(???????) Ҳафт суъоли даргирии Кўлоб

Нерўҳои муштараки Вазорати корҳои дохилй ва Кумитаи амнияти миллии Точикистон рўзи 27-уми май, пас аз тирборонҳои дурудароз ва ҳалокати 5 шаҳрванди Точикистон, аз чумла як кўдак, собиқ афсари милиса Сўҳроб Лангариев ва чанд тан аз ҳамроҳони ўро ба ҳабс гирифтанд.

СУЪОЛИ АВВАЛ: Марги 5 точик, аз чумла як кўдак, ба ҳабси чанд айбдоршавандаи қочоқи ҳероин баробар аст?

Тамоми қазия хеле машкук аст. Аввал чанд корманди милиса ба дари Лангариев омадаанд ва пешниҳод кардаанд, ки манзили ўро кофтуков кунанд. Вай ба онҳо дуруштй кардааст ва аз дари худ рондааст. Пас аз якуним соат гурўҳи бузургтаре пойи ин дар омадааст ва боз ҳам посухи рад гирифтааст. Он гоҳ аз Сўҳроб Лангариев талаб шудааст, худро ба кормандони ҳифзи ҳуқуқ таслим кунад, вагарна ҳадафи ҳамла қарор хоҳад гирифт. Сипас, баъд аз чанде ҳучум сар шудааст.

СУЪОЛИ ДУВУМ: Агар Сўҳроб Лангариев, тавре дертар гуфта шуд, 6 сол ба ин сў мавриди пайгарду чустучў буд, чаро аввал бо ў вориди гуфтушунид шудаанд?

Дар аввалин тирандозиҳо ду раҳгузар кушта шудаанд. Дақиқтараш яке аз сар ва дигаре аз сари сина тир хўрдаанд. Хабарнигори часури «Хатлон-пресс» онҳоро дар мошини худ ба бемористон интиқол додааст, аммо бо ҳамаи талошҳояш низ натавонистааст, чони ин ҳамватанонро начот бидиҳад. Тафсилоти ҳалокати афроди дигар, махсусан он як кўдак, эълон намешавад. Як афсари Кумитаи амнияти миллии Точикистон аз тири афроде кушта шудааст, ки дар манзили Лангариев камин гирифта буданд. Инчунин наздик ба 30 нафари дигар захмй шуда, вазъи бархе аз онҳо сангин аст.

СУЪОЛИ САВУМ: Чаро қабл аз оғози амалиёт аҳолии осоишта огоҳонида нашуд ва иқдомоте сурат нагирифт, то аз ҳалокати одамон пешгирй ба амал ояд. 

Маълум шуд, ки Вазорати умури дохилии Точикистон гурўҳи «Алфа» низ доштааст. Ин ҳам маълум шуд, ки дастаи сарачини вокуниши сареъ комилан беҳунар, нотавон ва бемасъулият аст. Бар асари ин нотавонию бечорагии гурўҳи «яккачин» ва «зарбазан»-и нерўҳои интизомии Точикистон дар шаҳри Кўлоб одамони бегуноҳ, аз чумла як кўдак кушта шуд. Пештар дар бораи гурўҳи ОМОН шунида будем, ки дар Рашт «корнома» нишон дод ва аз он чо мурдаи фармондеҳашро овард. Барои ин мурда ҳанўз касе чавобгар нашудааст.

СУЪОЛИ ЧАҲОРУМ: Барои ҳалокати 5 нафар дар Кўлоб ва 1 нафар дар Ғарм кй чавоб хоҳад дод ва оё чони шаҳрвандон дар ин кишвар арзише дорад ё на?

Фочиаи Кўлоб як ҳақиқати дигарро низ нишон дод, ки бархе аз ворисони «қаҳрамонон»-и чанги Точикистон шароити муҳайё доштаанд, ки дар Русия мардикор нашудаву аз интиқоли ҳероин сарват ба даст оранд. Аммо ин гапи наве нест ва шумори чунин афрод, ки дар сохторҳои давлатй кор мекунанд ва ё хешу наздиконашон дар ин ниҳодҳо аз онҳо пуштибонй ва ба қочоқгарияшон кўмак мекунанд, зиёд буда, даромади қочоқ то ба идораҳои бонуфузе мерасад.

СУЪОЛИ ПАНЧУМ: Магар даст доштани онҳо дар маводи мухаддир имрўз фош шудааст, ки зиндагии сангин, аммо бе хуну оташи мардуми Кўлоб имрўз ба чаҳаннам гирифтор гардад?

Мили силоҳҳои Вазорати умури дохилии Точикистон мисли ақрабаки соат мегардад. Аввал — Ғарм, сипас — Бадахшон, ҳоло — Кўлоб.

СУЪОЛИ ШАШУМ: Акнун навбат ба Қўрғонтеппа, Турсунзода, сипас Хучанд аст?

Кайҳост, ки бўйи борут меомад ва тамрину барномарезиҳо идома дошт. Вазъи кишвар пас аз зимистони фаромўшнашуданй ва нархҳои осмонраси имрўза барои раҳбарони мояи осудагй нест.

СУЪОЛИ ҲАФТУМ: Оё дар ҳақиқат ҳукумат мехоҳад бо чинояткорй мубориза кунад ё танҳо зарурате дорад, ки қувваи худро намоиш додаву халқи бе ин ҳам мазлум ва муштипарро тарс диҳад?

Бўйи борут меояд, тонку зиреҳпўшҳо ба кўча мебароянд ва агар чанги Точикистонро фаромўш карда бошед, хеле зуд дубора онро ба ёдатон мерасонанд. Тонкҳо дар кўчаҳо мемонанд, «агар байни ду ҳалқ як ҳамдигарфаҳмй нашавад…»

Фарҳанги интернетии точикй зарур аст

Хушхабаре ҳаст, ки пас аз наздик ба 40 соли нашри аввал, «Фарҳанги забони точикй» дигарбора чоп мешавад. Ин китоби бузург соли 1969 дар Маскав мунташир шудааст.  Бо теъдоди 33 000 нусха. Аммо то солҳои 90-ум дар фурўш буд ва ду бор нархаш поин омад, то ба фурўш равад. Дар осудатарин давраи торихи худ ин миллат 33 ҳазор нафаре надошт, ки муҳимтарин вожаномаи тафсирии забони модарии хешро харидорй кунанд. Мабод нашри нав онро низ чунин сарнавишти талх дар пеш бошад?

Кормандони яке аз меҳмонсароҳои шаҳри Абарканд (ҳоло ҳозир — Душанбе, ёдгори рустои кўчаки Душанбебозор, ки мегўянд, аз нав ба қуруни рустоияш баргаштааст.) ҳикоят кард, ки пас аз як чашну тантана дар пойтахт, вай аз меҳмонхона қариб 20 нусхаи китоби президенти Точикистонро пайдо кардааст. Беҳтарин чоп, беҳтарин коғаз ва аксҳо, аммо сангин ва меҳмонон нахостаанд, бори худро гарон кунанд, ҳарчанд маълум аст, ки дар фурудгоҳи Абарканд аз онҳо боче ситонида намешавад. Шояд аз хирочи фурудгоҳҳои дуртар ҳаросидаанд.

Беҳтар нест, «Фарҳанги забони точикй» ин дафъа дар шакли электрунй ба нашр расад? Калимаро менависй, клик мекунй ва маънои он пеши чашмат падид меояд. Бори сафарро сангин намекунад ва дар ҳар гўшаи олам дилат хост ё ниёз пеш омад, онро боз мекунй ва ба кор мебарй. Шояд замоне ба чунин рўз бирасем. Пас аз зуҳури вожаномаҳо ба ҳамаи забонҳои офриқой. Он ҳам бо кўмаки созмонҳои байнулмилал. Бо чунин дархост:

Забон барои ҳар миллат муҳим аст. Мо, точикон ҳам забон дорем. Ин забон на аз вайҳову унҳо, балки аз калимаҳо иборат аст. Бояд вожаномаи интернетй дошта бошем. Аммо ин вазифаи муҳимро Точикистон дар танҳой ва бе мадади чомеъаи чаҳонй ба ичро расонда наметавонад. Аз Созмони Милали Муттаҳид хоҳиш мекунем, давлатҳои чаҳонро ба кўмаки мо даъват кунад.»

Хуб, вақте ки дар мубориза бо малах ёрмандии чаҳонро металабем, чаро дар ин масъала хоҳиш накунем. Мисли ин ки кўмакҳои байнулмилалй чй кажроҳа ё найранге доранд. Баъзан мо хоҳиш накунем ҳам, онҳо кўмак расонданй мешаванд. Шояд он чо ҳам даромади дасти росту дасти чапе мавчуд аст?

Аммо баъд. Агар чавонони бонангу номусе дар ин дунё худро точик мегўянд ва мехоҳанд, барои миллати худ коре бикунанд, лутфан аз худ паём диҳед. Яке аз чавонони мисли шумо тасмим гирифтааст, чунин вожаномаи интернетиро ба вучуд орад. Аммо ин кори як нафар нест ва мо аз созмонҳои байнулмилал, ээээ мебахшед, аз чавонони баномуси точик даъват мекунем, дар ин барнома ширкат кунанд. Мо метавонем, аз вожаномаҳои содатаре оғоз кунем ва рўзе ба шоҳасари «Фарҳанги забони точикй» низ бирасем. Ҳой, мардум, касе ҳаст дар ин дунё?! Аз худ хабар диҳед, маслиҳату машварате бикунем.

Зинда бод президент! Офарин бар ў! Худо мададгораш!

Дар назди чунин президент метавон сари таъзим фуруд овард. Ниҳоят пас аз афтубархости зиёд ў ба худ омад ва решаи мушкилоти кишварро пайдо кард. Билоахира, вай дар хештан нерўе ҳис кард, ки метавонад, вазифаи худро аз рўи виждон ва бо тамоми матонат ба ичро расонад. Саранчом, ў тавонист, ҳақиқатро бубинад ва аз гуфтани он натарсад.

Дирўз, вақте ки вай ба толори чаласаи ҳукумат медаромад, шояд раҳораҳ Савганди Президентро ба ёд меовард ва монанди як сураи муқаддас онро вирду зикр мекард ва худро мисли паҳлавон ё баҳодуре медид, ки ба чанги нерўҳои сиёҳ меравад ва бар онҳо пирўз мегардад.

Касоне ки суханони ўро аз телевизион шуниданд, аҳсанту офарин гуфтанд, ба равони падараш шодбош фиристоданд, аз чои нишасти худ бархостанд, таъзим карданд ва барои худ савганд хўрданд, ки то як қатра хун доранд, барои аҳдофи раҳбари худ пайкор мекунанд ва бо итоъат аз сарвари хеш Ватанро ба ободй ва шукуфой мерасонанд. Зинда бод чунин президент!

