Қонун барои элита

Рӯзбеҳи ДОДБЕҲ «Нигох» №35 19.11.09.

Қонун «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» мардумӣ набуда, аз манфиатҳои ин мардум пуштибонӣ карда наметавонад, зеро он «Қонун барои элита»-ҳост, барои элитаи сарукалобааш гуми тоҷик.

Қонуни демократй

Чанде пештар Қонуни 22-юми июли соли 1989, таҳти рақами 15, ки Совети Олии РСС Тоҷикистон қабул намуда буд, аз эътибор соқит дониста шуд ва Қонуни нави забон, ки бояд кайҳо рӯи кор меомад, бо номи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» интишор гашт ва мавриди амал карор гирифт.

Аз нигоҳи худи Қонун, он «вазъи ҳуқуқии забони давлатиро муайян ва истифодаи онро танзим мекунад», Дар баробари ин, дар боби 1-ум, сархати 2-юм омадааст: «Қонуни мазкур истифодаи забонҳоро дар муносибатҳои шахсӣ танзим намекунад», ки ин, аллакай, ба дарди ҳамагон, махсусан, ба дарди оне, ки парвардаи миллати таҳҷои асту ин замину обу ҳаворо дӯст медорад ва худро фарзанди ин халқи тӯли садсолаҳо азияткашида медонад, намехӯрад. Чунки Қонун иҷозат медиҳад, ки дар кӯчаву паскӯча, бозору мағоза, ҷойҳои ҷамъиятӣ, чӣ тавре ки хоҳед ва бо кадом забоне, ки хоҳед, сӯҳбат кунед.

Шаклан Қонуни мазкур демократӣ аст, аммо ба назари банда, барои рушди забони миллӣ монеа ба вуҷуд меорад, тавре ки қаблан буд, яъне мақоми забон ҳамон хел боқӣ хоҳадмонд.

Дар моддаи 3- юм, дар сархати аввал чунин омадааст: «Забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон -забонитоҷикӣ аст». Маъмулан, дар ин бора зиёд гуфтанду зиёд навиштаанд, ки чунин забон, яъне забони тоҷикӣ вуҷуд надошт ва онро забони форсӣ мегуфтаанд, аниқтараш, гуфтаанд ва ман метавонам садҳо мисол орам, ки ифодагари андешаи форсӣ будани ин забон бошад, аммо чун доманаи баҳс ба дарозо мекашад, аз гуфтани ин нукот худдорй менамоям.

«Забони тоҷикӣ» дар ҳеҷ куҷо нест

Аммо ин нуктаро хотирнишон сохтан бамаврид аст, ки дар ҳолати аз адабиёту ториху фарҳангу улуми гуногуни муштаракамон бо эрониён ва тоҷикони Афғонистони фарогири асрҳои V-II-и пеш аз милоди Масеҳ, манзурам, фарханги форсии бостон, фарҳанги форсии миёна, фарҳанги паҳлавӣ ва фарҳанги вуруди ислом ба ин сарзамин, то давраи Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ ва, ҳатто, то асри XVIII даст бикашем ва ба домони замони Аҳмадм Дониш, Мирзо Сироҷ, Шоҳин, Ҳайрату пасомадаҳо (то аввали садаи 20) даст бизанем, ҳам дар ҳеҷ ҷое ба ибораи «забони тоҷикӣ» во нахоҳем хӯрд.

Аммо ин забон бо номи забони форсии Мовароуннаҳр, забони форсии бухороӣ дар сарчашмаҳо ва гуфтаҳои бузургон, монанди аллома Аҳмад Махдуми Дониш, Мирзо Сироҷи Ҳаким, Шоҳин, Садри Зиё зиёда вомехӯрад. Аҳмади Дониш менависад: «Ӯ бо лисони русӣ ҳарф мезаду ман бо лисони форсӣ, мо ҳамдигарро намефаҳмидем», ин як ҷумлаест аз «Наводир-ул-вақоеъ», ки иқтибос аз сӯҳбат ҳангоми сафари Петербургии аллома байни ӯ ва фойтунрони рус мебошад. Ва аммо халқияти тоҷик буда ва он танҳо ба тоҷикони Варорӯд вобаста набуд ва ҷуғрофиёи хеле васеъ дорад. Оғози он агар Байнаннаҳрайн бошад, поёни он лаби баҳри Хазару сохилҳои Арал, қаторкӯхҳои Олой ва Помир будааст.

