Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода: Афсонаҳои алюминӣ

Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим.

Мӯҳтарам роҳбарияти корхонаи алюминийи тоҷик «Талко»!

Банда ҳамчун шаҳрванди Тоҷикистон бо ҳадафи саҳмгузорӣ дар ҳалли мушкилоти ҷиддии мардуми кишвар ва бо хоҳиши зиёди хабарнигорон назари худро дар бораи роҳи ҳалли мушкили бебарқӣ, ки шояд бузургтарин фоҷеаи миллӣ дар солҳои охир аст, баён кардам.

Дар ин мусоҳиба бо нигоҳи воқеъбинона масъалаи ба фурӯш гузоштани ширкати алюминийи тоҷик «Талко»-ро, ки имрӯз бе ягон шак ягон сомонӣ аз фоидаи софи худ ба будчети кишвар ворид намекунад, изҳор намудам. Вале ҷои тааҷҷуб аст, ки агар ин ҳарфи наве набошад ва пеш аз ман ҳам баъзе аз вакилони Маҷлиси намояндагон чунин пешниҳод карда бошанд, чаро фақат нисбат ба пешниҳоди ман ин ҳама сару садо ба роҳ андохта мешавад? Ё Шумо гумон мекунед, ки воқеан Ҷаноби Олӣ пешниҳоди маро қабул мекунаду Шумо аз вазифа ва манфиатҳои худ маҳрум мешавед?

Чун посух ва мусоҳибаҳои Шумо бисёр нуктаҳои норавшан ва мардумфиребона дорад, зарур медонам, ки ба баъзе нуктаҳои он равшанӣ андозам.

ЧАРО ҶАВОБИ СИЁСЙ МЕДИҲЕД?

Шумо хеле беҳтар аз ман медонед, ки ончӣ дар мусоҳибаи банда омада буд, дуруст аст ва имрӯз корхонаи алюминий барои кишвар ва мардум аз фоидааш дида, зарараш зиёд аст. Вале фақат барои он, ки ин ҳақиқатро пардапӯш намоед, ҷавоби худро ранги сиёсию давлатӣ дода, мутаассифона, аз гузориши касбӣ ва воқеии масъала гурехтед. Аз ин рӯ, дар оғоз мехостам дар масъалаҳои сиёсии ҷавоби Шумо посух гӯям:

  • а) Аввалан, Шумо дар ҷавобатон худро Ҳукумат ё давлати Тоҷикистон пиндошта, аз номи давлати Тоҷикистон сухан мегӯед. Оё Шумо ин салоҳиятро доред? Мусоҳибаи ман ба ҳайси пешниҳоди як шаҳрванд буд ва Шумо аз он дар ташвиш нашавед. Зеро сарнавишти «Талко»-ро Ҳукумати Тоҷикистон ҳал мекунад, на ман ё Шумо.
  • б) Шумо аз салоҳияти худ берун рафта, ин мусоҳибаро ба дар пеш будани маъракаи интихоботӣ марбут донистед, ки гӯё ман эҳтиёҷе ба худ муаррифӣ дар ин давра дошта бошам. Дар ин маврид ду нуктаро ба Шумо мерасонам:

Аввалан, ман борҳо эълон кардам ва боз эълон мекунам, ки ман дар ҳеҷ гуна интихобот иштирок карданӣ нестам, на дар интихоботи президентӣ, на дар интихоботи парламентӣ. Ман ҳеҷ вақт худро рақиби ҷаноби Президент намеҳисобам ва баръакс, ман намояндаи он кас дар Маҷлиси Миллӣ ҳастам ва эътиқоди динии ман ба ман иҷозат намедиҳад, ки ба Ҷаноби Олӣ кӯрнамакӣ бикунам.

Дар ин мавзӯъ ман назари худро ҳамчун шаҳрванде, ки аз сардиву торикии рӯзгори мардум ва ояндаи бадшавии робитаи кишварамон бо Русия дар ташвиш ҳастам, изҳор намудам. 

Дуввум, Шумо хуб медонед, ки ман ба ҳеҷ гуна муаррифӣ дар соли интихобот ниёз надорам. Барои исботи ин фақат ҳамин мисол кофӣ аст, ки рӯзномаҳо ҷавоби «Талко»-ро на бо сурати роҳбарони он, балки бо сурати банда чоп кардаанд, ки то мардум сурати маро дида, ҷавоби Шуморо бихонанд. Аз ин рӯ, ин тӯҳмат, ки ман бо ин мусоҳиба худро муаррифӣ карданӣ бошам, як гумони нодуруст аст.

  • в) Шумо боз ҳам ҷавоби худро сиёсӣ намуда, масъалаи ватандӯстию миллатдӯстиро дар миён гузоштаед. Ин низ аз салоҳияти Шумо берун аст, зеро Шумо маро аз наздик намешиносед ва бо мавқеъгирии ман шинос нестед, аз ин сабаб, ҳаққи маънавии онро надоред, ки ватандӯстиву миллатдӯстии маро зери савол гузоред. Дигар ин, ки аз кишварҳои мавриди баҳс, яъне Русия ва ӯзбекистон беш аз ҳама банда зарар дидаам ва падару писари ман маҳз аз бомбаҳои ҳавопаймоҳои ин кишварҳо дар дараи Ромит маҷрӯҳ ва маъюб шудаанд ва даҳҳо нафар хешовандони наздики ман дар қатори даҳҳо ҳазор ҳамдиёронам шаҳид шуданд. Шояд дар он вақт Шумо ҳамчун иттифоқчии Русия ва ӯзбекистон аз «ёриҳои бародарона»-и ин кишварҳо истифода карда, ҳаёти хуб доштед, вале мо зери тиру бомбаҳои ин кишварҳо будем ва шаҳди талхи муҳоҷиратро чашидем. Таҷрибаи талхи солҳои 90-ум моро водор мекунад, ки бо Русия робитаи хуб дошта бошем, то ки ин воқеаҳо дубора такрор нашавад.

То ҷое, ки ман медонам, солҳои 2004 худи Шумо, роҳбарияти корхонаи алюминий, ташвиқгари ба Тоҷикистон омадани «Русал» будед, на ман. Вале ман бо ин мусоҳибаам мехостам ҳамдиёронамон аз торикиву сардӣ, ки ҳашт-даҳ сол боз давом дорад, наҷот ёбанд ва ҳамчунин, пеши роҳи сардшавии робитаҳои Тоҷикистон ва Русия гирифта шавад. Ба назари ман, миллатдӯстӣ ҳамин аст ва ягон миллатдӯст иҷозат намедиҳад, ки худаш дар роҳат зиндагӣ кунаду миллаташ дар сардию торикию маҳрумият бошад.

