Миллионхои барбодрафтаи Точикистон

Аз як су боиси ифтихор буд, ки Хукумати Точикистон талош кард дар Додгохи Олии Ландан аз обруи худ ва сармояи мамлакат дифоъ кунад. Аз суи дигар, анчоми мурофиа ва натичахои он на танхо ба хукумати кишвар, балки ба хамаи миллати точик бадномй ва нокомии нав овард.

Хулосаи сухан ин аст, ки хукумати Точикистон 500 миллион доллари миллатро, ки мегуфт, Аваз Назаров (раиси ширкати «Ансол») ва Абдукодир Эрматов (собик сарвари корхонаи арзизи Точикистон) дар найрангхои пасипардагии худ обулой кардаанд, яъне дуздидаанд, ба онхо бахшид. Хатто мумкин аст, ба нишони узру маъзарат боз ба онхо маблагхое хам дод, ки дам ба дарун биншинанд. Ба гайр аз ин барои хидмати вакилони хукукии инглис 200 миллион доллар музд дод. Чамъан метавон гуфт, Точикистон аз ин додгохбозй 700 миллион доллар зарар дид. Ин ончи ки маьлуму эълон шудааст. Харчи сафархои батакрори даххо нафар ба Ландан дар ин хисоб нест.

Пирузии «Ансол» (халномаи мурофиа факат хамин маъноро дорад) ракибони дигари Талкоро водор кард, ки бо даъвохои наве ба додгох мурочиат кунанд. Онхо кам нестанд: ширкати норвегии «Хидро» бо пуштибонии хукумати Норвегия, ширкати «Русал»-и Русия, ширкати «BVI» ва боз як ширкати хурди швейтсарй, ки хамагй аз тарафи Талко айбдор мешуданд, холо ба хучуми чавобй гузаштанд. Онхо як чизро фахмиданд, ки Точикистон ва Талко аз ягон далелу санади кавии «Ансол» шикаст нахурдаанд, балки пешниход карданд, мурофиа бо оштии тарафхо ва акиб гирифтани даъво аз харду чониб ба поён расад.

Чаро чунин шуд? Ин чо ду сабаб буд. Якум, додраси мурофиа Стефен Томлинсон фармони катъй дод, мурофиа, ки чахор сол боз идома дорад, то охири мохи ноябр ба охир расад. Вай гуфт, ки дигар ба хеч гуна таъхир рох нахохад дод. Дувум, шурои додгох аз рахбарияти Талко талаб кард, шеваи харидуфуруш дар ин корхона, тарзи фармоиш ва пазириши маводи хом, тарики нархгузории арзиз, тарзи пардохти кимати мол ва дар чи микдору ба кучо рафтани пули алюмин ба таври пурра ва ошкоро шарх дода шаванд. Ичрои ин шарт барои тарафи Точикистон сангин аст, зеро дар ин байн метавонад сирру асрори зиёде фош гардад. Ин додгох буд, ки муайян кард, холо, пас аз ронда шудани «Ансол» ва «Русал» фуруши алюмини точик дар дасти ширкатхои пушидаест, ки ба раиси «Ориёнбонк» Хасан Асадуллохзода тааллук доранд.

Фош шудани бархе аз схемахои кори Талко сабаб гашт, ки Бунёди байнулмилалии асъор, Бонки чахонй ва Бонки Аврупоии Бозсозй ва Рушд талаб карданд, фаъолияти Бонки миллии Точикистон ва ширкатхои Талко ва «Барки точик» санчида шаванд. Дар умки худ ин талаби бозу шаффоф кардани хамаи фаъолиятхои пулию молии хукумати Точикистон аст.

Дар чараёни мурофиа дар Ландан як санаде руи об баромад, ки ба андозаи зиёд шеваи кори Талкоро нишон медихад. Ин созишномаест, ки дар 20 декабри соли 2006 аз тарафи мудири Талко — Садриддин Шарипов ва раиси «Хидро» — Симон Сторесунд имзо шудааст. Мувофики он «Хидро» арзизи Точикистонро ба нархи арзоншуда мехарад, ба кимате, ки хатто харочоти корхонаро барои тавлиди алюмин намепушонад ва ба бозори чахонй мебарорад. Баъд аз фурухта шудани ин арзиз фоидаи он на ба Талко (?!), балки ба ширкати «BVI» гузаронида мешавад. Тахмин меравад, бахши асосии махсулоти Талко бо хамин рох фурухта мешавад ва дар холе ки даромади асосии он ба тарафи чап меравад, танхо як маблаги ночиз ба Точикистон бармегардад. Барои кам кардани нархи фуруши аввалинбораи арзиз, ширкати «Барки Точик» кимати неруи баркро барои Талко сол ба сол поинтар меорад. Нархи паст даромади ба дасти чап мерафатаро зиёдтар мекунад.

Садриддин Шарипов дар додгох икрор кард, ки як дафъа ба ширкати «BVI» алюмин дода, аслан хеч пуле дар иваз ба даст наовардааст. Вале на у ва на хеч яке аз ширкаткунандагони мурофиа часорат накарданд, сохибон ва саххомони ширкати «BVI»-ро номбар кунанд. Касе хам намедонад, ки саххомони ин ширкат чанд нафаранд. Ба таври сода агар гуфта шавад, ин на ширкат, балки як хисоби бонкиест, ки бахши асосии даромади алюмини Точикистон ба он гузаронида мешавад. Сохибони хисоби бонкй шахсони номаълуманд. Ё шояд хеле маълум.