Пас, ин гуна забон бо номи тоҷикӣ ҳеҷ гоҳе набудааст ва мо хоҳем, нахоҳем, ин забони форсии хуросонӣ ва форсии мовароуннаҳрӣ будааст, ки бо он қабл аз мо эҷоди илму адаб шуда, моро ба ҷаҳониён шиносондааст.

Дар ҳеҷ тарҷумаи русӣ, инглисӣ, олмонй, фаронсавӣ шарқшиносе ё тарҷумонеро надидаам, навишта бошанд, ки шеъри Рӯдакӣ, Фирдавсй, Носири Хисрав то Нақибхони Туғрал аз забони тоҷикӣ тарҷума карда шудааст. Дар хама ҷо «перевод с персидского» (тарҷума аз забони форсӣ) навишта шудаааст. Наход, ин бандро вакилони Маҷлиси Оли кабул намуда бошанд? Агар ҳа, пас, ин вакилон аз фарҳанги форсӣ воқеан бехабар ва ё тарбиятдидаи фарҳангу тамаддуни халқи дигаранд?

Забони форсӣ ва СММ

Баъдан, аз рӯзе, ки инқилоби исломӣ дар Эрон ғалаба намуд, баробари баҳисобгирифтани тоҷикони Ҳиндустону Покистон, Чину Тоҷикистон, Афғонистону Ӯзбекистон, Қазоқистону Қирғизистон, Туркманистон, ҳатто, тотҳои Доғистон ва аллониҳои Осетия ва толишҳои Озарбойҷон, донишмандони эронӣ даъво доранд, ки забони форсӣ низ яке аз забонҳои қудратманд буда, он бояд яке аз забонҳои Созмони Миллали Муттаҳид бошад.

Ва ҳоло ман бар он андеша мекунам, ки магар, дар ҳоле ки даъво барои забони муоширату ҷаҳонӣ гардидани забони модарии мо, манзурам, забони форсии варорудӣ, худро ҷудо намудан ва номи базӯрӣ гузоштаи собиқ «хоҷагонамон»-ро фаромӯш нанамудани мо, шикасти ин миллат нест? Ба назарам, ҳамин тур аст.

То ҳанӯз шогирдони В.С. Расторгуева ва дигару дигарҳо будани худро исбот менамоем ва дар мурдобчаи сохтаи онҳо, ки хеле танг ва обаш гандида аст, шино мекунем. Чаро баҳри азими форсиро намебинем ва чарову аз чӣ сабаб худро нодида мегирем?

Дар моддаи 2- юм омадааст: «Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Конситутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфтааст». Кас ба ҳайрат меояд: Қонун қабул мекунем, аммо то имрӯз «Қонуни асосӣ»-ро бо ду ном интишор менамоем ва онро Конситутсия ва дар қавсаин Сарқонун менависем.

Дар ҳоле ки маҳз дар Қонуни забон, ки он бо истифода аз имлои забони мо сохта шудааст, бояд яке аз ин вожаҳо қабул мегашт ва ҳар шаҳрванди Тоҷикистон мефаҳмид, ки «Қонуни асосй»-ашро бо юнонӣ «Конститутсия» номад ва ё бо лафзи ширину равонаш «Сарқонун».

Баъдан, дар моддаи 11, банди 2-юм омадааст: «Чорабиниҳои фарҳангии байналмилалӣ ва байнидавлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забони давлатӣ ва бо забонҳои дигар сурат мегирад». Ин ҷо бояд забонҳои байналмилалӣ: русӣ, инглисӣ, олмонӣ, арабӣ, фаронсавӣ номбар карда мешуд ва ибораи «забонҳои дигар» дар чанд моддаи дигари ин Қонун низ истифода шудааст. Ба назарам, ин мантиқӣ нест, чун забонҳо дар рӯи ҷаҳон хеле зиёданд ва дар Қонун (!) бояд номуайянӣ набошад.

