Ҳами Роғун мегам дуруғ набоша бо…

Ҳама саҳмияи Роғун гирифтанд, ман намегирам. Барои чй ки боварй надорам. Як рафикам дар Ориёнбанк кор мекунад, гуфт акаи Хасан ба як дирам хам сахмия нахаридааст.  Холо ин ки акаи Хасан Асадуллохзода пули зиёд дорад ва агар хохад аз ним беши сахмияхоро як худаш мехарад.

Continue reading

Ба ин акс матни муносиб пайдо кунед

Яке аз хонандагони «Андеша» ин аксро ба мо фиристод ва онро мулокоти охирини Эмомалй Рахмон бо Додочони Атовулло унвон кардааст. Вале дар акс чанд симои дигар низ ба чашм мерасанд. Ба монанди шахрдори Душанбе: Мамамдсайид Убайдуллоев ва «серый кардиналь» Талбак Назарович Назаров, ки мегуянд, холо хам ЧО бо дастуру маслихатхои у кор мекунад ва пири хукумати Точикистон ягон дафъа дар бораи ба кучо рафтани пулхои Фонди президентии хайрия хисобот надодааст. Ба хар хол шумо ба ин акс чй матн илова карда метавонед? Бехтарин матн чоизаи олй хохад гирифт ва номи голиб дар хамин чо эълон хохад шуд.

Аз Мирзо кй норизо?

Чанде қабл собиқ фармондеҳи ИНОТ, экс-вазири ҳолатҳои фавқулоддаи кишвар, генерал-лейтенант Мирзо Зиёев дар ноҳияи Тавилдара асроромез кушта гардид. Васоити ахбори умум бо такя ба манобеи қудратӣ бидуни таҳқиқу таҳлил хулоса карданд: «Мирзо Зиёев аз тири собиқ ҳамроҳонаш кушта шуд». Тамом, вассалом! Тавре рӯзноманигорон атрофи қазияи худкушии собиқ вазири корҳои дохила Муҳаммадназар Солеҳов нигошта буданд, (такя ба гӯмагӯҳо), дар марги муаммоомези Мирзо Зиёев низ ҳар кӣ ҳар чи гуфт, онро рӯи чоп оварданд.

Соле қабл миёни мардум овозае паҳн шудабуд, ки дар рӯзҳои наздик Мирзо Зиёев аз ҷониби ниҳодҳои қудратӣ боздошт хоҳад гашт. Дар ин росто мардум пайваста мегуфтанду аммо расонае ҷуръате намекард, ки атрофи ин гӯмагӯҳо матлабе ба нашр расонад. Воқеан ҳам рӯзноманигоронамонро одат шуда, ки аз дунболи ҳар гуна овозаву сару садобаландкуниҳо медаванду ҳар гуна хабару маълумотро бидуни таҳқиқу санҷиш пешкаши хонандагон карда, хонандаро дар шигифт меандозанд. Аз дигар ҷониб таҳлилу андешаронии теъдоде аз муаллифон нишонгари он аст, ки эшон масъаларо яктарафа баҳогузорӣ мекунанд, тавре сулҳро ҳам ба як ҷониб марбут медонанд. Ва дигар ин ки ҳини дар қайди ҳаёт ва дар озодй будани сиёсатмадору фармондеҳе муаллифони ғаразҷӯ дилу гурдае надоштанд, ки атрофи номи онҳо матлабе ба нашр расонанд. Ҳини дар мансаби фармондеҳӣ будани Ғаффор Мирзоев ва Ёқуб Салимову Маҳмадрӯзӣ Искандаров дар рӯзномаҳо пайваста мадҳу ситоиши онҳо буд, ҳатто аз эшон барои идомаи фаъолияти рӯзномаашон пул дархост менамуданд. Чун онҳо кунҷи маҳбасафтоданд, муаллифон шердил шуданду ҳар чи хостанд, атрофи номашон гуфтанд. Ва имрӯз атрофи номи Мирзо Зиёев низ ҳар чи ба забон омад, мегӯянд: яке ӯро бо мафияи тоҷирони маводи мухаддир тавъам медонад, дигаре дар қатли бераҳмонаи асирон айбдораш мекунад, саввумӣ бо бисёрзанию мансабталошӣ мехоҳад сияҳномаш намояд. Аммо чаро чунин баҳогузориро ҳини дар қайди ҳаёт буданаш намегуфтанд. Метарсиданд? Не, моро чунин одат аст, ба қадри инсон танҳо вақти аз дунё рафтанаш мерасем, инсонро танҳо баъди фавташ сангу чӯб мезанем…

Аз чунин тарзи таҳлилу навиштаҳои олуда бо ғараз, хонанда дар нимароҳ мемонад. Ва чу нин хулосарониро наметавон аъмоли ҷавонмардона маънидод кард. Дигар ин, ки табли шодӣ задан дар марги шахсияте, камоли номардист. Чизи дигар он аст, ки довари ҳақгӯ – ВАҚТ оянда ҳама чиро муайяну рӯшан хоҳад кард, ки кӣ кӣ хаст?

Дар матлабе хондам, ки «Мирзо Зиёев нисбат ба асирон раҳму шафқате надошт, онҳоро якояк мекушт, онҳоеро ба асорат гирифта буд, ки таҷрибаи ҷангй надоштанд» ва ғайраву ҳоказо. Аз он дар шигифтам, ки ин теъдоди кӯрбин чаро он замон ин суханҳо намегуфтанд?! Он асирони собиқ, ки имрӯз дар вазорату ташкилоту муассисоти гуногун адои вазифа мекунанд, худ шоҳиданд, ки Мирзо Зиёев бо онҳо чӣ муносибате дошт. Ба хотири таъмини амнияти онҳо Зиёев аз тамоми имконоту тадобир истифода бурда буд. Манзили буду боши асирон хонаҳои истиқоматии мардуми Вахё буд, ки асирон ҳар сари вақт бо чою хӯроки гарм таъмин буданд, эҳсоси тарсу ларз дар вуҷуд надоштанд.

Ҳарзагӯиҳое, ки гӯё Мирзо Зиёев асиронро ба волидайнашон бо нархи гарон мефурӯхт, ба ҳақиқат ҳеҷ наздикие надорад. Баръакс, ба хотири сиҳату саломат ба дасти волидайн расонидани фарзандонашон, Мирзо аз тамоми роҳу усул истифода мебурд. Ба хотири эҷоди дасиса, он замон тайёраҳои ҷангӣ асиронро бомбаборон карда, чандин тани онҳоро ба ҳалокат мерасониданд ва баъдан эълом медоштанд, ки асиронрог мухолифин бо ваҳшитарин усулҳо ба қатл расонидаанд.

Имрӯз ҳар кӣ атрофи номи Мирзо Зиёев матлабе ба нашр расонад, дар мадди аввал аз тарҷумаи ҳоли ӯ ёдовар мешавад: «Тракторчй буд, киномеханик шуд ва баъдан…» Чӣ ҷои аҷобат аст дар интихоби касб? Аз модар касе генералу сарвазиру вакилу вазир ба дунё наомадааст-ку? Чизи дигар он аст, ки ҷанги шаҳрвандӣ теъдодёро зинбапушт карду зумраи дигарро зинсавор, Дардовар аст вақто рӯзноманигорону таҳлилгарон, подабону тракторчиву барзгарро аз сафи мухолифин меҷӯянд. Аъмоли вазиру масъулеро як маротиб варақгардон намоед, он гаҳ хоҳед дид, ки кӣ кй аст? Аммо аз ин чизҳо мебояд дурӣ ҷуст, зеро чунин аъмол аъмоли ноҷавонмардис! Ҷавонмард он аст, ки пайи амалӣ гаштани сулҳу субот аз худ пешдастие нишон медиҳад, худро дар ин роҳ қурбон месозад. Устоди зиндаёд Сайид Абдуллоҳи Нурй ва Президент Эмомалӣ Раҳмон бо заҳамоти зиёде тавонистанд сулҳро тақдими мардум намоянд. Аз ҳар ду ҷониб собиқ фармондеҳон, ба ҷуз чанд хиёнаткор дигар ҳама ба амри сарваронашон лаббайк гуфтанд. Мирзо Зиёев низ аз зумраи он ҷавонмардоне буд, ки худи ҳамон лаҳзае, ки дарк намуд, Устодхоҳони сулҳ аст, силоҳ ба замин гузошт, аз тобеъонаш даъват намуд, то дасти оштии рақибонашон гиранд. Ӯ ҳар замон тобеъонашро ҳушдор медод, то ба дасисаву иғво дода нашаванд, аз марзу буми Ватан ҳимоя намоянд. Чун Маҳмуди ғосиб ба Суғд ҳамлаи гургона карду хост авзоъи Тоҷикистонро ноором созад, аввалтар аз ҳама Мирзову ёронаш бар рағми ӯ бархостанд ва ӯро водор намуданд, то тарки кишвар намояд. Чаро аз чунин ҷавонмардии Зиёев маротибе ёдовар намешавем?

Хуб, дигар Мирзо Зиёев миёни мо нест ва аз дасти кӣ ва атрофиён чӣ гуна кушта шудани ӯ низ чизе нахоҳем гуфт, бигузор дар ин росто мақомоти дахлдор санҷишу тафтиш гузаронанд ва асли воқеаро рӯи об бароранд. Атрофи куштори Зиёев танҳо хаминро метавон гуфт, ки ӯро бадхоҳони миллат ноҷавонмардона куштанд, бо сад макру ҳиллаи навбатӣ…

Мирзо Зиёев аз марг наметарсид, ҳарфу сухан гуфтан бо мунофиқу ноҷавонмард ва душманӣ дар либоси дӯстро ба худ муносиб намедонист. Аз рӯзи аввал ӯро дар замир чунин рафтору гуфтор буд ва то ба охир дар амалкарди хеш содиқ монд.

Ҳине, ки солҳои навадум даргириҳои шадид дар манотиқи Тавилдара идома доштанд, Мирзо Зиёев тариқи мухобара Ризвонро пайваста ҳушдор медод, ки миллатро ба бадахшониву зарафшонӣ, кӯлобиву ғармӣ ҷудо насозад, зеро ҳама фарзанди як падару як модаранд.

Чун Созишномаи умумии сулҳ ба имзо расид, Мирзо Зиёев дар анбӯҳи зиёди тобеъонаш пайи сулҳро бо нидои «Аллоҳу Акбар»-гӯиҳо истиқбол гирифт. Аз тобеъонаш ҳар лаҳза даъват менамуд, то ба макру дасисаи душманони дохиливу беруна дода нашаванд, ҷиҳати амалӣ гаштани сулҳ аз нерӯ ва ҳастии худ истифода баранд.

Ду моҳ буд, ки аз Тавилдара хабар мерасид, ки дар ин диёр вазъ ноором аст ва гурӯҳҳое аз Афғонистон вориди кишвар гаштаву мехоҳанд вазъро муташанниҷ гардонанд. Ба хотири ором намудани вазъ ва дифоъ аз марзу буми хеш Мирзо Зиёев ихтиёран ба ин водӣ рафт ва то охирин нафас кӯшиш намуд, то тариқи музокирот пеши роҳи хунрезиро гирад. Аммо ҳасудону бадхоҳон ноҷавонмардона аз пушт тир бар тахтапушти ӯ заданд, ноҷавонмардона ба ҳалокаташ расониданд. Фарзанди ӯ дар мусоҳибаи телевизиониаш, ки шоҳиди фавти падар буд, гуфт: «Падарам шаҳид гашт, Худо раҳматаш кунад.»

Воқеан ҳам, Мирзо Зиёев дар роҳи сулҳу оштӣ ба шаҳодат расид ва инро набояд нодида гирифт ва набояд санг бар ҷасади афгору зери хоки сард хоби ӯ зад. Ба Худо чунин амал ноҷавонмардист!!!

Худо манзили охирати ӯро обод гардонад!

Хонадомод мегирад ин хонаро охир

Ҳукумати Қирғизистон бо мақсади ҳимоят аз мардуми худ андозро барои фурӯшандагони хориҷӣ дар қаламрави хеш 2 баробар зиёд кард ва бо ин эътирози тоҷирони хитоиро ба миён овард. Дар идомаи ин Қирғизистон бозори «Қарасу»-и шаҳри Ушро, ки ахиран қариб пурра ба дасти хитоиҳо гузашта буд, баст.

Ян Тсу Пин — раиси иттиҳоди соҳибкорони хитоӣ дар ҷануби Қирғизистон гуфтааст, ҳукумати Қирғизистон фаъолияти тоҷирони хитоиро то рафт маҳдудтар мекунад ва ин сабаб мегардад, ки ҳазорон нафар аз онҳо тадриҷан ба Тоҷикистон бикӯчанд. Ба гуфтаи вай андоз барои чиноиҳо дар Қирғизистон дар як соли охир 500% зиёд шудааст. Шароити кору иқомати хитоиҳо дар Узбакистон ва Қазоқистон низ хуб нест ва дар натиҷа Тоҷикистон ба меҳмонсарои роҳаттарини чиноиҳо дар тамоми Осиёи Марказӣ табдил меёбад.

Дониёл Толонов, раиси Кумитаи муҳоҷират ва шуғли шаҳри Уши Қирғизистон гуфтааст, қоидаҳои нав ба ҳимоят аз шаҳрвандони ин кишвар равона шудаанд. «Ягон тоҷири мо бо чиноиҳо рақобат карда наметавонад, зеро онҳо бо моли тамоман арзон мустақиман аз Чин таъмин мешаванд ва ҳукумати Чин аз онҳо андоз нагирифта, бо ин роҳ ташвиқ мекунад, ки бозори кишварҳои Осиёи Марказиро ба даст оранд. Мо наметавоанем, ба ин вазъият нигоҳ карда шинем.»