ҲАДАФИ МУСОҲИБА ЧЙ БУД?

Аз ҷавоби Шумо маълум гашт, ки ё Шумо мақсади ин мусоҳибаро нафаҳмидед, ё фаҳмида бошед ҳам, онро ба манфиатҳои шахсии худатон мухолиф дониста, чунин посухи гумроҳкунандаро навиштед. Аз ин рӯ, бори дигар ҳадафҳои асосии мусоҳибаро баён мекунам, ки шояд ин дафъа фаҳмотар гардад. Пас ҳадаф ва моҳияти ин мусоҳиба чӣ буд?

Ҳадафи якуми мусоҳиба: Фавран таъмин намудани барқ барои тамоми мардуми Тоҷикистон. Агар нақшае, ки ман пешниҳод намудам, беғаразона фаҳмида мешуд ва амалӣ мегашт, мардуми Тоҷикистон аз ин мушкили бузург ҳамин сол озод мешуданд. Бори дигар таъкид мекунам, ки масъалаи нарасидани барқ як масъали техникӣ набуда, он муҳимтарин масъалаи сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва миллии мост.

Аз ин рӯ, амалан аз барқ маҳрум будани 70% мардуми кишвар оқибатҳои ҷиддии иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва миллӣ низ хоҳад дошт. Имрӯз фақат барои ин, ки корхонаи алюминийи тоҷик кор кунад, як миллатро ба торикиву сардӣ маҳкум кардан магар аз рӯи инсоф аст? Имрӯз синфхонаҳои мактабҳо хунуканд, хонаҳои мардум хунуканд, коргоҳҳо сарданд, мактаббачаҳову муаллимон ларзида-ларзида дарс мегузаранд, ҳазорон мардум аз сардии хонаҳояшон ба бемориҳои мухталифи сармохӯрдагӣ гирифторанд, мардуми деҳот ҳатто ҳафтаҳо наметавонанд ҳаммом кунанд.

Илова бар ин, вақте ки аз тирамоҳ то баҳор лимити барқ ҷорӣ мекунем, зиёиёни деҳот чӣ гуна китоб хонанд, талабаҳо чӣ гуна дарс тайёр кунанд, зеро дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон аз соати 5-и бегоҳ то 8-и саҳар торик аст. Аз ин сабаб, бебарқӣ яъне бесаводии умумӣ, ҷаҳли умумимиллӣ ва бемории умумимиллӣ дар оянда аст. Оё боре дар ин бора меандешем?

Аз сабаби бебарқӣ ҳазорон соҳибкори хурд ва косибон беш аз ними сол наметавонанд кор кунанд. Дар натиҷа онҳо наметавонанд зиндагии оилаашонро таъмин намоянд ва коргаронашонро маош диҳанд ва ҳамчунин, наметавонанд андозҳои давлатиро супоранд. Ҳатто осиёбҳои хусусии барқии мардум, ки дар деҳот бисёр нуктаҳои муҳим мебошанд, аз кор мондаанд ва мардум гандумашон дар хона истода, аз бозор орди қиммат мехаранд. Ман фикр мекунам, ки миллатдӯст касест, ки миллаташро дар чунин фоҷеа намегузорад.

Ҳадафи дуюми мусоҳиба: Беҳтар кардани робитаҳо бо Русия. Тавре ки гуфтам, ман аз Русия беш аз Шумо зарар дидаам ва ҳеҷ алоқамандие ба ин кишвар надорам. Вале ҳамчун шахси воқеъбин ман наметавонам инкор кунам, ки ҳамкорӣ бо Русия барои Тоҷикистон, барои мардуми кишвар ва, аз ҷумла, барои ҳукумати кишвар аҳамияти сарнавиштсоз дорад. Чаро?

  • а) Масъалаи муҳоҷирони меҳнатӣ: Тавре ки маълум аст, зиёда аз як миллион нафар тоҷик дар Русия кор мекунад. Вале агар мо робитаҳоро бо Русия хароб кунем ва Худо накарда, Русия режими визаро ҷорӣ намояд, пайомадҳои он чӣ гуна хоҳад буд? Аввалан, агар ин як миллион муҳоҷир баргардад, оё онҳоро метавонем бо ҷои кор ва маоши муносиб таъмин намоем? Дигар ин, ки онҳо солона фақат аз тариқи банкҳо беш аз 2 миллиард доллар пули нақд мефиристанд ва илова бар ин, ҳамин қадар пули дигар аз тариқи ғайрирасмӣ ва дар шакли мол ё ҳамроҳи худашон оварда мешавад. Аслан, бозори муомилоти Тоҷикистон имрӯз маҳз бо пули муҳоҷирон гардон аст, тиҷорати хурд аз пули онҳо мечархад ва андозе, ки аз тиҷорат ва соҳибкории хурд ба хазинаи давлат ворид мешавад, даҳҳо маротиба аз андози корхонаи алюминий зиёдтар аст.
    Албатта, мо ризқро аз Худо медонем ва иншоаллоҳ, бе Русия ва бе дигарон низ миллати мо аз гуруснагӣ намемирад ва иншоаллоҳ, давлату кишварамон аз байн намеравад. Вале, боз мегӯям, ки Худое накарда, агар миёни Русия ва Тоҷикистон режими визоӣ ҷорӣ шавад ва муҳоҷирини корӣ баргарданд, натанҳо вазъияти иҷтимоӣ, балки вазъияти иқтисодӣ, фарҳангӣ ва сиёсии кишвар низ бисёр бӯҳронӣ мешавад. Пас, имрӯз фақат касе, ки миллатдӯст нест ва фақат касе, ки манфиатҳои ин миллат ва ин давлатро намешиносад, бо Русия мехоҳад равобиташро бад ё қатъ намояд.
  • б) Масъалаи барқи корхонаи алюминий: Агар Ҳукумат ин корхонаро бо нархи хуб ба Русия бифурӯшад (на ба «Русал», чуноне, ки маро муттаҳам кардаанд), Русия метавонад ва имкони онро дорад, ки дар шаш моҳи камбарқии мо барқро барои ин корхона худаш аз кишварҳои минтақа таъмин намояд. Дар шаш моҳи фаровонии барқ бошад, барқро аз мо мехарад. Аммо, вақте Роғунро бисозем, он вақт корхонаи алюминий бояд тамоми сол барқро аз мо бихарад. Ин схемаи таъмини барқро метавон дар қарордоди фурӯши корхона шарт намуд. Ба ин тартиб, мо фавран, аз мушкили бебарқӣ озод мешавем. Дар ғайри ин сурат, мо агар Роғунро аз ҳисоби худ бисозем ҳам, ва иншоаллоҳ месозем, сохтумони он камаш 5-6 сол давом мекунад ва масъалаи бебарқӣ, яъне ин фоҷиаи миллӣ ҳамин муддат идома хоҳад ёфт, ки идомаи чунин вазъият аз назари сиёсӣ ва давлатдорӣ хатарнок аст. Ин ҷо низ мебинед, ки пешниҳоди ман маҳз ба нафъи давлат ва миллат аст.