Тазъйиковартарин модда, ба назарам, моддаи 13-ум аст, ки дар банди аввали он омадааст: «Эълону реклама дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забони давлатӣ интишор мешавад», дар банди дуюми ҳамин модда, ки ба асоси банди аввали он хатти батлон мекашад ва маънии банди аввалро батамом гум мекунад ва агар боз ҳам дагалтар гӯем, онро чун тимсоҳ фурӯ мебарад, омадааст: «Эълону рекламаҳо тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забонҳои дигар низ интишор карда мешаванд». Намедонам, дар кишваре, ки куюми асосии он бо забони тоҷикй, манзурам, ҳамон забони форсии варорудӣ ё мовароуннаҳоӣ гап мезанад, реклама ба забонҳои дигар ба кӣ лозим аст? Ин ҷо, албатта, бояд ба касоне, ки ширкатҳои бузурги рекламадиҳандаро ба бозоргир будани реклама, ба қавле, бо забонҳои дигар, мутақоид сохтаанд, қоил шуд.

Бояд пеши онҳо даст бардошт ва гуфт: «Офаринатон бод!!!». Чӣ тур тавонистед, ки, хатто, ба депутатҳои тоҷик ин фикри ботилро талқин кунед?! Аз он забони давлатӣ чӣ боқӣ мемонад, дар ҳоле ки, ҳатто, молро дар бозор ба забони дигар пешниҳод мекунанд? Ба масал, инро метавон ба харбузафурӯшии ҳамон тоҷик монанд кард, ки дар бозори лекин молашро «асал барин ширин» гӯяд.

Баъдан, андеша чунин аст, ки дар ҳолати амал намудани забонҳои дигар, дар шаҳрҳои бузург ва шаҳрҳои музофотию шаҳракҳо, умуман, тағйироти кироиё нахоҳад шуд ва рекламаҳо, чуноне ки буданд, хамон тавр хоҳанд боқӣ монд. Нуктаи дигар он аст, ки худи вожаи «реклама»-ро бояд ба «навидҳои бозоргонӣ» ё «пайёмҳои бозоргонй» иваз намоем ва ҳеҷ ҳоҷат ба вожаи ғайрро истифода бурдан нест, чун дар таркиби забони мо ибораи ин маъниро медода вуҷуд дорад.

Моҷарои «у»-и дароз ва «у»-и кӯтоҳ

Мо доир ба «у»-и дарозу «у»-и кӯтоҳ ва «у»-и мобайн ҷанг мекунем, ҳамдигарамонро носазо, саҳфаҳои рӯзномаамонро аз дашноми ҳамдигар пур мекунем, ба рӯи якдигар туф мекунем, аммо дар паҳлӯямон ба забони мо ба воситаи ҳаммиллати миллатгумнамудаи мо фишор меоранд ва вожаю ибораҳои нодаркорро ба сари мо бор мекунанд, ки аз туркию ӯзбекӣ, русию яҳудй ва дигару дигарҳо иборат аст ва ин кор низ аз ҷониби нафароне рӯй медиҳад, ки аз фарҳангу тамаддуни ҳазору чандсолаи мо бехабаранд, хомӯшем.

Чун имрӯз дар кӯчаҳои пойтахт қадам мезанӣ, гумон мекунӣ, ки дар Туркиё, Ӯзбекистон, Русия ва Инглистон гаштай. Баъдан, аз но фаҳмию беақлии мутахассисони рекламадиҳанда ва рекламақабулкунанда низ, ки ҳеҷ сареву сарваре надоранд, рекламаҳое «зеб»-и шаҳри мо гаштаанд, ба забони мо, ки ба назари «чиновник»-ҳои мо, аз афти кор, «камбағалу қашшоқ» менамояд, рекламаҳои ғайритоҷикие, монанди Метро, Москвичка, Русия, Ойдин, Истамбул, Абрикол, Арбат ва ғайра ворид гашта, забонамонро «ғанӣ» гардонидаанд.

Пас аз чанде гумон мекунам, мегӯем, ки ин вожаҳо хоси забони модарии моянд ва бояд бошанд, чунки онҳо халқй гаштаанд.

Аҷибии кор дар он аст, ки вожаи «работ», ки аслаш арабӣ аст, ба воситаи тоҷикон ва эрониёни савдогар ба Маскав рафта, номи маҳаллии «Арбат»-ро гирифтааст, яъне вожаи русӣ гаштааст. Ин вожаи ба воситаи савдогари тоҷик ба ин кишвар рафта баъди гузаштани асрҳо ба сарзамини мо баргашт ва мо худро донандаи хуби забони русӣ мехонему бе ин забон худро тасаввур карда наметавонем. Бехабар гирифтани Фарҳанги русии оқоёни Дал ва Ожегов, ки ба забони чиновникҳои мо «Толковий словар» аст, онро «Арбат» гуфтем ва мағозаю тарабхонаамонро дар роҳи Ҳисор-Душанбе чунин ном гузоштем.

