Мерасад он руз, ту низ сарсон шави,

Чамъи моро ту парешон кардаи,
Халкро аз мулк гурезон кардаи .
Хонаи ободи ту, вайрон бод ,
Эй,ки моро хонавайрон кардаи.

Continue reading

Мактуби махфии Сафири Амрико дар бораи Хамрохон Зарифй

Тарчимаи русии як номаи Сафири Амрико дар Точикистон Ричорд Хогленд ки ба дасти сайти Викиликс расидааст:

S E C R E T DUSHANBE 001702 SIPDIS STATE FOR EUR/CACEN, SA, DRL, EB NSC FOR MERKEL E.O. 12958: DECL: 10/20/2015 TAGS: PGOV, PREL, PINR, KDEM, RS, TI SUBJECT: ТАЖДИКИСТАН: ПОСОЛ ЗАРИПОВ СОВЕТУЕТ НЕ ПОДДАВАТЬСЯ НА РОССИЙСКИЕ ПРОВОКАЦИИ REF: A) DUSHANBE 1696 B) FBIS CEP2005101927067 C) DUSHANBE 1681 CLASSIFIED BY: Richard E. Hoagland, Ambassador, EXEC, Embassy Dushanbe. REASON: 1.4 (b), (d)

Continue reading

«Сабасаи аввал», аквариум, ватаннонамо

Абдулазизи ВОСЕЪ

«Озодагон» №21 26.05.2010

Телевизионхои Точикистон ба максад расиданд. Ман аз телефони мобилиям безор шудам. Он кадар ин куттичаи хурди сиёхакро, ки то ин вакт хамеша мушкилкушоям буд, бад дидам, ки мабодо агар садои зангаш баланд шавад дилам бехузур мегардад. Инак, 33-рузи расо мешавад, ки (аввалин гузориш дар борам истифодаи нодурусти телефонхои хамрох шоми рузи 24 апрел, баъди анчоми паёми президент ба Мачлиси Оли намоиш дода шуд) телевйзионхои мо аз телефони мобилу зарари он мегуянд.

Continue reading

Андешидан ва гуфтан магар номардист?

Як нафар чунин мактуб навиштааст ва ин ягона мактубест, ки ин гуна талабот мегузорад. Бисёр мехостам фикри дигархоро дар ин бора дар хамин чо гузорам.

Шахсан ман хам мисли хамаи точикон орзу дорам, ки сиёсати давлати мо дуруст равад,  тамоми халк шоду хурсанд бошанд, зиндагияшон орому осуда ва бою пулдор бошад. Мехохам, ки ниругохи баркию обии Рогун сохта шавад ва мо аз фишори узбакхо начот ёбем. Аммо намефахмам, чаро…

Continue reading

Дифоъ аз дифоънопазир

Як Дарвеш

Зафар Абдуллоев дар маколае, ки ба дифоъ аз Эмомъалии Рахмон дар «Факты и комментарии» чоп карда, дар мавориде аз хак нагузаштааст. Аз чумла дар огози матлаб у менависад, ки чи дар хорич ва чи дар дохили кишвар раисичумхур сарзаниш мешавад. Албатта, дар дохили кишвар ин сарзанишхо дар шакли пичпичаву гушонахост. Аммо дар хорич – бо садои хар чи баландтар ва дар Русия – бо ибороте хар чи ракиктар, ки намунаашро хамин чанд руз пеш дар Як Дарвеш баррасй кардем.

Абдуллоев инро хам изъон кардааст, ки баъзан ин интикодхо муваччах аст (по делу). Аммо таъйид мекунад, ки бештари ин накухишхо номунсифона аст, чун мунтакидон хисоби Рахмонро аз хамрохонаш чудо намекунанд. Навокиси матлаб хам аз хамин чо огоз мешавад.