Ба гуфтаи Ян Тсу Пин дар ним соли гузашта зиёда аз 5 ҳазор тоҷири хитоӣ Қирғизистонро тарк карда, ба Тоҷикистон кӯч бастаанд. Дар Тоҷикистон муносибат ба хитоиҳо бадхоҳона нест. Ба ғайр аз тоҷирон наздик ба 10 ҳазор хитоӣ дар сохтмони роҳҳои ин кишвар кор мекунанд. Тоҷикон хитоиҳоро дӯст доштаанд ва пас садҳо духтари тоҷик бо онҳо издивоҷ кардааст. Дар чандин минтақаи Тоҷикистон хитоиҳо хонадомод мебошанд ва падарарӯсу модарарӯсони тоҷик аз онҳо хеле хушнуданд.

Дар ду соли гузашта се занозании калонмиқёс миёни ҷавонони тоҷик ва коргарони хитоӣ ба вуқӯъ пайваста буд, ки дар ҳамаи онҳо мақомоти давлат ва додгоҳ аз хитоиҳо ҳимоят карданд.

Вале дар ҳамин ҳол ҳукумати Чин шароити сафари тоҷирони тоҷик ва овардани мол аз Чин ба Тоҷикистонро барои онҳо мушкил кардааст. Қаблан агар садҳо соҳибкори тоҷик метавонист бе мушкил ба Чин сафар карда мол биёрад, аз 15 майи соли 2009 мақомоти Чин танҳо ба онҳое иҷозаи сафари Чин медиҳанд, ки аз Утоқи бозаргонии Чин даъватнома дошта бошанд ва ҳам далели он ки дар расмулҳисоби бонкияшон на камтар аз 800 доллар доранд.

Намояндагони Утоқи бозаргонии Чин ҳангоми додани даъватнома ба тоҷирони тоҷик хӯрдагирӣ мекунанд ва бо камтарин баҳона аз додани чунин даъватнома сар мепечанд. Инчунин бо сабаби бӯҳрони молиявӣ соҳибкорон дигар наметавонанд, аз бонкҳо ба андозаи зарурӣ қарз бигиранд. Ба гуфтаи шоҳидон мақсади мақомоти Чин ин аст, ки сафари тоҷирони тоҷикро коҳиш диҳанд. Ин ба навбаи худ ба афзоиши фаъолияти тоҷирони чиноӣ дар масири Чин–Тоҷикистон мусоидат мекунад.

Моҳи гузашта мақомоти Чин ба даҳҳо тоҷири афғон, ки миёни Чин, Тоҷикистон ва Афғонистон кор мекунанд, иҷозаи сафари Чинро надоданд, аниқтараш онҳоро аз посгоҳи марзии Қулма ақиб гардонданд.

Вазъи тоҷирони афғон, ки бахши умдаи онҳо аз тоҷикони афғонистонӣ мебошанд, бо вазъи хитоиҳо дар Тоҷикистон аз замин то осмон фарқ мекунад. Сари чанд вақт дар бозорҳои Тоҷикистон маъракаҳои «афғонқаппӣ» ҷараён гирифта, садҳо нафари онҳо боздошт ва ихроҷ мешаванд ва моли онҳо мусодира мегардад.

Муносибати мақомоти бозорҳо ба тоҷирони тоҷик низ ҳамвор нест, аммо хитоиҳо барои онҳо мисли писартағо ё хонадомод азизу мӯътабаранд. Бо ин ҳол аз эҳтимол дур нест, ки баъди қариб пурра зери бори тавлиди Чин мондани бозору фурӯшгоҳҳо, худи Тоҷикистон зери бори муҳоҷирони чиноӣ афтад. Зеро бо ташвиқу барномарезии ҳукумати Чин ин тоҷирону соҳибкорон ва роҳсозону ошпазҳо на танҳо мақсад доранд, фоидаи молӣ ба даст оранд, балки бо ҳар роҳ ки бошад, дар кишварҳои дигар боқӣ бимонанд ва муқим шаванд.

Тоҷикистон шояд ба муқобили малахи марокашӣ доруву даве дорад, аммо дар баробари малахи чиноӣ гумон аст, истодагарӣ карда тавонад. Сабаби асосӣ ин аст, ки чиноиҳо дар додани ришвати бузург ҳамто надоранд ва барои мақсадҳои дури хеш имрӯз қодиранд, ба қурбониҳои бештаре тоқат кунанд.

Хукумат аз оламиён мадад металабад

Технократхоро мехохед ё лампахои каммасраф ё гадой?

Бархе аз хизбхои Точикистон, ба монанди Хизби демократии чинохи Махмадрузй Искандаров пешниход карданд, ки барои начоти кишвар як хукумати зиддибухронй иборат аз технократхо ва кадрхои шоиста таъсис ёбад.

Президенти Точикистон ЭШР пешниход кард, ки барои рахой аз бухрон тамоми кишвар ба истифодаи лампахои каммасраф гузарад. Бубинед, ки «чооболй» бухронро ба таври худаш чй хел мефахмад. Агар чарогхои каммасраф чойи кори бештар месохтанд, шиками кудаконро сер мекарданд, гапуш кок буд. Ба чои калла лапмаро гирифта мегаштем.

Пешниходи раиси чумхуриро пизишкони байнулмилал танкид карданд, зеро ин лампахо дар худ моддахои захрнок доштаанд ва ба саломатии одамон зарари чиддй мерасонанд. Ман хайронам, ки кадом мушовири бесавод ин фикрро ба лампаи, э мебахшед, каллаи президент чой кардааст? Чаро як чизро наомухта, нафахмида ин сухан аз минбари баланд гуфта шуд ва хато шакли як фармони мачбуриро гирифт.

Ба назар мерасад, тамоми буду шуди Барномаи зидди бухронии хукумати Точикистон аз хамин лампаи холй иборат аст. Лампакаллахои телевизюни Точикистон шабу руз дар таблиги фармони «чооболй» хастанд. Гап дар хакикат кок шуд. Аз лампагуира дахани баъзе лаганбардорон муй баровард, аммо халк ахмак нест, худаш расму оинхояшро «танзим» мекунад.

Азбакси ба лампа шикам сер намешавад, акнун хукумати Точикистон боз хамон либосхои даридаву эзори почакандаашро пушида, ба хар дари дунё меравад ва гадой мекунад. Агар 200 миллион доллар надихед, ахволи мо хеле бад мешавад, аз чунин ахвол террористони нав ба дунё меоянд ва он вакт мачбур мешавед на 200 миллион, балки 200 миллиард сарф бикунед.

Шояд пул не, акл даркор бошад. Бист сол боз пул металабед, як бор акл талабед, чй мешавад? Аввал аз мардумони худ пурсед, ки одамони боакле дар байни онхо хастанд ё не? Буданд — хуб, набуданд, аз оламиён хохиш кунед ягон 200 тонна акл бароятон бифиристанд. Охир ягон кишвари дигари дунё ин гуна кореро мекунад, ки шумо мекунед? Шарму хаё ва гурру фишши шумо кучо шуд? Даъвои сарварии шумо факат хамин гадой будааст-де? Ягон кори дигарро хам медонед?

Хулласи калом, хамаро ба раъйпурсй даъват мекунем, ки хамчун шахрванди Точикистон аз ин ду пешниходу як илтичо кадомашро интихоб мекунанд, лутфан ин чо назар бидиханд. Агар шархеро зарур донистед, дар поён бинависонед. Рохи сафед ва ташаккур!

 

Дурўғи беҳадду марз, яъне шохдор

Посух ба мақолаи «Тўраҷонзода – ҷосуси КГБ?»

Ҳоҷи Акбар Тураҷонзода «Фараж» №18 07.05.09

Ман афроди бисёреро медонам, ки дар КГБ кор карданд ё кор мекунанд ва бисёри аз онҳо инсонҳои бисёр шоиста ва дўстдорони ҳақиқии ватани худанд. Ман нисбати ин ниҳоди муҳими давлатӣ ҳеҷ гуна эҳсоси нафрату хусумат надорам, чунки онҳо муҳофизони манфиатҳои давлат ва оромиши мардуми мо ҳастанд. Хоҳишмандам, аз хадамоти амнияти давлатӣ деву ҳаюло насозед! Ба фикри ман ҳамкорӣ бо идораҳои амниятӣ агар фақат ба хотири ҳифзи амнияту манофеи кишвар бошад, кори хубест, ба шарте ки ин ҳамкорӣ бар зарари дину оин ва ягон нафари бегуноҳ набошад.

Рўзи 9-апрели соли 2009 дар нашрияи «События» матлабе зери унвони «Тўраҷонзода-ҷосуси КГБ?» ба нақл аз сайти интернетии «forum.msk.ru»-и Русия ба қалами муаллифи сохтае бо номи «Фаррух Мамадшоев» ба нашр расид. Баъдан рўзномаи «Ҷумҳурият» ва Агентии миллии иттилоотии «Ховар» гўё ба хотири «таъмини гуногунандешӣ» онро чоп намуданд.

Банда махсусан солҳои 1992-97 чунин дурўғу бўҳтонҳоро дар бораи худ фаровон хонда ва шунидаам. Ин мақола низ идомаи ҳамон «афсонаҳо» аст. Ман ба ин навиштаҳо одат карда, ба аксари онҳо посух намедодам, аммо ин дафъа як сабаб водор кард, ки ба ин дурўғ посух диҳам: Муаллифони ин дурўғнома дар ҳаққи азизтарин одам дар зиндагиам – падари бузургвори марҳумам тўҳмат задаанд. Зикр бояд кард, ки хушбахтона, то ба имрўз ҳеҷ яке аз нашрияҳои мустақили тоҷикӣ ин мақоларо чоп накардаанд. Аз рўи маълумоте, ки дорам, сарфи назар аз илтимосҳои ботакрори соҳибони ин тўҳматнома, сардабирони мўҳтарами ҳафтаномаҳои мустақил розӣ нашуданд, ки он навиштаро бидуни зикри имзои муаллифи ҳақиқӣ чоп кунанд.

Мехоҳам дафъатан таъкид кунам, ки ин мақола аз оғоз то ба поён саршор аз дўруғи маҳз, хаёлбофиҳои муаллифи он ва мушовиронашон аст. Ман инҷо мехоҳам ба чанде аз бўҳтону дурўғҳои шохдор ва «тахайюлот»-и бепояи онон ҷавоб бигўям.

Дурўғи №1: Дар тўҳматнома омадааст, ки «ҷаноби Тўраҷонзода зимни сўҳбат дар робита бо вокуниши Сарвари давлат ба проблемаи истиқлолияти обу энергетики давлати соҳибихтиёр изҳори норизоӣ намуда, Ҳукуматро танқид мекунад, ки дар вақташ корхонаи дар мамлакат ягонаи алюминии «ТАЛКО» – ро ба Олег Дерипаскаи «камбағалу бечора» нафурўхтааст. Ҳол он ки корхонаи мазкур натанҳо мояи ифтихор, балки манбаи асосии даромади буҷети мамлакат бошад.»

Посух: Ман дар мусоҳибаам аслан чунин сухане нагуфтаам ва ҳеҷ вақт дар ҳеҷ ҷое аз сиёсати Сардори давлат норозигие накардаам. Аз хонандаи мўҳтарам хоҳиш мекунам, ки агар ба ин гуфтаи ман бовар накунад, ба мусоҳибаи ман дар ҳафтаномаи «Фараж» аз 5 феврали соли 2009 муроҷиат намояд ва худаш қазоват кунад, ки чӣ тўҳматеро болои ман бор кардаанд.

Аз ин навъи масъалагузории «муаллифон» ва хусусан, аз такрор шудани ибораҳои шиносе, ки гўё Корхонаи алюминий «натанҳо мояи ифтихор, балки манбаи асосии даромади буҷети мамлакат мебошад», маълум мегардад, ки ин тўҳматнома дар асл «ҷавобест» ба мусоҳибаи ман ба ҳафтаномаи «Фараж аз 5 феврали 2009 ва ҳамчунин ба мақолаи «Афсонаҳои алюминӣ», ки баъдтар дар нашрияҳои «Фараж» ва «Миллат» (№8, аз 26.02.09) чоп шуда буданд. Зеро ман бовар дорам, ки фармоишгарони ин тўҳматнома натавонистаанд посухи муносиб ба далоили овардаи ман бидиҳанд, аз ин рў, мутаассифона, ба чунин иқдом даст зада, бо истифода аз имконоти васеи молии худ як компанияи матбуотиро бар зидди ман ба роҳ андохтаанд.

Дар бораи масъалаҳое, ки банда дар он мусоҳиба ва мақола дар бораи Заводи алюминий баён карда будам, хусусан, дар бораи афсонаи гўё «манбаи асосии даромади буҷети мамлакат» будани он, фақат ҳаминро гуфтаниам, ки хушбахтона, 23 апрели соли 2009 Раиси Бонки Миллии ҶТ, ҷаноби Ш. Раҳимзода дар мусоҳибаи худ дар ҳафтаномаи «Озодагон» дар бораи мифҳои «фоидаовар» будани «Талко» ба таври возеҳ ишора кардаанд. Хоҳишмандам, муроҷиат намоед.

Дўруғи № 2. Дар тўҳматнома омадааст, ки «Ислом Каримов ва Дмитрий Медведев манфиатҳои Тоҷикистонро фаромўш карда, танҳо дар бораи манфиатҳои Ўзбекистон ва Русия сухан ронданд. Дар ҳамин маврид, сарбозони «ҷабҳаи махфӣ » аслиҳа ба даст гирифтанд.» Яъне мусоҳибаву мақолаи дар боло зикршудаи бандаро назар доранд.