Асноди дигаре додрасонро ба хайрат овард, ки даромади куллии Талко дар миёни солхои 2005 то 2007 хамагй 15 миллион долларро ташкил додааст, дар холе ки танхо як ширкати дигари миёнарав дар фуруши алюмин — «CDH» (мансуб ба Хасан Асадуллохзода) дар хамин давра зиёда аз 500 миллион доллар даромад кардааст.

Дар мурофиа хуччатхое хам ба мушохида расидаанд, ки дар онхо баъзе ном ва маблагхо сиёх карда шудаанд, то касе хонда натавонад. Инчунин чандин санади такаллубии тафтиш ва ичозаномаи гумруки Точикистон ифшо гаштааст.

Бад набуд, агар маводи ин мурофиа ба Додситонии кулли Точикистон фиристода шавад. Бигзор хатто арои архив. Зеро рузе мерасад ва миллат чавоби ин хама аъмолро талаб мекунад. Он гох зарурат ба тафтиши дубора намемонд, зеро ин чо чандин чилд парванда тамом-айёр аст.

Аммо сабаби савуми поёни мурофиа низ вучуд дорад. Манобеъи инглисй мегуянд, хукумати Амрико нахостааст, мочаро бузург шавад ва корро ба чое расонад, ки эътибори сиёсии хукумати Точикистон ба ларза афтода, давлатхои дигар ва бонкхои байнулмилалй аз додани карзу имдод ба ин хукумат даст кашанд. Гуфта шудааст, дар шароити бухроние, ки Точикистон дорад, ин холат сабаби бурузи як минтакаи дигари ноамн дар пахлуи Афгонистон хохад шуд.

Ислом ва сиёсат (Бахши аввал)

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Масъалаи иртиботи ислом бо сиёсат ва мавзеъгирӣ дар баробари он, дар ин айём ба яке аз пурҷанҷолтарин масоил табдил ёфтааст. Мардумоне ба ҷудоии ислом аз сиёсат шиор додаанд ва медиҳанд ва мардумоне ҳам дам аз сиёсӣ будани дини ислом задаанд ва мезананд. Мо дар ин баҳси худ, коре надорем, ки чӣ чиз боис гардида баъзеҳо шиори ҷудоии ислом аз сиёсат бидиҳанд ва дар садади ин ҳам нестем, ки ба дифоъ аз мавзеъи касоне ки аҳёнан ба ангезаҳои сиёсии маҳз, дам аз сиёсӣ будани ислом зада ва худ фарсахҳо аз меъёрҳо ва мизонҳои ахлоқии исломӣ ба дур ҳастанд, бархезем. Он чӣ мавриди баҳси мост, баёни ҳақиқати ҳол дар ин масъала аст, яъне қатъи назар аз ин ки мавзеъи мардум дар баробари ин масъала чист ва чигуна будааст, мо тибқи усул ва равише, ки аз аввали баҳсҳоямон дар ин китоб худро ба он пойбанд кардаем, бо такя ба манобеъ ва сарчашмаҳои асили исломӣ (китоб, суннат, иҷмоъ ва ақл) ҳақиқатро баён намоем.

Қабл аз вуруд ба асли мавзўъ, лозим аст тасаввуре аз мафҳуми “сиёсат” (ҳарчанд ба таври мухтасар) дошта бошем то бо рўшании комил вориди баҳси мавриди назар шавем.

Шакке нест, ки инсон мавҷудест иҷтимоӣ, яъне аз оғози пайдоишаш зиндагии гурўҳӣ ва бар асоси равобит ва доду ситадҳо бо ҳамнавъони худ доштааст. Иҷтимоӣ будани ў, аз дидгоҳи Ислом, дар матни хилқат ва офаринишаш пайрезӣ шудааст:

Эй мардум, мо шуморо аз як мард ва зан офаридем ва шуморо миллат миллат ва қабила қабила гардонидем то бо якдигар шиносоии мутақобил ҳосил кунед…[1]

Ва аз тарафе ҳам тардиде нест, ки зиндагии иҷтимоӣ, бидуни вуҷуди дастгоҳе ба номи “ҳукумат”, ки шуъуни иҷтимоъро идора намояд, қобили тасаввур нест. Идора ва танзими умури ҷомеаро, дар истилоҳ, “сиёсат” гўянд. Пас “сиёсат” ва ҳар он чӣ ба он марбут аст, яке аз шуъуни иҷтимоъ ва зиндагии иҷтимоист.

Ҳоло суоле, ки дар ин ҷо матраҳ аст, ин аст ки оё ислом дар зоти худ, мактабе ҳаст, ки ҷанбаи сиёсӣ дошта ва аз имоновардагон ба ин мактаб хоста бошад, ки давлат ва ҳукумате бар асоси он додаҳо бунён гузоранд, ё инчунин нест?

Гоҳе баъзеҳо зуд ба посухгўӣ баромада ва мегўянд: Ин масъала далеле намехоҳад. Ҳамин, ки мебинем мусулмонон аз ҳамон ибтидои зуҳури ислом давлат барпо намудаанд, худ кофист, ки мўътақид шавем ислом дине сиёсӣ будааст.

Аммо ин посух кофӣ нест, зеро дар посухи он метавон гуфт, ки мусулмонон, ки дар як муддатзамони кўтоҳе ба як ҷамъияти азиме, ки ҳудудаш ҳатто аз нимҷазираи Арабистон ҳам таҷовуз карда буд, табдил ёфтанд, ба сифати як ҷомеаи инсонӣ хоҳ нохоҳ (ба муқтазои зиндагии иҷтимоӣ доштан) ниёз ба як дастгоҳе сиёсӣ доштанд, ки умур ва шуъуни иҷтимоии онҳоро идора ва танзим намояд ва бинобарин чорае ҷуз ин ки давлате барпо намоянд, надоштанд. Ба иборати дигар, давлате, ки барпо намуданд, давлати “ҷамоати мусулмонон” буд, чӣ ин ки худи дини ислом дар дохили хеш муқаррароти сиёсӣ дошта бошад ва ё надошта бошад. Барпоии давлат аз сўи онҳо, ба муқтазои зиндагии иҷтимоӣ доштанашон сурат гирифтааст.

