Паёми Кабирӣ. Чӣ гуна пеши роҳи фитна ва тафриқаро бигирем?

Муҳиддини Кабирӣ, раиси Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон, узви Маҷлиси Намояндагони Тоҷикистон

Ба номи Худованди бахшанда ва меҳрубон
Бародарон ва хоҳарони гиромӣ!
Дар ин рӯзҳо лозим донистам бо паёме ба шумо, аъзо ва ҷонибдорони ҲНИТ муроҷиат намоям ва инчунин мухотаби ин паём метавонад ҳар касе бошад, ки ба масоил беғаразона ва холисона нигоҳ менамояд.

Посухи Эшони Нуриддин ба Шӯрои уламо: «Ман шиа нестам»

Эшони Нуриддин бародарону ҳаводоронашро ба оромиш даъват карда ва гуфтааст, ба дасиса дода нашаванд. Нуриддин Тӯраҷонзода, маъруф ба Эшони Нуриддин, ки аз сӯҳбат бо расонаҳо худдорӣ меварзид, ин бор ба баёнияи Шӯрои уламои Маркази исломӣ бо баёнияе посух гуфт.
Ӯ дар ин изҳороти худ иддаои Шӯрои уламоро, ки хонаводааш — Тӯраҷонзодаҳоро барои ёдоварӣ аз рӯзи шаҳодати Имом Ҳусейн ба шиагароӣ муттаҳам карда буд, “дасиса” номид. Эшони Нуриддин мегӯяд, ӯ ҳаргиз пайрави шиа набуду нест ва нахоҳад шуд, ҳамчуноне ки ҳаргиз салафӣ набуду намешавад.

Тўраҷонзодаҳо бори дигар дар саргаҳи иғво истодаанд…

Баёнияи Шўрои уламои Ҷумҳурии Тоҷикистон

Дар замони муосир, ки дар ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷомеа, аз ҷумла дар соҳаи дину фарҳанг ҳамгироӣ ва ҷаҳонпайвандӣ таъсир мегузорад, як навъ иртиботи қавӣ миёни мазоҳиб ва мусалмонони мамолики гуногун ба мушоҳида мерасад. Равобиту муносиботи фарҳангии байни кишварҳои исломӣ тадриҷан авҷ мегирад, ки ин як падидаи ногузири замони мост.

Баробари ҷиҳатҳои мусбати ин падида, мутаассифона, баъзе ҳолатҳое ба назар мерасанд, ки ба пайдоиши ихтилофоти фикрӣ ва ақидатӣ боис мешаванд. Манзури ин андеша паҳн шудани баъзе ақидаҳои ғалати равияҳои бегона аст, ки ба мазҳаби ҳанафӣ ва солимии вазъи диндории аҳли ҷомеаи Тоҷикистон хатар эҷод менамоянд.

Continue reading

«Сабасаи аввал», аквариум, ватаннонамо

Абдулазизи ВОСЕЪ

«Озодагон» №21 26.05.2010

Телевизионхои Точикистон ба максад расиданд. Ман аз телефони мобилиям безор шудам. Он кадар ин куттичаи хурди сиёхакро, ки то ин вакт хамеша мушкилкушоям буд, бад дидам, ки мабодо агар садои зангаш баланд шавад дилам бехузур мегардад. Инак, 33-рузи расо мешавад, ки (аввалин гузориш дар борам истифодаи нодурусти телефонхои хамрох шоми рузи 24 апрел, баъди анчоми паёми президент ба Мачлиси Оли намоиш дода шуд) телевйзионхои мо аз телефони мобилу зарари он мегуянд.

Continue reading

Оё дин аз сиёсат ҷудост?

«Начот» №13 01.04.2010 Хаӣриддини ҚОСИМ

Русро қалбу чигар гардида хун,
Аз замираш харфи ло омад бурун,
Он низоми куҳнаро бар ҳам задаст,
Тез неше бар раги олам задаст.
Кардаам андар мақомоташ нигаҳ,
Ло салотин, ло калисо, ло илаҳ.
Фикри ӯ дар тундбоди ло бимонд,
Маркаби худро суйи илло наронд.
Оядаш рузе, ки аз рӯйи ҷунун,
Хешро з-ин тундбод орад бурун.
Дар мақоми ло наёсояд ҳаёт,
Суйи илло мехиромад коинот.