Посух: Ин як иттиҳоми бисёр даҳшатнок аст. Ман аз муаллифони ин тўҳматнома даҳҳо маротиба зиёдтар ватани худро дўст медорам ва манофеи ин миллат, давлат ва марзу буми онро аз ҳама болотар медонам. Зеро ақидаи диниям аз ман талаб мекунад, ки ватанамро дўст дорам ва ман дар чунин фазои тарбиявӣ ба воя расидаам, бархилофи тўҳматчиҳо. Агар дақиқтар тафтиш шавад, шояд онҳо паспорти русӣ ҳам дар ҷайб доранд ва нафақапулиро ҳам аз Русия мегиранд. Бархилофи онҳо, ман фақат шаҳрванди Тоҷикистон ҳастам ва аз ҳеҷ куҷо ҳеҷ нафақапулӣ ҳам намегирам. Агар дар Тоҷикистон «калонаи панҷум»-е вуҷуд дошта бошад, онҳоро ҳам дар байни ҳамин муаллифон ва фармоишгарони онҳо ёфтан мумкин аст, на аз байни онҳое, ки ба хотири манфиатҳои миллӣ ва ислоҳи ҷомеа ҳаёташонро ба хатар гузошта, сухани ҳақ мегўянд.

Вақте, ки мақолаи «Афсонаҳои алюминӣ»-ро менавиштам медонистам, ки ин пешниҳоди ман доираҳои бонуфузи манфиатдорро ба ғазаб меорад ва шояд дардисарҳои зиёдеро ба сарам биёранд, вале бо вуҷуди ин тасмим гирифтам, ки онро чоп намоям. Чаро? Ба хотири он, ки Роғунро ҳарчӣ тезтар бисозем ва он сад дар сад ба давлати тоҷикон тааллуқ дошта бошад ва ҳамчунин, кишвар ва мардум аз бўҳрони бебарқӣ ҳарчӣ тезтар берун ояд. Танҳо ватандўст ва миллатдўсти ҳақиқӣ метавонад бо вуҷуди дарки зиёнбор будани ин пешниҳодҳо барои худ ва оилааш боз ҳам онро матраҳ кунад. Шахси манфиатҷў, чуноне, ки маро тўҳмат задед, ба чунин коре даст намезанад.

Ман боз таъкид мекунам, ки ин пешниҳоди ман барои ҳифзи манофеъи мардуми мо, давлату кишвари мо ва пешрафту шукуфоии он ва беҳбуди муносибот бо кишварҳои зикршуда сурат гирифта буд. Ин пешниҳоди як шаҳрванди оддӣ буд. Чаро боиси ин қадар сару садову душманиҳо шуд? Магар гуногунандешӣ ва озодии сухан аз замонатҳои Конститутсияи мо нест? Дар ниҳоят, ҳаққи тасмимгирӣ дар ин масъала фақат бо ҳукумати Тоҷикистон аст на бо ман ё каси дигар. Ва акнун, ки Ҳукумат тасмими худро гирифт, мо онро эҳтиром мекунем.

Дигар ин, ки баракс, банда дар он мусоҳиба аз мавқеи Президенти Россия дар бораи тарафдорӣ аз мавқеи Ўзбекистон дар масъалаи Роғун интиқоди ошкор намудам ва эълон кардам, ки Вахш рўдхонаи дохилимарзист, на фаромарзӣ ва Роғун бояд сад дар сад милки Тоҷикистон бошад ва бо ҳеҷ кас қисмат нашавад.

Дўруғи № 3. Гўё ман аз соли 1971 ҳангоми таҳсил дар мадрасаи Мири Араби Бухоро бо КГБ ҳамкорӣ оғоз кардам.

Посух: Дар соли 1971 ман ҳанўз донишомўзи синфи 10-и мактаби № 9-и ноҳияи Орҷоникидзеобод будам ва онро моҳи июни соли 1972 хатм кардам. Аз ин рў дар соли 1971 ҳам дар мадрасаи Бухоро ва ҳам дар мактаби миёна таҳсил карда наметавонистам.

Дўруғи № 4. Гўё Ҳазрати қиблагоҳӣ (раҳматуллоҳи алайҳ) бо КГБ ҳамкорӣ мекарданд ва ҳамеша ду зан доштаанд.

Посух: Падари бузургворам ҳаргиз дар мактаби шўравӣ нахонда буданд ва наметавонистанд ба хатти сириллик бихонанду бинависанд. Аз ин рў Эшон наметавонистанд барои КГБ («данос») дар бораи ягон нафаре бинависанд. Ҳазрати қиблагоҳии мо аслан ба ягон кас душманию рақобат надоштанд, ҳасад надоштанд, бо ҳама мардум, хусусан бо эшонҳову домуллоҳо муомилаи хуб ва муносибати дўстонаву мўҳтарамона доштанд. Дар маҷмўъ, Эшон соҳиби имону ахлоқи олии инсонӣ буданд. Тамоми умри худро ба таблиғи исломи азиз ва амри маъруфу наҳйи мункар ва таълими шогирдону муридон сарф карданд. Баракс, он кас тамоми умр зери фишори шадиди КГБ қарор доштанд. Бори охир дар соли 1986 Ҳазрати қиблагоҳӣ ва бародари бузургам Эшони Нуриддинҷонро барои таълими улуми исломӣ ва даъвати мардум ба ислом кормандони КГБ аз деҳаи Пичефи Ромит бо «конвой» ба Душанбе оварданд ва як ҳафтаи тамом аз субҳ то нимаҳои шаб дар КГБ бозҷўӣ («допрос») карданд. Ташкилкунандаи ин амал Сироҷиддинов- сардори шўъбаи 5-уми КГБ-и ҶСС Тоҷикистон, дар даҳаи 1980 буд. Аз ин нафар ба он хотир ёдовар мешавам, ки ў ҳамеша дар он солҳо бо баҳонаҳои гуногун болои Ҳазрати қиблагоҳӣ ва хонаводаи мо фишор меовард.

Дар тўҳматнома ҳамчунин аз як корманди масъули КГБ – и ҶСС Тоҷикистон ёдоварӣ мешавад, ки замоне гўё мухолифи интихоби ман ба мақоми раҳбарии идораи қозиёти Тоҷикистон буд. Ў ҳамин «рафиқ» Сироҷиддинов аст. Ба хотири он, ки ман ба истилоҳ кадри маҳаллию кўҳистонӣ будам, он кас розӣ набуд, ки ман дар вазифаи Қозии ҷумҳурӣ таъин шавам. Зеро сиёсати кадрии он солҳо ҳамин хел буд.

Мардуми Тоҷикистон хуб медонанд, ки Ҳазрати қиблагоҳии ман (Худо раҳматашон кунад) ҳамеша ба ислом ва ба мардуми мусулмон хидмат мекарданд ва ҳаргиз маддоҳи сохти шўравӣ набуданд ва давлати шўравиро давлати бедин ҳисоб мекарданд. Аз ин рў, чунин инсони ботақво ва худотарс наметавонист ба КГБ-и Иттиҳоди Шўравӣ хидмат кунад.

Ҳамчунин, Ҳазрати қиблагоҳӣ ҳаргиз ду зан надоштанд. Фақат баъд аз вафоти модари мо дар соли 1978, Эшон дубора издивоҷ карданд.

Дўруғи № 5. Гўё аз Мири Араб танҳо мадрасаи исломии Иттиҳоди Шўравӣ ба унвони шўъбаи мактаби КГБ ҳам истифода мешудааст ва шогирдони он «курсантҳо» будаанд ва дар он замон дар Мири Араб танҳо ҷосусҳои ниҳодҳои амниятӣ таҳсил мекарданд.

Посух: Ин як дурўғи бешарафона дар бораи як мадрасаи маъруфи исломӣ аст. Агар ин дурўғро ҳамчун ҳақиқат бипазирем, пас оё метавон Ҳусейнҷон Мўсозода – сархатиби вилояти Суғд ва ҳамчунин имомхатибони номдору соҳибэҳтироме чун Мулло Ҳайдар аз Кўлоб, Мулло Муродҷон аз Қўрғонтеппа, Мулло Ҳабибуллоҳ аз Душанбе ва даҳҳо тани дигар аз фориғуттаҳсилони ин муассиса ва ходимони имрўзаи масоҷидро дар кулл кормандони КГБ донист? Ин чӣ беинсофист?

Дурўғи № 6. Гўё кормандони КГБ ба ман пешниҳод кардаанд, ки ба худ тахаллуси «Максим»-ро бигирам ва ман написандидаам ва тахаллуси «Абдулкаримов»-ро ихтиёр кардаам. Гўё Абдулкарим бародари падари ман, яъне амакам будаанд, ки нобаҳангом ин ҷаҳонро тарк кардаанд ва гўё низ орзу дошта будааст, ки «курсант»-и мадрасаи Мири Араб шаваду ва бо ин тариқ ба ватани худ «хидмат кунад».

Посух: Чӣ дурўғи шохдоре. Ҳазрати қиблагоҳии ман се бародар доранд: Ҳоҷӣ Муҳаммадсалим, Ҳоҷӣ Абдулқодир ва Ҳоҷӣ Абдусамиъ. Худоро шукр, ки ҳамаашон зиндаву солим ҳастанд. Ҳазрати Эшони Халифа Абдулкарим (раҳматуллоҳи алайҳ) исми падаркалони ман, яъне бобои ман аст. Эшон яке аз намояндагони бузурги тариқати қодирияи тасаввуф дар минтақа буданд ва соли 1954 аз дунё гузаштанд. Муридони Эшон бар изофаи дараи Ромит, ҳамчунин дар водиҳои Зарафшону Бойсуну Ҳисор зиндагӣ мекарданд. Ҷанобони дурўғгў ҳатто агар ман рафту бо КГБ ҳамкорӣ медоштам, магар метавонистам номи чунин инсони шариф ва авлиёи Худоро ҳамчун «лақаб» бар худам баргузинам? Аз Худо битарсед! Дар воқеъ Ҳазрати Эшони Халифа Абдулкарим (раҳматуллоҳи алайҳ) худашон аз қурбониёни саркўбҳои КГБ-и сталинӣ буда ва чаҳор соли умрашонро дар зиндонҳои Сибир гузарониданд. Магар чунин инсони худотарсу ботақво, пешвои тариқат, ки ранҷҳои зиёде аз дасти КГБ-и сталинӣ кашидааст, боз орзуи ҳамкорӣ бо он мекарда бошад?! Худо худаш шуморо барои ин тўҳмататон ҷазо диҳад.

Дурўғи № 7. Гўё дар соли 1982 КГБ маро ба таҳсил ба Урдун фиристод, то «дар иҷрои тадбирҳое, ки малакаву тавоноиҳои хосеро металабад», саҳм бигирам.

Посух: Наход ба фикри Шумо Донишгоҳи давлатии Урдун низ шўъбаи мактаби КГБ-и СССР буд? Ин гумони бемантиқро, тавре ки мегўянд, ба виҷдонатон ҳавола мекунам!

Воқеъият ин аст , ки дар солҳои 1980-1982 баъди хатми донишкадаи исломӣ ба номи имом Бухорӣ дар шаҳри Тошканд, ман дар шўъбаи равобити хориҷии САДУМ (Идораи мусалмонони Осиёи Миёна) кор мекардам. Баҳори соли 1982 дар ҷараёни дидори Шайх Иброҳим Қаттон- қозиюлқуззот ё Раиси Додгоҳи Олии кишвари Урдун аз Иттиҳоди Шўравӣ ўро тарҷумонӣ мекардам. Тўли ду ҳафтаи ҳамроҳӣ бо ҳам аз наздик шинос шудем ва боре ў аз ман пурсид, ки оё мехоҳам таҳсили худро дар ягон донишгоҳи хориҷ идома бидиҳам? Табиист, ки ман мехостам ва ин як орзуи ман буд. Аммо ман ба ў гуфтам, ки ин мавзўъ танҳо аз хоҳиши ман вобаста нест ва тавзеҳ додам, ки ин масъаларо муфтӣ Бобохонов – Раиси Идораи мусулмонони Осиёи Миёна ва Куроедов- Раиси Шўрои динии Иттиҳоди Шўравӣ метавонанд ҳал кунанд. Дар фурўдгоҳи Шереметово ба ҳангоми гусели ҷаноби Иброҳими Қаттон ба бахти ман, Бобохонов ва Куроедов ҳам омаданд. Иброҳим Қаттон вақти сўҳбат бо онҳо масъалаи таҳсили маро ҳам дар миён гузошт. Ў гуфт, ин мутарҷим ҷавони боистеъдод аст ва хуб мешуд, агар ў таҳсилашро дар Донишгоҳи давлатии Урдун идома диҳад, ҳазинаи таҳсилашро мо ба ўҳда мегирем. Чун ин ду масъули баландпоя ба ин меҳмон эҳтироми вижа доштанд, ногузир мувофиқат карданд. Баъд аз чанд муддат ба номи ман даъватнома омад…

Дурўғи № 8. Гўё баъди пас аз бозгашт аз Урдун ман дар Идораи мусулмонони Осиёи Миёна дар Тошканд кор мекардаам.

Посух: Пас аз хатми донишгоҳи давлатии Урдун солҳои 1987-88 ман на дар Идораи мусалмонони Осиёи Миёна, балки дар Донишгоҳи Исломии Имом ал-Бухории шаҳри Тошканд аз фанҳои фиқҳ ва ҳадис дарс медодам. Ин бори дигар собит мекунад, ки далелҳои навиштаи шумо саҳеҳ нест.

Дурўғи № 9. Гўё дар китоби хотироти Петкел-раиси собиқи КГБ-и Тоҷикистон навишта шудааст, ки ман бо ў ва муовинаш дар яке аз манзилҳои махфии хадамоти махсус, дар ҳошияи шаҳри Душанбе дидору мулоқот доштаам. Ва навиштааст: «Ман сўҳбати онҳоро бо диққат мушоҳида мекардам. Пай бурдам, ки муовини тоҷикам, ки дар назари аввал шахси ҷасур менамуд, бо агент бо овози пасту илтиҷоомез сухан мекунад. Гумон кардан мумкин буд, ки вай барои додани ҳисобот ба назди «Абдукаримов» омадааст».