Ў бо сари баланд вориди толор шуд, нишаст, ба вазиронаш нигарист ва гуфт:

Аз имрўз сар карда, ман бо хешутаборбозй ва маҳалчигй мубориза, мубориза не, чанги беамон эълон мекунам! Шумо аъзои ҳукумати МИЛЛАТ ҳастед, кормандони ДАВЛАТ мебошед, на намояндагони қишлоқи худ ё хидматгузорони авлодиву оилаҳои худ. Ман дар ҳайрат мемонам, касе ки имрўз вазираш таъин кунем, пагоҳ ҳамаи мутахассисони арзандаро аз кор пеш мекунад ва ҳамаи хешу ақрабояшро аз гўри кўҳна ҳам бошад, ёфта меорад ва дар вазорати худ ба кор мегирад. О ин вазорати давлат аст ё вазорати шахсии шумо? Бас аст, халқро гўл задан! Ман дигар ба чунин ҳолат роҳ намедиҳам! Ба ҳеч кас раҳм ҳам намекунам!»

Вазирон ва сарони идораҳои давлатй, ки аз рўи одат дар чаласа пинак рафта буданд, ба ҳуш омаданд. Аз дил гузаронданд, ки ин субҳ калон бо пойи чап аз хоб хестааст. Ба худ пиндоштанд, ки «ин хирс ҳарчй гуфтан мегирад, аммо ягонтои гуфтагиҳояшро ичро карда наметавонад. Сад бор гуфтааст, лекин мо ҳамоно сари зинем ва набояд аз чунин шиъорбозиҳои бесаводонаи ў дар андеша монд…»

Аммо азми президенти мўҳтарам, ки солҳост аз дасти вазирони нолоиқ дар азоб аст, ин дафъа росих буд. Дар ҳоле ки ҳама гумон доштанд, вай баъд аз як «уштулум» сар ба коғаз мезанад ва тўтивор ба гапҳои кўҳна бармегардад, президент коғазҳоро як сў гузошт ва идома дод:

Не, шумо як бор пеши виждонатон биистеду бигўед, ки ба мардуми худ чй хизмат кардед? Фикр намекунед, ки вақте ҳамаи кормандони як вазорат аз як оила ҳастанд, фасоду ришват он чо гул мекунад? Чй хел як вазир хусурбурдаашро, ки сардори раёсат аст, чазо медиҳад ё барои кор накардан аз вазифа меронад? Фикр намекунед, ки сарколаи тамоми бадбахтиҳои мамлакат аз ҳамин чо шурўь мешавад? Не, бояд ба ин хотима дод! Тамом! Ҳамин қадар хўрдеду бурдед, бас, ошатон шавад, акнун чоя холй мекунед ва хешу таборатона ҳам гуму нест мекунам. Кор ба дарачае расидааст, ки ман, президенти кишвар, гапам ба ягон кас намегузарад. Ҳама чо одамони худй, гап занй, меранчанд, шаб дар хона давои гапи гуфтаатро мегирй… Хуллас, тамом шуд! Ҳар вазире ки ақаллан як хешашро ба кор гирифтааст, ронда мешавад. Ман бисёр фикр кардам ва ба хулосае омадам, ки решаи бадбахтиҳо ҳамин аст ва бояд онро сўзонд.»

Президент ба даври миз нигарист. Дар ҳақиқат ҳама башараҳои хунуки шинос. Инҳо вазифаи давлатиро на барои кор гирифтаанд, балки барои «кормушка» ва парвои чизеву касе надоранд. Вай мушт ба миз зад ва ҳама, ки сархам нишаста буданд, якқад париданд. Идома дод:

Маҳалчигй ҳам бас. Одамон ба ман механдад. Фикр мекунанд, вақте рости гапа мегўям, ки «кадр нест, кадр намерасад», фикр мекунанд, ман қишлоқамро дар назар дорам, ки дар он чо кадр нест. Ҳар кадомат худата ба ман софтаву молида, чойро гирифтй. Маро тарсондед, ки инаш намешавад, садоқат надорад, ваяш намешавад, аз ҳизби дигар буд, акнун таври дигар кор мекунем. Аз панчоҳта зиёд ноҳия дорем. Агар якнафарй аз ҳар кадомаш бигирем, ба ҳамаи вазорату идораҳо одам мерасад. Ҳукумат чй қадар ки рангоранг шавад, фасоду пора камтар мешаваду кор бисёртар.»

Ҳамин тавр президенти мўҳтарам муборизаро барои тағйири ҳукумат ва обуҳавои мамлакат сар кард. Вале шумо иштибоҳ накунед, номи ў Қурмонбек Боқиев аст ва исми кишвараш ҳарчанд «истон» дорад, Точикистон нест, балки Қирғизистон аст. Зинда бод чунин президент! Комёб бод, чунин сарвар!

Дардҳои деринаи Иброҳими Усмон

Навро пазируфтан часорат мехоҳад. Ва каме азхудгузаштагй низ. Иброҳими Усмон, устоди рўзноманигорони точик, ин дуро надорад. Вай ҳанўз дар садаи гузашта ба сар мебарад ва биҳиштани калобаи замон аз нўки ангуштон барояш хеле дардомез аст. Дар гуфтумоне бо хабарнигори нашрияи «Фараж» чаноби Усмон мегўяд:

Интернет хатарноктарин навъи журналистика аст. Маводи беадрес дар он чо пайдо мешавад, муаллиф надорад. Им­конияти тахкир, тахдид, тухмат, дуруг дар Интернет-газета зиёдтар аст, нисбат ба хар чизи дигар. Албатта, Интернет-газетахое, ки мо дорем, такя доранд ба баъзе нашрияхои худи мо. Ин чизи дигар аст. Лекин Интернет-газетахое хастанд, ки сайтхои ношири номаълум доранд. Сайтхои аксарияти онхо аноним (беном) аст.»

Яъне дурўғу тўҳмат дар интернет-газетаҳои мо аз дурўғу тўҳмат дар сайтҳои дигар фарқ дорад? Фикр намекунед, ки дурўғ дар ҳама чо дурўғ ва тўҳмат дар ҳама чо тўҳмат аст? Ё дурўғи мо рост аст, дурўғи дигарон дурўғ? Хеле нофаҳмост! Эшон инчунин мегўянд, ҳар кас ҳақиқати худро дорад. Аммо наход «субҳ офтоб баромад», барои яке ҳақиқат ва барои дигаре дурўғ бошад. Идомаи ҳамин порча:

Албатта, аноним вакте пайдо шуд, ки матбуоти сиёсй зухур кард. Маркс мегуфт, ки «Яке аз шартхои озодии сухан, яке аз шартхои асосии мавчуд будани матбуоти оппозитсионй имзои мустаъор аст.» Яъне ин чизи дигар. Лекин он анониме, ки мо дар масъалаи сайт гап мезанем, тамоман чизи дигар мебошад.»

Пас дар муборизаи коммунистй имзои мустаъор як чиз аст, дар муборизаи демократй чизи дигар. Усмон ба банди аввали Қонуни асосии Чумҳурии Точикистон мухолиф аст, ки Точикистонро кишвари демократй меномад. Ҳамзамон эшон пуштибони комили тағйиру изофаҳо ба Қонуни кайфарии кишваранд, ки бар тибқи он, кас мумкин аст, барои як и-мейле ё шарҳе дар форумҳои интернетй ба додгоҳ кашида шавад ва 2 соли умри азизашро дар зиндон гузаронад. Тамоми созмонҳои ватанй ва хоричии ғайридавлатй зидди ин банди қонунанд ва шигифто, чаноби Усмон аз дастмузди ин созмонҳо низ фаровон ба чайб мегузоранд, меҳмони азизи кофебрейкҳои ҳимоят аз ҳуқуқи журналистонанд, аммо маълум мешавад, ин ҳама ниқобе беш набудааст. Дар ҳамин мусоҳибаи пур аз таззод, эшон гоҳе худро ҳомии журналистон мешуморанд ва гоҳи дигар, бе ягон азоби виждон онҳоро чосус низ меноманд.

Дар идомаи иқтибоси боло профессор мўҳтарам, Олими соли 2007-и Точикистон мегўянд:

Масалан, хозир хонаатон меравед, ки дар сайти шумо тухмате дар бораи шумо пайдо шудааст. Адрес надорад. Аз кй ва аз кучо даъво мекунед?! Яъне пайдо шудани системаи интернетй сабаби ба вучуд омадани тухмату дуруг шуда истодааст. Беинсофй метавонад хамачоро хароб созад! Ба­рои хамин, пеши рохи ин хатарро ба назар гирифтан даркор аст.»

 Хабарнигори мутталеъ, ки аз Ҳемингвей ва Кримски хирад ба орият гирифтааст, ақли шахси худро ба кор наандохт, то бипурсад, «устод, агар Шумо мисли оина покед, чаро бояд дар бораатон касе ҳарфи баде бинависад?» Масалан, агар Ҳасан Асадуллоҳзода, ё алалақал бародари ў, Ҳусейн Саъдуллоев дар симои Ҳасан як бор аз кўча гузарад, касе дигар нахоҳад навишт, ки раиси «Ориёнбонк» кучост. Ё барои намуна, агар устодони унвончўи донишгоҳ дар КГБ-и Иттиҳоди Шўравй (шояд «Иттифоқи Советй» гуфтан гўшнавозтар бошад? аммо давраш гузаштаасту бўи нафталин нофорам аст.) парвандаи «агенти махсус» надошта бошанд, чаро касе дар ин бора даҳон боз кунад? Ё агар касе навори машҳури видюиро ба чашми худ надида бошад, чаро аз ҳаво дар ин бора ишора бизанад?

Манзур аз ин чумла чист: «Беинсофй метавонад, ҳама чоро хароб созад»? Ё аз ин — «…пеши роҳи ин хатарро ба назар гирифтан даркор аст.»? Забондонию эҳтиром ба забонро як сў мегузорем. Аммо касе ки лаҳзае пеш дар бораи дифоъ аз журналистон ҳарф мезад, бо ин музахрафоти худ дар орзуи чист? Мамнўъ эълон шудани интернет дар Точикистон? Ба маҳбас афкандани даҳҳо ё шояд садҳо журналист? Ва ё қатли онҳо? Албатта, на қатле бо ангезаҳои қатли Хушбахти Ҳайдаршо, зеро онҳое ки медонанд, медонанд, сабаби куштори ў чй буд. Ин парвандаи таҳқиқ ва исботшуда мебошад.