(Аллома Иқболи Лоҳурӣ)

Яке аз баҳсҳои ҷиддӣ дар маҳфилҳои сиёсиву расонаӣ дар кишвари мо мавзӯи ҷудоии дин аз сиёсат аст. Ин масъала бахусус дар даврони истиқлоли Тоҷикистон аз аҳамияти зиёде бархурдор шуд, ки ҳамзамон бо баҳси чигунагии муносибати давлат бо дин дар кишвари мустақил матраҳ гардид.

Continue reading

Ҳимматзода аз пояҳои суботи ҷомеаи мо буд

Абдуллоҳи РАҲНАМО, «Миллат» №11 18.03.2010

Даргузашти устод Муҳаммадшариф Ҳимматзода барои ҳар касе, ки аҳли илму имон ва аҳли фикру инсоф аст, таконе бузург мебошад, зеро ӯ намоде аз илму имон ва фикру инсоф буд. Барои шинохти тамоми шахсияти М.Ҳимматзода шояд ба замони бештар ниёз аст.  Вале агар кӯтаҳ гӯем, муҳимтарин ҷанбаҳои шахсиятм эшон чунин буд:

Ҳимматзодаи олиму домулло: Аввалин зуҳури ҷамъиятии Ҳимматзода аз саҳнаи илм оғоз шуд, аз саҳнаи илмҳои динӣ ва фикрӣ. Дар солҳои 80-ум ӯ ба унвони яке аз мударрисон ва домуллоҳои бисёр фаъол дар муҳитҳои динӣ шинохта шуд ва баҳси истидлолии ӯ ва ҳалқаи дарсии ӯ аз ҷиддитарин маҳфилҳои илмӣ ва ақидатии он замон ба ҳисоб мерафт. Он вақт ҳатто рӯҳониёни анъанавие, кӣ бо баъзе мавқеъгириҳои ӯ розӣ набуданд, баъди интиқоду мухолифат ночор ин ҷумларо илова мекарданд: вале дар ҳақиқат олим аст.

Continue reading

Панҷумин хуршед

(ё худ баёни ин ки инсон метавонад ба дасти худ сарнавишти хешро рақам бизанад)

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси аршади фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Камина одат надорам беш аз андоза телевизион тамошо кунам, чун аввалан вақташро надорам ва сониян, мўътақидам чунин одате аслан зиёновар аст. Ба истиснои пайгирии ахбори ҷорӣ дар ҷаҳон, аҳёнан агар филме ибратомез буд, тамошо мекунам. Рамазони соли ҷорӣ дар яке аз шабакаҳои симои Ирон, филме мусалсал ба намоиш гузошта шуд, ки инсофан қобили таҳсин аст. Ҳар касе онро сохта, дасташ дард накунад. Номи ин филм “Панҷумин хуршед” буд. Ҳарчанд поёни хубе (аз назари отифӣ) надошт, вале паёме, ки филмсоз мехост бирасонад, паёми ибратдеҳе буд.

Филмсоз мехост ба воситаи ин филм барои бинанда собит кунад, ки инсон дар рақам задани сарнавишти хеш ва атрофиёнаш, нақши бас муҳимме дорад. Хулосаи филм ин аст, ки боре барои як ҷавоне чунин фурсат муяссар мегардад, ки ба оянда сафар кунад, шоҳиди зиндагии атрофиёнаш дар оянда бошад, бубинад чӣ сарнавиште гиребогирашон шуда. Масалан мебинад хонаводааш (хоҳару модараш) ва яке аз дўстони самимияш ояндаи на чандон хуше доштаанд. Тасмим мегирад баргардад ва коре кунад, ки ояндаи эшон на он чунон шавад, ки шоҳидаш гардид, мехоҳад бо ҷобаҷоии бархе аз асбобе, ки мунҷар ба ин чунин сарнавишти нохуш шудааст, ояндаи эшонро тағйир бидиҳад. Ва муваффақ ҳам мешавад. Хулоса, ду ё се бор аз ин замон ба он замон ва баръакс сафарҳое анҷом дода ва муваффақ мешавад асбоби мунҷар ба сарнавишти муайянеро ҷобаҷо созад. Албатта худаш, ки дар замони оянда ошиқи духтаре мегардад, дар поён асбоб ба гунае ҷобаҷо мешаванд, ки дар ниҳоят маъшуқаи хешро аз даст бидиҳад, ки гуфтам ин филм финоли ғамангез аз назари отифӣ дорад. Бинанда мехост ин ду бо ҳам бирасанд, ки нарасиданд. Ҳоло коре ба ин ҷиҳат надорам.

Он чи мехоҳам арз кунам ин аст, ки гоҳе инсон матлаберо, агар печида бошад, наметавонад аз тариқи гуфтану навиштан ба хонанда бирасонад. Вале як намоишнома (филм ё театр), аз он ҷо ки малмусу маҳсус аст, метавонад ҳамон матлаби печидаро барои бинанда ба хубӣ ва осонӣ бирасонад.