Ҳадафи сеюми мусоҳиба: Раҳоӣ аз фишорҳои ӯзбекистон. Нақшае, ки ман пешниҳод кардам, як навъ схемаи раҳоӣ аз фишорҳои ӯзбекистон ва безарар кардани мавқеи ин кишвар буд. Вале роҳбарияти корхонаи алюминий бо вуҷуди сиёсӣ кардани ҷавобаш, ин ҷанбаи муҳими сиёсии ин пешниҳодро пай набурдааст. Мақсад ин буд:

  1.  Агар робитаи мо бо Русия ҳарчӣ хубтару наздиктар бошад, шояд фишори ӯзбекистон болои мо камтар мешавад. 
  2.  Агар корхонаи алюминийро Русия бихарад, ӯзбекистон наметавонад барои русҳо дар транзити барқ монеа эҷод кунад. Зеро худи ин кишвар ҳам ба транзит аз тариқи Русия вобаста аст.

Албатта ба сабаби риояти манфиатҳои миллӣ дар ин масъала бештар гуфтан ҷоиз нест, вале умедворам ин нуктаҳоро дарк менамоед.

Ҳадафи чоруми мусоҳиба: Пурра миллӣ боқӣ мондани «Роғун»: Тавре, ки дар мусоҳибаам зикр кардаам, ман ҷонибдори сад дарсад миллӣ боқӣ мондани «Роғун» будам ва ҳастам. «Роғун»-ро бояд Ҳукумати Тоҷикистон аз ҳисоби худ ва агар лозим шавад, бо ҳимояи миллат бисозад. Вақте мо корхонаи алюминийро мефурӯшем, ду ҳадафи асосӣ амалӣ мешавад: якум, имкони бо пули ҳукумати Тоҷикистон тибқи лоиҳа бо баландии қариб 350 метр (на 140 метре, ки Шумо маро тӯҳмат кардаед) сохтани «Роғун» ба вуҷуд меояд. Дуюм, фоҷеаи норасоии барқ баробари ба Русия фурӯхтани корхона ҳал мешавад.

Масъалаи миллӣ мондани «Роғун» як масъалаи муҳими сиёсӣ ва стратегӣ аст, зеро таҷрибаи НОБ «Сангтуда-1» нишон дод, ки ба ихтиёри хориҷиён гузоштани нирӯгоҳҳо чӣ оқибат дорад. Тавре, ки огоҳед, ҳафтаи гузашта соҳибони хориҷии НОБ «Сангтуда-1» эълон доштанд, ки агар ширкати «Барқи тоҷик» 16 миллион қарзи худро напардозад, ба додгоҳ муроҷиат хоҳанд кард.

Ана чунин қарзҳо сармоягузоронро аз омадан ба кишвари мо метарсонанд, на пешниҳоди фурӯхтани корхонаи алюминий.

Ин даъвои судии онҳо ба имиҷи давлати Тоҷикистон ва фазои сармоягузорӣ дар кишвар чӣ зарба мезанад ва чӣ қадар сармоягузорони ояндаро метарсонад, ҷои тасаввур нест?

армоягузори хориҷӣ фикр мекунад, ки агар сармоягузорҳои давлатии русӣ дар Тоҷикистон фоидаи худро гирифта натавонанд, пас мо чӣ тавр метавонем? Шояд агар ширкати алюминий 97 млн. 600 ҳазор сомонӣ қарзашро ба «Барқи тоҷик» пардохт мекард, «Барқи тоҷик» имрӯз дар назди «Сангтуда-1» қарздор намемонд ва судбозӣ ҳам намешуд ва ин қадар беобрӯгӣ намешуд.

АФСОНАҲОИ АЛЮМИНЙ: ОЁ КОРХОНАИ АЛЮМИНИЙ БАРОИ ТОҶИКИСТОН МУҲИМ АСТ?

Дар қисми дигари ҷавоби худ Шумо корхонаи алюминийи тоҷикро ҳамчун як корхонаи бисёр муҳим ва ҳатто ифтихори миллӣ номидаед. Умуман, дар солҳои охир дар зеҳни ҷомеа ин фикр ҷой карда шудааст, ки корхонаи алюминийи тоҷик барои кишвар ва миллат бисёр муҳим аст ва алюминий барои мо ашёи стратегӣ аст ва саҳми ин корхона дар будҷаи кишвар калон аст ва ғайра.

Тибқи маълумоте, ки ман дорам, ҳамаи ин як афсона аст ва ин корхона феълан барои кишвари мо як корхонаи сарнавиштсоз нест ва алюминий барои иқтисоди мо ашёи стратегӣ ҳам нест ва саҳми ин корхона дар будҷаи кишвар ҳам ниҳоят ночиз аст.

Афсонаи аввал дар ин масъала ин аст, ки гӯё корхона дорои таҷҳизоти муосири истеҳсолӣ аст. Вале Шумо нағз медонед, ки ин корхона солҳои 70-уми асри гузашта сохта шудааст, яъне чил сол пеш, ва дар ин чил сол табиист, ки таҷҳизоти ин корхона ҳам аз назари физикӣ ва ҳам аз назари маънавӣ кӯҳна шудааст.

Барои исботи ин фикр ба мисоли зерин таваҷҷӯҳ намоед: Корхонаи алюминийи Дубай «Дубал» дар соли 2007 бо ҳамагӣ 3 240 нафар корманд 900 ҳазор тонна алюминий истеҳсол намудааст (нигаред ба сайти «Дубал»: http://www.dubal.ae) , аммо корхонаи алюминийи тоҷик бо 13 000 (!) нафар коргар ҳамагӣ 402 ҳазор тонна алюминийи хориҷиёнро коркард карда додааст.

Ё мисоли дигар: агар корхонаи алюминийи тоҷик барои коркарди як тонна алюминий 17-18 ҳазор кВт барқ сарф кунад, корхонаҳои муосири алюминий барои як тонна алюминий камтар аз 13 ҳазор кВт барқ сарф мекунанд. Магар ин нишонаи замонавӣ будани корхонаи мост?

Илова бар ин, корхонаи алюминийи тоҷик солона ҳудуди 7 млрд/кВт барқи Тоҷикистонро истеъмол мекунад. Ин барқро бо нархи имтиёзнок, яъне фақат 5 дирамӣ мехарад. Барои мисол, агар мо ҳамин барқро ҳатто бо нархи дохилии кишвар барои корхонаҳои саноатӣ, яъне 17 дирамӣ, ба хориҷ фурӯшем, он ҳудуди 340 млн долларро ташкил мекунад.

