳое низ, ки барои муҳоҷирати меҳнатӣ ба дигар кишварҳо рафтаанд, бар асоси тааллукoти маҳаллй созмонҳо ташкил кардаанд ва масҷиду муллояшон низ бар асоси тааллуқоти маҳал мебошад. Беш аз ин гуфтем, ки маҳалгароӣ дигар ба шаҳре ё вилояте махдуд нест.

Дар баробари мардуми вилояти дигар тоҷик вилоятгарост, яъне ё суғдӣ ё бадаҳшонӣ ё хатлонист… Дар баробари ҳамвилоятиҳояш ноҳиягарост. Дар миёни ҳамноҳияҳояш тоҷик қишлоқгарост. Дар миёни ҳамқишлоқиҳо маҳаллагаро ва ё гузаргароем. Ба назаратон ин бадбахтӣ нест? Чунин вазъиятро барои тавҷеҳ кардан кӯшиш ба харҷ додан ва онро нишони ватандӯстӣ ба қалам додани бархе хомабадастони мо магар душманӣ бо миллат нест?

Дарвоқеъ, дар бораи хомабадастон ва ба вижа рӯзноманигорон. 8 сентябр онҳо Рӯзи байналмилалии ҳамраъйии рӯзноманигоронро таҷлил хоҳанд кард. Аммо оё рӯзноманигорони тоҷик бо ҳамдигар ҳамраъй ҳастанд? Оё рӯзномаҳои тоҷикӣ воқеан метавонанд иддаои миллӣ буданро матраҳ намоянд? Оё дар онҳо низ оҳанги маҳал бартар аз миллатдӯстӣ нест?

Ба назар мерасад журналистикаи тоҷик дар имрӯз ниёзҳои бо ҳам гиреҳхӯрда надорад. Содатар бигӯем шахсиятҳои калидӣ ва ҳалкунанда дар расонаҳо ҳамкорони худ дар дигар расонаҳоро ҳамсафар ва такмилдиҳандаи кори худ намедонанд, балки дар ҳушбинонатарин ҳолат рақиб ва дар дигар вақт душмани худ мебинанд. Гӯё дар сурати набудани як расона барои расонаи дигар муваффакият насиб мешуда бошад. Ҳол он ки чунин нест ва ҳамаи расонаҳои кишвар ҳамдигарро такмил мекунанд ва дар ин миён расонаҳои оҳанги сиёсӣ дошта бештар мукаммили ҳам ҳастанд.

Вале боз ҳамон хислати фитрии тоҷикона муҳаррики амалҳо ва тасмимҳост, ки гоҳо бархе рӯзноманигорон аз нигоҳи ба ин ё он шахсияти соҳибнуфуз ва ё гурӯҳе ва ҳатто кишваре вобаста будан байни рӯзноманигорон ҷудоӣ меандозанд.

Манфиатҳои гузаро ва камарзиши моддӣ дар хеле ҳолат болотар аз манфиатҳои ахлоқӣ ва арзишҳову ормонҳост. Ҳамин ҳолат аст, ки дар баробари ҳамдигар эҳсоси бегонагӣ мекунем ва худхоставу нахоста рӯ ба ҳамқишлоқиву ҳамгузарии худ меорем.

Ҳатто ахиран дар пойтахти кишвар масҷидҳое фаъолият мекунад, ки намозгузоронаш фақат аҳли як маҳаланд, яъне ҳамон маҳале, ки имом-хатиби масҷид аз он ҷост.

Маросимҳову ҷашнҳо низ бештар мутааллиқ ба як маҳал мешаванд ва метарсам фардо қабристонҳое ба вуҷуд оянд, ки хоси як маҳал бошанд ва иҷоза надиҳанд, ки мурдае аз маҳали дигар дар он гӯронида шавад.

Мо парешонтарин ва парокандатарин миллатем. Ба назар мерасад сабаби аслии ин ҳолат ормони миллӣ надоштани мост. Ормони миллӣ аст, ки ҳамаро ба ҳам меорад ва ҳамраъй мекунад. Ва ин ормон болотар аз манфиат аст. Аммо ормони миллии мо бояд чӣ бошад?

Вазорати тандурустй ба “табобат” ниёз дорад?

Озодагон» №33 20.08.09.