Чй мешавад, агар кормандони радиоҳои «Озодй» ва Би-Би-Си нашрияи «Фараж», Иброҳим Усмон ва Шаҳрзоди Аминзодаро ба додгоҳ кашанд? Барои тўҳмати ин ки гўё онҳо чосусони хоричиянд. Нашрия, Усмон ва хабарнигор хоҳанд тавонист, суханони худро дар додгоҳ исбот кард? Оё кўчактарин далеле хоҳанд дошт? Оё беҳтар ва осонтар нест, пеши роҳи ин хатарро гирифт. Бо ақли рушантар ва дили поктар? Аммо ин ҳам бозмегардад ба мафкураи болшевикию коммунистии ин се, ки нақши расонаҳои зикршударо дар озодии баён дар Точикистон нодида мегиранд ва ё ошкоро мухолифи сухани озоданд.

Як хислати матбуъот ва илми замони шўравй ин буд, ки ончй дар хонаи худаш мегузашт, намедид ва дар чусутчўи гунаҳкори дуру хоричй буд. Имрўз ҳам инро мебинем. Сафири Точикистонро «хўронандагонаш» ошкоро чосуси мо буд, мегўянд, инҳо бегуноҳонро чосус меноманд. Ҳарзаномаҳо бо маҳалгароии шадид тафриқаандозй мекунанд, инҳо нуқси набудаи расонаҳои хоричиро мекобанд. Асадуллоҳзода чисман гум шудааст, инҳо аз интернет хатар мечўянд. Пас на танҳо дар пазириши нав часорате надоранд, балки дар пазириши ҳақиқат низ. Ин дигар нуқс на, беморист.

Ромишгарони навхостаи Самарқанд

Нависандаи саршиноси точик Адаш Истад дар торнигори худ аз Мардони Мавлон ёд кардаанд. Навиштаанд, дар чашни яке аз оҳансозони машҳур 20 то 30 овозхон таронаҳо сурудаанд ва ҳамаи ин хунёгариҳо ба ғайр аз хастагй чизе ба Адаш надодаанд. Ба завқ ва салиқаи устод Истад шак оварда намешавад. Даҳҳо хонандаи точик ба гавҳаршиносии Адаш қойил шудаву пас аз танқидҳои ў чакомаҳои худро тағйир додаанд. Шоҳид будам, як хонандаи машҳур дар арўсие то замоне ки тасодуфан паси яке аз мизҳо Адашро надид, асосан музахрафот хонд ва бо дидани устоди сухандону зебопараст, дафъатан арғувонй шуд ва ба сурудани таронаҳои беҳтар пардохт.

Хуллас, дар шаби эчодии оҳансози машҳур дар яке аз театрҳои Самарқанд, устод Адаш аз таронаҳои ромишгарон хаста шудаанд ва…

Дар охир навбати табрик ва сурудхонй ба Ҳунарпешаи машҳури Ўзбекистону Тоҷикистон Мардони Мавлон расид. Мардон дар даст танҳо бо як тор баромад, навозандаҳо набуданд. Ў соҳибҷашнро ба забони ўзбекӣ бо ду-се калима кўтоҳак табрик кард. Сипас бо оҳанги тори худ «Дар биёбон най навохтам хирмани гул даргирифт»-ро сароид. Чунон зебо ва пуртаъсир сароид, ки ҳама ба ваҷд омада хеле кафкўбӣ карданд. Ман тамоми сурудҳои пеш аз ин гўшкардаамро фаромўш кардам. Ин суруд на танҳо ин фазо гўё тамоми ҷаҳонро тасхир карда буд. Зеро ки Мардон авҷи онро ба қиёмаш расонида тавонист ва бо ҳамин вусъат, нерў ва бузургии мусиқии тоҷикиро исбот кард. Акнун фаҳмидам, ки чаро сурудхонии пеш аз ў хаста кардааст. Сарояндаҳо авҷро нагирифтаанд, барои гирифтани авҷ истеъдоди худодод ва маҳорати баланди касбӣ лозим аст.»

Бо назардошти эҳтиёткории Адаш метавон ҳадс зад, ки то Мардон аксаран таронаҳо ба забони ғайр хонда шудаанд ва шояд як сабаби дигари таъсири осмонии суруди Мардони Мавлон забони ошно ва дилгудоз будааст.

Дар оғози озодй дар Точикистон, солҳои 1999, каме пештар ё каме дертар, замоне ки ҳанўз фарҳанги точикони Душанбе ба сатҳе нарасида буд, ки Адаш Истадро «то кай ин чо мегардй, рав ба Самарқанди худат» гўянд, номи Мардони Мавлон ва Насиба Абдуллоева дар Точикистон ғулғула андохта буданд. Таронаи онҳо дар фазои Душанбе мисли даъвате ба ҳамоиш ва ҳамбастагй садо медод. Мегуфтанд, дар симои эшон нури Самарқанду Бухоро дида мешуд. Он давра буд, ки бо пешниҳоди муъассисони баъдинаи Ҳукумати Муросои Миллй, ҳукумати чавонмарги миллй, ба Мардони Мавлон унвони Ҳунарпешаи Шойистаи Точикистон дода шуд.

Баъд ин ҳама аз ёдҳо рафт. Бо кўрнамакиҳои Ислом Каримов, оби Самарқанд дигар насибаш мабод, Самарқанд барои точикони Душанбе ба мисли Австралия дур шуд. Сози Мардон ва сабки Насиба ҳам фаромўш гаштанд. Аммо, зинда бод Ютюб. Аксе ки дар оғози ин матлаб аст, таронаи зебоест бо садои Роҳила, ки ҳамзамон фарзандони Самарқанду Точикистону Афғонистонро ба ҳам мепайвандад ва аксари онҳое, ки онро дидаанд, дар зераш «аҳсант!» ва «зиҳй!» навиштаанд. Вале ин навор шояд яке аз беҳтарин таронаҳои ҳачвй ба забони точикист.

Пас, Самарқанд бедор мондааст ва зиндааст! Бояд табрик гуфт ва аз ин навчавонон, пасовандони Мардони Мавлон ва Насиба ҳимоят кард. Ба онҳо бояд роҳи сафед хост. Роҳи сафед ба Душанбе бо нидоҳои «хуш омадед, хоҳарон ва бародарони чонй!» 

Комёбии се филми точикй

Дар озмуни «Евразийский калейдоскоп» дар Маскав ҳамзамон се филми точикй ба чоизаҳои аввал мушарраф шуданд. Инҳо «Асрори муҳочират»-и Сергей Каленик ва Каромат Шарифов, «Қазон маркази Авруосиё»-и Чамшед Раҳмонов ва «Нури худо бар фарози Помир»-и Давлат Қурбонов буданд, ки аз номи Точикистон дар чашнвора ширкат карданд.

Ду филми охирро надидаам, вале «Асрори муҳочират», ки исми русии он дарозтар аст, филми ғайриоддист. Бахши аъзами он бо дурбини муқаррарй гирифта шуда, ба гуфтаи муаллифони филм, дар шароити хонагй, бидуни истифода аз тачҳизот ё студияҳои филмсозй омода гаштааст. Аммо ин ҳолат ба таври чолибе мустанадии филмро қувват додааст. Монанди ин аст, ки гоҳо беҳтарин филмҳои Ҳолливудй амдан дар наворҳои камсифат бардошта мешаванд, то манзараҳоро воқеъитар ва заминитар чилва диҳанд.

Нақли ҳодисаҳое, ки яке паси дигар дар пардаи синамо рў мезананд, ба шумо ҳамаи таъсири филмро расонда наметавонанд. Аз чунин ҳикоят худдорй мекунам, танҳо инро мегўям, ки дар филм аз сарнавишти талх ва БЕСОҲИБИЮ БЕПАНОҲИИ муҳочирони точик дар Русия намунаҳои дилгудоз оварда мешаванд. Ин намунаҳоро низ шарҳ намедиҳам, зеро агар шумо инсони огоҳ бошед, ҳатман аз ҳазорон чунин сарнавишт хабар доред. Паёми асосии филм нишон додани ин бадбахтиҳо ва ашк рехтан ба ҳоли зори муҳочирони бекас нест, ҳарчанд саҳнаҳоеро аз ин филм наметавон бе оби чашм тамошо кард. Паёми асосй ин аст, ки точикон ба ҳимояи ҳуқуқи худ бархостаанд.

Дониёр Худоёровро моҳҳо дар маҳбас нигоҳ доштанд ва шиканча доданд, то қочоқи маводи мухаддирро ба гардан бигирад. Гоҳе ба ў ҳатто меҳрубонй карданд, ки агар иттиҳомро қабул кунад, чазои сабуктар хоҳад гирифт. Вале ў гуноҳи накардаро ба гардан нагирифт ва бе ҳеч коғазе имзо нагузошт. Ва дар ниҳояти кор пирўз шуд. Додгоҳи ҳуқуқи башари Аврупо аз ў дифоъ кард ва ў ба озодй баромад. Додгоҳи Русия мачбур гашт, пас аз як моҳи озодии вай айбнома ва ҳукмро бекор кунад.

Милисаҳо духтари мухочирро ба бешазоре бурданд ва дасти зўрй карданд. Вай бо вучуди он ки медонист, ҳадафи таънаи ҳамқавмони худ мешавад, зери бори фочиаи сангин сархам нашуд, хомўш нанишаст, балки садо баланд кард ва номардонро ба сазои сарашон расонд.

Паёми нерўманди филми «Асрори муҳочират» на танҳо ҳазорон нафар аз мухочирони точикро дараси иборат дод, балки мақомоти Русия ва байнулмилалиро ба вазъи муҳочирон мутаваччеҳ сохт. Дар чашнвораи ахир чанд шабакаи телевизионии Аврупои Ғарбй низ ширкат доштанд ва ба эҳтимоли зиёд ин филмро харидорй хоҳанд кард. Афсўс намояндагони расмии Точикистон дар ин чашнвора набуданд ва ба унвони офарандагони се филми пирўз табрик низ нафиристоданд. Ҳамчунин сад дарсад мутмаъинам, ки телевизионҳои асрисангии Точикистон ба ҳеч вачҳ филми «Асрори муҳочират»ро намоиш нахоҳанд дод, зеро дарди мардуми точик, муҳочирон ва Каромат Шарифов барои онҳо бегонаанд. Худи он ки дар таъсиси иттиҳоди ягонаи точикони Русия ин кас ва тарафдоронаш даъват нашуданд, нишон медиҳад, Каромат Шарифов барои ҳукумати Точикистон бегона аст. Аммо на барои муҳочирон ва ҳазорон нафар аз ҳақпарастони Русия ва Аврупо.

Салафия дарвоқеъ хатаре ба Точикистон дорад?