Дар системаи маърифатии ислом, масъалаи “сарнавишт” (қазо ва қадар) ба гунае олӣ ва дақиқ баён гардида, ки дар ҳеҷ як аз системаҳои маърифатии башарӣ назири онро пайдо наметавон кард. Ислом, дар айни ин ки буду шуди ҳар падидае дар ҷаҳони ҳастиро, тибқи қазо ва қадари илоҳӣ медонад, аммо ҳаргиз нақш доштани худи инсон дар тағйиру рақам задани сарнавишташро нодида нагирифтааст. Қуръон дар айни ин ки мегўяд: “Ҳеҷ мусибате дар замин ё дар нуфуси шумо ба шумо намерасад магар он ки қабл аз он ки онро зоҳир кунем, дар китобе сабт шуда ва ин бар Худо осон аст” (Сураи Ҳадид, ояти 22), ва (дар айни замон) мефармояд: “Худо вазъи ҳеҷ мардумеро иваз намекунад магар он ки худи онҳо вазъи нафсонии худро тағйир диҳанд” (Сураи Раъд, ояти 11).

Ба назари баъзе гўи Қуръон ин ҷо таноқуз мегўяд. Яъне ин чи гуна аст, ки Қуръон аз тарафе мегўяд: ҳар чи шуду ҳасту мешавад, тибқи қазо ва қадари илоҳист, вале аз тарафе мегўяд: шумо инсонҳо худ дар тағйири сарнавишти хеш муассиред?

Аммо худи Қуръон ин дуро бо ҳам қобили ҷамъ медонад, на мутаноқиз. Дар ояте мефармояд: “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад), ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад, ва “китоби модар” (асл ва модари ҳамаи китобҳо ва навиштаҳо) фақат назди Ўст” (Сураи Раъд, ояти 39).

Маънои ояти номбурда, бо таваҷҷўҳ ба баёноти гуҳарбори ҳазрати Паёмбар (с) ин аст, ки қазо ва қадар дар мавриди инсонҳо якнавохт нест. Худованди Мутаол дар мавриди инсонҳо, қазо ва қадарҳои мутааддиде гузошта, ки таъйини ҳар кадом, бастагӣ ба ихтиёру интихоби худи инсон дорад. Масалан: касе ба навъе беморӣ мубтало шуда. Агар ин бемор даво бихўрад, шифо хоҳад ёфт, яъне як сарнавишт хоҳад дошт, вале агар даво нахўрад, хоҳад мурд, яъне сарнавишти дигаре пайдо хоҳад кард. Бо хўрдани даво, он сарнавишти шум маҳв хоҳад шуд. (Ин аст маънои “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад”).

Дар ривояте омадааст рўзе Паёмбар (с) ҳамроҳи чанд тан аз ёрон нишаста буданд, ки марде аз канорашон рад шуд. Паёмбар (с) рў ба ёрон карда фармуданд: ин шахс дигар барнахоҳад гашт, яъне хоҳад мурд. Чанд соате сипарӣ шуд, ки диданд мард ҳамроҳ бо ҳезуме дар китф солиму тандуруст бармегардад. Ёрон аз он ҷаноб (с) пурсиданд, ки магар нагуфтед ин мард дигар барнамегардад ва хоҳад мурд? Паёмбар (с) аз он мард хостанд, ки биистад. Пурсиданд: имрўз чӣ коре нек анҷом додӣ? Гуфт: ҳангоми хуруҷ аз хона, садақае барои як ниёзманд бахшидам. Аз ў хостанд ҳезумашро бар замин гузорад. Вақте гузошт, диданд море кушанда аз миёни ҳузумҳояш берун омад. Он гоҳ Паёмбар (с) фармуданд: Сарнавишти ин мард дар китоб (номаи аъмоле, ки сарнавишти ҳар одамӣ дар он сабт гардида ва Паёмбар (с) аз он огоҳанд) чунин буд, ки море ўро газида ва ў хоҳад мурд. Аммо аз он ҷо ки ин мард ҳангоми берун омадан аз манзил садақа дод, Худо сарнавишти ўро тағйир намуд. (Ин аст маънои “ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад”).

Ин ки маъруф аст “Садақа радди бало мекунад” ҳамин аст, яъне балое туро дар интизор аст (як сарнавишт), вале садақа додани ту боис мегардад ин бало аз сари ту бардошта шавад (як сарнавишти дигар).