Посух: Як дўруғи дигар ва бисёр ночаспон. Ман намедонам Петкел дар китобаш чиҳо навиштааст. Лекин як чизро медонам, ки ў ба миллати тоҷик нафрати зиёд дошт ва тоҷиконро таҳқир мекард. Аммо аввалин мулоқоти мо бо ў баъд аз рўйдодҳои баҳмонмоҳи соли 1990, дар дафтари ман дар Идораи Қозиёт баргузор шуд, на дар «манзили махфӣ». Ҳамроҳи ў додситони собиқи ҷумҳурӣ Михайлин низ буд ва онҳо бо ман дар бораи ҳодисаҳои февралии соли 90-ум сўҳбат карданд. Баъдтар чандин маротиба ўро дар нишастҳои Шўрои Олӣ дидам. Дигар ин ки агар ман ҷосуси онҳо мебудам, пас чаро онҳо бояд бо ман бо таври «илтиҷову илтимос» сўҳбат мекарданд!? Агар Петкел мехост, дар соли 1990 метавонист маро ба осонӣ аз вазифаи Раиси идораи Қозиёт барканор кунад. Зеро дар он замон ҳанўз Иттиҳоди Шўравӣ побарҷо буд ва КГБ-ю Додситонӣ ниҳодҳои тавоное буданд. Мантиқи ин ҳарф куҷост?

Ва агар ман ҷосуси КГБ мебудам, чаро аз рўзи аввали Раиси Идораи Қозиёт буданам, ба сохтани масҷидҳо, мадрасаҳо, фиристодани донишомўзон ба донишгоҳҳои исломӣ, маҳдуд кардани дахолати ҳукуматдорон дар таъйину интихоби имомҳову хатибҳо ва умури молии масоҷид ва ғайра талош кардам ва адади масҷидҳои ҷомеъ ва панҷвақтаро то соли 1992 ба 2900 масҷид расонида будем? Ва ман будам, ки аввалин бор дар соли 1989 «босмачиҳо»-ро ҳамчун нирўҳои озодихоҳ ва мубориз бар зидди истилогарони хориҷӣ эълон карда, фатвои худро дар ин бора содир намуда, аз тариқи матбуот эълон намудам. Магар КГБ-и онвақта набуд, ки солҳои 1992 бо баҳонае, ки гўё ман «давлати исломӣ» месохта бошам, ба муқобилам як маъракаи бузурги таблиғотӣ ба роҳ андохта, нисбати ман тўҳматҳои зиёде мекард?

Ҳатто баъд аз мусолиҳаи миллӣ, ки ба ҳайси муовини аввали Сарвазир адои вазифа мекардам, вақте занҳоро аз рафтан ба масҷид манъ карданд, аввалин касе, ки эътироз кард ва дар ин бора мақола ва китоб навишт, магар ман набудам? Вақте, ки дар матбуоти тоҷик Каломи Худоро- Қуръонро ба «Майн Камф»-и Гитлер баробар донистанд ва Пайғамбари Азимушшаънро (с) аз Чингиз бадтар гуфтанд, пеш аз ҳама кӣ эътироз намуд ва кӣ посух дод? Магар ман набудам? Вақте, ки масҷидҳои панҷвақтаро бастанд ва баъзеяшро хароб карданд, ки эътирози расмӣ кард? Магар ман набудам? Магар ҳамкор ё хидматгори КГБ манофеи худро дар хатар гузошта, аз муқаддасоти динии худ чунин дифоъ мекунад? Ҳаргиз. Тўҳматгарони беинсоф, Шумо гумон мекунед бо навиштани ин тўҳматномаатон обрўи банда дар назди мардум кам мешавад? Иншоаллоҳ, ҳеҷ вақт не. Касе моро эҳтиром мекунад ё мухлис аст, ба ин сафсатаву тўҳматҳо бовар намекунад. Аммо, касе ки моро барои исломхоҳиямон бад медид, пеш аз тўҳматномаи Шумо низ бад медид.

Дўруғи № 10. Гўё ман аз ҳамлаи Маҳмуд Худойбердиев дар ноябри 1998 ҳимоят кардаам. Ин «далел» мубтанӣ бар гуфтаҳои Додоҷон Атовуллоев аст, аммо ба ман нисбат дода шудааст.

Посух: Дар воқеъ, ин иддао нишон медиҳад, ки муаллифу мушовирони он одамони чандон солиме нестанд. Агар чунин аст, бояд табобат шаванд. Якум ин, ки дар замони вуқўъи ин фоҷиа ман муовини аввали Сарвазири Тоҷикистон будам ва ҳамон вақт ин ҳамларо сахт маҳкум кардам. Дар он рўзҳо нерўҳои мусаллаҳи оппозисиюн ҳанўз мунҳал нашуда буданд. Садҳо тан аз размандагони мо дар атрофи Душанбе ва ноҳияи Ваҳдат барои ҳифзи ватан ва иштирок дар ҷанг бар зидди М.Худойбердиев изҳори омодагӣ карданд ва ман шахсан ҷаноби Президентро аз ин мавзўъ огаҳ карда будам.

Шумо мегўед, ки Додоҷон Атовуллоев наздиктарин фардест барои ман. Бале, ман инкор намекунам, ки Атовуллоев солҳои ғурбат дар канори даҳҳо рўзноманигори дигар дар шумори дўстон ва ҳамсафони мо буд. Вале дар солҳои ахир ман бо Додоҷон Атовуллоев ҳеч гуна робитае надорам. Агар ошноии гузашта бо Додоҷон Атовуллоро гуноҳ бидонем, пас метавон ҳамин иттиҳомро алайҳи ҳамаи онҳое, ки замоне зери раҳбарии ў дар «Чароғи рўз» кор мекарданд ҳам матраҳ кард, хусусан, бар муассиси ҳафтаномаи «События», ки худ аз ҳамкорони собиқи Додоҷон буда, аввалин шуда ин тўҳматномаро чоп кард ва имрўз мудири шўъбаи иттилоотию таҳлилии Дастгоҳи Иҷроияи Президенти ҶТ мебошад.

Ҷанобони тўҳматчӣ ва дўруғбоф! Бале, ман бо намояндагони КГБ дар соли 1980-ум шинос шудам, вале на дар Бухоро дар замони таҳсил дар мадрасаи Мири Араб, балки дар шаҳри Тошканд ҳангоми кор дар шўъбаи равобити хориҷии идораи мусулмонони Осиёи Миёна ва Қазоқистон. Ин фард бо номи Абдулмуталиб (номи хонаводагиашро ёд надорам) муовини бахши равобити хориҷии Идораи мусалмонони Осиёи Миёна буд, ки дар бинои идораи динӣ утоқи корӣ дошт.

Баъд аз «инқилоб»-и Саври Афғонистон ҳайатҳои калоне иборат аз 20 то 30 нафар аз он кишвар ба Тошканд меомаданд ва аз Бухорову Самарқанд ҳам дидан мекарданд ва бо ҳаёти мардуми советӣ ва «дастовардҳои» онҳо аз наздик шинос мешуданд. Чун ман бо забони форсию дарӣ сўҳбат мекардам ва хатти арабиро медонистам, маро мутарҷими ин гурўҳҳо таъйин карданд. Абдулмуталиб дар оғоз худро фақат муовини шўъбаи робитаҳои хориҷии Идораи мусулмонони Осиёи Миёна муаррифӣ мекард, аммо баъди ду се моҳи кор кардани ман дар шўъбаи мазкур як рўз гуфт, ки ў корманди КГБ аст. Ў нахустин маъмури КГБ буд, ки худро расман ба ман ҳамчун корманди ин ниҳод муаррифӣ кард.

Бале, ман афроди бисёреро медонам, ки дар КГБ кор карданд ё кор мекунанд ва бисёри аз онҳо инсонҳои бисёр шоиста ва дўстдорони ҳақиқии ватани худанд. Ман нисбати ин ниҳоди муҳими давлатӣ ҳеҷ гуна эҳсоси нафрату хусумат надорам, чунки онҳо муҳофизони манфиатҳои давлат ва оромиши мардуми мо ҳастанд. Хоҳишмандам, аз хадамоти амнияти давлатӣ деву ҳаюло насозед! Ба фикри ман ҳамкорӣ бо идораҳои амниятӣ агар фақат ба хотири ҳифзи амнияту манофеи кишвар бошад кори хубест, ба шарте ки ин ҳамкорӣ бар зарари дину оин ва ягон нафари бегуноҳ набошад.

Хонандаи гиромӣ! Чи гуна ман метавонам ҷосуси Русияю Ўзбекистон бошам, дар ҳоле, ки дар солҳои 1992-1993 ҷангандаҳои ин кишварҳо зодгоҳи маро бомбаборон карданд? Ин бомбаҳо даҳҳо тан аз хешовандони маро куштанд ва падару писарамро захмӣ карданд. Онҳо дар он сол Фронти халқиро мусаллаҳу пуштибонии сиёсӣ карданд, на Ҳукумати муросои миллӣ ва на бандаро…

Ду ҳафта ин ҷониб банда аз сардабири нашрияи «События» борҳо хоҳиш кардам, ки раддияи маро чоп намуда, исми аслии муаллифи ин мақоларо эълон намояд, зеро ман мехостам ўро ба додгоҳ бикашам. Аммо мутаассифона, эшон бо ҳар баҳона раддияи маро чоп накарданд ва илова ба ин, вақте он тўҳматнома дар хабаргузории давлатии «Ховар» ва нашрияи ҳукуматии «Ҷумҳурият» ба нашр расид, фаҳмидам, ки пушти ин кор натанҳо муаллифон, балки доираҳои бонуфузи ҳукумат низ истодаанд.

Аз ин сабаб, аз нияти даъво кардан ба суд даст кашидам, зеро аз як сў, ман наметавонам бо ҳукумат сарбасар шавам ва ҳеҷ вақт ҳам намешавам ва аз сўи дигар, дар чунин ҳолат муроҷиат ба судро бефоида медонам. Ҳамаи тўҳматгарону нашркунандагони онро ба Худои Қодиру Мунтақим месупорам. Умедоворам Худои Таъоло худаш ҷазои сазовор медиҳад.

Дар поён ман аз Худо мехоҳам, ки шумо ва амсоли шуморо ба роҳи рост ҳидоят кунад, то дар оянда ба хотири манофеъи шахсӣ ва пули ҳаром дигар ба ҳеҷ касе тўҳмат назанед.

Аз редаксия: Чун дар маводи «Тўраҷонзода – ҷосуси КГБ?» аслан ишора сари мусоҳиба ва мақолаи дар «Фараж» чопшудаи Ҳоҷӣ Акбар Тўраҷонзода мерафт ва як гуна ҷавоб ба ин ду мавод буд, ҳамчунин, нашрияҳои маводро нашркарда, аз чопи ҷавобия худдорӣ карданд, рўзнома ба хотири дастгирии маънавии яке аз муаллифони ҳамешагиаш, қарзи виҷдонии худ донист то онро нашр намояд.

Хукумат чаро тагйир намекунад?

Сӯҳбати Зафари Сӯфй бо Зафар Абдуллоев

«Озодагон» №15 16.04.09.

-Назари шумо нисбати барномаи зиддибуҳронии ҳукумат чи гуна аст, яъне он то чи ҳад дар бартараф намудани бӯҳрон дар кишвар метавонад корсоз бошад?

-Рости гап, ман фақат дар бораи ин барнома фақат ҳарфҳое шунидам, аз ҷумла дар бораи он ки бонки рушди Осиё онро ҷонибдорӣ кардааст ва ин хабарро ҳам аз тариқи эълони воситаҳои ахбори омма шунидам. Бо таваҷҷӯҳ ба ои изҳороте, ки масъулон дар мулоқотҳои ҳукуматӣ ва баъзе конфронсҳои матбуотии ниҳодҳои иқтисодии кишвар дар ин бора сухан мегӯянд. метавон натиҷагирӣ кард, ки чунин як барнома дар асл вуҷуд надорад. Ман ин суханро на ҳамчун рӯзноманигор, балки ба сифати шахсе, ки дониши бунёдии иктисодӣ дорад, яъне мутахассиси соҳа аст, изҳор мекунам. Воқеан ба ҷуз сухан чизи дигаре мушоҳида намешавад. Яъне дар сухан хоҳиши зиёд барои бартараф кардани бӯҳрон вуҷуд дорад, аммо дар амал акси онро мушоҳида мекунем. Беш аз ин метавон гуфт, ки роҳбарияти болоии кишвар то охир тахдиди ин мавҷи бӯҳронро дарк накардааст. Зеро ин як падидаи комилан нав аст ва вазъият дар қишрҳои поёнй бештар таъсиргузор мебошад. Бархе ҳукуматҳои маҳаллӣ аз пеши худ чораҳое андешидаанд, ки дар бисёр ҳолат бар зидди низоми бозор ва баракс боиси идомаи бӯҳрон мегардад…

-Роҳи бурунрафт аз ин ҳолат ба назари шумо кадом аст?

-Ба назари ман на роҳ, балки роҳҳои бурунрафтро бояд ҷуст. Яке метавонад роҳи низоми тоталитарӣ бошад. Яъне ба суръат амру дастурҳои роҳбарияти давлат ба зинаҳои миёна ва поини ҳокимият расида мавриди иҷро қарор гирад.

Роҳи дигар, ки дар ҷахон имрӯз ба он такя доранд, поин овардани андозҳо барои бозаргонйи хурд аст. Ҳарчанд иддаоҳо дар бораи ҷои кори зиёд ба вуҷуд овардани бозаргонии умда вуҷуд дорад, таҷрибаи кишварҳои ҷаҳон собит карда, ки ҷои корро асосан бозаргонии хурду миена ба вуҷуд меорад. Кам кардани андоз барои ин сохтори иқтисодӣ метавонад ҳам ҷои кор офарад, ҳам барои буҷа даромад оварад, ҳам суръати бартараф намудани бӯҳронро афзоиш диҳад.