Ман бо боварй гуфта метавонам, ки то ин дам ба маънии ин вожа на нафаре, ки дар шаҳрдории мо дар идораи номгузорӣ кор мекунад сарфаҳм мерафту на соҳиби он, вагарна ҳамон вожаи маъмулии работро, ки тоҷикӣ шудааст, мегузошту ҷони ҳама халос мешуд. На мо менавиштему на шумо механдидед.

Дар ҳолати донистани маънии вожа, пас, ин таҳқири соҳибзабон ва кулли миллат аст, на бешуна кам. Рекламаҳои телефонҳои мобилй, ки дар кулли Ҷумҳурии Тоҷикистон ба назар мерасанду ба воситаи ВАО бозгӯ мешаванд, ба забони ғайритоҷикй буда, дар дуртарин нуқоти ҷумҳурии соҳибистиқлол ба назар мерасанд. Ҳатто, агар ба муассисаҳои мазкур занг зада, ба забони давлатӣ чизеро пурсед, беистиҳола, ба шумо бо забонҳои ғайр ҷавоб медиҳанд ва агар шумо, ба қавле, дурусттар талаб намоед, гӯширо мегузоранд. Сабабаш ҳамоно банди дуюми ҳамин Қонун аст. Ҳамин гуна рафторро дар кулли мағозаҳои бузурги пойтахту шаҳри Хуҷанд низ дидан мумкин аст.

Марҳамат ба мағозаҳои «Волна», «Техносила» ва ғайра, ки, ҳатто, аз номи тоҷикй гузоштан соҳибони он шарм доштаанд. Бори дигар хотиррасон менамоям, ки сабаби ҳамаи ин ҳамоно банди дуюми Қонуни мазкур аст, ки дар собиқ Қонуни забон бо номи «забони русӣ – забони муоширати байни миллатҳо» дониста шуда буд ва бо тағйироти камубеш дилрабо ва чашмрас ба мардум пешкаш гаштааст.

Пас ин ҷойи Қонуни номбурда ва чанд ҷойи дигари он, ки ибораи «забонҳои дигар» омадааст, ҳамоно забони русй аст. Мавқеи он аззабони ба ном давлати шудаи мо, баландтар аст. Шояд, як сабаби аз вожаи «форсӣ» рӯй гардонидани депутатҳои халқӣ, ки ба халқй буданашон, маъзур доред, ҳеҷ бовар надорам ҳамин нукта бошад. Баъдан, нуктаи дигареро бояд гуфт, ки аксари кулли ин «шоҳмардони халқй» фарзандон ва набераву абераи худро дар мактабҳои русиву туркӣ ва инглисй ба таҳсил додаанд ва ё дар хонаҳояшон устодони махсусе ин забонҳоро ба пайвандонашон меомӯзанд.

Аз ин рӯ, ин Қонун – Қонуни халқӣ не, балки «Қонун барои алита» аст. Ва ахиран, бегоҳии 22-юми октябри соли 2009 бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Русия Дмитрий Медведев пресс-конфронс баргузор шуду онро аз тамоми шабакаҳои Русияву Тоҷикистон намоиш доданд. Нашрияҳои воҳимачии русӣ, ки қаблан мегуфтанд: «Эмомали Рахмон выдворяет русский язык» (Эмомалӣ Раҳмон забони русиро меронад) навиштанд: «Медведев вернул русский язык Таджикистану» (Медведев забони русиро ба Тоҷикистон баргардонд).

Ба назарам, ин бори дигар исбот кард, ки қабули Қонуне бо номи «Дар бораи забони давлатии Тоҷикистон» фиреби назар буд ва то ҳанӯз мо ҳисоботдихандае дар назди «бародари бузург» хастем ва боз кӣ медонад, ки то кай хоҳем буд? Чӣ гуфтед, нухбагон, э, мебахшед, элитаҳо?

Дурўғи беҳадду марз, яъне шохдор

Посух ба мақолаи «Тўраҷонзода – ҷосуси КГБ?»