Хулоса, баёну тавзеҳи як чунин масъалае печида, гоҳе ба забону навиштор хеле душвор аст ва чи басо инсон аслан наметавонад онро ба хонанда бирасонад. Аммо филме, ки дар ин моҳи муборак дидем, тавониста ҳамин масъалаи печидаро хуб ва некў бифаҳмонад. Он ҳам барои ҳар инсоне, новобаста ба сатҳи дониши вай.

Дасти созандааш дард накунад. Худо дунёву охираташро обод созад!

http://www.kemyaesaadat.com/

Дифоъ аз дифоънопазир

Як Дарвеш

Зафар Абдуллоев дар маколае, ки ба дифоъ аз Эмомъалии Рахмон дар «Факты и комментарии» чоп карда, дар мавориде аз хак нагузаштааст. Аз чумла дар огози матлаб у менависад, ки чи дар хорич ва чи дар дохили кишвар раисичумхур сарзаниш мешавад. Албатта, дар дохили кишвар ин сарзанишхо дар шакли пичпичаву гушонахост. Аммо дар хорич – бо садои хар чи баландтар ва дар Русия – бо ибороте хар чи ракиктар, ки намунаашро хамин чанд руз пеш дар Як Дарвеш баррасй кардем.

Абдуллоев инро хам изъон кардааст, ки баъзан ин интикодхо муваччах аст (по делу). Аммо таъйид мекунад, ки бештари ин накухишхо номунсифона аст, чун мунтакидон хисоби Рахмонро аз хамрохонаш чудо намекунанд. Навокиси матлаб хам аз хамин чо огоз мешавад.

Мутмаиннан, худи окои Абдуллоев хам медонанд, ки Точикистон дар амал як кишвари худкома ва дорои кудрати мутамаркиз аст. Дар як чунин кишваре масъули тамоми умур рахбар аст. Ва танхо нукоти мусбат нест, ки бояд дар корномаи у навишта шавад, балки тамоми нукоти заъфу мавориди манфии давлатдорй хам баромада аз тавоноихои махдуди хамон як нафар аст, ки давлатро кабза кардааст. Пас агар Рахмон намехохад ба хотири катъ шудани барки хонаи касе ё тахриби дороии каси дигаре душноми хафттабака нисораш шавад, бояд ин худкомагй ва тамаркузи госибонаро бишканад ва ба чомеъа фазои бозтаре барои худгардонй дихад. Он гох нишонии душномхо хам тагйир хохад кард.

Абдуллоев муътакид аст, ки «Рахмон раисичумхури хуб аст. У аз миёни мардум аст ва мушкилоти мардумро мефахмад.»

Кадом рахбареро сурог доред, ки аз миёни мардум набошад? Ин таъбир ба андозае обшуста аст, ки дигар маънояшро аз даст додааст. Агар манзур ин аст, ки Рахмон бархоста аз миёни кишри нодори чомеъа аст, галати махз аст. Эмомъалии Рахмон набуд, ки троктур меронд. Он бародараш буд, ки у хам дигар троктур намеронад ва ба васоили наклияи ба маротиб маргубтар даст ёфтааст. Эмомъалии Рахмон дар зумраи нухбагон (элита)-и махаллии кумунист буд ва пеш аз ин хам дастикам як кулхузро рахбарй мекард. Кохиши сатхи фарханги мардум ба рахбари як кулхуз ин мачолро медихад, ки кишварро низ ба унвони як кулхуз идора кунад. Магар он чи шохидаш хастем, ба чуз аз ин аст?

Абдуллоев бо шавк ишора мекунад, ки Рахмон ба хангоми сафар ба манотик бо бознишастагону кишоварзон сухбат мекунад, чун «у хам як баччаи кишлокист, ба мисли бахши аъзами точикхо ва ин мояи ифтихор аст» («он – кишлачный парень, как большая часть таджиков, и это- предмет гордости.»)

Пеш аз хама сухбати мустаким бо мардуми кишвар аз вазифахои як рахбар аст ва набояд ба хотири он бар сари мардум миннат гузошт. Аз рохи хамин гуфтугухо буд, ки шохони бостонии мо, мастур дар пушиши дарвеш, аз вокеъиятхои кишвару чомеъаи худ огох мешуданд. Аммо чунин чизеро дар бораи гуфтугухои Рахмон бо мардум наметавон гуфт. Боди габгабу садои омиронаи рахбар ва девори баланду махуфи амниятии перомуни у ба хеч бознишаству дехконе чуръати онро намедихад, ки бо рахбари кишвараш самимона дарди дил кунад. Ин дидорхо магар чизе ба чуз санову дуруду суруд бар рахбарро дар бар доранд?