Беш аз ин барномаи зиддибуҳронӣ дар якгон кишвари ҷаҳон ба хусус дар Тоҷикистон наметавонад аз ҷониби ҳукумат тарҳрезӣ карда шавад. Саҳеҳтар бигӯям, барномаи муфид ва корсози зиддибуҳронй аз ҷонибй ҳукумат наметавонад таҳия ва амалӣ шавад. Ин барнома замоне муфид ва корсоз мёшавад, ки ҳукумат ҳамаи неруҳои фаъол дар ҷомеаро, чи тиҷорӣ ва чи ғайридавлатиро, яъне на танҳо иқтисодиро ва шояд коршиносони хориҷиро даъват намояд, то дар якҷоягӣ чунин як барномаро таҳия ва дақиқан амалӣ намоянд. Шояд дар чунин якҳолат шанси муваффаққият бошад ва имкони он ба вуҷуд ояд, то ба ҷаҳон собит намоем, ки мо ҳам ба балоғат расидем.

-Шумо ишора доштед ба як роҳи афзоиши ҷои кор ва аз ин тариқ беҳ кардани вазъияти иҷтимоӣ. Дар ҳамин росто ҳукумати Тоҷикистон як роҳи дигаре пеш гирифта ва ахиран қонуне тасвиб намуд барои танзими воридот. Доираҳои ҳукуматӣ иддао доранд, ки маҳсулоти хориҷй арзон оварда мешавад ва корхонаҳои дохилӣ ё маҷбуранд ин маҳсулотро истеҳсол накунанд ё агар истеҳсол карданд дар анборҳояшон хоб аст ва ноилоҷ фаъолияташонро қатъ мекунад. Ба гуфтаи ҳукуматдорон ин қонуни нав метавонад боиси фаъол гаштани бархе корхонаҳои дохилӣ ва ба ҷои кор таъмин шудани шаҳрвандони Тоҷикистон гардад. Ба назари шумо ин қонун ва ин талоши ҳукумат то чи ҳад метавонад дар ростои бартараф кардани бӯҳрон метавонад корсоз ва таъсиргузор бошад?

-Албатта ман коршиноси варзида дар соҳаи содирот ва танзими буҷаи давлатӣ нестам, аммо ба назари ман ин амал якталоши беҳуда ва беш аз ин як зохирга роист. Эхсос мёшавад, ки ин ташаббуси як ё ду вазоратхона ё идораи давлатисту бас, яъне ташаббуси роҳбарияти авали кишвар нест. Ин ҳолат бори дигар собит мекунад, ки сӯҳбатҳои ахири расонаҳои мустақил дар мавриди хеле заиф ва пӯшида будани блоки иқтисодии ҳукумат асоси мантиқӣ дорад. Ҳамин чораи пешгирифта дар вазъи рушди оддии иқтисодй ва шароити муносиб тадбири муфид аст, аммо дар ҳолати фавкулодда ва буҳрон амалӣ кардани чунин як чорае воқеан ба тавони блоки иктисоди ҳукумат дар бартараф кардани бӯҳрон шубҳаву шакҳоро ба вуҷуд меоварад. Охир мо ҷалби сармоя барои эҳеи истеҳсолоти дохилй надорем, пас ба кадом умед метавоем чунин чораеро амалӣ намеоем? Фақат ба умеди як е ду корхонае, ки бо нисфи иктидор фаъолият мекунад?

-Шумо ба ишораи баъзе аз расонаҳои мустақил дар мавриди пӯшида ва заъиф будани блоки иқтисодй ё вазоратхонаҳои иқтисодии кишвар таъкид доштед. Оё ба назари шумо пардохтани ин расонақо ба мавзӯъи заъиф ва пушида будани ин вазоратхонахо воқеан фақкат ба хотири он аст, ки ин вазоратхонаҳо чунин заъифу пӯшида ҳастанд ё ик ҷо бозиҳои пушти пардай ва манфиатҳои афрод ё гуруҳи дигаре вуҷуд дорад?

-Албатта ин саволи мушкил ва печидаест. Аз сӯи дигар наметавон инкор кард, ки бархе аз намояндаҳо ва соҳибони баъзе расонаҳо дар чунин сурат гирифта ни вазъият манфиат доранд ва ё манфиати шахсҳо ва ё гуруҳеро пуштибонӣ мекунанд. Аммо аз тарафи дигар интиқоди як рӯзноманигор аз блоки иқтисодии ҳукумат ва ё як вазири он нишони манфиатҷӯии рӯзноманигор нест, шояд дар ҷое ӯро нороҳат карда бошад, ё манфиаташро нодида гирифта бошанд. Ҳатто шояд аз шахсиятҳое наве низ ҷонибдорӣ мекунад. Албатта дар ин кор ман ҳеч чизи бадеро намебинам. Зеро дар ин тазодҳост, ки ҳақиқат падид меояд ва хонанда метавонад худ натиҷагирӣ намояд, ки ин ҷо кй ҳақасту кӣ ноҳақ.

Аз сӯи дигар ба назари ман танқид ҳамеша худро тавҷеҳ кардааст, дурустияшро собит намудааст ва имрӯз ба вижа танқиди блоки иқтисодии ҳукумати Тоҷикистон хеле дуруст аст. Зеро нишондодҳо инро талқин мекунанд. Агар дар дигар вазоратхонаҳо таи панҷ соли охир агар тағйиру ҷобаҷоии кадрҳо дар самти гуманитарӣ ва иҷтимоӣ будааст, ҳатто дар байни низомиҳо, ки ба таври суннатӣ бояд устувор бошад, тағйирот амалӣ шуда, амо дар блоки иқтисодӣ амалан ҳеч тағйироти назаррас мушохида намешавад. Фақат як вазоратхонаро барҳам доданду бас ва агар тағйироте ҳам сурат гирифта байни вазоратхонаҳо будааст, яъне аз ин вазорат ба вазорати дигари иктисодӣ рафтани кадрҳои раҳбарикунандаро гувоҳҳастем. Дар ҳоле ки тибқи арзёбии президент гоҳ-гоҳ онҳо дар иҷрои вазифаи ба зиммашон гузошташуда кутоҳӣ мекунанд, аммо аҷиб ки боз ба вазифаи дигар таъин мешаванд…

-Фикр мекунед сабаби ин гуна тағйири кадрҳо дар чист?

-Воқеан саволи муҳим. Аввалан фикр мекунам вобастагии роҳбарияти кишвар аз ин шахсҳост ва албатта ин вобастагӣ чандсамта мебошад, яъне фақат молиявй нест. Ба назари ман механизми ҳокимият ба вижа дар бахши иктисодӣ чунон сохта шудааст, ки бо тағйири як шахс дар як идораи иқтисодӣ як системаи ягона метавонад аз байн равад. Ба иборати дигар иртиботи байни идораҳои иқтисодӣ дар Тоҷикистон чунон қавист, ки назираш дар ҳеч кишвари ҷаҳон нест ва бо иваз кардани як шахс наметавон низомро иваз кард. Яъне агар як ислоҳотгар ба вазорат ё идорае масъул шавад ҳам наметавонад коре кунад, зеро ҳамаи кор дар Тоҷикистон байни идораҳо ҳамоҳанг мешавад ва бахши иктисодй дар ин росто қавитар аст. Агар чанд вазиру ҷонишин ва раиси комитетҳорро ҳамзамон тағйир диҳанд шояд тағйиротеро метавон интизор буд, аммо бо тағйири як ё ду шахс намешавад интизори тағйири механизмро дошт. Ба назар мерасад президент ҳамин роҳи тағйири як ё ду кадрро пеш гирифта ва ҳар сол ё дар аввал ё дар охири сол яке аз ин вазифа барканор мешаваду ба вазиваи дигар дар як идораи дигари иқтисодӣ таъин мегардад. Президент нақшаҳои навро эълон мекунад дуруст, ки ин ҳама дар ростои беҳбуди вазъи кишвар ва некӯаҳволии мардум аст. Аммо аз тарафи дигар ҳеч ҳам ин пурсиш матраҳ намешавад, ки ба кадом шаклҳо, дар асоси кадом бардоштҳо? Ин чи мавзеъгирист, ки қаблан сад миллион доллар аз худ карда мешуд, ҳоло дусад миллион шуда ва шояд фардо сесад миллион доллар шавад. Яъне ин як командаи маъмурист, ки ҳамин гунна ба шакли маъмурӣ иҷро мешавад. Шояд ин тарзи кор барои муддате корсоз бошад, аммо дар шароити бӯҳрон аслан ба кор намеояд…

-Аммо чаро иваз намекунанд ё иваз намешаванд?

-Тағйир намедиҳанд ба он хотир, ки бояд ҳамаро тағйир диҳанд. Аммо ин як масъалаи хеле калони давлатист ва ман дар ин фикр нестам, ки дар ҳар кадом кишвари ҷаҳон бишавад, ки бо осонӣ ниме аз ҳукуматро иваз кард. Ин ҳолат то андозаё инкилоби кадрист, ки аз ҷумла рӯзно манигорон интизор доранд ва гоҳе дар пурсишҳояшон матраҳ мекунанд. Аммо маълум нест, ки чунин тағйир чи оқибате метавонад ба бор биорад. Гузашта аз ин дар атрофии президент ба фикри ман мутаассифона он қадар шахсҳои зиёде нестанд, ки битавонанд то охир ин тағйирро пешгӯӣ намуда рохдои амалӣ шуданашро мушаххас кунанд.

Сабаби дуввуми сурат нагирифтани тағйир ин аст, ки аксари вазирҳо ва онҳое, ки дар собиқ вазир буданд соҳиби сармояҳои калоне шудаанд. Аз кадом роҳ омадани ин дороиҳоро албатта намешавад собит кард ва ҳатто мутааллиқ ба кадоме аз онҳо буданашро низ бо ҳуҷҷатҳо наметавон исбот намуд. Аммо мардуми оддӣ, онҳое, ки бо ин афрод ҳамсоя ҳастанд аз микдори дороиҳояшон ҳарфҳое мезананд. Манзури ман ин аст, ки имрӯз иқтисоди кишварро чандсад тане, ки соҳиби дороиҳои ҳангуфт ҳастанд, ба истилоҳ назорат мекунанд ва манфиатҳои онҳо таъинкунандаи тағйири ин ё он кадр ва ё як механизми воҳид аст. Онҳо ё аз тариқи хешу таборӣ ё ба воситаи бизнес ба ҳам сахт робита доранд ва бидуни ҳамдигар наметавонанд. Аз ин хотир иваз кардани кадрҳои асосӣ дар блоки иқтисодӣ метавонад мушкилоти зиёдеро сабаб гардад. Аммо ба унвони шаҳрванди ин кишвар агар дар ихтиёри ман мебуд, тамоми вазирҳои блоки иқтисодӣ ва идораҳои дахлдор ба онро иваз мекардам.

-Шумо таъкид доштед, ки як механизм ва низоми ягонае шакл гирифта, ки дар баробари иваз шудани шахсҳои раҳбараш шояд ин система аз байн равад. Аз сӯи дигар мегӯед, ки ин система худро тавҷеҳ накард. Аз сӯи дигар бархе коршиносон ва ҳатто раҳбари давлат низ аз нарасидани кадрҳо суҳбат мекунанд. Ба назари шумо оё мо воқеан кадрҳо надорем?

-Агар дар сатҳи ҷаҳонӣ бигирем, ба фикри ман, мо он қадар кадрҳои зиёд надорем, дар ҳама соҳа, аз ҷумла дар бахши рӯзноманигирӣ. Аммо дар сатҳи ҳукумати ҳозира, ба назари ман на фақат кадр кам нест, балки ҳатто хеле зиёд аст. Зеро сӯҳбат бо бархе вазирҳо нишон медиҳад, ки онҳо на фақат донише дар соҳаи худ ба таври ҳирфаӣ надоранд, балки гоҳо онҳо чизҳоеро низ намедонанд, ки як мактаббача аз он хабар дорад. Аз ин дидгоҳ имрӯз барои Тоҷикистон кадрҳои ҳирфаӣ барои роҳбарии вазорат ва идораҳои ҷудогона хеле муҳим нест. Балки шахсҳое лозим, ки намегӯям хеле бовиҷдон ва пок бошад, зеро чунинҳо ба назари ман дигар намондаанд, зеро низом чунинҳеро шикаст ва ҳама ба коррупсия одат кардаанд балки талош дошта бошанд чизеро ба даст оваранд ва натиҷаро нишон диҳанд. Ҳамон тавр, ки мардум мегӯянд ҳам барои худаш ва ҳам барои дигарон коре бикунад. На шахсе, ки вазоратро барои расидан ба ҳадафҳои шахсияш ба воситае табдил мекунаду аз ёд мебарад, ки вазорат ин як бахше аз ҳукумат аст ва сарнавишту рӯзгори садҳо ва шояд ҳазорҳо инсон аз ин вазорат вобастагӣ дорад. Мутассифона чунин шахсҳо хеле зиёданд ва агар дар ихтиёри ман мебуд ба ҷои ҳар кадом аз инҳо афроди дигарро меовардам. Яъне такрор мекунам, ки ин тағйирот барои шикастани система зарураст…

-Аммо ба фикри шумо чаро то ҳол чунин тағйирот сурат нагирифта ва оё сурат хоҳад гирифт?