Мутмаиннан, худи окои Абдуллоев хам медонанд, ки Точикистон дар амал як кишвари худкома ва дорои кудрати мутамаркиз аст. Дар як чунин кишваре масъули тамоми умур рахбар аст. Ва танхо нукоти мусбат нест, ки бояд дар корномаи у навишта шавад, балки тамоми нукоти заъфу мавориди манфии давлатдорй хам баромада аз тавоноихои махдуди хамон як нафар аст, ки давлатро кабза кардааст. Пас агар Рахмон намехохад ба хотири катъ шудани барки хонаи касе ё тахриби дороии каси дигаре душноми хафттабака нисораш шавад, бояд ин худкомагй ва тамаркузи госибонаро бишканад ва ба чомеъа фазои бозтаре барои худгардонй дихад. Он гох нишонии душномхо хам тагйир хохад кард.

Абдуллоев муътакид аст, ки «Рахмон раисичумхури хуб аст. У аз миёни мардум аст ва мушкилоти мардумро мефахмад.»

Кадом рахбареро сурог доред, ки аз миёни мардум набошад? Ин таъбир ба андозае обшуста аст, ки дигар маънояшро аз даст додааст. Агар манзур ин аст, ки Рахмон бархоста аз миёни кишри нодори чомеъа аст, галати махз аст. Эмомъалии Рахмон набуд, ки троктур меронд. Он бародараш буд, ки у хам дигар троктур намеронад ва ба васоили наклияи ба маротиб маргубтар даст ёфтааст. Эмомъалии Рахмон дар зумраи нухбагон (элита)-и махаллии кумунист буд ва пеш аз ин хам дастикам як кулхузро рахбарй мекард. Кохиши сатхи фарханги мардум ба рахбари як кулхуз ин мачолро медихад, ки кишварро низ ба унвони як кулхуз идора кунад. Магар он чи шохидаш хастем, ба чуз аз ин аст?

Абдуллоев бо шавк ишора мекунад, ки Рахмон ба хангоми сафар ба манотик бо бознишастагону кишоварзон сухбат мекунад, чун «у хам як баччаи кишлокист, ба мисли бахши аъзами точикхо ва ин мояи ифтихор аст» («он – кишлачный парень, как большая часть таджиков, и это- предмет гордости.»)

Пеш аз хама сухбати мустаким бо мардуми кишвар аз вазифахои як рахбар аст ва набояд ба хотири он бар сари мардум миннат гузошт. Аз рохи хамин гуфтугухо буд, ки шохони бостонии мо, мастур дар пушиши дарвеш, аз вокеъиятхои кишвару чомеъаи худ огох мешуданд. Аммо чунин чизеро дар бораи гуфтугухои Рахмон бо мардум наметавон гуфт. Боди габгабу садои омиронаи рахбар ва девори баланду махуфи амниятии перомуни у ба хеч бознишаству дехконе чуръати онро намедихад, ки бо рахбари кишвараш самимона дарди дил кунад. Ин дидорхо магар чизе ба чуз санову дуруду суруд бар рахбарро дар бар доранд?

Дигар ин ки намефахмам чаро «кишлокй будан» бояд мояи ифтихори миллате бошад, ки яке аз фарзандонаш (Мавлавй) гуфта буд:

Дех марав, дех мардро ахмак кунад,

Фикрро торику беравнак кунад.

Дуруст аст, ки бисёре дар рустохо ба дунё омадаанд, аммо бисёре хам талош кардаанд аз чордевории рустохои худ фаротар бираванд ва чахонро дарёбанд ва бар вусъати дидашон биафзоянд. Ва онхое, ки ин талошро кардаанд, хамвора дар зумраи одамони бомантику мудаббир будаанд. Ононе, ки хамеша «кишлокй» бокй мондаанд, хамвора чахонро аз равзанаи кулбаи кишлокии худ дидаанд ва мафхумхои чахонй ба зехнашон рох наёфтааст. Дар натича рахбарии афроди кишлокй метавонад як кишварро табдил ба як кишлок кунад. Оё ин бояд боъиси ифтихори касе бошад?