Агар ба миқдори реклама дар шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон сахт таваҷҷӯҳ намоем, зуд аён мегардад, ки кадоме аз соҳаҳо дар кишвар ба бӯҳрон мувоҷеҳ шудааст. Бубинед, дар ҳоле, ки корхонаҳои истеҳсолии мамлакат бо сабаб ё баҳонаи таъсири бӯҳрон ба онҳо аз таблиғи худ даст мекашанд, ду бахш – мусиқӣ ва доруворӣ, ҳеч гоҳ аз наворҳои таблиғотӣ дур намемонанд. Яъне агар аз ҳама зиёд эълони консерти сарояндагони ҷавону миёнаумр, шинохтаву ношинос реклом шавад, дар баробараш ҳатман маҳсулоти наву кӯҳнаи доруворӣ низ “мо ҳастем!” мегӯянд.

Саволи мантиқӣ ин аст, ки агар мардуми тоҷик ин қадар беғаму бедард асту ҳеч аз толорҳои консертӣ қафо монданӣ нест, чаро барояшон миқдори зиёди дорувориро “пешниҳод” мекунанд? Ин суолро “Озодагон” дар иртибот ба 18 -уми август – зодрӯзи Сино, ки он ҳамчун рӯзи тиб таҷлил мешавад, пайгирӣ намуд…

“СИЁСАТИ НОМУАЙЯНУ НОДУРУСТ”

Бахши тандурустӣ дар Тоҷикистон мушкилоти зиёде дорад. Аз як ҷониб гуфта мешавад, ки аксарияти ин мушкилот аз норасоии маблағ сар мезанад. Аммо аз сӯи дигар тибқи таҳлили коршиносон маҳз дар ин бахш маблағҳои зиёди ҳам ҳукумат ва ҳам мардуми оддӣ масраф мешавад.

Ҳукумат то соли гузашта мегуфт “буҷаи Тоҷикистон аслан иҷтимоист” ва қисмати бештари маблағҳои буҷа ба ин бахш сарф мегардад, аз ҷумла ба соҳаи тандурустӣ. Аммо назарпурсиҳо ошкор мекунанд, ки тақрибан ҳеч кас дар беморхонаҳои кишвар ба таври ройгон табобат намегирад.

Ин мушкил аслан ҷанбаи ҳукуқӣ дорад. Зеро то баргузории раъйпурсӣ ва ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни асосии Тоҷикистон дар соли 2003 табобат дар кишвар ройгон эълон шуда буд. Вале баъди ин раъйпурсӣ низ мардум намедонанд, ки табобати онҳо бояд пулакӣ сурат гирад, ё бепул. Ҳамчуноне то оғози ин ислоҳот низ ҳолат номуайян буд.

Гап сари ин меравад, ки як муддат ҳукумат тасмим гирифт, ки табобатро дар Тоҷикистон пулакӣ намояд, вале он қадар хараҷу мараҷ ва нофаҳмиҳое ин ҳолат дар пай гузошт, ки ахиран президент Раҳмон дар яке аз ҷаласаҳо дар Қурғонтеппа фармон дод: табобати пулакӣ муваққатан боздошта шавад!

Гуфтан бисёр душвор аст, ки фармони мазкур ҳолатро дигаргун кард. Шояд ба хотири касе пас аз ин гуфтаҳо ахбори зиёди Агентии мубориза бо коррупсия биёяд, ки дар байни боздоштагонаш шумораи табибони ба қавли онҳо ришвахор кам нест. Пас чаро вазъ тағйир (намеёбад)

Посухи ин суолро коршиносон аз як ҷониб ба самти кам будани маоши духтурон равона кунанд, аз сӯи дигар мегӯянд аз сиёсати номуайяну нодурусти масъулини соҳа ва мақомоти марбутаи ҳукумат бармеояд. Чаро?

“ДУ ВАЗОРАТ, АММО НАТИҶА?”

Дар Русия бахши танзимкунанда ва идории соҳаи тиб вазорати тандурустӣ ва ҳимояи иҷтимоии аҳолӣ ном дорад. Ин маънои онро дорад, ки вазорат ва раҳбари он Татяна Голткова дар ин кишвар на танхо ба саломатии мардум, балки ҳамчунин ба омилу сабабҳое низ масъул аст, ки ба сиҳатии онҳо таъсир мерасонад.