-Тағйирот нашуда, зеро ҳамаи ин аз иродаи президент вобаста мебошад. Яъне президент метавонад чунин тағйиротро амалй кунад. Аммо чаро чунин накарда? Ин вобаста ба менталитети президент аст. Ҳар чи ҳам бошад вай дар замони шӯравӣ таваллуд шуда ба воя расидааст. Системаи идораи давлатии ӯ ва аз ҷумла ташаккули дастгоҳи давлатӣ ва бовар ба кадрҳо асосан ба шакли усулҳои ҳокимияти шӯравӣ бунёдгузорӣ шудааст. Яъне он гуна, ки дар ҳизби коммунист анҷом медоданд. Ҳатто як вақтҳо мегуфтанд, ки ӯ мушовирони муайяне дорад дар ин замина, ки кормандони собиқи ҳизби комунисти Тоҷикистон ме бошанд. Албатта ман вазъияти имрӯзи ҳокимияти кишварро мутлақан арзёбӣ кардан намехоҳам. Зеро ҳамеша вақте аз поён ба боло менигарӣ метавонад бардошт дигар бошаду аз боло ба поён бингарӣ дигар. Ба ҳар ҳол идораи ҳукумат кори он қадар осон нест. Аз ин дидгоҳ ва бо таваҷҷӯх ба он ки суботи Тоҷикистон ҳанӯз комил нест метавон ҳокимияти қавии президент ва маркази ягонаи қабули қарор будани ӯ дар аксари масъалаҳоро метавон тавҷеҳ ва ҷонибдорӣ намуд. Аммо чун интихоби кадрҳо мутобики усули ҳизбӣ дар замони шӯравй аст ва он такя ба санҷидашуда будани афрод дар дигар вазифаҳо дошт, имрӯз мебинем, ки қисмати умдаи кадрҳои мо аз сафи порлумон ва ё аз сохтори поинтари ҳокимият берун меоянд ва ё баракс кадрҳои нолозим ба порлумон ё ба ягон ҷой дигар ҳамчун захира фиристода мешаванд. Ҳамин система сади роҳи зуҳур ва интихоби кадрҳои ҷавону нав мегардад, онҳое, ки тарзи тафаккури нав доранд. Ман намегӯям, ки ик кадрҳои ҷавон ҳирфаӣ ҳастанд, аммо муҳим он аст, ки тарзи тафаккури нав доранд. Онҳо метавонанд ба ин низоме, ки имрӯз вазифааш ро иҷро карда наметавонад фишор оваранд ва онро тағйир диҳанд. Ба ғайр аз ин аз созмонҳои ғайридавлатӣ кадрҳоеро, ки таҷрибаи кофӣ барои раҳбарӣ доранд, бояд розӣ кунонд, ки дар ҳукумат фаъолият дошта бошанд. Аммо то ҳол ман чунин таҷрибаро надидам, дар сурате, ки чунин кадрҳо хеле зиёданд ва ҳатто мешавад ҳукумати алтернативӣ бисозанд. Аз сӯи дигар метавонад хеле аз ин шахсиятҳое, ки дар созмонҳои ғайридавлатӣ ҳастанд, барои кор дар ҳукумат розӣ нашаванд. Беш аз ин ба фикри ман беэътимодии шахси президент ба сектори севвум ё ҳамон созмонҳои ғайридавлатӣ як омили дигарест, ки ба ҷазби онҳо барои кумак ба ҳукумат халал мерасонад.

Як роҳи дигар тарбияи кадрҳо дар хориҷ ва дар донишгоҳҳои муътабар, аммо набояд пас аз поёни таҳсил ин кадрҳо даҳҳо сол дар идораҳои поёнии ҳукумат бимонанд, балки бояд ба онҳо бовар карду вазифаҳои масъулро ба дӯшашон гузошт. Онҳо тафаккури нав доранд ва метавонанд тағйироти муфид ворид кунанд. Ба ғайр аз ин кадрҳои ҳирфаӣ ва кордон дар ҳамин ҳукумат ҳам ҳастанд ва онҳо мутассифона ҷонишинҳои ҳамешагии вазирҳо ва роҳбарони идораҳо ё мудири шуъба мебошанд. Ба иборати дигар ҳаминҳо ҳама кори вазиру раҳбаронро анҷом медиҳанд, аммо ҳеч гоҳ ба вазириву роҳбарӣ намерасанд.

Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода: Афсонаҳои алюминӣ

Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим.

Мӯҳтарам роҳбарияти корхонаи алюминийи тоҷик «Талко»!

Банда ҳамчун шаҳрванди Тоҷикистон бо ҳадафи саҳмгузорӣ дар ҳалли мушкилоти ҷиддии мардуми кишвар ва бо хоҳиши зиёди хабарнигорон назари худро дар бораи роҳи ҳалли мушкили бебарқӣ, ки шояд бузургтарин фоҷеаи миллӣ дар солҳои охир аст, баён кардам.

Дар ин мусоҳиба бо нигоҳи воқеъбинона масъалаи ба фурӯш гузоштани ширкати алюминийи тоҷик «Талко»-ро, ки имрӯз бе ягон шак ягон сомонӣ аз фоидаи софи худ ба будчети кишвар ворид намекунад, изҳор намудам. Вале ҷои тааҷҷуб аст, ки агар ин ҳарфи наве набошад ва пеш аз ман ҳам баъзе аз вакилони Маҷлиси намояндагон чунин пешниҳод карда бошанд, чаро фақат нисбат ба пешниҳоди ман ин ҳама сару садо ба роҳ андохта мешавад? Ё Шумо гумон мекунед, ки воқеан Ҷаноби Олӣ пешниҳоди маро қабул мекунаду Шумо аз вазифа ва манфиатҳои худ маҳрум мешавед?

Чун посух ва мусоҳибаҳои Шумо бисёр нуктаҳои норавшан ва мардумфиребона дорад, зарур медонам, ки ба баъзе нуктаҳои он равшанӣ андозам.

ЧАРО ҶАВОБИ СИЁСЙ МЕДИҲЕД?

Шумо хеле беҳтар аз ман медонед, ки ончӣ дар мусоҳибаи банда омада буд, дуруст аст ва имрӯз корхонаи алюминий барои кишвар ва мардум аз фоидааш дида, зарараш зиёд аст. Вале фақат барои он, ки ин ҳақиқатро пардапӯш намоед, ҷавоби худро ранги сиёсию давлатӣ дода, мутаассифона, аз гузориши касбӣ ва воқеии масъала гурехтед. Аз ин рӯ, дар оғоз мехостам дар масъалаҳои сиёсии ҷавоби Шумо посух гӯям:

  • а) Аввалан, Шумо дар ҷавобатон худро Ҳукумат ё давлати Тоҷикистон пиндошта, аз номи давлати Тоҷикистон сухан мегӯед. Оё Шумо ин салоҳиятро доред? Мусоҳибаи ман ба ҳайси пешниҳоди як шаҳрванд буд ва Шумо аз он дар ташвиш нашавед. Зеро сарнавишти «Талко»-ро Ҳукумати Тоҷикистон ҳал мекунад, на ман ё Шумо.
  • б) Шумо аз салоҳияти худ берун рафта, ин мусоҳибаро ба дар пеш будани маъракаи интихоботӣ марбут донистед, ки гӯё ман эҳтиёҷе ба худ муаррифӣ дар ин давра дошта бошам. Дар ин маврид ду нуктаро ба Шумо мерасонам:

Аввалан, ман борҳо эълон кардам ва боз эълон мекунам, ки ман дар ҳеҷ гуна интихобот иштирок карданӣ нестам, на дар интихоботи президентӣ, на дар интихоботи парламентӣ. Ман ҳеҷ вақт худро рақиби ҷаноби Президент намеҳисобам ва баръакс, ман намояндаи он кас дар Маҷлиси Миллӣ ҳастам ва эътиқоди динии ман ба ман иҷозат намедиҳад, ки ба Ҷаноби Олӣ кӯрнамакӣ бикунам.

Дар ин мавзӯъ ман назари худро ҳамчун шаҳрванде, ки аз сардиву торикии рӯзгори мардум ва ояндаи бадшавии робитаи кишварамон бо Русия дар ташвиш ҳастам, изҳор намудам. 

Дуввум, Шумо хуб медонед, ки ман ба ҳеҷ гуна муаррифӣ дар соли интихобот ниёз надорам. Барои исботи ин фақат ҳамин мисол кофӣ аст, ки рӯзномаҳо ҷавоби «Талко»-ро на бо сурати роҳбарони он, балки бо сурати банда чоп кардаанд, ки то мардум сурати маро дида, ҷавоби Шуморо бихонанд. Аз ин рӯ, ин тӯҳмат, ки ман бо ин мусоҳиба худро муаррифӣ карданӣ бошам, як гумони нодуруст аст.

  • в) Шумо боз ҳам ҷавоби худро сиёсӣ намуда, масъалаи ватандӯстию миллатдӯстиро дар миён гузоштаед. Ин низ аз салоҳияти Шумо берун аст, зеро Шумо маро аз наздик намешиносед ва бо мавқеъгирии ман шинос нестед, аз ин сабаб, ҳаққи маънавии онро надоред, ки ватандӯстиву миллатдӯстии маро зери савол гузоред. Дигар ин, ки аз кишварҳои мавриди баҳс, яъне Русия ва ӯзбекистон беш аз ҳама банда зарар дидаам ва падару писари ман маҳз аз бомбаҳои ҳавопаймоҳои ин кишварҳо дар дараи Ромит маҷрӯҳ ва маъюб шудаанд ва даҳҳо нафар хешовандони наздики ман дар қатори даҳҳо ҳазор ҳамдиёронам шаҳид шуданд. Шояд дар он вақт Шумо ҳамчун иттифоқчии Русия ва ӯзбекистон аз «ёриҳои бародарона»-и ин кишварҳо истифода карда, ҳаёти хуб доштед, вале мо зери тиру бомбаҳои ин кишварҳо будем ва шаҳди талхи муҳоҷиратро чашидем. Таҷрибаи талхи солҳои 90-ум моро водор мекунад, ки бо Русия робитаи хуб дошта бошем, то ки ин воқеаҳо дубора такрор нашавад.

То ҷое, ки ман медонам, солҳои 2004 худи Шумо, роҳбарияти корхонаи алюминий, ташвиқгари ба Тоҷикистон омадани «Русал» будед, на ман. Вале ман бо ин мусоҳибаам мехостам ҳамдиёронамон аз торикиву сардӣ, ки ҳашт-даҳ сол боз давом дорад, наҷот ёбанд ва ҳамчунин, пеши роҳи сардшавии робитаҳои Тоҷикистон ва Русия гирифта шавад. Ба назари ман, миллатдӯстӣ ҳамин аст ва ягон миллатдӯст иҷозат намедиҳад, ки худаш дар роҳат зиндагӣ кунаду миллаташ дар сардию торикию маҳрумият бошад.

ҲАДАФИ МУСОҲИБА ЧЙ БУД?

Аз ҷавоби Шумо маълум гашт, ки ё Шумо мақсади ин мусоҳибаро нафаҳмидед, ё фаҳмида бошед ҳам, онро ба манфиатҳои шахсии худатон мухолиф дониста, чунин посухи гумроҳкунандаро навиштед. Аз ин рӯ, бори дигар ҳадафҳои асосии мусоҳибаро баён мекунам, ки шояд ин дафъа фаҳмотар гардад. Пас ҳадаф ва моҳияти ин мусоҳиба чӣ буд?

Ҳадафи якуми мусоҳиба: Фавран таъмин намудани барқ барои тамоми мардуми Тоҷикистон. Агар нақшае, ки ман пешниҳод намудам, беғаразона фаҳмида мешуд ва амалӣ мегашт, мардуми Тоҷикистон аз ин мушкили бузург ҳамин сол озод мешуданд. Бори дигар таъкид мекунам, ки масъалаи нарасидани барқ як масъали техникӣ набуда, он муҳимтарин масъалаи сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва миллии мост.

Аз ин рӯ, амалан аз барқ маҳрум будани 70% мардуми кишвар оқибатҳои ҷиддии иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва миллӣ низ хоҳад дошт. Имрӯз фақат барои ин, ки корхонаи алюминийи тоҷик кор кунад, як миллатро ба торикиву сардӣ маҳкум кардан магар аз рӯи инсоф аст? Имрӯз синфхонаҳои мактабҳо хунуканд, хонаҳои мардум хунуканд, коргоҳҳо сарданд, мактаббачаҳову муаллимон ларзида-ларзида дарс мегузаранд, ҳазорон мардум аз сардии хонаҳояшон ба бемориҳои мухталифи сармохӯрдагӣ гирифторанд, мардуми деҳот ҳатто ҳафтаҳо наметавонанд ҳаммом кунанд.

Илова бар ин, вақте ки аз тирамоҳ то баҳор лимити барқ ҷорӣ мекунем, зиёиёни деҳот чӣ гуна китоб хонанд, талабаҳо чӣ гуна дарс тайёр кунанд, зеро дар рӯзҳои кӯтоҳи зимистон аз соати 5-и бегоҳ то 8-и саҳар торик аст. Аз ин сабаб, бебарқӣ яъне бесаводии умумӣ, ҷаҳли умумимиллӣ ва бемории умумимиллӣ дар оянда аст. Оё боре дар ин бора меандешем?

Аз сабаби бебарқӣ ҳазорон соҳибкори хурд ва косибон беш аз ними сол наметавонанд кор кунанд. Дар натиҷа онҳо наметавонанд зиндагии оилаашонро таъмин намоянд ва коргаронашонро маош диҳанд ва ҳамчунин, наметавонанд андозҳои давлатиро супоранд. Ҳатто осиёбҳои хусусии барқии мардум, ки дар деҳот бисёр нуктаҳои муҳим мебошанд, аз кор мондаанд ва мардум гандумашон дар хона истода, аз бозор орди қиммат мехаранд. Ман фикр мекунам, ки миллатдӯст касест, ки миллаташро дар чунин фоҷеа намегузорад.

Ҳадафи дуюми мусоҳиба: Беҳтар кардани робитаҳо бо Русия. Тавре ки гуфтам, ман аз Русия беш аз Шумо зарар дидаам ва ҳеҷ алоқамандие ба ин кишвар надорам. Вале ҳамчун шахси воқеъбин ман наметавонам инкор кунам, ки ҳамкорӣ бо Русия барои Тоҷикистон, барои мардуми кишвар ва, аз ҷумла, барои ҳукумати кишвар аҳамияти сарнавиштсоз дорад. Чаро?