Вале дар ҷавоби Шумо омадааст, ки тамоми пардохтҳои андозии корхонаи алюминий дар як сол 262 млн. сомонӣ, яъне камтар аз 70 млн. долларро ташкил мекунад. Пас, ҳатто агар фақат барқеро, ки корхонаи алюминий мегирад, ба хориҷи кишвар содир намоем, аз фурӯши он панҷ баробар фоидаи бештар мегирем. Ин арифметикаи содда аст.

Афсонаи дуюм ин аст, ки гӯё Тоҷикистон аз тариқи корхонаи алюминийи тоҷик солона зиёда аз 400 ҳазор тонна алюминий истеҳсол мекунад ва онро ҳудуди 3 ҳазор долларӣ фурӯхта, 1 млрд. 200 млн. доллар даромад мегирад. Мутаассифона, ҷомеа аз ноогоҳӣ ба ин афсона бовар дорад ва бадтар аз ин, коршиносони мо ҳам ба ин афсона бовар доранд. Биёед ошкоро бигӯем, ки Тоҷикистон соҳиби он 400 ҳазор тонна алюминий нест, фурӯши он низ дар ихтиёри Тоҷикистон нест.

Корхонаи алюминийи тоҷик фақат хокаи алюминийи ширкатҳои хориҷиро коркард карда, ба ивази коркардаш ҳаққи хидмат мегирад. Агар ба мафҳуми халқӣ гӯем, мо соҳиби гандум ва соҳиби орд нестем, мо фақат осиёб дорем ва аз соҳиби гандум барои коркардамон кавсанг ё ҳаққи корамонро мегирем. Яъне корхонаи алюминийи тоҷик, чуноне, ки директори генералии он ҷаноби С. Шарипов низ дар мусоҳибааш зикр кардааст (ҳафтаномаи «Нигоҳ» аз 19 феврали 2009), аз рӯи усули ТОЛЛИНГ кор мекунад ва моҳияти усули толлинг ҳамин аст, яъне хокаи алюминийи дигаронро коркард карда медиҳем ва ҳаққи кор мегирем ва дар маҳсулоти истеҳсолшуда ҳаққе надорем.

Аксарияти мардум ва ҳатто зиёиёну коршиносони бомаълумот ҳам фикр мекунанд, ки мо агар 400 000 тонна алюминий истеҳсол намоем, пас он бо нархи 3000 долларӣ ҳудуди 1 млрд. 200 млн. доллар мешавад, пас корхонаи алюминий бисёр даромаднок аст. Ин хел мебуд, бо даромади корхонаи алюминий «Роғун»-ро худамон месохтем. Вале мардум намедонанд, ки ин алюминийи моли Тоҷикистон нест ва мо фақат ҳаққи коркардро мегирем. Мо фақат осиёббони ин осиёби бузургем.

Афсонаи сеюм ин аст, ки гӯё нақши корхонаи алюминий дар будҷаи Тоҷикистон хеле муҳим мебошад. Ва, мутаассифона, бисёриҳо ба ин бовар доранд. Ҳатто баъзе аз зиёиён, «коршиносон» ва шахсиятҳои шинохтаи кишвар ҳам чунин фикр мекунанд. Вале, биёед ин ҷо низ ошкоро бигӯем, ки корхонаи алюминийи тоҷик дар будҷаи Тоҷикистон чӣ нақше дорад.

Тибқи ҷавоби роҳбарияти корхона тамоми пардохтҳои он ба хазинаи давлат дар соли гузашта 262 млн. 175 ҳазор сомониро ташкил кардааст. Дар ҳоле, ки қисми даромади будҷети Тоҷикистон дар соли 2008-ум 4 млрд. 470 млн. сомониро ташкил дода буд, пас саҳми корхонаи алюминий дар он ҳамагӣ ҳудуди 6% мебошад. Агар ин маблағро бо будҷети соли 2009 қиёс намоем, шояд он ҳамагӣ 3 %-ро ташкил диҳад. Ин аст саҳми воқеии корхонаи алюминийи тоҷик дар будҷети Тоҷикистон. Вале мардуми бечора ин торикию сардиро таҳаммул карда, фикр мекунанд, ки агар корхонаи алюминий набошад, будҷет аз куҷо пур мешавад ва муаллиму духтуру нафақахӯр аз куҷо маош мегирад?

Масъулини корхонаи алюминий дар баёния ва мусоҳибаашон зикр намекунанд, ки ин корхона дар як сол чанд сомонӣ ҳамчун фоидаи соф ба будҷети кишвар ворид мекунад. Фоидаовар будан ё набудани корхона аз миқдори фоидаи софаш маълум мешавад, на аз рӯи пардохтани андозҳои ҷорӣ. Вале чун ин корхона ягон сомонӣ фоидаи соф ба даст намеорад, дар ин бора чизе намегӯянд ва наменависанд.

Афсонаи чорум ин, ки гӯё корхонаи алюминий аз «Барқи тоҷик» қарздор нест. Вале ҳафтаи гузашта котиби матбуотии «Барқи Тоҷик» ҷаноби Н.Ёдгорӣ расман эълон доштааст, ки корхонаи алюминий аз ин ширкат 97 млн. 600 ҳазор сомонӣ қарздор аст (Ниг.: нашрияи «Азия плюс» аз 04.02.2009, саҳ.2). Илова бар ин, аз сабаби пули барқро напардохтани корхонаи алюминий, ширкати «Барқи тоҷик» наметавонад 8,5 млн доллар пули гази истифодакардаашро ба корхонаи «Тоҷикгаз» супорад. Ин боис шудааст, ки «Тоҷикгаз» барои пардохти пули газ ба ӯзбекистон маблағ наёфта, қарздор шудааст. ӯзбекистон бошад, аз фурсат истифода намуда, интиқоли газро ба кишвар қариб қатъ намудааст.

Ин аст, ки имрӯз дар хонаҳои мардум газ нест ва ҷое, ки бошад, ниҳоят маҳдуд аст ва ҳатто аксари заправкаҳои газӣ баста шудаанд. Хулоса, мардум дар вазъияти боз ҳам мушкилтар қарор гирифтаанд. Ин суханҳо низ сиёсат нест, ин ҳам мантиқ ва арифметикаи оддист.

Афсонаи панҷуме, ки Шумо дар посухи худ онро матраҳ намудаед, ин аст, ки гӯё «Талко» аз тарафи Ҳукумати Тоҷикистон ҳеҷ имтиёзе надорад ва корхонаҳои алюминийи кишварҳои дигар низ дар масъалаи нархи барқ аз тарафи давлати худ имтиёзҳои зиёде гирифта бошанд. Ду мисоле, ки дар ин масъала Шумо овардаед, ҳар ду беасосанд.