Ва ин пиндошт, ки як одами факиру кишлокй метавонад рахбари хубе барои як кишвар бошад, тасаввуре кумунистист ва демуде шудааст. Мусалламан, як фарди нодори рустойи метавонад ба хадде рушд кунад, ки рахбариро ба даст бигирад ва рахбари комгоре хам бошад. Аммо чаро бояд нодор ва рустойи будани уро милок (критерия) карор бидихем? Кишвар ба рахбаре ниёз дорад, ки бидонад пул чист, ташнаи пулу доройи набошад, то байт-ул-молро горат накунад ва пулро танхо барои мардуми он кишвар хазина кунад. Кишвар рахбари чашмудилсер мехохад, то дороихои миллатро ба ягмо набарад ва миёни хешовандонаш таксим накунад. Шоистасолорй боиста аст, на кишлокисолорй ё бечорасолорй.

Абдуллоев дар дунболаи дифоъияи худ аз Рахмон мегуяд, ки раисичумхур таи чандин соли мутамодй зери фишори шадид ва тахти шароити бухронии низомй-сиёсй ва иктисодй кор мекунад. Ман муътакидам, ки ин мавридро хам набояд бар рухи мардуми бечора кашид, ки зери юги ин давлат солхост бештар аз Рахмон ранч мекашанд. Агар фишор бар Рахмон гаронй мекард, набояд барои севумин бор дар макоми раёсати чумхурй мемонд. Ба ростй, рахбарии дарозмуддат барои хар касе касолатбор ва хастакунанда мешавад ва аз короии он фард мекохад. Аз ин чост, ки дар кишвархои пешрафта 8 соли паёпай хадди аксари рахбарии як фард аст. 17 сол рахбарй хар касеро ба кунда табдил мекунад. Магар мачбур аст ба худаш ва мухимтар аз он, ба мардум ва сарнавишти кишвар ин ситамро раво бибинад?

Абдуллоев меафзояд, ки хеч рахбаре дар чахон наметавонист ин шароитро тоб оварад ва хатман муртакиби иштибоххои чиддй мешуд. Дар холе ки ба назари бисёре, хеч миллате наметавонист як чунин давлатеро тахаммул кунад. Ин чумларо дигар авчи тамаллуки як дастандаркори матбуъот дар пешгохи рахбари давлат медонам, ки ба хеч руй барозандаи окои Абдуллоев нест. Оё метавон фишореро, ки рахбарони кудратхои азими чахон доранд, бо хачми кори Рахмон мукоиса кард? Хафт милюн кучову як милёрд кучо? Оё иштибоххои онхоро метавон канори хам карор дод? Оё ин Чин буд, ки табли расвоиашро Сандуки Байнулмилалии Пул навохт ё Точикистон? Чи касе ба дуздию дуруггуйи муттахам шуд? Оё яке аз гаронтарин мухокимахои казойи дар торихи Бритониё мутаъаллик ба Омрико буд ё Точикистон? Оё шахсиятхои сиёсию низомии Бритониё бештар худкушй ё сакта ё тасодуф мекунанд ё Точикистон? Бехтар аст то тахи казия кандуков накунем, ки буи бадтаре дар фазо хохад печид.

Абдуллоев мегуяд, ки Рахмон харгиз дар шароити гайрибухронй кор накардааст, то мудирияти дурусту хисобие ба намоиш гузорад. Шароит худ ба худ одй намешавад. Шароити бухрониро танхо бо талошу пушткору чораёбию захмати фаровон метавон гайрибухронй кард. Пас мудирияти дурусту хисобй бояд дошта бошед, ки шароит ба холати одй баргардад, на воруна. Ва аммо барои арусе, ки раксидан балад нест, кафи замин хамеша кач аст.

Матлаби Абдуллоев бо чанд чумлаи кишлокй ба поён мерасад. Вай мегуяд, борхо Рахмонро дидааст, ки шомгохон бо чехрае хаста ба хонааш баргаштааст. Гуё мехохад бо додани ин тасвир дар дили хонанда хисси тараххум ба раисичумхурро бедор кунад.