Навиштаи Рустамчон Рустамов

БА НОМИ ЯЗДОНИ ПОК

Вақтҳои охир дар матбуот ва тавассути воситаҳои аудио-видёй маводе мунташир мешавад, ки он аз пайдоиш ва ба фаъолияти густардаи гурўҳе, ки худро мансуб ба салафи солеҳ медонанд, дарак медихад. Барои шиносоии хонандагон ба хакикати ин гурух лозим аст, чанд сатре дар поён зикр карда шавад.

Тавре мусалмонон медонанд, дуст доштани салафи солеҳи ин уммат нишонаи некбахтй ва имондории ҳар фард маҳсуб мешавад. Зеро Ислом барои наслҳои баъдй ё, ба истилоҳ “халаф”, тавассути ҳамин бузургони амин расидааст, ки инро инкор кардан ба ҳеч вачҳ нашояд. Вале суоли матраҳ ин аст, ки дар асри 20-21, яъне баъд аз гузаштани 11 қарн аз инқизои карни салаф афроди муайяне танҳо худро пайрави “салаф” ҳисобида ва дигаронро мубтадиъу мазҳабгаро, суфиву қубурй ва ҳатто мушрик эълон кардан барои чист? Чаро ин гуруҳ ҳамаи уламои гузаштаи ин умматро мавриди чарху таън қарор медиҳанд (ба истиснои онҳое, ки мавриди тақлиди худашонанд)? Ин гурўҳ кистанд? Чи барномае доранд? Аз кучо маншаъ гирифтаанд? Ба кй тақлид мекунанд? Сиёсати кадом кишварро таблиғ мекунанд?

САРМАНШАЪ

Донишмандони салаф (донишмандон ва диншиносони сесад соли аввал, аз саҳоба, тобеъин ва тобеъини онҳо) аз чумлаи собиқин ва касоне, ки баъди эшон омаданд, аз чумлаи тобеъин ҳамагй дорои хайр ва осори нек ҳастанд. Онхо дар Куръон ва хадис факеху сохибназаранд онхоро чуз ба неки ёд намекунем. Хар кас онхоро ба бади ёд мекунад, у дар рохи хато ва качрав аст.

Ба дуст доштани салаф, ки Худованд онхоро аз барои сухбати Паёмбараш (с) баргузидааст, муътакидем ва бар эшон он саноеро, ки Худо барояшон гуфтааст, мо низ мегуем ва хамаи онхоро дуст медорем.

Уммати ислом бар пайравии чахор имоми мазхаб ичмоъ кардаанд, хамашонро дуст медорем ва нисбати хеч як аз онхо таън намерасонем. Онхо аз чумлаи салафи солех ва кибори имомони дин буданд ва барои дини илохи хар чи аз дасташон меомад хидмат карданд. (Ризои Худо барои онхо).

САЛАФИЯ — ИДОМАИ ВАҲҲОБИЯ?

Пеш аз он ки ба ин суолхо рушани андохта шавад, хотираи хонандаро барои ёдоварии як нукта мутаваччех бояд сохт, ки дар солхои 80-90 асри гузашта дар Точикистон гурўҳе зуҳур карда буд, ки онро бо номи “ваҳҳобй” ёд мекарданд. Агарчи он вактхо сарвари гурўҳи мазкур Абдуллохи Нурй ваххоби будани худ ва гурухи худро рад мекард ва дар хама чо худро “ханафи” эълон мекард ва умуман хеч гуна иртиботе ба уламои ваххоби дар Саъуди хам надошт. Вале катъи назар аз инкори Абдуллохи Нури аз ваххоби будани харакаташ боз хам у ва гурухашро иттихом ба “ваххобият” мекарданд. Хатто Турачонзода дар мусохабаи ахири худ гурухи “салафи-хаворичи”-и навзухурро ба харакати исломии солхои навадум рабт дода, инхоро дунболаи он хондааст, ки ин даъвои Турачонзода комилан галат аст. Зеро хамин Турачонзода дар чандин маколахо ва мусохибахои худ вучуд доштани “ваххоби”-ро дар Точикистон дар солхои 80-90 инкор карда буд. Чаро Турачонзода мавкеъи собики худро инкор ва такзиб мекунад?!

Аммо гуруххои навзуҳур, ки худро пайрави салафи солех мепиндоранд, аз он гурухи солхои 80-90 фарқ мекунанд. Ин гурух асосан тамоюли хаворичи дорад. Ва аксари мусалмонхоро ба куфр ва ширк хукм мекунанд, оятхо ва хадисхоеро, ки дар шаъни кофирон ва мушрикон нозил шудааст, дар хакки мусалмонхо хамл мекунанд. Абдуллох ибни Умар (р) “Хаворич”-ро аз чумлаи бадтарин офаридахои Худованд мехисобид. У мегуфт: “Ин гурух (хаворич) оятхоеро, ки дар шаъни кофирон нозил шудааст болои муъминон хамл мекунанд” (Бухорй, боби талаби тавба аз муртадон).

ГУСТОХЙ Ё ТУНДГАРОЙ?

Ин гурух нисбати донишмандон ва мучтахидони ахли суннат ва чамоат аз асри аввали хичри гирифта то имруз бисёр беодоби ва густохи мекунанд. Махсусан чахор имоми мазхаби ахли суннатро дар илм ва огохи баробари худ медонанд. Ичмоъи салаф, яъне донишмандони сесад соли аввалро, ки Паёмбари бузургвор ба бартари ва бузургиашон гувохи додааст,эътироф намекунанд. Танхо китобхоеро кабул доранд,ки мутобик бо фикри худашон бошад ва аз тарафи онхое навишта шуда бошад, ки ба онхо таклид мекунанд. Аммо китобхоеро, ки аз тарафи муфассирон ва мухаддисони бузург дар тафсир, шархи хадис, фикх, акида навишта шудаст хамаро нокис ва мухолиф ба Китоб ва Суннат медонанд. Ашъариву Мотуриди, Имом Нававиву Ибни Хачари Аскалони ва садхо аиммаи динро таъвилгаро ва дар акида гаири муваххид медонанд.

Ин гурух хамеша бо оммаи мусулмонхо дар холати даргири ва бахсу мунозира хастанд, кори хамешаги ва асосиашон хамин аст. Хар ки тавассул ба Паёмбари азиму-ш-шаънро баъд вафоташон чоиз бидонад уро мушрик мехисобанд ва хатто касе баъд аз хач касди зиёрати Равзаи мубораки Паёмбар (с) ва салом додан бар турбати мутаххари Уро кунад онро сафари маъсият ва гунох медонанд. Ин дар холест, ки хамаи уммати Ислом зиёрати Равзаи мубораки Паёмбар (с)-ро аз чумлаи амалхои нек ва савоб медонанд. Аммо салафи-хаворич зери шиъори Китоб ва Суннат ва ислохи акида мардумро ба эътикоди зохири оятхои муташобих ва акидаи “мучассима” савк медиханд. Ин гурух даъво дорад, ки баъди сесад соли аввали хичри Ашъари ва Мотуриди акидаи мардумро олуда кардаанд. Яъне дар тули зиёда аз хазор сол мардум муваххиди хакики набуданд, балки хама дар гумрохи ва нодони гузаштанд, даъво дорад ин гурух.

ТОЧИКСАЛАФИЁНИ ПОКИСТОН

Аввалин бор дар байни точикон гуруххои салафии тамоюли хаворичи дошта миёнахои дахаи солхои 90 зухур кард. Вакте ки гуфтушунидхо миёни хукумати Точикистон ва мухолифин идома дошт, як гурух аз чехрахои саршиноси ХНИТ ба ин раванд мухолафат карда, аз рафтори рохбарашон Абдуллохи Нури интикод карданд. Аз чумла Амриддин Табаров, Махмадрасул Саломов, Рахим Каримов ва дигарон дар шахри Пешовари Покистон (дар минтакаи кампи Бабу, ки дар он чо салафихои такфири, ки бештарашон алчазори, туниси ва мисри буданд) рафта, назди онхо дарс хонданд ва тахти таъсири онхо карор гирифтанд. Абдуллохи Нури ва дигар рохбарони Нахзатро даъват карданд, ки гуфтушунид бо режими Точикистонро катъ кунанд ва бо кофирон созишу сулх накунанд ва агар ин корро бикунанд, онхо низ кофир мешаванд.

Соли 1996 хукумати марказии Покистон мачбур шуд, алайхи гуруххои салафи-такфири, ки дар байнашон хамакидахои точик низ буд, амалиёти мусаллахона анчом бидихад. Зеро аллакай ин гурух ба амнияти Покистон хатари чидди эчод карда буд. Ин гурух таслим нашуда, бо артиши Покистон вориди чанг шуд. Дар ин амалиёт бисёрии онхо, аз чумла ду точик яке аз нохияи Хисор ва дигаре фарзанди Амриддин Табаров кушта шуданд. Худи у бо фарзандони дигараш аз он чо фирор кард. Аммо дигар хамфикрони Табаров, ки дар боло асомии онхо зикр гардид, баъд аз шикасти ин гурух аз минтака хорич шуда, зохиран фикри худро тагйир доданд.

БОЗГАШТ БА ВАТАН

Аммо дар дохили Точикистон гурухи салафи-хаворич чор сол мукаддам пайдо шуд. Ин гурух дар мархалаи шаклгириаш барои худро аз руёруи бо низоми хоким дур нигох доштан услуби хуберо пайдо кардааст. Равиши феълии салафи- хаворич дастгирии низоми хоким ва эътирофи он хамчун “улу-л-амр” ва “вочибу-т- тоъат” будани он аст, ки ин равишро салафихои хаворич дар дигар кишвархо дар мархалаи шаклгириашон пеша карда буданд. Чунин равишро салафихои дигар, ки бо номи “салафихои мадхали” номида шуда, дар кишвархои араби машхуранд, доранд. Онхо барои низомхои хоким алайхи харакатхои исломи амалхои чосусиро анчом медиханд.