Ҳоҷи Акбар Тураҷонзода «Фараж» №18 07.05.09

Ман афроди бисёреро медонам, ки дар КГБ кор карданд ё кор мекунанд ва бисёри аз онҳо инсонҳои бисёр шоиста ва дўстдорони ҳақиқии ватани худанд. Ман нисбати ин ниҳоди муҳими давлатӣ ҳеҷ гуна эҳсоси нафрату хусумат надорам, чунки онҳо муҳофизони манфиатҳои давлат ва оромиши мардуми мо ҳастанд. Хоҳишмандам, аз хадамоти амнияти давлатӣ деву ҳаюло насозед! Ба фикри ман ҳамкорӣ бо идораҳои амниятӣ агар фақат ба хотири ҳифзи амнияту манофеи кишвар бошад, кори хубест, ба шарте ки ин ҳамкорӣ бар зарари дину оин ва ягон нафари бегуноҳ набошад.

Рўзи 9-апрели соли 2009 дар нашрияи «События» матлабе зери унвони «Тўраҷонзода-ҷосуси КГБ?» ба нақл аз сайти интернетии «forum.msk.ru»-и Русия ба қалами муаллифи сохтае бо номи «Фаррух Мамадшоев» ба нашр расид. Баъдан рўзномаи «Ҷумҳурият» ва Агентии миллии иттилоотии «Ховар» гўё ба хотири «таъмини гуногунандешӣ» онро чоп намуданд.

Банда махсусан солҳои 1992-97 чунин дурўғу бўҳтонҳоро дар бораи худ фаровон хонда ва шунидаам. Ин мақола низ идомаи ҳамон «афсонаҳо» аст. Ман ба ин навиштаҳо одат карда, ба аксари онҳо посух намедодам, аммо ин дафъа як сабаб водор кард, ки ба ин дурўғ посух диҳам: Муаллифони ин дурўғнома дар ҳаққи азизтарин одам дар зиндагиам – падари бузургвори марҳумам тўҳмат задаанд. Зикр бояд кард, ки хушбахтона, то ба имрўз ҳеҷ яке аз нашрияҳои мустақили тоҷикӣ ин мақоларо чоп накардаанд. Аз рўи маълумоте, ки дорам, сарфи назар аз илтимосҳои ботакрори соҳибони ин тўҳматнома, сардабирони мўҳтарами ҳафтаномаҳои мустақил розӣ нашуданд, ки он навиштаро бидуни зикри имзои муаллифи ҳақиқӣ чоп кунанд.

Мехоҳам дафъатан таъкид кунам, ки ин мақола аз оғоз то ба поён саршор аз дўруғи маҳз, хаёлбофиҳои муаллифи он ва мушовиронашон аст. Ман инҷо мехоҳам ба чанде аз бўҳтону дурўғҳои шохдор ва «тахайюлот»-и бепояи онон ҷавоб бигўям.

Дурўғи №1: Дар тўҳматнома омадааст, ки «ҷаноби Тўраҷонзода зимни сўҳбат дар робита бо вокуниши Сарвари давлат ба проблемаи истиқлолияти обу энергетики давлати соҳибихтиёр изҳори норизоӣ намуда, Ҳукуматро танқид мекунад, ки дар вақташ корхонаи дар мамлакат ягонаи алюминии «ТАЛКО» – ро ба Олег Дерипаскаи «камбағалу бечора» нафурўхтааст. Ҳол он ки корхонаи мазкур натанҳо мояи ифтихор, балки манбаи асосии даромади буҷети мамлакат бошад.»

Посух: Ман дар мусоҳибаам аслан чунин сухане нагуфтаам ва ҳеҷ вақт дар ҳеҷ ҷое аз сиёсати Сардори давлат норозигие накардаам. Аз хонандаи мўҳтарам хоҳиш мекунам, ки агар ба ин гуфтаи ман бовар накунад, ба мусоҳибаи ман дар ҳафтаномаи «Фараж» аз 5 феврали соли 2009 муроҷиат намояд ва худаш қазоват кунад, ки чӣ тўҳматеро болои ман бор кардаанд.