Чанд руз пеш барномаеро мешунидам дар бораи ин ки дар чи шароите метавон раисичумхури Омрикоро аз хоб бедор кард. Чанд шароитро баршумурданд. Аз чумла агар музокироти мухимме дар он суи обхо чараён дошта бошад ва хатто агар соъат ба вакти Вошингтун 3 ё 4 бомдод бошад ва хатари нофарчом мондани гуфтушунуд матрах бошад, масъули музокирот беибо ба Убомо занг мезанад ва уро аз хобаш бедор мекунад ва аз у машварат мехохад. Яке аз макомоти Омрико дар ин барнома изхори шигифтй мекард, ки хар мавкеъ дерхангом ба Убомо занг зада, уро бедор ёфтааст ва намедонад, ки оё раисичумхур аслан мехобад ё на.

Чолибтар мебуд агар Абдуллоев як чунин намунае аз пуркории рахбарро меовард. Аммо, албатта, вусъати физикй ва жеупулитикии кишвари мо ба хадде нест, ки дервакти шаб рахбари он аз он суи дунё занги телефуни мухимме дарёфт кунад. Пас боз хам собит мешавад, ки мизони фишор бар раиси мо камтар аст.

Ва саранчом, Абдуллоев мехохад хонандаашро мутакоъид кунад, ки Рахмон пулу сармояеро, ки аз хоричиён мехохад, барои худашу хонаводаву наздиконаш на, балки барои Точикистон металабад. Ин иддаъоро хам бояд собит кард. Баръакси он борхо тавассути ниходхо ва нозирони байнулмилалй собит шудааст. Ва аслан, хар миллате, агар заррае номус дошта бошад, пас аз 17 сол гадойи бояд ин пурсишро бо садои баланд матрах кунад: Гадойи то ба кай? Аз замони поёни расмии чанг 12 соли тамом гузашт ва чангро дигар наметавон бахона овард. Агар давлати коромаде руи кор буд, Точикистонро бо хамин имконоте, ки дорад, ба кишвари комгоре табдил мекард, ба гунае, ки дигарон ба он руи ниёз оваранд.

Натичаи 1: Пас бо вучуди таъкидхои фаровони Зафар Абдуллоев, боз хам бовари мо нашуд, ки раисичумхур масъули иштибоххо ва кутохихои давлат нест ва танхо масъули «бурдхову комгорихо»-и давлат аст.

Натичаи 2: Дар Точикистон мафхуми «журнолисм» хануз чо науфтодааст ва тасаввури шумори зиёде хамчунон бар он аст, ки аз рахбари давлат дар баробари мардум бояд дифоъ кард ва мардумро ба хотири «носипосй»-ашон дар киболи «хадамот»-и раис бояд сарзаниш кард, он «хадамот»-ро бояд бар рухи мардум кашид ва бар сарашон то хадди имкон миннат гузошт, то дигар ёрои баланд кардани сарашонро надошта бошанд. Дарег бар чунин рузноманигорию рузноманигоре.

Бачаи деҳқон ба Русия, бачаи вазир ба вазорат

Шаҳлои Наҷмиддин, журналисти мустақил

Имрўзҳо барои ҳамагон пўшида нест, ки мутахассисони зираку кордони ватани мо дар дигар диёр меҳнати худро гарон мефурўшанд. Чунки зиндагӣ дар меҳан онҳоро маҷбур кардааст, то дар дигар ҷой мақому манзалати хешро ёбанду зиндагии «одамиёна» дошта бошанд.

Ҳар сол ҳазорон нафар мутахассисони соҳаҳои гуногун донишгоҳҳоро хатм намуда сарсону саргардон аз пайи коркобӣ мешаванд.

Аслан дар Тоҷикистон буҳрон фақат аз ҷиҳати баланд шудани доллари амрикоӣ нишонаи худро айён намуд. Вале бўҳрони бекорӣ кайҳо боз мисли заҳрпечак ҷомеаро печонида таъсирашро сахт гузошта буд.

Ба истиснои касби омўзгорӣ, ки озод асту дар қисми зиёди мактабҳои таҳсилоти ҳамагонӣ муаллим намерасад. Ҳар ҳафта дар ҳафтаномаҳо эълонҳои ҷойҳои кори холӣ дар бонку вазорату ширкатҳои хориҷӣ ба табъ мерасанд.