Аммо баёни ҳақиқати ҳол дар ин масъала ва ин ки дини ислом чӣ иртиботе бо сиёсат дорад, зимни тавзеҳи нуктаҳои зерин рўшан хоҳад шуд:  

 

Нуктаи аввал

Дар баҳси мушаххассоти ислом аз назари идеологӣ гуфта гузаштем, ки яке аз хусусиятҳои Ислом, “ҳамаҷонибагӣ”-и ўст нисбат ба динҳои дигар, манобеъ ва сарчашмаҳои чаҳоргонаи исломӣ (китоб, суннат, иҷмоъ ва ақл) кофист, ки уламои уммат назари Исломро дар бораи ҳар мавзўъе кашф намоянд. Масъалаи ҳамаҷонибагии ислом метавонад аз ду зовия мавриди баҳсу баррасӣ қарор бигирад. Яке аз ин зовия, ки аз сўе мебинем муқаррарот ва “бояд”-ҳо ва “набояд”-ҳои исломӣ маҳдуданд ва бепоён нестанд ва аз сўе ҳам бо пешрафти замон ва тағйири паёпаи талаботи замон, мавзўъҳои нав ба наве падид меояд (ки қатъан дар замони рисолат вуҷуд надошта) ва бо ин ҳол чигуна метавон иддио кард, ки манобеъи чаҳоргонаи исломӣ кофист, ки уламои уммат назари Исломро дар бораи ҳар мавзўъе кашф намоянд? Дар баҳси мушаххассоти ислом аз назари идеологӣ, дар ин бора муфассал баҳс намудем.

Масъалаи ҷомеият ва ҳамаҷонибагии муқаррароти исломӣ, аз як зовияи дигар ҳам метавонад мавриди баҳс қарор гирад ва он ин ки оё ин муқаррарот ва “боядҳо” ва “набоядҳо”, ҳамаи ҷанбаҳо ва абъоди фаъолияти фард ва ҷомеаро дарбар гирифтааст? Медонем, ки абъоди фаъолияти фард ва ҷомеа хеле густарда мебошад; аз робитаи фард бо офаридгораш гирифта то робитаи фард бо ҳамнавъони худ аз инсонҳои дигар, робитааш бо ҷомеа ва ҳамчунин робитаи ҷомеа бо фард ва ғайраро дарбар дорад. Оё ислом барои ҳамаи ин равобит, “боядҳо” ва “набоядҳо”-и худро дорад?

Қуръон иддио мекунад, ки дини Худо ҳеҷ ҷанбаеро нагузошта ва барои ҳамаи онҳо, муқаррарот ва “боядҳо” ва “набоядҳо” вазъ кардааст. Нигоҳе кўтоҳ ба додаҳо ва муқаррароти исломӣ ин иддиоро таъйид менамояд. Ошноён бо маорифи исломӣ медонанд, ки ислом ҳатто барои ҷузъитарин масоил дастурот вазъ кардааст; кадом об пок аст ва кадом як наҷис, чигуна бояд ғусл анҷом дод ва ба чӣ тартибе, ҳатто дастуроте дорад марбут ба одоби халоҷой, ки инсон ҳангоми фориғ шудан чӣ вазъе бояд дошта бошад масалан барои ў ҷоиз нест рў ба қибла истода фориғ шавад ва ғайра, аҳкоми марбут ба ҳайз ва нифоси занон, ҳатто муқаррароте дорад дар робита бо одоби хўрду хўрок, ки ба “одоби дастархон” маъруф аст, масалан дастур мефармояд, ки бояд қабл ва баъд аз таом даст шуст ва ё ин ки мизбон бояд қабл аз меҳмон шурўъ ба хўрдани таом намояд, бо “бисмиллоҳ” таомро оғоз намуда ва бо шукру сипос ба Худо онро поён диҳанд ва ин ки бо дасти рост ғизо тановул намоянд ва ҳазорон ҳазор масоили дигар.

Рўшан аст, ки масоили сиёсӣ, ки гуфтем ҷузъе ҷудоношуданӣ аз зиндагии иҷтимоии инсон ба шумор меравад, аҳаммияташ барои инсон ва саодат ва шақовати ў, камтар аз аҳаммияти одоби дастархон ва ё одоби халоҷой намебошад. Худованди мутаол, ки дини худро ба унвони тазминкунандаи саодати инсонҳо, барои онҳо ташреъ намуда ва (масалан) вазъи муайяне доштан дар ҳангоми фориғ шудан дар халоҷой ва ё ин ки ҳолате мушаххас доштан дар сари дастархонро, ҷузъи саодати онҳо мешуморад, оё маъқул аст, ки аз масоили сиёсӣ ва иҷтимоӣ, ки гуфтем аз муҳимтарин масоили инсон ва ҷомеаи инсонӣ маҳсуб мегардад, чашмпўшӣ карда ва дар баробари он мавзеъе бетафовутона гирифта бошад?

Дине, ки иддио мекунад барномаҳо ва муқаррароташ ҳамаҷониба буда ва ҷамиъи абъоди вуҷудии инсонро дарбар дорад, маъқул нест, ки аз масоили сиёсӣ, ки аз сарнавиштсозтарин масоили башарист, ғофил монда бошад.