Аз ин навъи масъалагузории «муаллифон» ва хусусан, аз такрор шудани ибораҳои шиносе, ки гўё Корхонаи алюминий «натанҳо мояи ифтихор, балки манбаи асосии даромади буҷети мамлакат мебошад», маълум мегардад, ки ин тўҳматнома дар асл «ҷавобест» ба мусоҳибаи ман ба ҳафтаномаи «Фараж аз 5 феврали 2009 ва ҳамчунин ба мақолаи «Афсонаҳои алюминӣ», ки баъдтар дар нашрияҳои «Фараж» ва «Миллат» (№8, аз 26.02.09) чоп шуда буданд. Зеро ман бовар дорам, ки фармоишгарони ин тўҳматнома натавонистаанд посухи муносиб ба далоили овардаи ман бидиҳанд, аз ин рў, мутаассифона, ба чунин иқдом даст зада, бо истифода аз имконоти васеи молии худ як компанияи матбуотиро бар зидди ман ба роҳ андохтаанд.

Дар бораи масъалаҳое, ки банда дар он мусоҳиба ва мақола дар бораи Заводи алюминий баён карда будам, хусусан, дар бораи афсонаи гўё «манбаи асосии даромади буҷети мамлакат» будани он, фақат ҳаминро гуфтаниам, ки хушбахтона, 23 апрели соли 2009 Раиси Бонки Миллии ҶТ, ҷаноби Ш. Раҳимзода дар мусоҳибаи худ дар ҳафтаномаи «Озодагон» дар бораи мифҳои «фоидаовар» будани «Талко» ба таври возеҳ ишора кардаанд. Хоҳишмандам, муроҷиат намоед.

Дўруғи № 2. Дар тўҳматнома омадааст, ки «Ислом Каримов ва Дмитрий Медведев манфиатҳои Тоҷикистонро фаромўш карда, танҳо дар бораи манфиатҳои Ўзбекистон ва Русия сухан ронданд. Дар ҳамин маврид, сарбозони «ҷабҳаи махфӣ » аслиҳа ба даст гирифтанд.» Яъне мусоҳибаву мақолаи дар боло зикршудаи бандаро назар доранд.

Посух: Ин як иттиҳоми бисёр даҳшатнок аст. Ман аз муаллифони ин тўҳматнома даҳҳо маротиба зиёдтар ватани худро дўст медорам ва манофеи ин миллат, давлат ва марзу буми онро аз ҳама болотар медонам. Зеро ақидаи диниям аз ман талаб мекунад, ки ватанамро дўст дорам ва ман дар чунин фазои тарбиявӣ ба воя расидаам, бархилофи тўҳматчиҳо. Агар дақиқтар тафтиш шавад, шояд онҳо паспорти русӣ ҳам дар ҷайб доранд ва нафақапулиро ҳам аз Русия мегиранд. Бархилофи онҳо, ман фақат шаҳрванди Тоҷикистон ҳастам ва аз ҳеҷ куҷо ҳеҷ нафақапулӣ ҳам намегирам. Агар дар Тоҷикистон «калонаи панҷум»-е вуҷуд дошта бошад, онҳоро ҳам дар байни ҳамин муаллифон ва фармоишгарони онҳо ёфтан мумкин аст, на аз байни онҳое, ки ба хотири манфиатҳои миллӣ ва ислоҳи ҷомеа ҳаёташонро ба хатар гузошта, сухани ҳақ мегўянд.

Вақте, ки мақолаи «Афсонаҳои алюминӣ»-ро менавиштам медонистам, ки ин пешниҳоди ман доираҳои бонуфузи манфиатдорро ба ғазаб меорад ва шояд дардисарҳои зиёдеро ба сарам биёранд, вале бо вуҷуди ин тасмим гирифтам, ки онро чоп намоям. Чаро? Ба хотири он, ки Роғунро ҳарчӣ тезтар бисозем ва он сад дар сад ба давлати тоҷикон тааллуқ дошта бошад ва ҳамчунин, кишвар ва мардум аз бўҳрони бебарқӣ ҳарчӣ тезтар берун ояд. Танҳо ватандўст ва миллатдўсти ҳақиқӣ метавонад бо вуҷуди дарки зиёнбор будани ин пешниҳодҳо барои худ ва оилааш боз ҳам онро матраҳ кунад. Шахси манфиатҷў, чуноне, ки маро тўҳмат задед, ба чунин коре даст намезанад.