Дар ин эълонҳо ҳатман мутахассиси барномаҳои компютери забондонро меҷуянд. Ва дар ин эълонҳо ишора гардидааст, ки довталаб бояд собиқаи корӣ аз се сол зиёд дошта бошад. Акнун, пас аз мутолиаи ин эълонҳои бадвоҳима суолҳои зиёд пайдо мешаванд:

  1. Хатмкардагони дигар соҳаҳо, ки забонҳои хориҷиро намедонанд, аз куҷо кори «хуб» меёбанд?
  2. Он хатмкунандагони забондон, ки пас аз хатми Донишгоҳ дар асоси озмунҳо ғолиб баромада дар хориҷ тўли 2-3 сол таҳсилро идома додаанд, бе собиқаи корӣ чӣ кор мекарда бошанд?

Пас аз мушоҳидаи шахсии хеш ба хулоса омадам:

  1. Қисми зиёди эълонҳои чойҳои кори холӣ танҳо барои нақша ва расмият мебошад. Чунки аллакай ин ҷойҳо барои писарону ҷиянҳои вазиру мансабдорон «зайнит» шудаанд.
  2. Боз вомехўранд эълонҳое, ки танҳо як намуди пулкоркуниянду халос. Масалан аз талабгорони ҷойи кор ба маблағи 10 доллари амрикоӣ мегиранду ҷавоби аризаҳояшонро пас аз ду моҳ мегўянд. Дар сурати аз озмун нагузаштан пул баргардонида мешавад. Вале аллакай маълум аст, ки ин пули ҷамъшуда дар ин муддат гардиш меёбад.
  3. Ярмаркаи ҷойҳои кори холӣ аз ҷониби шуғли аҳолӣ таъсис дода хеле кам манфиат меорад.
  4. Баъзе аз эълонҳо маҳсули ҳиллаву найранги ширкатҳои тиҷоратие мебошад, ки маҳсулоти бесифатро тамғаи хориҷӣ часпонда корҷуёнро ҳамчун фурушанда истифода мебаранд.

Хуллас, эълонҳо қисман воқеӣ нестанд. Бештари онҳо маҳсули «пирамидаҳо» ҳастанд. Пирамида- аз секунҷае иборат аст, ки бояд бо ҷалб сохтани дигар «мардумони содалавҳ» онро боло бардошт. Ба доми ин ширкатҳо фитодан хеле осон аст. Ин мавзуъро баъдтар шарҳ хоҳам дод.

Акнун бармегардем ба сари мавзуъи нархи кори «хуб» дар баъзе вазорату идораҳо. Масалан дар бонкҳо. Доля хеле калон аст. Чунки даромаду баромадаш хеле-хеле баланд ба ҳисоб меравад.

Баъзе вақтҳо шоҳиди сўҳбатҳое мешавам, ки мегуянд: «Куҷора мехоҳӣ, гап зану пула тайёр кун, медиҳемат». Аҷибаш ҳамин аст, ки ҳамин вазифахарон худашон ҳоло вазифаро нагирифта «ташкилӣ» мекунанду ин овозаро байни мардум паҳн менамоянд.

Агар ман роҳбар мешудам, аввал ин кадрҳоро ба курсҳои махсуси «одаму одамгарӣ», «маданияту одоби сухан» ҷалб намуда, сипас вазифаеро лоиқашон медидам.

Як нуктаи дигар хеле муҳим аст, ки чаро мансаб фақат ба «пиракиҳо» мерасад. Магар кадрҳои худии ҷавон аз уҳдаи роҳбарӣ намебароянд. Ё ин ки кадрҳои хубро пеш мекунанду дигар суроғ намекунанд.

Вале кадрҳои «ҷонӣ» оқибат ягон «курнамакие» мекунанду шармандавор аз мансаб ронда мешаванд.

Дар маҷлисҳои ҳисоботиву тантанавӣ фақат чеҳраи «дилбазанкунандаи вазирону депутатҳоро» мебинем. Обшуста гуем, мешавад.