Ин аз назари ақлист, яъне ақл қазоват мекунад, ки дине, ки чунин иддиои бузурге мекунад, набояд аз яке аз муҳимтарин ҷанбаҳои фаъолияти инсонҳо, ки сиёсат аст чашмпўшӣ намуда ва бигўяд: “Ман бо сиёсат коре надорам”. Вагарна ин дин, дини ноқис буда ва даъвои ҳамаҷонибагияш дурўғ хоҳад буд. Ҳоло бояд бибинем, ки оё воқеъан ислом муқаррарот ва “боядҳо” ва “набоядҳо”-и сиёсӣ дорад ё надорад?  

Нуктаи дуввум               

Дар баҳсҳои қаблӣ гузашт, ки порае аз муқаррарот ва “боядҳо” ва “набоядҳо”-и исломӣ моҳияти иҷтимоӣ доранд (ва мисолҳоеро ҳам барои он зикр намудем) ва гуфтем, ки аз ҷумлаи он муқаррарот, муқарраротест, ки  ҷанбаи сиёсӣ доранд. Қуръон мусулмононро мавриди хитоб қарор дода ба онҳо дастур медиҳад, ки дасти дуздонро ба сазои амалашон бибуранд[2], касонеро, ки дар замин ба фасод мекўшанд (яъне амнияти давлат ва ҷомеаро ба ҳам мезананд) муҷозот намоянд[3], ҳангоми таҷовузи душман дар баробари ў ба ҷиҳод ва пайкор бархезанд, дастур медиҳад дар баробари душман нерў ва қувва таҳийя кунанд[4], аз сарватмандони ҷомеа мехоҳад миқдоре аз молашонро ба ниёзмандони ҷомеа бипардозанд[5], дастур медиҳад ғаниматҳои ҷангиро ба мустаҳиққинаш вогузоранд[6] ва ғайра.

Рўшан аст, ки татбиқ ва иҷрои чунин муқаррарот ва дастуроте замоне барои мусулмонон имконпазир аст, ки аз як дастгоҳи сиёсӣ бархўрдор бошанд. Пас фармон ба анҷоми чунин муқаррароте, дар навбати аввал фармон ба барпоии як дастгоҳи сиёсиест, ки заминаи иҷрои ин муқарраротро фароҳам месозад. Зеро агар чунин бошад, ки ислом дар зот ва гавҳари худ моҳияти иҷтимоӣ ва сиёсӣ надоштааст, дар ин сурат маъқул нест, ки ислом аз мо иҷрои муқарраротеро бихоҳад, ки анҷоми онҳо ҷуз таҳти нерўи дастгоҳи сиёсӣ муяссар нест.

Илова бар ин, Қуръони карим аҳком ва дастуротеро дарбар дорад, ки баъзе ба масъулиятҳои ҳокими сиёсӣ дар баробари мардум марбут аст[7] ва баъзеи дигар ба масъулиятҳои мардум дар баробари ҳоким[8]. Агар ислом дине бошад, ки коре ба сиёсату умури сиёсӣ надорад, он гоҳ маъно надорад, ки гоҳе ҳокими сиёсиро мавриди хитоб қарор дода ва ба ў дастур бидиҳад, ки чунину чунон рафтор кун ва гоҳе ба мардум фармон бидиҳад, ки аз “соҳибони амр” (ки ҳамон ҳокимонанд ба истилоҳи Қуръон) фармонбардорӣ намоед.  

Нуктаи севвум

Дар суханони ҳазрати паёмбар(с) ба ишороти сареҳе бармехўрем, ки далолат мекунанд ҳукумату давлатдорӣ ҷузъе аз таълимоти ислом ба шумор мерафтааст. Масалан дар ривоят омадааст, ки паёмбар(с) ба назм бахшидан ба ҷамоат ҳарчанд аз се нафар ташкил шуда бошад ҳам, таъкиди фаровон доштаанд: “Шоиста нест барои се нафар, ки дар як саҳрое бошанд ҷуз ин ки якеро аз миёни худ ба унвони амир ва сарпараст ихтиёр кунанд.[9] Ва дар ривояти дигар мехонем: “Агар се нафар барои сафаре берун оянд, ҳатман якеро ба унвони амир таъйин намоянд.[10]

Ин таъкидҳои фаровон барои ин аст ки ҳар ҷамоат ва гурўҳе ҳарчанд аз се нафар ташкил шуда бошад ҳам, ниёз ба як дастгоҳи идоракунандае дорад, ки ба фаъолиятҳояш ҷиҳат мебахшад, вагарна мунҷар ба ҳарҷу марҷ ва бебандуборӣ мешавад. Агар ислом нисбат ба назми як ҷамоати се нафарӣ инчунин ҳарис аст, оё маъқул аст, ки нисбат ба назми ҷомеаи азими инсонӣ бетафовут буда ва гуфта бошад “Ман ба сиёсат коре надорам”?