Дигар ин ки намефахмам чаро «кишлокй будан» бояд мояи ифтихори миллате бошад, ки яке аз фарзандонаш (Мавлавй) гуфта буд:

Дех марав, дех мардро ахмак кунад,

Фикрро торику беравнак кунад.

Дуруст аст, ки бисёре дар рустохо ба дунё омадаанд, аммо бисёре хам талош кардаанд аз чордевории рустохои худ фаротар бираванд ва чахонро дарёбанд ва бар вусъати дидашон биафзоянд. Ва онхое, ки ин талошро кардаанд, хамвора дар зумраи одамони бомантику мудаббир будаанд. Ононе, ки хамеша «кишлокй» бокй мондаанд, хамвора чахонро аз равзанаи кулбаи кишлокии худ дидаанд ва мафхумхои чахонй ба зехнашон рох наёфтааст. Дар натича рахбарии афроди кишлокй метавонад як кишварро табдил ба як кишлок кунад. Оё ин бояд боъиси ифтихори касе бошад?

Ва ин пиндошт, ки як одами факиру кишлокй метавонад рахбари хубе барои як кишвар бошад, тасаввуре кумунистист ва демуде шудааст. Мусалламан, як фарди нодори рустойи метавонад ба хадде рушд кунад, ки рахбариро ба даст бигирад ва рахбари комгоре хам бошад. Аммо чаро бояд нодор ва рустойи будани уро милок (критерия) карор бидихем? Кишвар ба рахбаре ниёз дорад, ки бидонад пул чист, ташнаи пулу доройи набошад, то байт-ул-молро горат накунад ва пулро танхо барои мардуми он кишвар хазина кунад. Кишвар рахбари чашмудилсер мехохад, то дороихои миллатро ба ягмо набарад ва миёни хешовандонаш таксим накунад. Шоистасолорй боиста аст, на кишлокисолорй ё бечорасолорй.

Абдуллоев дар дунболаи дифоъияи худ аз Рахмон мегуяд, ки раисичумхур таи чандин соли мутамодй зери фишори шадид ва тахти шароити бухронии низомй-сиёсй ва иктисодй кор мекунад. Ман муътакидам, ки ин мавридро хам набояд бар рухи мардуми бечора кашид, ки зери юги ин давлат солхост бештар аз Рахмон ранч мекашанд. Агар фишор бар Рахмон гаронй мекард, набояд барои севумин бор дар макоми раёсати чумхурй мемонд. Ба ростй, рахбарии дарозмуддат барои хар касе касолатбор ва хастакунанда мешавад ва аз короии он фард мекохад. Аз ин чост, ки дар кишвархои пешрафта 8 соли паёпай хадди аксари рахбарии як фард аст. 17 сол рахбарй хар касеро ба кунда табдил мекунад. Магар мачбур аст ба худаш ва мухимтар аз он, ба мардум ва сарнавишти кишвар ин ситамро раво бибинад?

Абдуллоев меафзояд, ки хеч рахбаре дар чахон наметавонист ин шароитро тоб оварад ва хатман муртакиби иштибоххои чиддй мешуд. Дар холе ки ба назари бисёре, хеч миллате наметавонист як чунин давлатеро тахаммул кунад. Ин чумларо дигар авчи тамаллуки як дастандаркори матбуъот дар пешгохи рахбари давлат медонам, ки ба хеч руй барозандаи окои Абдуллоев нест. Оё метавон фишореро, ки рахбарони кудратхои азими чахон доранд, бо хачми кори Рахмон мукоиса кард? Хафт милюн кучову як милёрд кучо? Оё иштибоххои онхоро метавон канори хам карор дод? Оё ин Чин буд, ки табли расвоиашро Сандуки Байнулмилалии Пул навохт ё Точикистон? Чи касе ба дуздию дуруггуйи муттахам шуд? Оё яке аз гаронтарин мухокимахои казойи дар торихи Бритониё мутаъаллик ба Омрико буд ё Точикистон? Оё шахсиятхои сиёсию низомии Бритониё бештар худкушй ё сакта ё тасодуф мекунанд ё Точикистон? Бехтар аст то тахи казия кандуков накунем, ки буи бадтаре дар фазо хохад печид.