САЛАФИЁН ВА ҲУКУМАТ

Барои чалби таваччухи низоми хоким ва мутмаъин сохтани он, ки онхо барои амнияти кишвар хатарзо нестанд, шиори итоъат аз “улу-л-амр”-ро мохирона истифода мебаранд. Аз тарафи дигар, онхо дар чорабинихои сиёси алайхи ахзоби исломи баромад карда мегуянд, ки дар Ислом хизб вучуд надорад ва мардумро дар хар чо ба овоз додан алайхи хизби исломи ташвик мекунанд. Чунин кирдорхои онхо боис гаштааст, ки давлати Точикистон дар фаъолияти ин гурух мухолифи худро чустучу накунад. Доирахои амнияти низ аз чунин фаъолият хулоса бароварда ин гурухро барои амнияти кишвар хатарзо намехисбанд. Вале бояд бидонанд, ки ин як тактикаи фаъолияти мархалавии ин гурух аст.
Дар дахаи солхои навадум дар Узбекистон нисбати “Хизб-ут-тахрир” чунин мавкеъ пеш гирифта буданд. Дар он солхо Хукумати Узбекистон барои “Хизб-ут-тахрир” майдони фаъолият мухайё кард. Зеро тасаввур доштанд, ки барои низоми хоким, танхо хизби исломи ва чумбиши чавонони Намангон хатарнок аст, ки харакатхои сиёси мебошанд. Вале “Хизб-ут-тахрир” –ро дар мукобили онхо истифода мебурданд. “Хизб-ут-тахрир” низ аз фурсат истифода бурда, зохиран аз низоми хоким пуштибони карда, алайхи харакатхои исломи таблигу фаъолият мекард, ки аз ин тарзи фаъолият низоми хоким хуш буд. Аммо баъд аз гузаштани мархалаи шаклгири “Хизб-ут-тахрир” мавкеъашро тагйир дод, ки дар минтака хама низомхо онро хизби ифротгаро эълон карданд. Бархурди низомхои хоким дар кишвархои Осиёи Маркази алайхи “Хизб-ут-тахрир” дар солхои охир нишон дод, ки ин хизб як чараёни тундгаро аст.

НАМУНАҲОИ ДИГАР

Салафихои такфири дар кишвархои дигари исломи, монанди Миср, Алчазоир, Тунис, Магриб, Мавритания, Яман ва дигар чойхо тахти шиори Китоб ва Суннат хамаи мусалмонхорое, ки ба акидаи онхо мувофик нестанд, кофир ва мушрик эълон намуда, куштани онхоро пеш аз кофирони ишголгар авлотар медонанд. Хамин гуруххо дар Миср дар аввали пайдоиш бо низоми Миср хамкори намуда, алайхи харакатхои исломии сиёсии муътадил муборизаи таблиготи шуруъ крданд, ки ин амали онхоро хукуматдорон хуш ва хуб пазируфтанд. Вале баъд аз гузаштан аз мархалаи муайян онхо чехраи худро ошкор карда, барои низоми Миср “дарди сар” эчод карданд.

Дар Покистон низ ин гуруххо барои амнияти ин кишвар чанд дахсола аст, ки хатар эчод мекунанд. Ин тоифа дар зохир худро мудофиъи Китобу Суннат ва сахобагони Паёмбари Ислом нишон дода, бо номи “Сипохи сахоба” гуруххои мусаллахи ифротиро созмон додааст, ки ба мукобили шиахо ва масчидхои онхо амалиётхои терорристи мебаранд. Хатто хангоми адои намоз куштани намозгузорон дар масчидхо ва таркондани онхоро барои худ чиход ва амали савоб медонанд. Зеро онхо хамаро чуз худашон кофиру мушрик медонанд.

САЛАФИЁНИ МО ДАР САФИ КИСТАНД?

Салафихои хаворич дар Точикистон думболаи хамонхое хастанд, ки дар дигар кишвархои исломи фаъолият мебаранд. Ин гурух илова бар ин ки миёни мусалмонхо тафрика эчод карда, мардумонеро, ки бо онхо хамакида нестанд, мубтадиъу мушрик ва кофир эълон мекунанд. Инчунин барои сиёсати пешгирифтаи давлати Точикистон дар оянда мушкилот эчод мекунанд. Бисёр кишвархои Гарб ва баъзе кишвархои араби ва хамчунин баъзе хамсояхои мо аз муносибатхои хуби сиёси, иктисоди ва фархангии Точикистон бо Ирон норохат хастанд. Имруз бо кумаки Ирон дар Точикистон пружахои азими иктисоди амали мешавад, ки барои бисёрихо хушоянд нест. Бинбар ин гурухи салафхои хаворич, ки шиаро кофир эълон мекунад, бо дастгирии доирахои муайяни хоричи мехохад, ин муносабатхоро халалдор кунад. Ин дар холест, ки рохбарони Точикистон алокахои хуби иктисоди, фарханги ва сиёсиро бо Ирон дар раъси авлавияти фаъолиятхои худ карор дода, онро кишвари дуст, хамзабон ва хамфарханг эълон кардаанд.

Аз тарафи дигар бозорхои дохилии Точикистон аз маводи хурокаи истехсоли Ирон лабрез аст. Аз чумла гушти мург ва махсулоти гушти, ки точирони точик аз Ирон ворид мекунанд ва мусулмонхо аз он истеъмол мекунанд. Аммо ин салафи-хаворичхо забхи шиъахоро харом эълон кардаанд ва дар хама чо таблиг мекунанд, ки хурдани молеро, ки шиъахо сар мебуранд харом аст. Яъне гуштхои мурге, ки аз Бразиля, Канада ва дигтар кишвархои гарби ворид карда мешавад барои мусулмонхо халол аст, вале гуштхое, ки аз Ирон ворид карда мешавад хурданаш харом аст!! Барои хар окил маълум аст, ки чунин хукм танхо аз инсони мутаассиб ва ифроти содир мешавад. Салафи-хаворичихо бо ин хукми гайри мантикиашон хамаи мусулмонхоро харомхур низ мехисобанд.

МАЙЛИ МАЗҲАБГАРОЙ

Бояд ёдовар шуд, ки вактхои охир дар Точикистон гуруххои тамоюли шиъа дошта, низ пайдо шудааст. Ин гуруххо низ барои амнияти кишвар дар оянда метавонад хатарзо бошад. Чунки барои мо аз таърих маълум аст, ки миёни сунни ва шиъа чи кадар низоъхо ва кушторхои хунин сурат гирифтааст. Дар гузашта дар Точикистон тоифахои мазхабии бо хам мухолиф вучуд надошт (ба истиснои тоифаи исмоилихо, ки боре хам миёни онхо ва мусалмонхои сунни низоъе вокеъ нашудааст). Вале имруз ин тоифахоро аз хисоби мусалмонхои ахли суннати ханафи ба вучуд овардаанд ва дар мукобили онхо чараёни тундгарои салафи- хаворичро низ эчод кардаанд. Ходисахои хунин миёни мусалмонхои шиъа ва гуруххои салафи-хаворич дар Ирок барои хама бояд дарси ибрат бошад. Дар мархалаи феъли гурухи салафи-хаворич факат ба кофир эълон кардани шиъахо ва таблиготхои тунд алайхи онхо иктифо мекунананд, вале ки кафолат дода метавонад, ки бо чунин акида ва тафаккури ифроти дар оянда даст ба икдомхои дигар намезананд? Албатта инсоне, ки чунин тафаккур дорад рузе агар барояш камтарин шароит пайдо шавад куштани чунин кофиронро чиход ва амали савоб медонад. Хатари ин масъала хеле чидди мебошад!

Набояд Ирон аз нуфузи сиёсй ва иктисодиаш истифода карда дар Точикистон дар миёни ханафимазхабон- ахли суннат эътикодоти шиъаро паҳн кунад. Зеро ин сиёсат сиёсати дўстона нест ва он метавонад дар ояндаи дур барои амнияти ин кишвар хатари бузург ичод кунад. Шояд яке аз омилхои таквият ва густариши харакати салафи-хаворич дар Точикистон аз хорич хамин амр бошад.
Тавре дар боло зикр гардид, гуруххои салафи-хаворич агарчи даъвои пайравй аз салафи солехро доранд, вале аз чарху таъни онхо хеч кас дар амон намондааст. Мазоҳиби чоргонаи аҳли суннат, ки хамаи уммати ислом бар сахех ва рахмат будани онхо иттифок доранд ин гурух онхоро боъиси заъф ва тафрика шавии мусалмонхо хисобида, нисбати онхо суханони носазо мегуянд. Яъне ба акидаи ин гурух хама бояд аз Китобу Суннат пайрави намуда, аз пайравии мазхаб даст бикашанд.

Барои ин муддаъиёни пайрави Китоб ва Суннат як таваччухи чиддиро, ки дар мукаддимаи тарчумаи “Мухтасари сахехи Бухори” омадааст ишора мекунем: “Истинботи ахком аз аходиси набави, усул ва кавоъид ва шартхои хоси худро дорад ва чунин кор аз ашхосе, ки ба мархалаи пухтагии илми нарасидаанд, ба хеч вачх имконпазир нест. Ба ин асос набояд хама кас он чиро ки аз зохири баъзе аходис ба зехнаш хутур мекунад, хукми шаръи карор дода ва хамон гуна ба он амал намояд.
Ба таври мисол, агар дар хадисе, ки мегуяд: Паёмбар (с) дар хачч, дар чавоби хама касоне, ки мепурсиданд: Ман надониста чунин ва чунон кардам, мефармуданд: “бикун ва боке надорад” бархурд менамоянд, набояд ин тавр бифаҳмад, ки анчом додани ҳар амале, ки дар ҳачч дониста ва ё ҳатто надониста сурат мепазирад, раво буда ва боке надорад, балки бояд барои дарк ва фаҳми маъноии ҳақиқии чунин аҳодис ба кутуби фуқаҳо ва шарххои аходиси набави мурочаъа намояд”. (Мухтасари тарчумаи Саҳеҳи Бухорй, с.5, чопи Душанбе, 2005)

ХУЛОСА

Аксари кулли ин муддаъиён чавонони бедонишанд, ки заруриёти динии худро тавассути китобҳои ба сириллик нашршуда, ки аз тарафи маблағгузорони хоричиашон ба табъ расидааст, аз худ кардаанд. Ва шояд хато набошад, агар гуфта шавад, ки 99 дарсади ин чавонони муддаъии салафият сатҳи донишашон ҳамин қадар аст. Пас барои ин гурух кй ин чуръатро додааст, ки тамоми фуқаҳо, мучтаҳидин, муфассирин, шореҳони ҳадисҳои набавиро чарху таън карда, онхоро хато мегиранд ва иддаъо доранд, ки онхо танхо бо Китоб ва Суннат амал мекунанд?! Бо кадом илму донишашон ба ин поя расидаанд, ки аз хидматхои хама бузургони мучтаҳид бениёз гашта, худро дар пояи онҳо баробар меҳисобанд?! Танхо бехирадй, бедонишй, беодобй ва камтачрибагй аз як тараф ва таҳрики хоричй аз тарафи дигар боъиси ин амр гаштааст!

Мардикорй бояд қатъ шавад!