Ширкати алюминийи «Русал» аз давлати Русия бо имтиёз барқ намегирад, зеро ин ширкат нирӯгоҳи барқии хусусии худро дорад ва барқи худро аз он таъмин мекунад. Корхонаи алюминийи Озорбойҷон бошад, барқро нисбат ба корхонаҳои дигари саноатӣ фақат 30% арзонтар мегирад. Сабаби ин имтиёз дар он аст, ки ин корхона худ подстансияи бузурге сохтааст, ки дар баланси худаш аст ва ҳамчунин, ҳамчун харидори умда, барқро бо нархи яклухт мехарад. Вале корхонаи алюминийи тоҷик барқро бо нархи нисбат ба корхонаҳои дигари саноатӣ 300% арзонтар мегирад, яъне 5 дирам ба ҷои 17 дираме, ки барои корхонаҳои саноатии Тоҷикистон муқаррар шудааст. Ин имтиёзи бесобиқа аст. Муҳимтар аз ин, дар Русия ва Озорбойҷон барои кори корхонаи алюминияшон мардумашон аз барқ маҳрум нестанд.

Афсонаи шашуми Шумо ин аст, ки гӯё фурӯхтани корхонаи алюминий фикри ватандӯстона набудааст. Ман аз Шумо даъват мекардам, ки пеш аз гуфтани чунин суханон андаке андеша мекардед. Барои чӣ қадар ғалат будани ин фикратон ба ду нукта таваҷҷӯҳ намоед ва бубинед, ки Шумо амалан чӣ гуфта истодаед:

  • Якум, оё масъулоне, ки комплекси нодиртарини «Окно», 75% саҳмияҳои НОБ-и «Сангтуда-1», саҳмияҳои корхонаи тиллои «Зарафшон» ва даҳҳо корхонаи дигарро ба хориҷиён фурӯхтанд, миллатфурӯшу ватанфурӯшанд? Оё онҳое, ки базаи ҳарбии Русияро дар Тоҷикистон ҷой дода, дар чандин минтақаи кишвар ҳазорҳо гектар замин ва иншоотро дар ихтиёри ин базаи ҳарбии Русия гузоштанд, миллат ва ватанро дӯст намедоранд? Шумо чӣ гуфта истодаед?
  • Дуюм, дар аксари кишварҳои пешрафта ва мутамаддин бисёре аз корхонаҳои бузург дар моликияти хориҷиён ё саҳҳомони хориҷӣ ҳастанд. Масалан, дар Амрико саҳмияи корхонаҳои бузургтарин моли чиниҳо, арабҳо, ҳиндуҳо, мексикоиҳо ва ғайра аст. Дар кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ бошад, беш аз 50% корхонаҳо, биноҳо ва иншоот дар моликияти хориҷиҳо аст. Ба назари Шумо, оё имрӯз ифтихори миллии Амрико ва ё Аморот аз Тоҷикистон камтар аст? Оё ифтихори миллии онҳо зарар дидааст?

Ва афсонаи охирини ҷавоби Шумо ин буд, ки гӯё ман изҳор карда бошам, ки мо бояд корхонаи алюминийро арзон фурӯшем. Чунин чизро ман ҳаргиз нагуфтаам. Барои ман ҳам маълум аст, ки қиммати ин корхона беш аз як миллиард доллар аст.

МАН БО КИЯМ?

Ва ниҳоят, мехостам ба он саволи аслие, ки Шумо гузоштаед, посух бидиҳам, ки ман бо кӣ ҳастам? Ба таври сареҳ мегӯям, ки ман бо манфиатҳои миллии Тоҷикистон ва бо давлати он ҳастам.

Ба фаҳмиши ман, дар ҳоле, ки миллат дар хунукию торикӣ маҳкум бошаду мо дидаву дониста барои манфиати шахсии худ ва чанд нафар манфиатдор аз вазъияти мавҷуда ҳимоят намоем, ин ҳеҷ рабте ба миллатдӯстию ватандӯстӣ надорад. Ҳар пешниҳоде, ки дар мусоҳибаам кардам, ба эътиқоди ман маҳз ба нафъи ватан, миллат ва давлат буд. Касе, ки камтарин саводи сиёсӣ ва хиради давлатдорӣ дошта бошад, ба ин шакк надорад.

Хулоса, имрӯз корхонаи алюминий чӣ суду зиён дорад, бо чӣ усул кор мекунад, барои кӣ ва чӣ қадар фоида меорад, на танҳо ман, балки бисёри мутахассисон ва огоҳон медонад. Биёед ҷавоббозӣ накарда, беҳтараш баҳсро дар ин бора давом надиҳем.

Бале, бисёр дӯстон ва бародарон ба ман тавсия доданд, ки дар бораи корхонаи алюминий аслан ҳеҷ чизе нагӯяму нанависам. Гӯё пушти он қувваҳои бонуфуз ҳастанд. Ман ҳам инро дарк мекунам. Лекин, пеш аз ҳама ба Худои Бузург такя дорам, зеро ҳар чӣ мегӯяму менависам, барои Худост ва барои фоидаи давлату миллатамон аст, на бо супориши касеву тарафе ва на ба манфиати шахсиям.

Агар чанде дар мавзӯи корхонаи алюминий сухан гуфтан риск аст, аммо зиндагии сарду торики мардуми кишвар, ки инак солҳост идома дорад ва ҳамчунин, эҳтимоли бад шудани робитаҳои кишварамон бо Русия маро ба ташвиш овард, ки мабодо болои ватани азизамон ва миллати ранҷкашидаамон боз як фоҷеаи дигар ояд. Ва илло, банда ба шахси Шумо ва ба молу дунёи Шумо ва манфиатҳои Шумо коре надорам, фақат бо мушоҳидаи рӯзи сахти мардум, ҳамчун як шаҳрванди ин кишвар бисёр бародарона Шуморо ба инсоф даъват намудам. Боқӣ, паноҳатон ба Худо.

Р.S. Умедворам, дар сафаре, ки охири моҳи феврал анҷом меёбад, Президенти кишвар барои мушкилоте, ки байни Тоҷикистону Русия пеш омадааст, роҳи ҳалли муносибе пайдо мекунанд. Иншоаллоҳ.

Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода,
Узви Маҷлиси Миллии МО ҶТ

Зиёиён — махалгароёни асосй

Хонанда (шахр ва зодгох — номаълум, миллат — точик)

Хангоме, ки ман дар хоричи кишвар тахсил мекардам, барои ман Точикистон хамрох бо хама мардумаш, бо хоку сангаш, бо кишлокхояш, бо гахворахояш як мафхуми мукаддас буд.Вале чун ба ватан баргаштам, рузхои аввали кор бо нимашухихои батакрор ба ман фахмонда доданд, ки ман фалончоиям, на беш аз он. Ва медонед ки маро мачбур кард, ки худро фалончои хис кунам, на точикистони? Афроди мактабхондаву донишманд, яъне зиёиён.