Абдуллоев мегуяд, ки Рахмон харгиз дар шароити гайрибухронй кор накардааст, то мудирияти дурусту хисобие ба намоиш гузорад. Шароит худ ба худ одй намешавад. Шароити бухрониро танхо бо талошу пушткору чораёбию захмати фаровон метавон гайрибухронй кард. Пас мудирияти дурусту хисобй бояд дошта бошед, ки шароит ба холати одй баргардад, на воруна. Ва аммо барои арусе, ки раксидан балад нест, кафи замин хамеша кач аст.

Матлаби Абдуллоев бо чанд чумлаи кишлокй ба поён мерасад. Вай мегуяд, борхо Рахмонро дидааст, ки шомгохон бо чехрае хаста ба хонааш баргаштааст. Гуё мехохад бо додани ин тасвир дар дили хонанда хисси тараххум ба раисичумхурро бедор кунад.

Чанд руз пеш барномаеро мешунидам дар бораи ин ки дар чи шароите метавон раисичумхури Омрикоро аз хоб бедор кард. Чанд шароитро баршумурданд. Аз чумла агар музокироти мухимме дар он суи обхо чараён дошта бошад ва хатто агар соъат ба вакти Вошингтун 3 ё 4 бомдод бошад ва хатари нофарчом мондани гуфтушунуд матрах бошад, масъули музокирот беибо ба Убомо занг мезанад ва уро аз хобаш бедор мекунад ва аз у машварат мехохад. Яке аз макомоти Омрико дар ин барнома изхори шигифтй мекард, ки хар мавкеъ дерхангом ба Убомо занг зада, уро бедор ёфтааст ва намедонад, ки оё раисичумхур аслан мехобад ё на.

Чолибтар мебуд агар Абдуллоев як чунин намунае аз пуркории рахбарро меовард. Аммо, албатта, вусъати физикй ва жеупулитикии кишвари мо ба хадде нест, ки дервакти шаб рахбари он аз он суи дунё занги телефуни мухимме дарёфт кунад. Пас боз хам собит мешавад, ки мизони фишор бар раиси мо камтар аст.

Ва саранчом, Абдуллоев мехохад хонандаашро мутакоъид кунад, ки Рахмон пулу сармояеро, ки аз хоричиён мехохад, барои худашу хонаводаву наздиконаш на, балки барои Точикистон металабад. Ин иддаъоро хам бояд собит кард. Баръакси он борхо тавассути ниходхо ва нозирони байнулмилалй собит шудааст. Ва аслан, хар миллате, агар заррае номус дошта бошад, пас аз 17 сол гадойи бояд ин пурсишро бо садои баланд матрах кунад: Гадойи то ба кай? Аз замони поёни расмии чанг 12 соли тамом гузашт ва чангро дигар наметавон бахона овард. Агар давлати коромаде руи кор буд, Точикистонро бо хамин имконоте, ки дорад, ба кишвари комгоре табдил мекард, ба гунае, ки дигарон ба он руи ниёз оваранд.

Натичаи 1: Пас бо вучуди таъкидхои фаровони Зафар Абдуллоев, боз хам бовари мо нашуд, ки раисичумхур масъули иштибоххо ва кутохихои давлат нест ва танхо масъули «бурдхову комгорихо»-и давлат аст.

Натичаи 2: Дар Точикистон мафхуми «журнолисм» хануз чо науфтодааст ва тасаввури шумори зиёде хамчунон бар он аст, ки аз рахбари давлат дар баробари мардум бояд дифоъ кард ва мардумро ба хотири «носипосй»-ашон дар киболи «хадамот»-и раис бояд сарзаниш кард, он «хадамот»-ро бояд бар рухи мардум кашид ва бар сарашон то хадди имкон миннат гузошт, то дигар ёрои баланд кардани сарашонро надошта бошанд. Дарег бар чунин рузноманигорию рузноманигоре.

Дар Эрон чй мегузарад?

IranДусте бо номи Мунаввар ба ман навишт, чаро торнигори «Андеша» чизе дар бораи руйдодхои Эрон наменависад?

Чавоби ман: замоне хохам навишт, ки хамаи мушкилоти Точикистон хал шуда бошад ва кори дигаре надошта бошам.

Сониян, чизе ки дар Эрон мегузарад, ба хама рушан аст: мафияи Рафсанчонй мехохад, мафияи Хоманаиро аз сари косаи чулупалав дур кунад. That’s it!

Ин хама иддаъои димукросй ва озодихои хусусй шиъоре беш нест. Агар Рафсанчонй димукросй мехост, вакте ки раисичумхур буд, мекард. Агар Мусавй димукросй мехост, вакте ки сарвазир буд, чизе барои он мекард. Ва гайра…

Фикр мекунед, агар Мусавй пируз мешуд, чй мекард? Хуб, хамон як Мусавинажод Ахмадй мешуд, факат шояд шиъорхои мочароомез камтар медод ва бо гарбихо дастфишорй мекард.