Паёмбари акрам(с) дар бархе аз фармоишҳои худ тасреҳ мефармояд, ки бар ҳар мусулмоне воҷиб аст, ки таҳти байъати як ҳокими исломӣ қарор дошта бошад: “Ҳар он кас, ки дар ҳоле дунёро тарк кунад, ки байъате бар гарданаш набошад, бо марги ҷоҳилият (марги ғайри исломӣ) аз дунё рафтааст.[11]

 

Нуктаи чаҳорум

Кирдори паёмбар(с) ба монанди гуфтораш суннат аст, яъне яке аз манобеъ ва сарчашмаҳои маорифи исломист. Мебинем паёмбари акрам(с) амалан давлат барпо намудаанд ва ишон илова бар мақоми нубувват ва рисолат, мақоми имомат ва сарпарастии ҷомеаро низ бар ўҳда доштанд. Ба иборати дигар, ҳазрати паёмбар(с) раиси давлати исломӣ буданд, намояндагон таъйин менамуданд, қозиҳоро вазифадор месохтанд, сипоҳ ташкил намуда ва барои ҷанг мефиристоданд, закот ва молиёти лозимро гирдоварӣ намуда ва дар миёни ниёзмандон тақсим менамуданд, ҳадду ҳудудҳои ҷазоӣ ҷорӣ мекарданд, намояндагони хешро барои ақсо нуқоти дунё ирсол менамуданд ва ғайра.

Ҳамаи ин фаъолиятҳо, аз шуъуни ҳукумати сиёсист. Агар ислом коре ба сиёсат надошта бошад, ҳаргиз паёмбар(с) ба ин корҳо даст намезаданд ва ло ақал онро ба дигарон вогузор менамуданд. 

Нуктаи панҷум

Шитоби саҳобагон баъд аз реҳлати ҳазрати паёмбар(с) барои интихоби халифа ва касе ки сарпарастии умури мусулмононро бар ўҳда гирад ва мавриди инкор қарор нагирифтани ин кор аз ҷониби касе аз бузургони асҳоб[12], далеле возеҳ аст бар ин ки барпоии давлат ва қарор доштан зери байъати ҳокими исломӣ, ҷузъи зарурие аз ислом буда, ки исломи мусулмонон ҷуз бо он комил намешудааст.

Рўшан аст, ки иҷмои (иттифоқи) саҳобагон бар амре аз умури дин, худ далел ва ҳуҷҷатест бар шаръӣ будани он амр, яъне аз иҷмои асҳоб бар таъйини халифа ва ҳокими сиёсӣ баъди реҳлати паёмбар(с) мефаҳмем, ки ин кор ҷузъе аз заруриёти ислом ба шумор мерафтааст.

Бо баёни нукоти панҷгона комилан рўшан шуд, ки ҳам ақл, ҳам Қуръон, ҳам суннати қавлӣ ва ҳам суннати феълии паёмбар(с) ва ҳам иҷмоъ ҳамагӣ далолат бар ин доранд, ки ислом аз сиёсат ҷудо нест, балки сиёсат ва таваҷҷўҳ ба шуъуни иҷтимоӣ ва сиёсӣ ҷузъе аз заруриёти дини ислом ҳастанд.  

                        (Идомаи сухан дар бахши дувум)

[1] – Сураи Ҳуҷурот, ояти 13.

[2] – “Ва марду зани дуздро ба сазои он чӣ кардаанд, дасташонро ба унвоне кайфаре аз чониби Худо бибуред…” (Сураи Моида, ояти 38).

[3] – “Сазои касоне, ки бо (дўстдорони) Худо ва паёмбари ў меҷанганд ва дар замин ба фасод мекўшанд, ҷуз ин нест, ки кушта шаванд ва ё ба дор овехта гарданд ё дасту пояшон дар хилофи ҷиҳати якдигар бурида шавад ё аз он сарзамин табъид гарданд…” (Сураи Моида, ояти 33).

[4] – “То охирин ҳадди имкон дар баробари душман нерў таҳия кунед ва нерўманд бошед.” (Сураи Анфол, ояти 60).

[5] – Мисли ояти 110 сураи Бақара “Намоз бигузоред ва закот бидиҳед…”, ва ояти 60 сураи Тавба “Садақот барои фақирон аст ва мискинон ва коргузорони чамъоварии он ва низ барои ба даст овардани дили мухолифон ва озод кардани бандагон ва қарздорон ва инфоқ дар роҳи Худо ва мусофирони ниёзманд…”.

[6] – “…ҳаргоҳ чизе ба ғанимат гирифтед, хумси он, аз они Худо, паёмбар, хешовандон, ятимон, мискинон ва дар роҳ мондагон аст…” (Сураи Анфол, ояти 41).

[7] – “Ҳамоно Худованд ба шумо фармон медиҳад, ки амонатҳоро ба соҳибонаш адо намоед, ва агар миёни мардум ҳукм намудед, бо “адолат” ҳукм кунед.” (Сураи Нисо, ояти 58).

[8] – “Итоат кунед аз Худо ва итоат кунед аз паёмбар ва соҳибони амр аз худ.” (Сураи Нисо, ояти 59).

[9] Аҳмад дар Муснад”-и хеш ривоят кардааст. Нақл аз китоби “Ҳукм ва давлат”-и Муҳаммад Ал-муборак, с. 23.

[10] Манбаи пешин, с. 23.

[11] Ривояти Муслим ба нақл аз манбаи пешин, с. 24.

[12] – Агар гуфта шавад, ки бархе аз бузургони асҳоб бо интихоби Абўбакр барои хилофат розӣ нашудаанд ва инро баҳонае гиранд барои ин, ки бигўянд интихоби халифа аз пеши худи мусулмонон будааст, ба инҳо мегўем ихтилофи асҳоб миёни худ дар мавриди асли матлаб набуда, яъне дар мавриди зарурати сарпарастии ҷомеаи мусулмонон баъд аз паёмбар (с) набудааст, балки ихтилофи онҳо бар сари касе, ки ин мақомро баъди паёмбар (с) бояд бар ўҳда гирад, будааст.