Ва хулосаи ман тайи чанд соли зиндаги дар Точикистон ин аст, ки ашаддитарин махалгароён дар Точикистон зиёиёни онанд, азчумла журналистони он, яъне аксарияти мову шумо. Ва ин марази махалгарои то андозае моро фаро гирифтааст, ки моро кариб кур кардааст.

Бовари дорам, агар холо ман зистгохамро дар ин сахифа ифшо кунам, вокуниши хамин 5-6 нафари шумо хархела хохад буд. Ва маро боре нодида нафаре, ки «хамшахри»-и ман аст, нисбатам хушбин хохад буд, ва касе, ки зодгохаш ду кух онтарафтар аст, маро «бегона» хис хохад кард.

Биёед бо ин мараз мо чанги милли эълон кунем. Аввал ин маразро дар худ бикушем. Алайхи ин мараз як харакати милли пиёда созем. Махалгароёнро дар байни зиёиён ифшо кунем ва барои хурдтарин нишонаи махалгарои гунахкоронро дар чомеа бадном кунем. То ки аз ин ба баъд мардум аз махалгарои мисли марази махуф канорачуи кунанд.

«Президент-шоу»-и Рахмон-кампания

jalasПрезиденти Точикистон Эмомалй Рахмон бори дигар беэхтиромии комили худро ба миллати точик нишон дод. Дар чаласаи намоишкоронаи хукуматаш хама чиз буд — танкиди шадид, чашмпесонй, аркому адад, лутфу ханда. Аммо дарду ниёзи мардум ва имрузу фардои халк дар ин чаласа набуд. Рахмон фарёди мардумро нашунид ва ё шунида бошад хам, гушашро ба карй зад ва роху равиши худро тагйир надод.

Вай дар чавоб ба нолаи мардум ва гавгои нашрияхои Точикистон дод зад, ки хама кораш дуруст аст ва давлатро ба рохи дуруст мебарад. Вале агар ин гуна аст, чунин чаласа ва ин кадар сарусадо дар он чй даркор буд? Худи у икрор кард, ки ягон вазорату идораи кишвар барномаи зидди бухрон надорад, аммо худаш низ часорат накард, як хукумати зиддибухронй ташкил дихад.

Хукумати солхои 1992-96 хукумати чангй буд. Сипас дар солхои 1997-2000 хукумати сулх таъсис ёфт. Хукумати солхои 2000-2008 як дастгохи тахкими кудрати шахсии раиси чумхур ва сарватгундории наздикони вай гардид. Акнун, ки корд ба устухони мардум расидаву токати одамон ток шуда ва соли гузашта мумкин буд, тазохуроту эътирозхо ба нооромихои ичтимой сабаб гардад, хар як рахбари окил мебоист, Хукумати Дарди Мардумро ташкил медод. Хосса ки бухрони чахонй сабаби бозгашти хазорон мухочир мегардад, иктисодиёти мамлакат ба рукуд мепечад, даромад кохиш меёбад, нарх боло рафтаву кашшокй хамаро фаро мегирад ва коррупсия ин мушкилхоро дахчанд мекунад.

Рахмон садои мардумро нашунид. Вай ба дарди мардум эътино накард. Хост боз хам бо «президент-шоу» мардумро фиреб дихад. Дар давоми ин чаласа вай танхо як бор самимона сухбат кард, вакте аз «чорабинихои раксу бозй» ёдовар гашт. Чашмонаш махмур шуданд, зеро кайфу сафои худро ба ёд овард. Ба чокаронаш хушдор дод, ки дар пеш чашну маъракахои бузургтаре хаст, бояд хамачониба омодагй бигиранд. Аммо нагуфт, ба соли бухронй бояд чй омодагие гирифт.

Вакте президент хукуматро нав кардан намехохад, ин метавонад ду маъно дошта бошад. Ё ин кадар аз зердастони худ хурдаасту шарманда аст, ки коре бо онхо карда наметавонад ва ё метарсад, ки барканории мансабдорони «устуворшуда» метавонад, сафи душманони вайро зиёд кунад ва хокимияташро зери хатар бигузорад. Халку миллат дар ин андешахо накше надорад, чунки халк нишон додааст, ки рахбар бо он хар коре кунад, сархамона фуру мебарад.

Пас чй рохе бокй мемонад? Дар Амрико ва дигар кишвархо хукуматхо ба таври комил замоне иваз мешаванд, ки президенти нав ба кудрат мерасад. Ана, Обама ба чои Буш омад, тамоми хукуматро нав кард. Оё Рахмон бо чаласаи ахираш ба халки худ паём намедихад, ки танхо бо хамин рох мешавад, хукумати хакикй ва босамарро дар Точикистон сари кор овард?

Говро, ки дар охури асп бастй…

Нусратулло Азизов, шахри Душанбе

Ин масхарабозие, ки «чаласаи васеъи хукумат» ном гирифтааст, бори дигар бармало кард, ки рахбари давлати мо аслан дар фикри мардум ва ояндаи кишвар нест. Наход вай гумон дорад, ки халк зори сафсаттафурушихои уст? Ин  бозихои дуруг ба кй лозим аст?

Чаноби олй! Як бор чашмхои тангшудаатро васеътар кушову бингар, ки чй афродеро дар гирдат чамъ кардай! Бо хаминхо мефахрй? Гумон дорй, бо хаминхо дар даврае, ки зиндагй сахттару сахттар мешавад, мамлакатро идора карда метавонй?

Харф дуруг, сухан дуруг, нигох дуруг! Нишасту бархостхо хама дуруг! Бозихои кудакона! Гумон доштам, ин бор дигар дуругро як су мемониву корро сар мекунй, вале дарег! Маълум мешавад, гузаштагонамон дуруст мегуфтаанд, ки говро сад сол хам дар охури асп бандй, асп намешавад. Хайфи чунин маком ба ту ва сад хайфи умедхои мардум!

Хуб, хамсинфат Шарифхон Самиевро рондй, аммо барои чй, дакикан барои кадом гунохаш? Рондй ё начот додй? Натичахои аудити «Барки Точик» ошкор шаванд, Шариф ба зиндон меравад ё раиси нави ширкат? Ё шояд бозрасони байнулмилалиро таскин медихй, ки худамон хабардор шудем ва чазояшро додем?