Таҳлилгарон мегӯянд, мутаассифона дар Тоҷикистон ба назар чунин менамояд, ки гӯё вазорати тандурустӣ танҳо ба одамони бемор сарукор мегирад.

- Вагарна оё боре дидаед, ки масъулини ин вазорат бо барнома ва пешниҳодоте баромад намуда бошанд, ки дар бораи пешгирии бемориҳо сухан меравад? Ман шахсан чунин барномаҳоро вонахӯрдаам, – мегӯяд таҳлилгари Маркази таҳлилии “Диалог” Ҳикматулло Сайфуллозода.

Ба назари ин таҳлилгар мушкили аслии соҳаро бояд дар ҷои дигар ҷустуҷӯ намуд. У мегӯяд на танҳо дар соҳаи тиб, балки умуман дар бахши илм Тоҷикистон то имрӯз таҷдиди назар накардааст, яъне масъалаҳоро ба таври фундаменталӣ баррасй намекунанд.

- Ман, масалан ба ақидаҳое мисли ин ки Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон дар собиқ шӯравӣ яке аз беҳтаринҳо ба ҳисоб мерафт, бисёр эҳтиёткорона муносибат мекунам. Зеро мо камтар мебинем, ки хатмкардагони ин донишгоҳ натиҷаҳои, бисёр муваффақ дошта бошанд. Аз ҳамин лиҳоз фикр дорам, муш килоти ин соҳа ва бахшҳои дигари илм дар кишвари мо ҷанбаи системаӣ доранд.

Ба чунин ақида ҳуқуқшиноси шинохта, раиси Ҳизби сосиал -демократи Тоҷикистон Раҳматилло Зойиров низ мувофиқ аст. Ба гуфтаи ӯ 40% масоили марбут ба тиб хислати пешгирикунанда (профилактикӣ) доранд:

- Аз ҳамин хотир, чун як самти фаъолияти ҳизби мо масоили иҷтимоист, соли 2004 бо пешниҳоде баромад намудем, ки вазорато тандурустӣ бо вазорати меҳнат ва ҳифзи иҷтимоӣ якҷоя карда шавад. Бале, меҳнат ҳам бояд як ҷузъи вазорати тандурустӣ бошад!

Мутаассифона дар мо сиёсати иҷтимоиро бисёр сатҳӣ мефаҳманд. Дуруст аст, ки мутахассисони огоҳи бахши иҷтимоӣ дар Тоҷикистон хеле каманд, агарнест нагӯем. Шояд тарси ҳукумат аз он аст, ки барои таъсиси вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ чунин кадрҳо, ки тавони баррасии сиёсати иҷтимоиро доранд, намеёбанд. Вале ин роҳи ҳалли масъала низ нест. Мушкил дар дигар ҷост- ҳукумат стратегияи мушаххаси сиёсати иҷтимоӣ надорад!

Бубинед, мегӯяд Зойиров, гуфта мешавад, ки сабаби рушд наёфтани соҳаи тандурустӣ дар Тоҷикистон норасоии маблағ аст. Ҳол он ки ман ба чунин фикр розй намешавам. Аммо болотар аз ин, вақте сиёсати идорӣ суст, ҳатто гуфтан мумкин вуҷуд надорад, миллиардҳо доллар маблағ низ мушкилотро хал карда наметавонанд.

Раиси ҲСДТ ҳамчунин мегӯяд чунин номуназзамй боис ба он гаштааст, ки ду вазорат – ҳам тандурустӣ ва низ меҳнату ҳифзи иҷтимоӣ гӯё як рисолатро анҷом медиҳанд, вале натиҷаи амалашон маълум нест. Масалан, мегӯяд ӯ, иҷроиши қонун “Дар бораи ҳифзи саломатии аҳолӣ” ба ҳарду вазорат равона шудааст, аммо мо ҳолатеро дар хотир надорем, ки кадоме аз ин вазоратҳо барои пешгирии ин ё он ҳолати иҷтимоии мардум, ки боиси бемориҳои гуногун мегарданд, пешниҳодоте ироа карда бошанд.