Фишор ба Эшони Нуриддин Турачонзода

nuriddinjonДаъвати Зшони Нуриддин, рухонии маъруфи кишвар, ба Кумитаи амнияти Точикистон як руйдоди фавкулода аст, ки таваччухи расонахои зиёдеро ба худ кашидааст. Иттилоъ дар ин бора яксон хам дар расонахои ахбори оми Гарб ба нашр расидааст ва хам дар нашароти мамолики исломй ва Шарк.

Бозпурсии рухоние, ки хазорон нафар ба у эътикод доранд, метавонад ба се гуна шарх дода шавад. Аввалан, пас аз дар чахорчуби муайян чойгир кунондани мухолифони давлат, навбат ба Эшони Нуриддин расидааст, ки бо таблиги шариъати ислом ва адли илохй ба як мехвари акидаи диссидентй ё дигарандешй табдил ёфтааст.

Дувум, афзоиши нуфузи Эшони Нуриддин ба бархе аз афроди баландпоя нохушоянд аст, махсусан ба онхое, ки мехоханд, дар оянда курсии президентии Точикистонро ба даст оранд. Фишор ба домулло Нуриддин як паёми гайримустаким ба Акбар Турачонзода, бародари эшон низ буда метавонад, ки ахиран беш аз хадди муайянкардаи доирахои хукмрон фаъолият нишон медихад.

Савум, ходиса метавонад, мохияти хусусй дошта бошад, зеро дар Точикистон ракибони шахсй барои фишор ба душмани худ аз дастгоххои хукуматй низ истифода мекунанд ва дар шароити феълй Кумитаи амният аз сафи ниходхои молияву андоз ё кумитаи зидди фасод ва хатто милисаи одй мустасно нест.

Оштии «миллй» дар хархашаи «додхохй»

Чанд нафар бо хам хархаша карданд, яке аз онхо бозёфтро гирифту гурехт, кор ба додгохи Ландан кашид. Даъвои содаи «ту — дузд!» ва «на, худат дузд» хукукдонони шабех ба юрмонхои айнакдори Ланданро кайф дод. Талко (ширкати арзизи Точикистон) Ансол (ширкати сохибкор Аваз Назаров)-ро ба дуздидани 500 миллион доллари миллати точик аз фуруши алюмин айбдор кард, дар посух Ансол ширкати Талкоро дар напардохтани 150 миллион доллар. «Ту — дузд!» ва «на, худат хам дузд, хам карздор!»

Кашокаш ин кадар давом кард, ки Талко аз хукукдонхои Ландан 140 миллион доллар карздор шуд. Харчи Ансол маълум нест, вале он хам набояд андак бошад, харчанд Аваз Назаров бехтарин рохи химоятро дар хамла дид ва галат хам накард. Медонист, бачамард, ки об аз кучо меояд ва гусола аз кучояш рих мезанад. Шояд хамин донистани вай буд, ки дар компютерхоио Талко ногахон хамаи файлхои соли 1996 то 2004 махв шуданд. Неруи барк нарасид, ки онхо хифз шаванд. Ё шояд талаби муфаттишон буд, ки бояд схемаи кабули гилхок, фуруши арзиз ва интиколи маблагхо ба додгох нишон дода шавад. Ровиёни ахбор чун кисса ба ин чо мерасад, лаб фуру мебанданд.

Дар поёни кор харду тараф аз даъвои худ гузаштанд: Талко, Ансол — Бхай, бхай! Ду тараф хамдигарро дар шаби тор хам мешиносанд. Бародарй бояд кард! Вахдати миллй! Созиш ба чй шакл хосил шуд, маълум нест: «Оре, ман дузд, ту хам дузд, чаро зог бояд чашми зогро кобад.»? Ва ё — «На ту дузд, на ман дузд, Дерипаска дузд!»

Намояндагони Талко медонистанд, ки Аваз Назаров ракиби Олег Дерипаска ва ширкати Русали уст. Шояд акнун ду бародар муттахид шаванд ва ба Дерипаска хамла кунанд. «Бзанен бкшенша-е, якбора касди Рогунам бгрен, фулони оча, сахт моро кидат кард. Нето кайхо светкушй бас мешуд.» Вале мешавад гуфт, ки «вива Авазхон, пахлавони Чамбули мастон, як мамлакати чинумочина лой молидй. Бурдию хурдй, бас набуд? Киданут кардй, бас набуд, ки боз кисахоро хам холй кардй.» Ё шояд 140 миллион доллари адвокатхои Талко ва 22 миллион доллар харчи додгохро ду бародар таксим мекунанд? Бародарй — баробарй! Пополам! 81-миллионй мерасад. Локин Авазхонаш бисер хасис будааст, гумон аст, акаллан барои хурмати номи Точикистон як кисми харчро ба гардан бигирад.

Пас кй медихад, ин миллионхоро вакте точик имруз ба пул, об, хезум, кумур, барк, нон, канд… зор аст. Точик медихад, зеро пули Талко ва барки Талко дахлнопазир аст. Шодй Шабдолов гуфт, пули Талко ба чое меравад, ки вакилони халк намедонанд. Аз Тахмина пурсед, хамаша гав мезана. Вале ровиёни ахборро дарди дигаре аз сина гирифтааст, ки харчи нав — чанги додгохии бехунарони Талко бо Дерипаскаро кй медода бошад? Наход, фикр мекунед, ин ноухдабароён, ки ба Аваз галаба карда натавонистанд, ба Дерипаска пируз мешаванд? Ва аслан оё хархашаи чанд нафар бар сари пули худашон буд ё пули миллати точик?

Давлат Усмон гами моро мехурад ё гами худро?