Раиси «Точикгаз» Фатхиддин Мухсиддинов магар бадтар аз хамдехаат вазири маориф Абдучаббор Рахмонов кор кард, ки уро хам лагад задй? Охир агар манбаъи гази ту дар Узбакистон бошад, гунохи Мухсиддинов чист? Мудири «Точиксемент» ба пурсишат, ки чаро истехсоли сементро кам кардед, рушан чавоб дод, ки газ нест. Магар дар кишвар касе, хатто вазири энергетика Шералй Гул метавонад, лулахои холии газро бо боди мухолифаш пур кунад?

Дар зимн, агар кори сохаи энержй ва саноат бад аст, чаро вазири ин соха бояд барканор нашавад? Ачабо, рахбарони сохаи энергетика бад кор кардаанд, аммо вазири энергетика дар ин гунохе надорад. Шояд Шералй Гул бад кор мекунад, аммо писараш — хуб? Барои  мухочирон ашки тимсох мерезй, вале магар хамин вазир агар саноатро дуруст мекард, садхо хазор марду зани точик мухочир мешуд? Мухочирон агар дар гарибй мурданд, аз даст ту ва хукумати ту мурданд, онхоро ба забон наёр, ки арвохашон туро назанад!

Пас кудоят Шералй Гул хуб кор мекунад? Рахбарони андозу молия хам бад кор мекунанд, вале кори вазири молия Начмиддинов хуб аст? Наход гумон мекунй, мардум баробари худат акл надоранд? Сабаб чист, ки ту мардуми донишманд, тахсилкарда, бошараф ва арзандаро чашми дидан надорй? Вазиракону раисаконатро дар телевизион дида, ба холашон механдидам. Дар хайратам, ки аз кучо кофта меёбй инхоро? Халк ташнаву гуруснаву мухочир, инхо аз фарбехй дар экрани телевизион намегунчанд.

Хеч фикр кардй, зараре ки имруз вазири маорифи ту ва хамдехаи дигарат Асатулло Рахмонов (ачаб —  харсеятон хамнасаб!) ба миллати точик мерасонанд, асрхои аср ин мардумро бадбахту бечора мекунад? Газ имруз нест, пагох меояд. Барк нест, фардо шояд мешавад, аммо вакте ки як миллат максаднок бесавод ва аблах карда мешавад, ки ба як занги телефони зилзила ду шабро дар куча сахар мекунад, фочиаест, ки точик дар тули таърих надида буд. Якеаш писару духтари ин миллатро музахрафот меомузонад, тахкир мекунад ва охирин афроди босаводро аз мактабу мадорис меронад, дигараш шабу руз раксу бозй намоиш медихад, гуё точик имруз дар Боги Ирам ба сар мебарад.

Медонам, ки ба инхо мансабхои баландтар медихй. Зеро тамоми корро мекунанд, ки миллатро ба сатхи худат поин оваранд. Хамаи аспхоро дар охури гов банданд. Нафахмидй, чй гуфтам? Охир вайя вай накунй хамин хел вай накарданат мумкин-да! Камтар вай хам даркор. Манзурам ин ки говро ба охури асп бандй, асп намешавад, вале ин кадар сол аспро ба охури гов бандй, хатман гов хохад шуд. Бидех, ба ин мансабгадоён мансабхои болотаре. Ба Алимардонов хам. Бечора пулаш бархаво наравад. Ин кадар бароят сарф кард, миёнарав шуду хазинаи бетагатро пур кард, хак дорад, ки болотар равад.

Факат дилам ба Шариф месузад. Не Самиев на. Вай дар айни охури худаш буд. Аммо Шариф Рахимзода ва Хамрохон Зарифй дар ин охурхо окибат кй мешуда бошанд, танхо худо медонад.

Президенти ояндаи моро Русия муайян мекардааст

Посухҳо ба назарсанҷие, ки рӯзи 6 январ нашр кардем ва пурсиш ин буд, ки оё чи авомил ё кадом нерӯ ва кишварҳо метавонанд раисиҷумҳури ояндаи Тоҷикистонро муайян кунанд ин гуна омаданд:

answers

Дар назарсанҷии мо 96 нафар ширкат карданд ва ҳар шахс танҳо як интихоб ва як рой дошт. Ба бовари мо, аксари кулли онҳо афроди варзида ва таҳсилдида ва сиёсатфаҳм мебошанд. 11 нафар ба интихоботи одилона умед доранд, аммо 16 нафар ба инқилоби мардумӣ ва 17 нафар ба бӯҳрони сартосарӣ ҳамчун омилҳои тағйири қудрат дар Тоҷикистон.

Аммо аксарият — 29% бар инанд, ки раҳбари ояндаи кишварро на мардум, на интихоботи одилона ё инқилобу пули зиёд, балки раҳбарияти Русия муайян хоҳад кард. Ҳоло бояд ба ин андешид, ки агар ба бовари мо Русия ин қадар нуфуз дар ҳаёти сиёсӣ ва ояндаи Тоҷикистон дорад, оё дарвоқеъ пешрафти миллати моро мехоҳад ва ё танҳо дар пайи манофеъи сиёсӣ ва иқтисодии худ аст.

Ҳақ ба ҷониби ҳазрати Иқбол аст, ки Худо миллати моро сарварӣ ба хеш нахоҳад дод, зеро деҳқони мо барои худаш намекорад ва хиштзани мо қасри дигаронро бунёд мекунад…

Кишварро чӣ тавр бояд дуруст идора кард?

Хафт коидаи оддии давлатдории окилона

Ботур Қосимй

titleДастури комили идораи дурусти кишвар вучуд надорад. Раисчумхури нав бояд аз тачрибаи хуби рохбарони пешина омузад ва агар сабаки хуб барои омухтан набошад, кори хукумати худро зуд-зуд натичагири карда, аз хатогихо дархол омухта, пешниходхо ва шахсони навро ба халли мушкилихои чомеа чалб намояд.

Ба хар хол, аз мушохидахои худамон баъзе коидахои асосиро барои дуруст идора намудани кишвар ин чо нашр мекунем, ки шояд дар арафаи чамбасти харсолаи фаъолияти хукумат чаноби Рахмон ба эътибор гирад, ки умедворем аз фоида холй нахохад буд.

Коидаи 1 – Дар атрофи худ чамъ кардани шахсони росткору боинсоф. Онхо метавонанд дар халли мушкилии аввалиндарача, яъне фасод (коррупсия), ки омили асосии пастшавии боварии мардум ба хукумат аст, кумак намоянд. Хатто агар фасод зиёд кохиш наёбад хам, мардум дарк хохад кард, ки шахсони росткору боинсоф дар сари кор хастанд ва бо ин падидаи номатлуб мубориза мебаранд. Хешу табор ё дустонро инчо шомил кардан мумкин аст ба шарте, ки дар хакикат бо хислат ва донишу тачрибаи худ арзандаи вазифа бошанд.