  • а) Масъалаи муҳоҷирони меҳнатӣ: Тавре ки маълум аст, зиёда аз як миллион нафар тоҷик дар Русия кор мекунад. Вале агар мо робитаҳоро бо Русия хароб кунем ва Худо накарда, Русия режими визаро ҷорӣ намояд, пайомадҳои он чӣ гуна хоҳад буд? Аввалан, агар ин як миллион муҳоҷир баргардад, оё онҳоро метавонем бо ҷои кор ва маоши муносиб таъмин намоем? Дигар ин, ки онҳо солона фақат аз тариқи банкҳо беш аз 2 миллиард доллар пули нақд мефиристанд ва илова бар ин, ҳамин қадар пули дигар аз тариқи ғайрирасмӣ ва дар шакли мол ё ҳамроҳи худашон оварда мешавад. Аслан, бозори муомилоти Тоҷикистон имрӯз маҳз бо пули муҳоҷирон гардон аст, тиҷорати хурд аз пули онҳо мечархад ва андозе, ки аз тиҷорат ва соҳибкории хурд ба хазинаи давлат ворид мешавад, даҳҳо маротиба аз андози корхонаи алюминий зиёдтар аст.
    Албатта, мо ризқро аз Худо медонем ва иншоаллоҳ, бе Русия ва бе дигарон низ миллати мо аз гуруснагӣ намемирад ва иншоаллоҳ, давлату кишварамон аз байн намеравад. Вале, боз мегӯям, ки Худое накарда, агар миёни Русия ва Тоҷикистон режими визоӣ ҷорӣ шавад ва муҳоҷирини корӣ баргарданд, натанҳо вазъияти иҷтимоӣ, балки вазъияти иқтисодӣ, фарҳангӣ ва сиёсии кишвар низ бисёр бӯҳронӣ мешавад. Пас, имрӯз фақат касе, ки миллатдӯст нест ва фақат касе, ки манфиатҳои ин миллат ва ин давлатро намешиносад, бо Русия мехоҳад равобиташро бад ё қатъ намояд.
  • б) Масъалаи барқи корхонаи алюминий: Агар Ҳукумат ин корхонаро бо нархи хуб ба Русия бифурӯшад (на ба «Русал», чуноне, ки маро муттаҳам кардаанд), Русия метавонад ва имкони онро дорад, ки дар шаш моҳи камбарқии мо барқро барои ин корхона худаш аз кишварҳои минтақа таъмин намояд. Дар шаш моҳи фаровонии барқ бошад, барқро аз мо мехарад. Аммо, вақте Роғунро бисозем, он вақт корхонаи алюминий бояд тамоми сол барқро аз мо бихарад. Ин схемаи таъмини барқро метавон дар қарордоди фурӯши корхона шарт намуд. Ба ин тартиб, мо фавран, аз мушкили бебарқӣ озод мешавем. Дар ғайри ин сурат, мо агар Роғунро аз ҳисоби худ бисозем ҳам, ва иншоаллоҳ месозем, сохтумони он камаш 5-6 сол давом мекунад ва масъалаи бебарқӣ, яъне ин фоҷиаи миллӣ ҳамин муддат идома хоҳад ёфт, ки идомаи чунин вазъият аз назари сиёсӣ ва давлатдорӣ хатарнок аст. Ин ҷо низ мебинед, ки пешниҳоди ман маҳз ба нафъи давлат ва миллат аст.

Ҳадафи сеюми мусоҳиба: Раҳоӣ аз фишорҳои ӯзбекистон. Нақшае, ки ман пешниҳод кардам, як навъ схемаи раҳоӣ аз фишорҳои ӯзбекистон ва безарар кардани мавқеи ин кишвар буд. Вале роҳбарияти корхонаи алюминий бо вуҷуди сиёсӣ кардани ҷавобаш, ин ҷанбаи муҳими сиёсии ин пешниҳодро пай набурдааст. Мақсад ин буд:

  1.  Агар робитаи мо бо Русия ҳарчӣ хубтару наздиктар бошад, шояд фишори ӯзбекистон болои мо камтар мешавад. 
  2.  Агар корхонаи алюминийро Русия бихарад, ӯзбекистон наметавонад барои русҳо дар транзити барқ монеа эҷод кунад. Зеро худи ин кишвар ҳам ба транзит аз тариқи Русия вобаста аст.

Албатта ба сабаби риояти манфиатҳои миллӣ дар ин масъала бештар гуфтан ҷоиз нест, вале умедворам ин нуктаҳоро дарк менамоед.

Ҳадафи чоруми мусоҳиба: Пурра миллӣ боқӣ мондани «Роғун»: Тавре, ки дар мусоҳибаам зикр кардаам, ман ҷонибдори сад дарсад миллӣ боқӣ мондани «Роғун» будам ва ҳастам. «Роғун»-ро бояд Ҳукумати Тоҷикистон аз ҳисоби худ ва агар лозим шавад, бо ҳимояи миллат бисозад. Вақте мо корхонаи алюминийро мефурӯшем, ду ҳадафи асосӣ амалӣ мешавад: якум, имкони бо пули ҳукумати Тоҷикистон тибқи лоиҳа бо баландии қариб 350 метр (на 140 метре, ки Шумо маро тӯҳмат кардаед) сохтани «Роғун» ба вуҷуд меояд. Дуюм, фоҷеаи норасоии барқ баробари ба Русия фурӯхтани корхона ҳал мешавад.

Масъалаи миллӣ мондани «Роғун» як масъалаи муҳими сиёсӣ ва стратегӣ аст, зеро таҷрибаи НОБ «Сангтуда-1» нишон дод, ки ба ихтиёри хориҷиён гузоштани нирӯгоҳҳо чӣ оқибат дорад. Тавре, ки огоҳед, ҳафтаи гузашта соҳибони хориҷии НОБ «Сангтуда-1» эълон доштанд, ки агар ширкати «Барқи тоҷик» 16 миллион қарзи худро напардозад, ба додгоҳ муроҷиат хоҳанд кард.

Ана чунин қарзҳо сармоягузоронро аз омадан ба кишвари мо метарсонанд, на пешниҳоди фурӯхтани корхонаи алюминий.

Ин даъвои судии онҳо ба имиҷи давлати Тоҷикистон ва фазои сармоягузорӣ дар кишвар чӣ зарба мезанад ва чӣ қадар сармоягузорони ояндаро метарсонад, ҷои тасаввур нест?

армоягузори хориҷӣ фикр мекунад, ки агар сармоягузорҳои давлатии русӣ дар Тоҷикистон фоидаи худро гирифта натавонанд, пас мо чӣ тавр метавонем? Шояд агар ширкати алюминий 97 млн. 600 ҳазор сомонӣ қарзашро ба «Барқи тоҷик» пардохт мекард, «Барқи тоҷик» имрӯз дар назди «Сангтуда-1» қарздор намемонд ва судбозӣ ҳам намешуд ва ин қадар беобрӯгӣ намешуд.

АФСОНАҲОИ АЛЮМИНЙ: ОЁ КОРХОНАИ АЛЮМИНИЙ БАРОИ ТОҶИКИСТОН МУҲИМ АСТ?

Дар қисми дигари ҷавоби худ Шумо корхонаи алюминийи тоҷикро ҳамчун як корхонаи бисёр муҳим ва ҳатто ифтихори миллӣ номидаед. Умуман, дар солҳои охир дар зеҳни ҷомеа ин фикр ҷой карда шудааст, ки корхонаи алюминийи тоҷик барои кишвар ва миллат бисёр муҳим аст ва алюминий барои мо ашёи стратегӣ аст ва саҳми ин корхона дар будҷаи кишвар калон аст ва ғайра.

Тибқи маълумоте, ки ман дорам, ҳамаи ин як афсона аст ва ин корхона феълан барои кишвари мо як корхонаи сарнавиштсоз нест ва алюминий барои иқтисоди мо ашёи стратегӣ ҳам нест ва саҳми ин корхона дар будҷаи кишвар ҳам ниҳоят ночиз аст.

Афсонаи аввал дар ин масъала ин аст, ки гӯё корхона дорои таҷҳизоти муосири истеҳсолӣ аст. Вале Шумо нағз медонед, ки ин корхона солҳои 70-уми асри гузашта сохта шудааст, яъне чил сол пеш, ва дар ин чил сол табиист, ки таҷҳизоти ин корхона ҳам аз назари физикӣ ва ҳам аз назари маънавӣ кӯҳна шудааст.

Барои исботи ин фикр ба мисоли зерин таваҷҷӯҳ намоед: Корхонаи алюминийи Дубай «Дубал» дар соли 2007 бо ҳамагӣ 3 240 нафар корманд 900 ҳазор тонна алюминий истеҳсол намудааст (нигаред ба сайти «Дубал»: http://www.dubal.ae) , аммо корхонаи алюминийи тоҷик бо 13 000 (!) нафар коргар ҳамагӣ 402 ҳазор тонна алюминийи хориҷиёнро коркард карда додааст.

Ё мисоли дигар: агар корхонаи алюминийи тоҷик барои коркарди як тонна алюминий 17-18 ҳазор кВт барқ сарф кунад, корхонаҳои муосири алюминий барои як тонна алюминий камтар аз 13 ҳазор кВт барқ сарф мекунанд. Магар ин нишонаи замонавӣ будани корхонаи мост?

Илова бар ин, корхонаи алюминийи тоҷик солона ҳудуди 7 млрд/кВт барқи Тоҷикистонро истеъмол мекунад. Ин барқро бо нархи имтиёзнок, яъне фақат 5 дирамӣ мехарад. Барои мисол, агар мо ҳамин барқро ҳатто бо нархи дохилии кишвар барои корхонаҳои саноатӣ, яъне 17 дирамӣ, ба хориҷ фурӯшем, он ҳудуди 340 млн долларро ташкил мекунад.

Вале дар ҷавоби Шумо омадааст, ки тамоми пардохтҳои андозии корхонаи алюминий дар як сол 262 млн. сомонӣ, яъне камтар аз 70 млн. долларро ташкил мекунад. Пас, ҳатто агар фақат барқеро, ки корхонаи алюминий мегирад, ба хориҷи кишвар содир намоем, аз фурӯши он панҷ баробар фоидаи бештар мегирем. Ин арифметикаи содда аст.

Афсонаи дуюм ин аст, ки гӯё Тоҷикистон аз тариқи корхонаи алюминийи тоҷик солона зиёда аз 400 ҳазор тонна алюминий истеҳсол мекунад ва онро ҳудуди 3 ҳазор долларӣ фурӯхта, 1 млрд. 200 млн. доллар даромад мегирад. Мутаассифона, ҷомеа аз ноогоҳӣ ба ин афсона бовар дорад ва бадтар аз ин, коршиносони мо ҳам ба ин афсона бовар доранд. Биёед ошкоро бигӯем, ки Тоҷикистон соҳиби он 400 ҳазор тонна алюминий нест, фурӯши он низ дар ихтиёри Тоҷикистон нест.

Корхонаи алюминийи тоҷик фақат хокаи алюминийи ширкатҳои хориҷиро коркард карда, ба ивази коркардаш ҳаққи хидмат мегирад. Агар ба мафҳуми халқӣ гӯем, мо соҳиби гандум ва соҳиби орд нестем, мо фақат осиёб дорем ва аз соҳиби гандум барои коркардамон кавсанг ё ҳаққи корамонро мегирем. Яъне корхонаи алюминийи тоҷик, чуноне, ки директори генералии он ҷаноби С. Шарипов низ дар мусоҳибааш зикр кардааст (ҳафтаномаи «Нигоҳ» аз 19 феврали 2009), аз рӯи усули ТОЛЛИНГ кор мекунад ва моҳияти усули толлинг ҳамин аст, яъне хокаи алюминийи дигаронро коркард карда медиҳем ва ҳаққи кор мегирем ва дар маҳсулоти истеҳсолшуда ҳаққе надорем.

Аксарияти мардум ва ҳатто зиёиёну коршиносони бомаълумот ҳам фикр мекунанд, ки мо агар 400 000 тонна алюминий истеҳсол намоем, пас он бо нархи 3000 долларӣ ҳудуди 1 млрд. 200 млн. доллар мешавад, пас корхонаи алюминий бисёр даромаднок аст. Ин хел мебуд, бо даромади корхонаи алюминий «Роғун»-ро худамон месохтем. Вале мардум намедонанд, ки ин алюминийи моли Тоҷикистон нест ва мо фақат ҳаққи коркардро мегирем. Мо фақат осиёббони ин осиёби бузургем.

Афсонаи сеюм ин аст, ки гӯё нақши корхонаи алюминий дар будҷаи Тоҷикистон хеле муҳим мебошад. Ва, мутаассифона, бисёриҳо ба ин бовар доранд. Ҳатто баъзе аз зиёиён, «коршиносон» ва шахсиятҳои шинохтаи кишвар ҳам чунин фикр мекунанд. Вале, биёед ин ҷо низ ошкоро бигӯем, ки корхонаи алюминийи тоҷик дар будҷаи Тоҷикистон чӣ нақше дорад.

Тибқи ҷавоби роҳбарияти корхона тамоми пардохтҳои он ба хазинаи давлат дар соли гузашта 262 млн. 175 ҳазор сомониро ташкил кардааст. Дар ҳоле, ки қисми даромади будҷети Тоҷикистон дар соли 2008-ум 4 млрд. 470 млн. сомониро ташкил дода буд, пас саҳми корхонаи алюминий дар он ҳамагӣ ҳудуди 6% мебошад. Агар ин маблағро бо будҷети соли 2009 қиёс намоем, шояд он ҳамагӣ 3 %-ро ташкил диҳад. Ин аст саҳми воқеии корхонаи алюминийи тоҷик дар будҷети Тоҷикистон. Вале мардуми бечора ин торикию сардиро таҳаммул карда, фикр мекунанд, ки агар корхонаи алюминий набошад, будҷет аз куҷо пур мешавад ва муаллиму духтуру нафақахӯр аз куҷо маош мегирад?