Мухочир Камбагалзода (аз вилояти Маскав)

Чанд руз пеш бархе аз телевизионхо ва дар пай якчанд нашрияи Русия хабар доданд, ки Давлат Усмон дар Маскав барои журналистон нишасти матбуъотй доир кардааст. Агар ин шахсро намешиносед, пас бояд бигуям, ки вай ноиби сарвазири Точикистон, вазири иктисодиёт ва равобити иктисодии хоричии Точикистон, узви Шурои Олии Хизби Нахзати Исломии Точикистон, аммо бояд пеш аз хар яки ин вазифахо калимаи «собик»-ро гузошт. Солхои охир дар Академияи Улуми Точикистон кор мекунад ва бо тадкикоти илмй машгул мебошад.

Самимона ташаккур ба Давлат Усмон, ки ба ахли Русия нишон дод, гами мухочирони точик, гами муносибатхои норавшани Русия ва Точикистон ва гами ояндаи кишварро мехурад ва дар ин бора бо факту далоил сухбат кард ва дигарон хам дар ин нишаст аз суханони вай пуштибонй карданд.

Пресс-конференцияи чолиби диккат дар Маскав аз тарафи Давлат Усмон, ки он чо аз вазъи Точикистон гап зад ва гуфт, бо таъсири бухрони иктисодии сартосарии олам ин вазъ боз хам бадтар мешавад, ба чй маънй буда метавонад? Мумкин ба маънии бозгашт ба сиёсати калон? Точикистон кишвари демократист ва хар кас метавонад ба сиёсат машгул шавад, махсусан ки хукумати хозираи Точикистон ин кадар ноухдабароии худро нишон дод, ки то бас гуфтана. Шояд Усмон бархест, ки «Бас!» гуяд? Агар ин тавр аст, бояд кафкубй кард, ки боз як оппозитсия пайдо мешавад. Албатта, на оппозитсияи нав, зеро Давлат Усмонро хама мешиносанд. Дар замони мо номи ба хама шинос худ як капитали калони сиёсй мебошад. Масалан, агар холо Сайфиддин Тураев дубора ба майдон барояд, хамагон факат хурсанд хоханд шуд, ки наконетс виждони сиёсияш ба чуш омадааст ва акнун мехохад, кувваи сарфнакардаашро ба кор андозад. Уро Кувват Султон интизор хохад буд, ки чанд бор даъваташ кард, Тураев хомуш монд.

Ё хамин хамноми Усмону бо фамилияи Худоназаров холо кучо бошад? Одамон ба думболи у рафтанд, баъдаш чй шуду чихо шуд, нагз медонад, аммо холо дар кучост ба касе маълум нест. Магар сустии лидерони хозираи сиёсй ба худии худ даъвате нест, ки навбат ба собикадорон расидааст, як бори дигар даст ба кор зананд ва гунохи худро дар пеши миллат бишуянд.

Дубора ба сиёсат пайвастани Давлат Усмонро, агар хамин гуна бошад, як аломати дигар хам хаст. Нишасти матбуъотии у якчоя бо раиси Кумитаи Исломии Русия Гейдар Чамол баргузор шуд, ки дар даврахои чанги Точикистон хам аз мушовирони исломистхои Точикистон буд.

Инро хам фаромуш накунем, ки Давлат Усмон дар соли 1999 номзад ба макоми президенти Точикистон буд. Бо вучуди он ки нахост, дар ин маърака бо тамоми кувват иштирок кунад, ба хар хол аз чор номзади ахир, ки холо ягон кас номашонро намедонад ва аз минбархои таблиготй мегуфтанд, мо номзади хубем, аммо Эмомалй Шарипович арзандатаранд, ба хамон кас овоз дихед, Давлат Усмон садхо бор бехтар буд. Аммо номзадии у ба як бозии нахзатиён бо Рахмонов монанд буд ва ба иззати нафси у расид, ки ба он майдони номардй набаромад.

Шояд акнун ба майдони мардй барояд. Барояш метавон факат муваффакият орзу кард. Такрор мекунам, ном хеле мухим аст, ними давлат ва хамаи сармояи сиёсист. Масалан, агар холо Шодмон Юсуф хам дубора ба майдон бармегашт, мардуми чашминтизор уро ашк дар чашм гирён-гирён пешвоз мегирифт. Ва шояд гуноххои гузаштаи ин ва дигар лидеронро мебахшид.

 

«Чароги руз» ба Душанбе бармегардад?

Анвар М. (шахри Маскав, Русия)

Сардабири нашрияе, ки дар хорича чоп мешуд, аммо дар дохили кишвар миёни мардум махбубият дорад, рузи шанбе ба чопхона ва марказхои обунаву фуруши нашрияхо занг зад. Дар хама чо аз у хушхол шуданд ва гуфтанд, тайёранд аз 1 декабр сар карда, ин нашрияро дар ватан чоп кунанд ва ба пахн кардани он ёрмандй кунанд. Локин ин хабар на дар бораи Точикистон, балки Беларус аст. Иосиф Середич, ки солхои тулонй аз чабри Лукашенко нашрияи «Народная воля»-ро дар хорича чоп карда, ба Беларус мефиристод, хайрон шудааст, ки каблан аз шунидани номи у одамон ба харос меафтоданд, акнун хар яке хохиш мекунад, ба чопхонаи дигар нараваду пеши у ояд.

Маълум шуд, ки хукумати Беларус ва шахсан президенти ин кишвар Александр Лукашенко расман ичоза додааст, ки нашрияхои гуреза ба ватан баргарданд ва дар худи Беларус ба чоп расанд.