Коршиносон мегӯянд мушкилоти зиёди соҳаи тандурустиро танҳо тариқи ислоҳоти ҷиддии сохторӣ метавон кам кард

Бархе аз коршиносон ҳамчунин дар бораи мушкилоти соҳаи тандурустӣ ҳарф зада, фасодзадагиро аз ҷумлаи омилҳои аслӣ медонанд. Дарвоқеъ, баъзе аз сару садоҳо дар ин замина пас аз барканории ягона вазирзани ҳукумат хонум Абдураҳмонова сурат гирифта буд. Вале мақомот дар ин бора хомуширо афзалтар донистанд.

Шояд баъзе назарҳоро дар ин бора ки “боздошти вазирони фасодзада ба амнияти кишвар халал ворид мекунад”, ҷиддӣ гирифта шуд? Ё шояд чунин ҳолат ҷой надошт?

Чаноболй аз Точикистон рафтааст? Боз бармегардад?

Расонахои хабарии Русия навиштаанд, ки президенти Точикистон Эмомалй Рахмон як хафта шуд, ки дар ватанаш нест, вале ин сафари у аз мардумаш пинхон дошта мешавад.

Ба навиштаи рузномаи “Время новостей”, ки дар чандин сайти русй низ мунташир шудааст, чаноболии точикон хаппу хомуш рузи 8 август дар хавопаймои “Сомон Айр” аз Душанбе ба Маскав ва аз он чо ба Прог, пойтахти Чумхурии Чех парвоз кардааст.

Ин нашрия ба накл аз намояндагони дастгохи раёсатчумхурии Точикистон менависад, дар ин сафари гайриоддй Рахмонро на шарикони доимияш, монанди мушовираш Эркин Рахматуллоев ва вазири хоричй Хамрохон Зарифй, балки афроди дигар хамрохй кардаанд.

Як сайти дигари русй навиштааст, президенти Точикистон дусти наздикаш — муовини сарвазир Муродалй Алимардонро бо худ гирифтааст ва максадаш аз сафар табобат дар яке аз курортхои Карлови Вары будааст.

Дафтари матбуоти президент ва дигар макомдорони давлати Точикистон дар бораи ин сафар хабар ё эъломияе нашр накардаанд. Баъзехо дар Душанбе мегуянд, Рахмон барои ин сафарашро эълон накард, ки уро ба истирохати беш аз хадд муттахам накунанд. Дар давоми сол вай борхост, вакти худро бо истирохат мегузаронад.

Дар солхои гузашта ин истирохат бо сафархои расмй хамрох буд. Барои мисол, аз ду хафтаи сафараш ба Хитой, чаноболй 9 рузашро дар як чазираи ин кишвар бо номи Лан пурра ба истирохат ва табобат бахшид. Сафари у ба Таиланд низ бештар ба истирохат гузашт ва аз созишномахои имзокардааш бо сарвазири онвактаи Таиланд, Таксин Шиноватра, ки аз макомаш ронда шуд, ягон фоида ба Точикистон нарасидааст.

Президенти Точикистон яккахукмрони ин кишвар буда, дар бораи фаъолияташ ва натичахои кораш ба ягон (!) органи мамлакат хисоботдиханда нест. Вай дар ин кишвар хокими мутлак аст ва тамоми мансабдорону хамаи халк дар назди у хисобот медихад, лекин у дар назди хеч кас. Харчи сафархои чаноболй ба таври комил аз хазинаи давлат, яъне андози мардуми бе ин хам кашшоки Точикистон пушонда мешавад.

Яке аз мухолифони Рахмон, раиси Хизби Сотсиал-Демократи Точикистон – Рахматилло Зойиров ин хафта дар чавоби саволи хафтаномаи “Нигох”, ки агар шумо холо президенти кишвар мебудед, чй кор мекардед, гуфтааст, ба истеъфо мерафтам. Зойиров инро шонси таърихии Рахмон номидааст.

Вале баъид ба назар мерасад, ки чаноболии точикон солхои наздик ба истеъфо равад. Ин гуна халки гофил ва низоми муштзурии давлатро вай дар ягон гушаи чахон ёфта наметавонад ва ба акидаи худаш кишварро хеле обод кардаасту сабабе барои истеъфо надорад.

Гузашта аз ин Рахмон накша дорад, писараш Рустамро дар курсии худ биншонад ва даври пирй ронад. Он гох сафараш ба курортхои чахонро мумкин аст, ошкоро ва бо эълон анчом дихад.