Хайрият, ки ҳамин сомонаҳои интернетӣ ҳасту кам-кам ҳам бошад президент аз баъзе корҳои «левийи» зердастонаш огаҳӣ меёбад. Вагарна маслиҳатчиёни худӣ мафияҳои пурқудратро ташкил мекарданд.

Барои ҳамин бачаи деҳқон бояд ба Русия раваду бачаи вазир ба вазорат Ҳамин тавр не? Охир касби дустдошта барои оилаи камбизоат «русиян» асту барои писари эркаи раисе «юрист».

Зинда бод Медведев! Шумо чӣ мегуед?

Дар торнигористони точик чи хабар?

Бознашр аз «Як дарвеш»

Соли гузашта дар рузе чун имруз Точвар расман аз гардонандагии торнигори Андеша даст кашид ва лагоми умури онро ба Рустами Субхонй супурд. Дар огоз тасаввур бар ин буд, ки Андешаи азизи мо пас аз чалби он хама дустдор андак-андак ба кухулат хохад гароид ва махфили гарми мо сард хохад шуд. Як намунаи он дидгохи маъюсонаи Як Дарвеш дар хамон руз буд.

Як соли гузашта ин нигаронихоро бартараф кард. Андеша имруз хам чушандатарин майдони бахси интернетист. Афзоиши таъаххудоти корй боъис шуда, ки натавонам дар бахсхои он ширкат дошта бошам, аммо мурури тунди он бахсхо рохи муносибест барои санчидани набзи андешахои ичтимоъию сиёсй ба вижа дар миёни чавононе, ки ёро ё тавоноии андешидан доранд.

Дар ин муддат торнигористони точик доман густард ва аъзои тозае вориди арсаи он шуданд. Торнигори Салими Аюбзод бехтарин намунаи як торнигори шахсист, ки ховии мушохидоти бикр, хотироти талху ширин ва тахлилхои хондании як рузноманигори саршинос аст ва бедиранг хонандагони худро дар торона ёфт. Шояд ин икдом дигар рузноманигоронро низ ташвик кунад, ки дар сахнаи бозу озоди Интернет ба дур аз махдудиятхое, ки дар дафтархои коришон доранд, чавлон бизананд.

Дар паи он торнигори Мардикорнома зухур кард, ки дар навъи худ бехамтост ва шояд нахустин ёдворапардозии як мардикори точик дар торона бошад. Умед аст, ки доманаи корбарони он низ тавсеъа ёбад.

Ва тозатарин торномае, ки хабари гушоишашро аз «Торнигори Салими Аюбзод» гирифтам, веблоги хушноми Акбар Турсон аст – «Мурги самандар». Зохиран ин донишманди баноми гариби точик касд дорад пас аз солхо сукут дар арсахои хамагонии Точикистон самандарвор аз зери хокистар берун ояд ва дубора лаб ба гуфтан бигушояд. Як Дарвеш дар ин росто барои устод комгорй мехохад.

Дар зарфи як соли гузашта «Футболи Точикистон» ба бехтарин мачаллаи футболи кишвар табдил шуд. Ба гунае, ки такрибан хамаи руйдодхои майдони футболи Точикистон ва мухимтарин бозихои байнулмилалиро метавон аз тарики он дунбол кард.

Нуктаи манфие, ки таи 12 мохи ахир мушохида кардам, сукути бисёре аз торнигорхои точикист, ки дар гузашта бисёр фаъъол буданд. Хайф аст, ки ба торнигорхои хуби «Ойина»-хо, «Садои механпараст», «Шахриёристон», «Чоми Чам», «Эроншахр», «Сухансаро», «Ватандор» ва гайра сар бизанем ва бетуша таркашон кунем. Медонам, ки дустон пуркоранд. Аммо шояд бехтар аст, ки веблогнависиро хам чузъе аз хамон корхоямон бидонем, то ба ташаккули журнолисми шахрвандй ва бунёди як чомеъаи шахрвандй дар Точикистон мусоъидат кунем.