Баъдаш, агар каме фаротар рафтанй мешуд, мебоист барои исломгарохо, яъне хамнишинони собикаш дар чазираи Кеш як махбаси Гуантанамо боз мекард, зеро дигар илоч нест. Аквоми Шарк, тавре хануз Румй ва дертар Икбол кашф кардаанд, мардумони нокисе хастанд, ки зехни кунди онхо танхо ифроту тафритро мешиносад. Яъне ё сафед ё сиёх, ранги дигаре вучуд надорад.

Хоманай дарк кард, ки хамнаслонаш аз фасоду найранги у безор шудаанд ва мехоханд, фасоду найранг ба манфиати онхо низ самар дихад. Хоманай хатарро хисс кард ва барои химояти худ ба насли чавонтару нодонтар, ки фасоди уро намедонанд, такия кард. Ин кадар амик рафту мустахкам кор кард, ки хамнаслонаш илочи дигаре ба гайр аз аз такия ба озодманишхои Эронро наёфтанд ва мачбур шуданд, барои димукросй мубориза кунанд.

Тасаввур кунед, агар холо Убайдуллоев бо Асадуллохзода як шаваду бар зидди Рахмон занад, бечора Эмомалй чй мекунад? Хатман ки ба насли чавонтару нодонтар, вале богайрат такия мезанад.

Ва Убайдуллоеву Асадуллохзода он гох ба пешсафтарин демократхову хакикатталабон табдил меёбанд. Хатто Достиев мумкин дар накши Каррубй ба майдон биёяд.

Манзур, сиёсат палид буд ва палид аст, Мунавварчон, бояд аз пайи зиндaгй шуд. Намебинй, ман чандест чизе наменависам, зеро рузгорам каме тира шудааст. Аз як манбаъи даромад мондам, холо пули камтар мегирам ва хатто хамин пардохти кимати интернет бароям гарон шудааст.

Хам кор кардану хам рисола навиштан хеле сахт аст, боз ин карзи инсонии ман дар назди хонандагони «Андеша» ва устоди азизам Точвар оромам намегузорад. Точвари гиромй розй шуданд, кимати интернетро ба гардан бигиранд ва ман карзро фаромуш накарда, ба номаат посух додам, зеро медонам, аз хонандагони фаъоли ин торнигор хастй.

Агар дар мавриди Эрон чизе галат навиштам, лутф куну ба ман бинамо. Вале дар холи хозир назари ман ба руйдодхои Эрон хамин аст ва бовар кун, рухияи ман ба акидаам дар ин бора таъсир накардааст.

Порсиён дар ҳар сурат пирўзанд

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Ду ҳафтаи ахир анзори ҷаҳониён ҳамагӣ мутаваҷҷеҳи кишвари Ирон буд. Амрикову Англису Фаронсаву куллан тамоми ғарбиён, мушкилоту душвориҳои дохилии хеш аз бўҳрони иқтисодиву ғайраву золикро канор зада, тамоми нерўҳои расонаияшон аз Би-би-сиву Си-эн-эну Фокс-нюзу ғайраро, машғули таҳлилу баррасиҳои вазъи интихоботӣ ва пас аз интихоботии Ирон намуданд, ки гўи шуғле ҷуз Ирону иронӣ надошта бошанд.

Ҳатто кишварҳои арабӣ, ки мардумонаш ҳатто аз алифбои иҷрои интихобот маҳруманд ва ҳазорон сол зери султаи ҳокимоне аз як хонавода ба сар мебаранд, ба худ ин ҷасоратро доданд, ки роҷеъ ба дурустӣ ё нодурустии раванди интихобот дар Ирон, ибрози назар намоянд.

Ҳамаи ин таваҷҷўҳ ба хотири чӣ буд?

Дар ин бора ҳар касе, бо таваҷҷўҳ ба масолеҳ ва манофее, ки дорад, интизоре мушаххас аз натоиҷи ин интихобот дошт. Амрикоиҳо ва куллан ғарбиён, ки бешак масолеҳе барои худ дар Ирон мебинанд, мунтазири ин буданд, ки бубинанд чӣ касе бар маснади риёсати Ирон хоҳад нишаст ва чӣ барномаҳое дар робита бо музокирот перомуни барномаи ҳастаии Ирону машокили Ховари миёна барояшон пешкаш хоҳад кард.