Навори видю, ки ҳамандеши азиз — Бебок фиристод, аз як сў дардовар аст, аз сўи дигар ҳушёркунанда. Мазмуни онро қисса намекунам, агар рағбат доред, худ боз кунеду бинед. Монанди буридани гулўи точик ва доғистонй ваҳшатангез нест, аммо мисли наворҳои танзу тавҳини мардикорони точик чои ханда ҳам надорад.

Хулосаи ман аз дидани он як чиз аст: Бояд муҳочирати оммавии точикон ба Русия қатъ гардад ва бояд Ҳукумати Точикистон пеши роҳи идомаи ин равандро бигирад.

Ончи то ҳоло шуд, гузашт ва ба гузашта салавот. Акнун давлат агар давлат аст, бояд шаҳрвандони худро ба низом оварад. Албатта, хоҳанд гуфт, ки ин амал хилофи озодии инсон аст ва зиён ба иқтисоди кишвар, аммо зиёне ки ин муҳочирон ба Точикистон ва миллати точик мерасонанд, агар имрўз пешгирй нашавад, ба даҳҳо қарни оянда басу барзиёдатй хоҳад буд.

Агар имкон нест, пеши роҳи ҳама гирифта шавад, шояд дар қадами аввал зарур аст, аз ҳичрати намояндагони касбукори зарурй, афроди синнусоли муайян, ашхоси дорои собиқаи чиной, афроде, ки забони русиро намедонанд, онҳое ки ба тозагй арўсй кардаанд ва онҳое, ки кўдакони хурдсол доранд, пешгирй ба амал ояд. Ҳатто шояд як имтиҳони сатҳи фарҳангу маданияти ин афродро барпо кард ва бо ин роҳ ба сафари онҳо монеъ шуд.

Фақат нагўед, ки бе чунин муҳочират онҳо нони хонаводаҳои худро чигуна таъмин хоҳанд кард. Ин ҳарф билкулл дурўғ аст. Муҳочирони имрўзиро ҳирси пул ба Русия мекашонад, на ғами нон ва барояшон аслан муҳим нест, пули каллонро бо чи роҳе ба даст хоҳанд овард. Бахши аъзами муҳочиронро шаҳрвандони бесаводу бенанг ва хому чиноятпеша ташкил медиҳанд. Як бахши онҳо танҳо бо дидани инки ҳамсояаш аз Русия пули мошину манзил овард, орзуи сафар мекунанд ва шояд намедонанд, ки пули калон бештар бо чиноят ба даст меояд, то аз меҳнати шоқа.

Касоне ки як дафъа дар ҳавопаймо аз Маскав ба Душанбе ё аз Екатеринбург ба Хучанд парвоз карда бошанд, медонанд, ки мухoчирони имрўзаи точик аз мардикорй ба хонаи худ на буридаи нон ё кулчаи қанд, балки колои нозу рифоҳ мебаранд. Ба монанди телевизион, дастгоҳи забту пахши дивиди, ҳавзҳои резинии шиноварй, новаҳои кабобпазй ва монанди инҳо. Магар ин ашё барои хонаводаҳои гушназадааст? Муҳочирони мавчи аввал, солҳои 1993 ва 1994 дар ҳақиқат мачбур буданд, барои кор ба Русия раванд, то луқмаи ноне барои фарзандонашон пайдо кунанд.

Муҳочирони имрўзй дар ғами нон нестанд, дар ғами рифоҳ ва гирифтори таъассубанд. Вале оё онҳо ба хотири ин ороишоти пуч бо хатарҳои бузургтаре рўбарў нестанд? Монанди кушта шудан аз дасти сартарошидаҳо ё бо тўҳмати қочоқи маводи мухаддир афтодан ба кунчи зиндон? Нови шашликпазй ё дастгоҳи дивиди бо назди зану фарзанд будан баробаранд? Фарзандони онҳо бидуни падар дар чи ҳолу вазъе ба воя хоҳанд расид? Онҳо, ки нафси ҳайвонии худро бо занони майзадаву сабукпойи рус қонеъ мекунанд ва якчо бо лаззати чинсй сифилису СПИД ҳам мегиранд, бовар доранд, ки дар моҳҳои тўлонии набудани онҳо ҳамсаронашон ҳамхобаи дигарон намебошанд? Вагарна чаро садҳо оилаи муҳочирон аз ҳам мерезанд ва даҳҳо зани точик аз хона набаромада, гирифтори СПИД мегарданд. Зиёне ки бо ин роҳ ва аз тариқи фарзандону ҳамсарони мардикорон ба чомеъа мерасад, як сў, обрўрезии миллии онҳо дар Русия то чанд соли дигар вожаи точикро бо вожаи ҳайвон ё неандертал ҳамсанг хоҳад кард. Агар гўед, оре, ин бардагию сияҳкорй арзандаи чунин пайомад аст, метавонад, идомаашро нахонед. Ва наворро ҳам набинед.

Аммо агар наворро то охир тамошо кунед, хоҳед дид, рафтору кирдори бархе аз муҳочирони моро ва шояд дар як гўшаи дил биигўед, ки ҳамла ба онҳо бесабаб ҳам набудааст. Хабарҳои кушта шудани точикон ба дасти точикон, дуздиву ғоратгарии моли ҳамдигар, ба бардагии бегонагон супурдани ҳамқавмони хеш низ зиёданд, вале мо бештар ба қатли онҳо аз дасти скинхедҳо ё хушунати милиса диққат медиҳем.

Дуруст аст, ки дар навор, ба қавли Бебок, айбномаҳои ночо ба ҳамаи муҳочирон ва умуман халқи точик, ҳатто точикони Афғонистон низ мавчуд аст, ки посухи чудогона мехоҳад. Вале «то шамол набошад, барги дарахт намечунбад,» дар даҳсолаи ахир дар Точикистон насле ба воя расида, сари кор омадааст, ки ба ғайр аз доғ ба рўйи номи точик чизи дигаре аз он нахоҳад расид.

Пешниҳоде садо дода буд, ки бояд дар маркази шаҳри Душанбе пайкараи Мардикор гузошта шавад, зеро ў буд, ки мардум ва иқтисоди кишварро дар давраи вазнин начот дод. Ман сад дарсад тарафдори ин пешниҳодам, аммо дар пояи он бояд навишта шавад: «Дар посух ба машаққат ва маҳрумиятҳои муҳочирони кории солҳои 1993 ва 1994 аз миллати сипосгузор.» Муҳочирони баъдиро бояд баргардонд, махсусан онҳоеро, ки макон ва коргоҳи муайян надоранд. Ин корро чанде пеш Лаҳистон кард ва ҳамаи оворагони худро аз Бритониё бепул ба ватан бозгардонд. Ба муҳочирони нав бояд роҳро баст.

Ин ҳолат шояд ба ҳукумат низ мадад кунад. Афзоиши бесобиқаи бекорон дар кишвар монанди сатили оби ях ба сараш рехта шавад ва онро ба ҳуш орад, ки наметавон якумр аз паси даромади доғдори муҳочирони точик дар Русия кишварро сари пой нигоҳ дошт. Ва коҳиши муҳочирони точик дар Русия ба маънии коҳиши беобрўйии точик дар Русия ва чаҳон хоҳад буд. Инаш мусалламан. Набояд ибтидои садаи 21 дар торих бо фасли ғуломй ва чинояткории точик сабт гардад.

Жакони Салафия ва салафиён

Симои ў хуб дар хотирам мондааст. Риши навбаромадаи теғнодида, барҳои сурхранги рўй ва чашмони барроқ. Аммо беш аз инҳо — худбоварии бепоёни ҳаммарз бо кибр ва нурафкании иродаи ботинии қавияш маро ба важд оварда буд. Вақте сўҳбат мекард ва ҳар гоҳ дар нимсуханаш ба кас менигарист, ба як довари доно ва поймарди диловар мемонд ва ин ҳам дар баҳори соли 1992, рўзгоре, ки ҳамагон дар баробари номуайянй ва шўридагии кишвар тақрибан музтар монда буданду аз ҳар хасе ҳам мадад мехостанд.

Бо он рўҳияе, ки дошт, барои атрофиёнаш, ба вижа наврасоне, ки ҳамеша ҳамроҳаш мегаштанду хидматашро мекарданд, мисли як такиягоҳи устувор маълум мешуд ва шояд ба чашми рўшанфикроне, ки аз шамидани бўйи изтиробангези хунрезии оянда «фалач» мегаштанд, диж ё қалъаи шикастнопазир буд. Ё гурезгоҳи тарсу изтироб. Номи ҳақиқияшро намегуфт ва тахаллусаш Салаф буд. Вориси Салаф. Ин аввалин бор буд, ки вожаи «салаф»-ро шунидам.

Гумон мекунед, дар чанги Точикистон кушта шуд? Фикр намекунам. Чанд сол пеш шунидам, дар масчиде хидмат мекунад. Вай ҳунари нодире дошт, ки дигаронро ба фикр ё коре мутақоъид гардонад. Албатта, дар тафсиру ҳадис, торихи ислом ва фиқҳ пешрафта буд, ҳарчанд дар он давраи «нимсаводии исломии чомеъа» метавонист, ба осонй худро чунин вонамуд кунад.

Вай бисёре аз фатвову одоби муллоҳои он замонро аз реша рад мекард ва тафсири худро дар миён мегузошт. Бархе аз наврасон об дар чашм маъвизаҳои ғайрирасмии ўро мешуниданд. Ин сомеъону пайравонро дар дил кудурату нафрате ба домуллоҳои пир рў мезад ва онҳо ба ҳарфи «муллоҳои давлатй» гўш намедоданд. Мешунидам, ки дар баъзе баҳсҳо ё ҳалли масоъил чавононе монанди Салаф домуллову эшонҳои солхўрдаро мот ва беобрў мекардаанд. Аммо дар давоми чанг садҳо ва шояд ҳазорон нафаре дар макотиби динии кишварҳои исломй таҳсил карданду баргаштанд, ки дар миёни онҳо афроди зиёде худро «салафй» меноманд. Ворисони Вориси Салаф!

Гумони қавй дорам, ки акнун онҳо донишу биниши Вориси Салафро зер шубҳа мегузоранд ва шояд дар ҳалли масъалаҳо бо ў сар ба сар мешаванд. Албатта, гумон надорам, ўро «муллои давлатй» хонанд, аммо ҳатман хоҳанд талошид, ки худро аз ў салафитар нишон диҳанд. Ворис дастпарвари падар ва ҳалқаҳои хуфияи таълимии исломии Точикистон буд. Инҳо хоҳанд, гуфт, таълими динияро дар маркази салафиҳо ва салафиҳои маврусй гирифтаанд. 