Ман боз таъкид мекунам, ки ин пешниҳоди ман барои ҳифзи манофеъи мардуми мо, давлату кишвари мо ва пешрафту шукуфоии он ва беҳбуди муносибот бо кишварҳои зикршуда сурат гирифта буд. Ин пешниҳоди як шаҳрванди оддӣ буд. Чаро боиси ин қадар сару садову душманиҳо шуд? Магар гуногунандешӣ ва озодии сухан аз замонатҳои Конститутсияи мо нест? Дар ниҳоят, ҳаққи тасмимгирӣ дар ин масъала фақат бо ҳукумати Тоҷикистон аст на бо ман ё каси дигар. Ва акнун, ки Ҳукумат тасмими худро гирифт, мо онро эҳтиром мекунем.

Дигар ин, ки баракс, банда дар он мусоҳиба аз мавқеи Президенти Россия дар бораи тарафдорӣ аз мавқеи Ўзбекистон дар масъалаи Роғун интиқоди ошкор намудам ва эълон кардам, ки Вахш рўдхонаи дохилимарзист, на фаромарзӣ ва Роғун бояд сад дар сад милки Тоҷикистон бошад ва бо ҳеҷ кас қисмат нашавад.

Дўруғи № 3. Гўё ман аз соли 1971 ҳангоми таҳсил дар мадрасаи Мири Араби Бухоро бо КГБ ҳамкорӣ оғоз кардам.

Посух: Дар соли 1971 ман ҳанўз донишомўзи синфи 10-и мактаби № 9-и ноҳияи Орҷоникидзеобод будам ва онро моҳи июни соли 1972 хатм кардам. Аз ин рў дар соли 1971 ҳам дар мадрасаи Бухоро ва ҳам дар мактаби миёна таҳсил карда наметавонистам.

Дўруғи № 4. Гўё Ҳазрати қиблагоҳӣ (раҳматуллоҳи алайҳ) бо КГБ ҳамкорӣ мекарданд ва ҳамеша ду зан доштаанд.

Посух: Падари бузургворам ҳаргиз дар мактаби шўравӣ нахонда буданд ва наметавонистанд ба хатти сириллик бихонанду бинависанд. Аз ин рў Эшон наметавонистанд барои КГБ («данос») дар бораи ягон нафаре бинависанд. Ҳазрати қиблагоҳии мо аслан ба ягон кас душманию рақобат надоштанд, ҳасад надоштанд, бо ҳама мардум, хусусан бо эшонҳову домуллоҳо муомилаи хуб ва муносибати дўстонаву мўҳтарамона доштанд. Дар маҷмўъ, Эшон соҳиби имону ахлоқи олии инсонӣ буданд. Тамоми умри худро ба таблиғи исломи азиз ва амри маъруфу наҳйи мункар ва таълими шогирдону муридон сарф карданд. Баракс, он кас тамоми умр зери фишори шадиди КГБ қарор доштанд. Бори охир дар соли 1986 Ҳазрати қиблагоҳӣ ва бародари бузургам Эшони Нуриддинҷонро барои таълими улуми исломӣ ва даъвати мардум ба ислом кормандони КГБ аз деҳаи Пичефи Ромит бо «конвой» ба Душанбе оварданд ва як ҳафтаи тамом аз субҳ то нимаҳои шаб дар КГБ бозҷўӣ («допрос») карданд. Ташкилкунандаи ин амал Сироҷиддинов- сардори шўъбаи 5-уми КГБ-и ҶСС Тоҷикистон, дар даҳаи 1980 буд. Аз ин нафар ба он хотир ёдовар мешавам, ки ў ҳамеша дар он солҳо бо баҳонаҳои гуногун болои Ҳазрати қиблагоҳӣ ва хонаводаи мо фишор меовард.

Дар тўҳматнома ҳамчунин аз як корманди масъули КГБ – и ҶСС Тоҷикистон ёдоварӣ мешавад, ки замоне гўё мухолифи интихоби ман ба мақоми раҳбарии идораи қозиёти Тоҷикистон буд. Ў ҳамин «рафиқ» Сироҷиддинов аст. Ба хотири он, ки ман ба истилоҳ кадри маҳаллию кўҳистонӣ будам, он кас розӣ набуд, ки ман дар вазифаи Қозии ҷумҳурӣ таъин шавам. Зеро сиёсати кадрии он солҳо ҳамин хел буд.

Мардуми Тоҷикистон хуб медонанд, ки Ҳазрати қиблагоҳии ман (Худо раҳматашон кунад) ҳамеша ба ислом ва ба мардуми мусулмон хидмат мекарданд ва ҳаргиз маддоҳи сохти шўравӣ набуданд ва давлати шўравиро давлати бедин ҳисоб мекарданд. Аз ин рў, чунин инсони ботақво ва худотарс наметавонист ба КГБ-и Иттиҳоди Шўравӣ хидмат кунад.