Масъулини корхонаи алюминий дар баёния ва мусоҳибаашон зикр намекунанд, ки ин корхона дар як сол чанд сомонӣ ҳамчун фоидаи соф ба будҷети кишвар ворид мекунад. Фоидаовар будан ё набудани корхона аз миқдори фоидаи софаш маълум мешавад, на аз рӯи пардохтани андозҳои ҷорӣ. Вале чун ин корхона ягон сомонӣ фоидаи соф ба даст намеорад, дар ин бора чизе намегӯянд ва наменависанд.

Афсонаи чорум ин, ки гӯё корхонаи алюминий аз «Барқи тоҷик» қарздор нест. Вале ҳафтаи гузашта котиби матбуотии «Барқи Тоҷик» ҷаноби Н.Ёдгорӣ расман эълон доштааст, ки корхонаи алюминий аз ин ширкат 97 млн. 600 ҳазор сомонӣ қарздор аст (Ниг.: нашрияи «Азия плюс» аз 04.02.2009, саҳ.2). Илова бар ин, аз сабаби пули барқро напардохтани корхонаи алюминий, ширкати «Барқи тоҷик» наметавонад 8,5 млн доллар пули гази истифодакардаашро ба корхонаи «Тоҷикгаз» супорад. Ин боис шудааст, ки «Тоҷикгаз» барои пардохти пули газ ба ӯзбекистон маблағ наёфта, қарздор шудааст. ӯзбекистон бошад, аз фурсат истифода намуда, интиқоли газро ба кишвар қариб қатъ намудааст.

Ин аст, ки имрӯз дар хонаҳои мардум газ нест ва ҷое, ки бошад, ниҳоят маҳдуд аст ва ҳатто аксари заправкаҳои газӣ баста шудаанд. Хулоса, мардум дар вазъияти боз ҳам мушкилтар қарор гирифтаанд. Ин суханҳо низ сиёсат нест, ин ҳам мантиқ ва арифметикаи оддист.

Афсонаи панҷуме, ки Шумо дар посухи худ онро матраҳ намудаед, ин аст, ки гӯё «Талко» аз тарафи Ҳукумати Тоҷикистон ҳеҷ имтиёзе надорад ва корхонаҳои алюминийи кишварҳои дигар низ дар масъалаи нархи барқ аз тарафи давлати худ имтиёзҳои зиёде гирифта бошанд. Ду мисоле, ки дар ин масъала Шумо овардаед, ҳар ду беасосанд.

Ширкати алюминийи «Русал» аз давлати Русия бо имтиёз барқ намегирад, зеро ин ширкат нирӯгоҳи барқии хусусии худро дорад ва барқи худро аз он таъмин мекунад. Корхонаи алюминийи Озорбойҷон бошад, барқро нисбат ба корхонаҳои дигари саноатӣ фақат 30% арзонтар мегирад. Сабаби ин имтиёз дар он аст, ки ин корхона худ подстансияи бузурге сохтааст, ки дар баланси худаш аст ва ҳамчунин, ҳамчун харидори умда, барқро бо нархи яклухт мехарад. Вале корхонаи алюминийи тоҷик барқро бо нархи нисбат ба корхонаҳои дигари саноатӣ 300% арзонтар мегирад, яъне 5 дирам ба ҷои 17 дираме, ки барои корхонаҳои саноатии Тоҷикистон муқаррар шудааст. Ин имтиёзи бесобиқа аст. Муҳимтар аз ин, дар Русия ва Озорбойҷон барои кори корхонаи алюминияшон мардумашон аз барқ маҳрум нестанд.

Афсонаи шашуми Шумо ин аст, ки гӯё фурӯхтани корхонаи алюминий фикри ватандӯстона набудааст. Ман аз Шумо даъват мекардам, ки пеш аз гуфтани чунин суханон андаке андеша мекардед. Барои чӣ қадар ғалат будани ин фикратон ба ду нукта таваҷҷӯҳ намоед ва бубинед, ки Шумо амалан чӣ гуфта истодаед:

  • Якум, оё масъулоне, ки комплекси нодиртарини «Окно», 75% саҳмияҳои НОБ-и «Сангтуда-1», саҳмияҳои корхонаи тиллои «Зарафшон» ва даҳҳо корхонаи дигарро ба хориҷиён фурӯхтанд, миллатфурӯшу ватанфурӯшанд? Оё онҳое, ки базаи ҳарбии Русияро дар Тоҷикистон ҷой дода, дар чандин минтақаи кишвар ҳазорҳо гектар замин ва иншоотро дар ихтиёри ин базаи ҳарбии Русия гузоштанд, миллат ва ватанро дӯст намедоранд? Шумо чӣ гуфта истодаед?
  • Дуюм, дар аксари кишварҳои пешрафта ва мутамаддин бисёре аз корхонаҳои бузург дар моликияти хориҷиён ё саҳҳомони хориҷӣ ҳастанд. Масалан, дар Амрико саҳмияи корхонаҳои бузургтарин моли чиниҳо, арабҳо, ҳиндуҳо, мексикоиҳо ва ғайра аст. Дар кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ бошад, беш аз 50% корхонаҳо, биноҳо ва иншоот дар моликияти хориҷиҳо аст. Ба назари Шумо, оё имрӯз ифтихори миллии Амрико ва ё Аморот аз Тоҷикистон камтар аст? Оё ифтихори миллии онҳо зарар дидааст?

Ва афсонаи охирини ҷавоби Шумо ин буд, ки гӯё ман изҳор карда бошам, ки мо бояд корхонаи алюминийро арзон фурӯшем. Чунин чизро ман ҳаргиз нагуфтаам. Барои ман ҳам маълум аст, ки қиммати ин корхона беш аз як миллиард доллар аст.

МАН БО КИЯМ?

Ва ниҳоят, мехостам ба он саволи аслие, ки Шумо гузоштаед, посух бидиҳам, ки ман бо кӣ ҳастам? Ба таври сареҳ мегӯям, ки ман бо манфиатҳои миллии Тоҷикистон ва бо давлати он ҳастам.

Ба фаҳмиши ман, дар ҳоле, ки миллат дар хунукию торикӣ маҳкум бошаду мо дидаву дониста барои манфиати шахсии худ ва чанд нафар манфиатдор аз вазъияти мавҷуда ҳимоят намоем, ин ҳеҷ рабте ба миллатдӯстию ватандӯстӣ надорад. Ҳар пешниҳоде, ки дар мусоҳибаам кардам, ба эътиқоди ман маҳз ба нафъи ватан, миллат ва давлат буд. Касе, ки камтарин саводи сиёсӣ ва хиради давлатдорӣ дошта бошад, ба ин шакк надорад.

Хулоса, имрӯз корхонаи алюминий чӣ суду зиён дорад, бо чӣ усул кор мекунад, барои кӣ ва чӣ қадар фоида меорад, на танҳо ман, балки бисёри мутахассисон ва огоҳон медонад. Биёед ҷавоббозӣ накарда, беҳтараш баҳсро дар ин бора давом надиҳем.

Бале, бисёр дӯстон ва бародарон ба ман тавсия доданд, ки дар бораи корхонаи алюминий аслан ҳеҷ чизе нагӯяму нанависам. Гӯё пушти он қувваҳои бонуфуз ҳастанд. Ман ҳам инро дарк мекунам. Лекин, пеш аз ҳама ба Худои Бузург такя дорам, зеро ҳар чӣ мегӯяму менависам, барои Худост ва барои фоидаи давлату миллатамон аст, на бо супориши касеву тарафе ва на ба манфиати шахсиям.

Агар чанде дар мавзӯи корхонаи алюминий сухан гуфтан риск аст, аммо зиндагии сарду торики мардуми кишвар, ки инак солҳост идома дорад ва ҳамчунин, эҳтимоли бад шудани робитаҳои кишварамон бо Русия маро ба ташвиш овард, ки мабодо болои ватани азизамон ва миллати ранҷкашидаамон боз як фоҷеаи дигар ояд. Ва илло, банда ба шахси Шумо ва ба молу дунёи Шумо ва манфиатҳои Шумо коре надорам, фақат бо мушоҳидаи рӯзи сахти мардум, ҳамчун як шаҳрванди ин кишвар бисёр бародарона Шуморо ба инсоф даъват намудам. Боқӣ, паноҳатон ба Худо.

Р.S. Умедворам, дар сафаре, ки охири моҳи феврал анҷом меёбад, Президенти кишвар барои мушкилоте, ки байни Тоҷикистону Русия пеш омадааст, роҳи ҳалли муносибе пайдо мекунанд. Иншоаллоҳ.

Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода,
Узви Маҷлиси Миллии МО ҶТ

Зиёиён — махалгароёни асосй

Хонанда (шахр ва зодгох — номаълум, миллат — точик)

Хангоме, ки ман дар хоричи кишвар тахсил мекардам, барои ман Точикистон хамрох бо хама мардумаш, бо хоку сангаш, бо кишлокхояш, бо гахворахояш як мафхуми мукаддас буд.Вале чун ба ватан баргаштам, рузхои аввали кор бо нимашухихои батакрор ба ман фахмонда доданд, ки ман фалончоиям, на беш аз он. Ва медонед ки маро мачбур кард, ки худро фалончои хис кунам, на точикистони? Афроди мактабхондаву донишманд, яъне зиёиён.

Ва хулосаи ман тайи чанд соли зиндаги дар Точикистон ин аст, ки ашаддитарин махалгароён дар Точикистон зиёиёни онанд, азчумла журналистони он, яъне аксарияти мову шумо. Ва ин марази махалгарои то андозае моро фаро гирифтааст, ки моро кариб кур кардааст.

Бовари дорам, агар холо ман зистгохамро дар ин сахифа ифшо кунам, вокуниши хамин 5-6 нафари шумо хархела хохад буд. Ва маро боре нодида нафаре, ки «хамшахри»-и ман аст, нисбатам хушбин хохад буд, ва касе, ки зодгохаш ду кух онтарафтар аст, маро «бегона» хис хохад кард.

Биёед бо ин мараз мо чанги милли эълон кунем. Аввал ин маразро дар худ бикушем. Алайхи ин мараз як харакати милли пиёда созем. Махалгароёнро дар байни зиёиён ифшо кунем ва барои хурдтарин нишонаи махалгарои гунахкоронро дар чомеа бадном кунем. То ки аз ин ба баъд мардум аз махалгарои мисли марази махуф канорачуи кунанд.

«Президент-шоу»-и Рахмон-кампания

jalasПрезиденти Точикистон Эмомалй Рахмон бори дигар беэхтиромии комили худро ба миллати точик нишон дод. Дар чаласаи намоишкоронаи хукуматаш хама чиз буд — танкиди шадид, чашмпесонй, аркому адад, лутфу ханда. Аммо дарду ниёзи мардум ва имрузу фардои халк дар ин чаласа набуд. Рахмон фарёди мардумро нашунид ва ё шунида бошад хам, гушашро ба карй зад ва роху равиши худро тагйир надод.

Вай дар чавоб ба нолаи мардум ва гавгои нашрияхои Точикистон дод зад, ки хама кораш дуруст аст ва давлатро ба рохи дуруст мебарад. Вале агар ин гуна аст, чунин чаласа ва ин кадар сарусадо дар он чй даркор буд? Худи у икрор кард, ки ягон вазорату идораи кишвар барномаи зидди бухрон надорад, аммо худаш низ часорат накард, як хукумати зиддибухронй ташкил дихад.

Хукумати солхои 1992-96 хукумати чангй буд. Сипас дар солхои 1997-2000 хукумати сулх таъсис ёфт. Хукумати солхои 2000-2008 як дастгохи тахкими кудрати шахсии раиси чумхур ва сарватгундории наздикони вай гардид. Акнун, ки корд ба устухони мардум расидаву токати одамон ток шуда ва соли гузашта мумкин буд, тазохуроту эътирозхо ба нооромихои ичтимой сабаб гардад, хар як рахбари окил мебоист, Хукумати Дарди Мардумро ташкил медод. Хосса ки бухрони чахонй сабаби бозгашти хазорон мухочир мегардад, иктисодиёти мамлакат ба рукуд мепечад, даромад кохиш меёбад, нарх боло рафтаву кашшокй хамаро фаро мегирад ва коррупсия ин мушкилхоро дахчанд мекунад.

Рахмон садои мардумро нашунид. Вай ба дарди мардум эътино накард. Хост боз хам бо «президент-шоу» мардумро фиреб дихад. Дар давоми ин чаласа вай танхо як бор самимона сухбат кард, вакте аз «чорабинихои раксу бозй» ёдовар гашт. Чашмонаш махмур шуданд, зеро кайфу сафои худро ба ёд овард. Ба чокаронаш хушдор дод, ки дар пеш чашну маъракахои бузургтаре хаст, бояд хамачониба омодагй бигиранд. Аммо нагуфт, ба соли бухронй бояд чй омодагие гирифт.

Вакте президент хукуматро нав кардан намехохад, ин метавонад ду маъно дошта бошад. Ё ин кадар аз зердастони худ хурдаасту шарманда аст, ки коре бо онхо карда наметавонад ва ё метарсад, ки барканории мансабдорони «устуворшуда» метавонад, сафи душманони вайро зиёд кунад ва хокимияташро зери хатар бигузорад. Халку миллат дар ин андешахо накше надорад, чунки халк нишон додааст, ки рахбар бо он хар коре кунад, сархамона фуру мебарад.

Пас чй рохе бокй мемонад? Дар Амрико ва дигар кишвархо хукуматхо ба таври комил замоне иваз мешаванд, ки президенти нав ба кудрат мерасад. Ана, Обама ба чои Буш омад, тамоми хукуматро нав кард. Оё Рахмон бо чаласаи ахираш ба халки худ паём намедихад, ки танхо бо хамин рох мешавад, хукумати хакикй ва босамарро дар Точикистон сари кор овард?