Хеле навиштам, дар ҳоле ки мақсадам танҳо навиштани як сарсухани кўтоҳ ба матлабе буд, ки як хонандаи «Андеша» фиристодааст. Ва аз ин «пешгуфтор» дидед, ки коршиноси умури ислом нестам. Биноъан суханро ба ин бародар медиҳам:

Навиштаи Муҳаммад барои торнигори «Андеша»:

САЛАФЙ КИРО ГУЯНД?

«Салаф» вожаи арабй буда, маъниаш «гузашта» аст ва салаф шахсонеро гўянд, ки корҳои накўро дар Ислом анчомида ва унвони “САЛАФИ СОЛИҲИН”, яъне унвони «Гузаштагони накукор»-ро мушарраф гаштаанд.

Дар Чумҳурии Точикистон бошад имрузҳо гурўҳе ба номи салафия дида мешавад, ки даъвои Ислом мекунанду аксарияти корҳоро бидъату хато мехисобанд ва худро пайравони ҳақиқии Ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу ъалайҳи васаллам) мешуморанд.

Оре ҳар як фарди мусулмон бояд пайрави расули акрам (саллаллоҳу ъалайҳи васаллам) бошад, на пайрави ягон роҳу равиш ва на пайрави ягон мазҳабу олим. Аммо агар мазҳаб бидъат бошад, пас салафй гуфтан бидъат нест, магар?

Албатта салафй гуфтан ҳам бидъат аст, ё инки дар тамоми чамъомадхои салафиён ғайбат кардани мусулмоне одат шудааст “ҒАЙБАТ ОДАТИ ЗИШТЕСТ ДАР ИСЛОМ, КИ ХУКМИ ОН БАРОБАРИ ХУРДАНИ ГУШТИ БАРОДАР АСТ”, инчунин дар хакки бародарони исломй бадгумониро раво мепиндоранду бо нафрат ёдашон мекунанд. Яъне хилофи ояйи каримаи Куръон мекунанд “ИННАМАЛ МУЪМИНУНАЛ ИХВА.”

Агар Салафиён барои ислохи камбудихо ё бидъатхо дар дини мукаддаси Ислом ба чумхури ташриф оварда бошанд, ин амали некест ногуфтани, чунки дини хакикии мукаддаси ИСЛОМ сар то по тарбияту рушноист, ки окибати инсонро ба “ЧАННАТ”-и абади бурда мерасонад. Дуруст аст, ки аксарияти муллохои мо ИСЛОМ-ро ба кулли намедонанд, вале надонистани ИСЛОМ шаходат аз он медихад, ки дар Чумхурихои Осиёи марказй, махсусан дар Точикистон зиёда аз 70 сол буд, ки ахли куфр хукумат ронданд ва тули ин солхо уламои хакикии исломро нобуд гардониданд, китобхои зиёдро сузониданд ва махдудиятхоро дар дин чори намуданд.

Онхое, ки ба ном диндор буданду илми кофии исломй надоштанд пешвоёни дин гардиданд, аз нодони бидъатхо чори намуданд ва билохира динро манбаъи даромади худ карор доданд. Чунин муллохои нодон то холо хам хастанд, вале ин маънои онро надорад, ки дар Точикистон гайри салафия дигар пешвоёни хакикии дин нест.

Пешвоёне хастанд бехтарин амалхои расули акрам (саллаллоhу ъалайhи васаллам)-ро ичро мекунанд, аз хама мухим он аст, ки дар бахсхои илми одоби хакикии исломи, одоби паёмбари гиромикадрамон Мухаммад (саллаллоҳу ъалайҳи васаллам)-ро ичро карда ба дигарон низ таълим медиханд. Аксарияти Салафиён чи? На одоб дар онхо дида мешавад ва на тарбия. Дар аксари маврид дағалона муносибат карда, ба чои муттахидшавии мусулмонон парокандагиро байни чамъият тавсия медиханд.

Ин суханон ба тамоми салафиён тааллуқ надорад, чунки дар байни эшон шахсоне низ хастанд, ки сидкан дар дини мубини Ислом хидмат карда истодаанд, вале аксари салафиёни имруза махсусан ахли уламоашон аз кабили Мухаммадиву Умед, ба шахсони фитнаангез шомиланд. Чунки айби мусулмонеро ошкоро ва бидуни одоби исломи дар чамъият овоза карда , байни мусалмонон ихтилоф андохтаанд, ки дар мавриди шунидани номи салафия аз чониби ханафимазхабони Точикистон, аксарияташон аз нодониву нофахми ба салафиён нафрат меоваранд.

Аз нигохи дини мукаддаси Ислом, нафрат доштан нисбати бародарони мусулмон катъиян манъ ва нодуруст буда, окибати моро ба парокандаги мерасонад, вале ин нафрату бадбини аз нодурустии даъвати салафиён огоз ёфтааст. Яъне барои фахмонидани кори хак хатман ва бечуну чаро одоби паёмбари Ислом, Хазрати Мухамад (саллаллоhу ъалайhи васаллам)-ро бояд истифода намуд. Мухаммади ва шогирдонаш бошанд чи кор кардаистодаанд?

Дар бахсхои илмй ҳамеша хилофи Ислом мекунанд, яъне худро билкулл ҳақ шумурда, одоби исломиро ба чо намеоваранд ва шахсонеро, ки ба кулли дар акидаи худ пайвастаанд аввалан Шиъахоро бадном карда онхоро кофир эълон мекунанд, баъдан мазхаби Абу-Ханифаро хато гуфта, охиста-охиста нисбати ин 2 равия нафрату бадхохиро чо менамоянд.

Акидаи Салаф ин аст, ки Шиъахои Ирон ба кулли кофиранд, вале ин нодуруст аст, чунки новобаста аз Шиъа будан хар касе набошад, хох ахли тасаннуъ ва ё ахли салафу тассаввуф, яъне хар касе бошад, ки Хукми ИЛОҲЙ ва шариъати Исломиро инкор намояд ва ба ояхои каримаи Куръони Шариф имон наоварад-У КОФИР АСТ. Вале фикр мекунам, ки на хамаи Шиъахо дар акидаи куфранд ва на хамаи эшон кофиранд.

Агар Шиъахои Ирон кофир бошанд, саволе ба миён меояд, ки чаро Ирон дар маъракахои Исломи то хол ширкат меварзад, чаро аз номи Исломи бузург баромад мекунад, Чаро дар баробари ахли куфр истодагарй мекунад. Ё инки мо мусулмонон номуси исломи надорем, ки кофире аз номи дини мо баромад карда, ин дини мукаддасро бадном кардааст ва солхои сол аст, ки ифтихори Ислом мекунад, худро дар чахон давлати Исломи муаррифй кардааст, магар у кофир аст?

Агар шиъахои Ирон кофир бошанд , пас мо беномус хисоб мешавем, ки таи 40-сол аст, ки кофир ба чахониён худро Мусулмон муаррифй кардааст ва шаъни мусулмононро паст задааст, вале мо аз номи бузургу мукаддаси дини худ дифоъ намекунем ва шаъну шарафи дини худро ҳимоя намекунем.

Шояд ин хама бозихои сиёсии ахли куфранд, ки ба хотири аз байн бурдан ва пароканда кардани мусулмонон пешбинй шуда, мақсад ихтилоф андохтан дар чомеаи Исломист. Фикр мекунам, ки максади асоси-фитнаангези асту халос. Ҳадаф хамин асту бас. Чаро тули ин солхо хам салафиён арзи хасти менамуданд ва хам шиъахо, вале ба кули ахли куфр зикр намудани Шиъахо аз чониби салафиён иброз намешуд, факат онҳоеро кофир мегуфтанд, ки заруриёти диниро инкор мекарданд ва ба баъзе масъалаҳои шаръй имон надоштанд, вале имруз бошад чи? Тамоми Шиъахои Иронро ба куфр мехонанд, то ки ягон мусулмон дифоъи ислом нанмояд.

Шиъахоро дар давоми хокимияти Исломи ташкил намуданашон хеч кас нагуфт ки кулли эшон кофиранд ва замоне, ки Амрико иброз намуд, ки бояд Иронро бизанад, ногахон аз кучое Ахли Салаф ба ном гурухе дар манотики мусулмонон пайдо гаштанд, ки тамоми Шиъахои Иронро ба куфр Хонда, китобхои хоинони Исломро аз номи “ШИЪА” БАРОВАРДА МУНТАШИР ГАРДОНИДАНД.
Ай Мусулмонон!!! Шумо пеш аз хама ба ҳуш оед, фикр кунед ончи шунидед, тачзияву таҳлил ва таҳкик намуда, пас он амал намоед. Чаро мо бояд чизеро шунидем бе тахкик амал кунем. “Оё ин аз руи адолат аст?” Не албатта, чунки бе тахкик амал кардан фардо “РУЗИ ҚИЁМАТ” чавобгарии чиддй дорад. Хеч вакт аз ёд набояд баровард, ки суханвари аз амалкуни сар то по фарк доранд. Яъне шахси воъиз бояд ба гуфтаи хеш амал намояд, агар дар кирдору рафтори у аз гуфтахояш дида нашавад, пас барои бовар кардани у тахкик лозим аст.

ВОЪИЗОН ХУД ЧИЛВА ДАР МЕХРОБИ МИНБАР МЕКУНАНД,
ЧУН БА ХИЛВАТ МЕРАВАНД, ОН КОРИ ДИГАР МЕКУНАНД.

Агар салафиёни имруза даъватгари асил бошанд, бояд аввалан одоби исломй дошта, гузаштагони Исломро гайбату тухмат нанмоянд, махсусан Имоми Аъзам (р.ъ)-ро, ё инки Ояйи Карима ба онҳо тааллук надорад.

“АССАБИКУНА ВАСАБИКУН”, яъне пешиниён аз Шумо дида пешқадамтар буданд ва аз Шумо дар ҳама чабха бартари доштанд. Онҳоро ба неки ёд кунед. Фардо рузи киёмат ягон салафи, ё ханафиву шиъаро аз кирдорхои якдигар намепурсанд, факат аз амалхои кардаи худ пурсида мешаванд+..
АЙ МУСАЛМОНОН БЕДОР ШАВЕД, КИ ИН ОЛИМОНИ ФИТНААНГЕЗ “БАЪЗЕ АЗ САЛАФИЁН ВА ХАНАФИЁНУ ШИЪАХО” ШУМОРО БА ГУМРОҲЙ МЕАНДОЗАНД.
Яке аз нишонахои шайтони лаъин он аст, ки ихтилоф андозад аз рохи каж ва агар аз рохи каж ихтилоф андохтан ба у муяссар нагардад, ба рохи рост ручуъ мекунаду мусалмонро аз рохи рост фиреб медихад, яъне он шахсоне, ки бо АХЛИ ФИТНА, агар хамрохи дошта бошандд кори хакке, ки шуниданд онро кабул намоянд акидаи хаккро бипазиранд, вале бо онхо дар иртибот нашаванд, ки окибаташон гумроҳист. Махсусан бо Муҳаммади ва амсоли эшон. Аз кулли хонандагон хохиш менамоям, ки ба ихтилоф дода нашавед ва барои шубҳанокии чизе ё касе таҳқиқ намуда, пасон амал намоед.