Ягон руз чунин хабар дар бораи «Чароги руз» хам ба гуш мерасида бошад? Як намояндаи Иттиходияи Аврупо, ки дар ин бобат бо Лукашенко гуфтушунид карда будааст, гуфт, ки бозгашти нашрияхои фирорй як махаки санчиши демократии хукумати Беларус аст. Магар бозгашти «Чароги руз» хам ба Точикистон як хамин гуна санчиш нест? Барои чй САХА ва Иттиходияи Аврупо ва хукумати Америка ба мардуми Беларус ин гуна кумак мекунанд, вале барои Точикистон чунин талошро раво намебинанд? Шояд барои он ки мо аз Аврупо дуртар, мусулмон ва нажоди дигар хастем?

Хукумати Точикистон маро мусалмон кард

quranМардум дар Точикистон имруз ташнаи чизест, ки битавонад, онро ба мурод бирасонад. Адлу доду инсофу иффати инсониро эхё бикунад. Ва мардуми Точикистон имруз ба кадом тарафе менигарад, ба гайр аз дини мубини Ислом чизеро дар симои начотдиханда намебинад. Мардум имруз мисли ман дубора Исломи хешро кашф ва дарк мекунад. Беинсофихо ишки онро ба Исломи азиз ангезиш медихад.

Аз паскучахои гилолуд ва масири мумрези мошинхои киматбахои хоричии Душанбе хазрати паёмбар Мухаммад саллалоху алайхи вассалам бо сари хам ва симои андешаманд гузар мекунад. Ин кадар орому собит ва хоксору мехурбон. Дар даст тасбехе аз зумуррадхои арзони плостикй дорад, дар бар яктахи поки сафед ва дар сар аракчини сафеди охорй. Вай ба пизишке монанд аст, ки хар бемор ба умуди шифо даст ба суяш дароз мекунад. Ва бадбахтй ин аст, ки хамаи саканаи ин кишвар шадидан бемор аст.

Рахбароне, ки имруз дар мошинхои бадвохимаи шишасиёх аз пахлуи у бо суръати баланд ва гохе садои раъдгунаи буку сигнолхо рад мешаванд ва онхое, ки бо парчамхои сурх бар зидди у бархоставу ин гуруснагони нону кудратро ба курсй нишондаанд, хидматеро карданд, ки на Хизби нахзат кардааст ва на хамаи уламову хаводорони Ислом дар Точикистон. Сарсупурдагони Фронти халкй, ки зери байракхои сурх хуни мардумро рехтанд, мехостанд, кишвари бузурги СССР-ро хифз ё эхё ва Ислому Миллатро саркуб кунанд, аммо дар натича баракс на ба ин муваффак шуданду на ба он. Шахси банда на бо инхо буду на бо онхо ва на бо инхосту на бо онхост. Аммо инхо бо шеваи давлатдории худ дар 17 соли охир Исломро ба ягона нируи начотбахши мардум табдил доданд. Албатта, харчанд бояд икрор шуд, миллатро ба порчахои ин махаллу он махал табдил доданд. Акидаи миллй нобуд гашт, аммо Ислом ба пой бархост.

Ман, шахсан, харгиз мусулмони комил набудам ва атеист низ, аммо чизе будам дар байни ин ду. Ба гуфтаи Умари Хайём «на кофири мутлак ва на мусулмони тамом». Аммо ин хукумат маро мусулмони ашаддй кард, зеро танхо Ислом метавонад моро муттахид кунад ва адлу инсофи инсониро хоким гардонад. Холо панч вакт намозам казо нест ва харсола руза мегираму орзу дорам ба сафари хач равам. Имсол 25 хазор нафар афроди мисли ман ба Вазорати фарханг ариза доданд, ки аз Хонаи Худо тавоф кунанд. Чаро? 24 хазору 999 нафарро намедонам, аммо  ман дар пойгохи Каъба факату факат мегиристаму як орзу мекардам, ки ин рахбарони кишвари маро аз беху бун, бо хафт пушти гузашта ва бо фарзанду наберу аберашон ба чаханнам фиристад ва миллати маро аз ин бадбахтие, ки ба сараш омадааст, начот бидихад. Мегуянд, ки дар Каъба бояд факат дуои нек кард ва ба рухи паёмбару гузаштахо салавот фиристод. Худоё, ман дигар нектар аз ин чй дуое бояд дошта бошам, ки хеч бандае натавонист, маро аз ин бадбахтихо начот бидихад?

Имсол сафари Маккаи Муукаррама насиби ман нашуд, ишоаллох, соли дигар ман он чо хохам буд. Аммо чй хукумате бояд дошта бошед, ки Шуморо аз як каси дунявй ба шахси мазхабии то андозае тундрав табдил бидихад? Шояд ба хамин сабаб хам Хизби нахзати исломии Точикистон ва хам Муфтиёту Донишгохи исломй ва куллан мухлисони Ислом часпу талоше барои ин кор надоранд? Онхо медонанд, ки дар 2-3 соли дигар ин хукумати кучабозории Точикистон тамоми мардумро ба тундравони исломй табдил хохад дод. Он гох дуохо мустачоб хохад шуд. Худоё!

 Натичахои назарсанчй:

  • 40% (60 раъй) – Ислом ягона рохи начот аст.
  • 26% (40 раъй) – Хукумат зиддиислом аст.
  • 14% (21 раъй) – Ислом рохе ба бунбаст аст.
  • 11% (16 раъй) – Хукумат дуруст рафтор мекунад.
  • 9% (14 раъй) – Амалкарди хукумат ноогохона аст.