Сардамдорони ҷаҳони араб, ки аз нуфузи камназири Аҳмадинажод дар назди мардумонашон ранҷ мебаранд, даст ба даргоҳи илоҳӣ ёзида, дуо мекарданд, ки Худо ин падидаро аз миён бубарад. Бар хилофи мардумонаш, ки дуо мекарданд то Худо ин падидаро аз нав бар сари қудрат биншонад, то аз шиорҳои ўву пеш кашиданаш масъалаи Ҳолокостро лаззат бубаранд.

Роқими сутур, дар ин масъала, қасд надорад на ба диди ғарбиён ба он бингарад ва на ба диди ҳукумату мардумони Ховари миёна. Ва ҳамчунин коре надорад, ки чӣ касе дар ин интихобот баранда шудааст ва чӣ касе бозанда. Ва низ барои худ ин иҷозаро ҳам намедиҳад, ки бигўяд оё тақаллубе дар он сурат гирифтааст, ё на? Зеро мўътақид аст, ки ин кор, кори худи ирониҳост, ва аз боби “Аҳлул-байт адро би мо фил-байт”, онро ба худашон вомегузорад то худ ҳал кунанд.

Балки мехоҳад ба ҳақиқате ишора намояд, ки аз диди хелеҳо пинҳон аст; ҳақиқате, ки дарки он, марҳуни шинохти амиқи порсиён аст.

Касе ки бо фарҳангу таърихи ирониву порсигўён ошноӣ дорад, медонад, ки ин мардумон, мардумони озодихоҳ, сарбаланд, зулмситез ва аз ҳама муҳим, мустақил ҳастанд. Агар пеш аз зуҳури ислом, ҳукумати подшаҳӣ дошт, подшаҳонаш аз худаш буд, на бегона. Ҳамчунин баъд аз ислом, агар кишваре буд исломӣ, исломӣ буданаш ба сурате буд, ки худ мехост, на ба он сурате ки аъроб барояш мехостанд.

Дар замони пеш аз инқилоби исломӣ низ, ҳарчанд подшаҳоне қавӣ надошт, вале мустақил буданд, на сарсупурдаи бегона. Замоне ки инқилоби исломӣ барпо карданд, худашон хостанд ва ба воситаи раъйпурсӣ онро баргузиданд, на ин ки касе аз берун барояшон онро таҳмил карда бошад. Албатта қишре аз мардумонаш бо ин тарзи ҳукуматдорӣ мувофиқ набуданд, вале аксарият ҳаминро хост.

Ин падида, яъне падидаи истиқлолият ва сарбаландӣ, дар ин интихоботи ахир бештар таҷаллӣ намуд. 85 дар сади ин мардум пои сандуқҳо рафта, раъйи худро доданд. Ҷаҳониён аз ширкати ин теъдод, ки назире дар ҷое дигар надорад, буҳтзада шуданд.

Аммо достон ин ҷо поин напазируфт. Иттифоқе афтод, ки ҳаргиз мо назири онро дар миёни мардумони кишварҳои дигар, ҳатто ғарбиён, ки муддаии демокросӣ ҳастанд, суроғ надорем.

Дар ҷоҳои дигар, вақте интихоботе баргузор мешавад, маъмулан баъд аз эътои раъй, ҳар касе дунболи кори худ меравад ва дигар коре надорад, натоиҷ ба чӣ сурат анҷом хоҳад ёфт. Аммо иронӣ чунин нест. Ў барои раъйи хеш, ҳатто баъд аз иҷрои интихобот, арзиш қоил аст. Ҳозир нест касе бо раъйи ў бозӣ кунад. Ў раъйи худро, номуси худ мешуморад, ки агар эҳсос кунад бо раъйи вай касе бозӣ кардааст, то пои марг, аз раъйи хеш дифоъ мекунад.

Оё сарбаландие болотар аз ин ҷое суроғ дорем? Шояд касоне, аз вақоеии кунунии ҷорӣ дар Ирон, ки мутаассифона хунҳое дар он рехта мешавад, эҳсоси нороҳатӣ кунанд. Аммо чунин нест.

Дарси озодӣ ва истиқлолхоҳие, ки имрўз ирониён барои ҷаҳониён меомўзанд, басе арзхишмандтар аз он аст. Дарсе, ки шояд касоне бо мушоҳидаи он, аз худ ба хиҷолат оянд. Дарсе, ки мегўяд: Инсони озода, касест, ки на фақат мехоҳад барои рақам задани ояндаи кишвараш раъй медиҳад, балки то охирин нафас аз раъйи худ, ки номуси ўст, дифоъ менамояд.

Комёб бошед.