(СУХАНОНИ МАЗКУР БА ҲАМАИ САЛАФИЁН ДАХЛ НАДОРАД, ФАҚАТ БА ОНОНЕ, КИ ДАЪВАТРО БО ФИТНА ЯКЧОЯ ИСТИФОДА БУРДА ИСТОДААНД)

ВАССАЛОМУ ЪАЛАЙКУМ ВА РАҲМУТУЛЛОҲИ ВА БАРАКОТУҲУ.

___________________________

Ин нома бидуни ихтисор, аммо бо каме веросторй нашр шуд, ҳамзамон барои онҳое ки дониши бештар мехоҳанд, ин пайвандҳо пешниҳод мешаванд:

Каюмарси Ато «Салафия: Фитна ё эҳёи суннат?»
Зафари Сўфй «Салафиҳо кистанд?»

Рўзи душанбе, дар шаҳри Абарканд…

Навиштаи ҳамандеш АРИЁРОМ

Пажӯҳиш дар таърихномаҳо ва манобеъи мавҷуд ин натиҷаро медиҳад, ки шаҳраки Ваҳдат дар садаҳои миёна Андиён (Ҳаким Фирдавсӣ онро дар «Шоҳнома» овардааст), то соли 1936 Янгибозор ва то соли 1991 Орҷоникидзеобод ном доштааст. Шаҳр ва ноҳияи Орҷоникидзеобод 25 декабри 1991 бо Қарори №476 Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон Кофарниҳон номида шуд, аммо дар марти 2003 Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон номи шаҳру ноҳияро Ваҳдат гардонд.

Ин гуна номгузорӣ хилофи суннати номгузории тоҷикист, зеро мафҳумҳои муҷарраде чун дӯстӣ, бародарӣ, иттифоқ, ваҳдат ва ғайра бе пасванди маконсоз наметавонанд номи ҷое бошанд. Аз ин ру агар номгардонон вожаи гурҷӣ-тоҷикии Орҷоникидзеободро намуна мегирифтанд ва шаҳрро Ваҳдатобод меномиданд, номҷои тоҷикие сохта буданд ки ҳам хушоҳангтар асту ҳам маъное дорад. Ҳамчунин метавонистанд ки дар пайрави аз раванди эҳёи номҳои бостонӣ ва бо дар назар гирифтани шароити маҳаллӣ ва вижагиҳои ҷуғрофиёӣ ин шаҳрро Андиён номанд.

Вожаи “Андиён” шояд бозмондаи вожаи ҳиндуэронии “hind-” ба маънои “рӯд” бошад. Аммо беҳтарин ва муносибтарин ном барои ин макон Кофурниҳон аст зеро баргирифта аз номи рӯдест ки дар таркиби обаш кофур (моддаи хушбӯи сафедранг) дорад ва шаҳри Ваҳдат дар канори он ҷойгир аст.

Бисёре аз ободиҳову сарзаминҳо номи худро аз номи рӯде гирифтаанд ки дар канори он ҷойгир шудаанд. Чунончи, Ҳиндустон номашро аз номи рӯди Ҳинд гирифта ки бозмондаи ҳамон вожаи “hind-” аст ва эрониёни бостони ин рӯдро Ҳинд ва ҳиндиёни бостони Синд меномиданд.
Яке дигар аз номҷойҳои таърихй, ки маҷлисиён аз нақшаи Тоҷикистон зудудаанд, Дарбанд аст. Ин ободй басе пештар аз Кофурниҳон падид омада ва нақши муҳимеро дар таърихи мардуми тоҷик доштааст. Дарбанд дар садаҳои миёна диже будааст ки ҳамроҳ бо дижу девори шаҳри Рашт роҳи Тоҷикзаминро бар руи туркон мебастааст ва номаш низ гувоҳи ин аст: “Луғатномаи Деҳхудо” дарбандро “қалъа ва ҳисор”, “фосилаи миёни ду вилоят”, “марз” ва “садд” гуфтааст.

Дарбанд дар гузашта қалъа ва ҳисоре будааст ки садди роҳи турктози кирғизҳо буда ва фосилаи миёни ду вилоят – Рашт ва Дарвоз – аст. Аммо маҷлисиёни тоҷик ин пешина ва маъноҳоро нодида гирифта, Нурободаш номиданд ки ҳеҷ рабте ба шароити маҳаллӣ ва вижагиҳои ҷуғрофиёӣ ин шаҳрак надорад.

Дигар намунаи нодонии маҷлисиёни тоҷик номи кунунии шаҳраки Нов аст, ки 21 ноябри 2003 бо қарори Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Тоҷикистон Спитамен номида шуд. Шояд маҷлисиён мехостанд, ки бад-ин номгузорй ёди сипаҳсолори суғдиро зинда кунанд ки барои озодӣ ва ободии меҳанамон дар ҷанг бо мақдуниҳо ҷонсупорй карда буд. Аммо гумон накунам, равони он шаҳиди меҳандӯст аз ин номгузории бозмондагонаш хушнуд шуда бошад. Зеро маҷлисиён Новро ба забони юнонӣ Спитамен номиданд ки навишти юнонии номи суғдии Спитамана аст ва дар забони тоҷикӣ Спитамон мешавад. Як ҳарф ҳама заҳмати номгардониро беҳуда гардондааст.

Дере нагузашт ки 30 сентябри 2004 Ҳукумати Тоҷикистон бо дархости Маҷлиси вакилони ВМКБ деҳистони Барӯшони Рӯшонро «Назаршо Додхудоев» номид. Мусаллам аст ки ному ёди устод Назаршо Додхудоев шоистаи ёдбуду посдошт аст, аммо маълум нест, ки чаро маҷлисиёни Бадахшон номи таърихии Барӯшонро хуш надоштаанд? Бар-Рӯшон – гунаи дурусти ин номҷо – шароити маҳаллӣ ва вижагиҳои ҷуғрофиёии ин деҳаро ошкор мекунад, ки вокеъан як канораи Рӯшон аст.

Ду деҳаи Бар-Рӯшон ва Дер-Рӯшон (гунаи дурусташ «Зер-Рӯшон» ба маънои Рӯшони Поён аст) номҷойҳое ҳастанд ки аз гаҳи бостон то кунун замон расидаанд. Аммо Барӯшонро «Назаршо Додхудоев» номидан хилофи ақли салим ва қоидаҳои номсозии таърихӣ аст, зеро дар фарҳанги номгузории тоҷикӣ “исмҳои хос бе пасванди номҷойсоз наметавонанд маконноме бошанд”. Гузашта аз ин ки ин гуна номгардонӣ номҷойҳои бостониро мезудояд, ки гувоҳи гӯёи таърихи ҳазорсолаи маҳалланд.

Ҳамакнун номгузорӣ ва номгардонӣ барои Тоҷикистон чандон масъалаи муҳим шояд набошад. Аммо агар зарурате пеш ояд қабл аз ҳама бояд аз номи расмии Бадахшон – ВМКБ – вожаи “Кӯҳистон” бурида шавад. Хандаовар аст ки дар кишваре ки 93 дарсадаш кӯҳсор аст як вилояташ ба кӯҳистон номбардор бошад. Дигар ин ки ин вилоятро русҳо Бадахшон номида буданд ва ҳадафашон кандани Бадахшони Афғонистон ва пайвастани он ба Шӯравистон буд. Мардуми бумии ин вилоят имрӯз онро Помир мехонанд ва беҳтар аст ки ВМКБ расман Помир номида шавад.

Ҳамчунин қаторкӯҳи Пётри Кабир бояд Вахиё, пиряхи Федченко – Лозур (мардуми маҳаллӣ пиряхро лозур мегӯянд), ҶиргатолКумед (номи бостонии ин ноҳия), ҚарокӯлТиракӯл (”тира” дар тоҷикӣ бо “тер” дар шуғнӣ ва “тор” дар рӯшонӣ ба маънои “сиёҳ” аст), ОқсуСапедоб, ҚизилсуСурхоб, ҚурғонтеппаХуталканд ва КолхозободҲалевард, ЯхсуЯхсой номида шавад.

Агар рӯзе зарурате пеш ояд, ки номи Душанберо баргардонем, зеро номи рўзи ҳафта дар паҳлуи номи пойтахт ҳамеша ихлол ба миён меорад, пешниҳод мекунам, ки Абарканд ном гирад. Ин ном аз ду бахш сохта шудааст: “абар” ва “канд” ки реша дар вожаҳои авестоии «upairi» ва «kantha» доранд. “Абар” ба маънои “бартар”, “болотар”, “беҳтар” ва “баргузида” аст. “Канд” маънои “ободӣ” ва “шаҳр”-ро дорад ки дар гузашта дар номгузории шаҳру рустоҳои Тоҷикзамин корбурди фаровон дошт. Барои намуна номҳои бостонии Мароканд, Пайканд, Панҷаканд, Бунҷикат, Хуҷанд, Чимканд, Вобканд ва Хӯкандро овардан басанда аст.

Чунон ки медонед, номи кунунии пойтахти кишварамон ёдовари он бозорест, ки рӯзҳои душанбе дар ҷои шаҳри имрӯза баргузор мешудааст. Азбаски ин ҷойро «душанбебозор» мегуфтанд, деҳкадае, ки бо гузашти замон дар ҷои «душанбебозор» пайдо шуд, Душанбе ном гирифт ва бо амри тақдир пойтахти Тоҷикистон гашт. Ҳамзамон бояд ёдовар шуд ки дар замини кунунии Душанбе чанд шаҳраке ҷой дошт, ки бино бар додаҳои бостоншиносӣ беш аз 2300 сол пеш вуҷуд доштаанд.

Душанбе дар 84 соле ки ҷонишини Самарқанду Бухоро ҳаст, маркази маънавӣ, фарҳангӣ, сиёсӣ ва иқтисодии кишвари тоҷикон гашта ва сазовори доштани номи фарраҳманду бошукӯҳу ифтихорбарангез шудааст.

“Абарканд” номест наву суфтаву хушнаво, дорои намунаи таърихӣ ва ба маънои “пойтахт” ва “шаҳри бартару баргузида”, “ҷойгоҳи ҳукумату давлат”, “маркази кишвар” ва “дили Меҳан”.