Коидаи 2 – Талаботи асосии мардумро пеш аз хама конеъ кардан, аз чумла талабот ба чои зисти дастрас, гизои кофй ва чои кор, ки се талаботхои асосии хар як инсон ба шумор мераванд. Агар мардум чои зисти дастрас надошта бошанд, пас мо бояд шароитхои боимтиёзи (субсиди) сохтан ё харидани хонаро мухайё намоем. Барои ин максади хуб аз Бонки Чахонй хам карз гирифтан мумкин аст. Сохтани корхонахои истехсолии хурду миёна хеле мухим аст то шахрвандон чои корие дошта бошанд, ки худ ва хонаводаашонро таъмин карда тавонанд. Фахмидан зарур аст, ки чи гуна молу хизматхоеро кишвар метавонад дар бозори чахонй боракобат истехсол ва содир намуда, даромад ба даст биёрад.

Коидаи 3 – Агар кишвар боигарихои табии бисёр надошта бошад ба чуз аз кувваи кории арзон, пас чалби ширкатхои бузурги байналмиллалй дар сохмонти корхонахои саноати, ки молашонро аз дигар чойхо арзонтар истехсол карда тавонанд, зарур аст. Ба ин гуна ширкатхо озодихо аз андоз ва дигар имтиёзхо додан мумкин аст. Дар як вакт, ин корхонахо метавонанд ба мардум касбу махорати пешрафтаро биомузонанд, то зиндагиашонро пеш бурда тавонанд. Агар мардум кор надошта бошанд ва кашшокиву гуруснагй дар чомеа авч гирад, шуришхои ичтимой сар заданашон аз эхтимол дур нест, ки ин метавонад сабаби аз байн рафтани хукумат гардад.

Коидаи 4 – маориф ва таълиму тарбияти мардум, махсусан чавонон бояд хамеша яке аз максадхои баландтарини рохбарият бошад. Бояд хар шахрванд имкони гирифтани таълими фарогир ва босифат дошта бошад вагарна такдирашон дар кучахо мемонад, ки ин боз мушкилихои дигарро ба бор меоварад. Донишчуёни бехтаринро барои тахсил ва тачрибаомузихо ба кишвархои пешрафта сафарбар кардан мухим аст то дар оянда гурухе боистеъдоду сохибдониш ба воя бирасад, ки дар пешрафти давлат ёрирасон гашта тавонад.

Коидаи 5 – Нахуст андозхоро сабук ва осон кардан дуруст аст. Баъдан, вакте ки ширкатхо ва мардум хам фаъолияту вазъияташон хубтар гардад, андозхоро бомеъёр ва тадричан баланд бурдан метавон. Албатта, барои идора кардани кишвар даромад доштан зарур аст, ки як кисми онро андозхо меоранд, аммо агар нозукихои ин сохаро дарк накунем ва дуруст ичро накунем, хам даромад ва хам мардум ру ба гурез хоханд ниход. Бино бар ин, танзими буча хеле мухим аст ва харочот бояд дакик ва аз меъёр бештар (дефисит) набошанд.

Коидаи 6 – Аз рузи аввал бояд намуди таблигии (бренд) кишварро дар чахон муайян кард ва ба он бояд кушид. Мехохем чахон моро чй гуна шиносад? Оё мехохем, ки моро чомеаи чахони хамчун як макони хуби сайёхи-таърихй бидонад ё хамчун кишваре, ки дар он тичорат кардан осон аст ё хамчун як маркази фасоду нотинчиву нобоварй?

Коидаи 7 – Бо миллат ва барои миллат кор кунед. Ба мардум бевосита гуш дихед ва дарду орзухои чомеаро тадкикот бурда дакик созед. Баъзан дар макоми раисчумхур будан фикр кардан мумкин, ки шумо факат хак хастед. Вале, касе нест хато накунад. Надониста хато кардан як чизест, ки метавон ислох кард. Хулосаи мардумро руирост ва ошкоро шунавидан барои рохбари кишвар хеле муфид аст. Ин корро то интихоботи оянда партофта мондан хирадмандона нест, ки шояд он вакт дер шавад.

Касе зарарҳои маҳалгароиро баршумурдааст?

Донишманди мо М. Ғиёсов дар шумораи саввуми нашрияи «Ориёно»(17.01.2008) зери унвони «Идеяи миллӣ чист?» хулосаҳои муҳимеро ба миён гузоштааст. Дар яке аз бахшҳои мақолааш вай маҳалгароиро яке аз монеъаҳои сангини ваҳдат ва якпорчагии миллат ва аз падидаҳои мухолиф ба ташаккули Идеяи Миллӣ шумурда, сипас ин гуна шарҳ медиҳад: 

«Маҳалгароӣ дар зоти худ айбе надорад, муҳаббат ба хешу табор ва ҳамшаҳриву ҳаммаҳал як кашиши табиӣ буда, дар дасти инсон нест. Вале дар давлатдорӣ наметавон аз ин меъёрҳо истифода кард, зеро сиёсати маҳалгароёна дар интихоб ва ҷобаҷогузории кадрҳо таваҷҷӯҳи бештар ба минтақаи хос дар тахсиси имконоти иқтисодӣ, фарҳангӣ ва ғайра боиси норозигии иҷтимоӣ ва нобоварии мардуми маҳрум мегардад.» 

Суханони хеле сода ва олиҷаноб. Вале оё ҷаноби олияшон «Ориёно» мехонда бошад ва гуше дар кишвар ин садоҳоро мешунида бошад? Рост аст, ки маҳалгароӣ аз сарварони ҳозира сар нашудааст ва таърихи он ба замони шуравӣ бармегардад, аммо сарварони он давра метавонанд, худро «сафед» кунанд, ки Маскав онҳоро ба бозӣ меандохт, сарварони кишвари мустақили имрузаро кӣ бозӣ медиҳад? 

Ин ҳам шояд начандон муҳим аст, зеро гуфтаанд, «дили нохоҳамро узри бисёр». Муҳим ин аст, касоне , ки имруз ин бемориро густаришу тақвият медиҳанд, чи хиёнати бузурге ба ояндаи миллат мекунанд ва касоне, ки ин ҳамаро мебинанду сукут меварзанд, ба ин ҷиноят шариканд. Асари мараз ва сиёсати кунунӣ баъд аз даҳсолаҳо ру хоҳад зад ва он наслҳо моро нахоҳанд бахшид. Афсус, донишмандони мо зарарҳои маразро барои ояндаи миллат якояк барнашумурдаанд, вагарна шояд ҷаноби олияшон низ намехост, ки аберу чабераш ба чунин оянда ру ба ру гарданд.