Ҳамчунин, Ҳазрати қиблагоҳӣ ҳаргиз ду зан надоштанд. Фақат баъд аз вафоти модари мо дар соли 1978, Эшон дубора издивоҷ карданд.

Дўруғи № 5. Гўё аз Мири Араб танҳо мадрасаи исломии Иттиҳоди Шўравӣ ба унвони шўъбаи мактаби КГБ ҳам истифода мешудааст ва шогирдони он «курсантҳо» будаанд ва дар он замон дар Мири Араб танҳо ҷосусҳои ниҳодҳои амниятӣ таҳсил мекарданд.

Посух: Ин як дурўғи бешарафона дар бораи як мадрасаи маъруфи исломӣ аст. Агар ин дурўғро ҳамчун ҳақиқат бипазирем, пас оё метавон Ҳусейнҷон Мўсозода – сархатиби вилояти Суғд ва ҳамчунин имомхатибони номдору соҳибэҳтироме чун Мулло Ҳайдар аз Кўлоб, Мулло Муродҷон аз Қўрғонтеппа, Мулло Ҳабибуллоҳ аз Душанбе ва даҳҳо тани дигар аз фориғуттаҳсилони ин муассиса ва ходимони имрўзаи масоҷидро дар кулл кормандони КГБ донист? Ин чӣ беинсофист?

Дурўғи № 6. Гўё кормандони КГБ ба ман пешниҳод кардаанд, ки ба худ тахаллуси «Максим»-ро бигирам ва ман написандидаам ва тахаллуси «Абдулкаримов»-ро ихтиёр кардаам. Гўё Абдулкарим бародари падари ман, яъне амакам будаанд, ки нобаҳангом ин ҷаҳонро тарк кардаанд ва гўё низ орзу дошта будааст, ки «курсант»-и мадрасаи Мири Араб шаваду ва бо ин тариқ ба ватани худ «хидмат кунад».

Посух: Чӣ дурўғи шохдоре. Ҳазрати қиблагоҳии ман се бародар доранд: Ҳоҷӣ Муҳаммадсалим, Ҳоҷӣ Абдулқодир ва Ҳоҷӣ Абдусамиъ. Худоро шукр, ки ҳамаашон зиндаву солим ҳастанд. Ҳазрати Эшони Халифа Абдулкарим (раҳматуллоҳи алайҳ) исми падаркалони ман, яъне бобои ман аст. Эшон яке аз намояндагони бузурги тариқати қодирияи тасаввуф дар минтақа буданд ва соли 1954 аз дунё гузаштанд. Муридони Эшон бар изофаи дараи Ромит, ҳамчунин дар водиҳои Зарафшону Бойсуну Ҳисор зиндагӣ мекарданд. Ҷанобони дурўғгў ҳатто агар ман рафту бо КГБ ҳамкорӣ медоштам, магар метавонистам номи чунин инсони шариф ва авлиёи Худоро ҳамчун «лақаб» бар худам баргузинам? Аз Худо битарсед! Дар воқеъ Ҳазрати Эшони Халифа Абдулкарим (раҳматуллоҳи алайҳ) худашон аз қурбониёни саркўбҳои КГБ-и сталинӣ буда ва чаҳор соли умрашонро дар зиндонҳои Сибир гузарониданд. Магар чунин инсони худотарсу ботақво, пешвои тариқат, ки ранҷҳои зиёде аз дасти КГБ-и сталинӣ кашидааст, боз орзуи ҳамкорӣ бо он мекарда бошад?! Худо худаш шуморо барои ин тўҳмататон ҷазо диҳад.

Дурўғи № 7. Гўё дар соли 1982 КГБ маро ба таҳсил ба Урдун фиристод, то «дар иҷрои тадбирҳое, ки малакаву тавоноиҳои хосеро металабад», саҳм бигирам.

Посух: Наход ба фикри Шумо Донишгоҳи давлатии Урдун низ шўъбаи мактаби КГБ-и СССР буд? Ин гумони бемантиқро, тавре ки мегўянд, ба виҷдонатон ҳавола мекунам!

Воқеъият ин аст , ки дар солҳои 1980-1982 баъди хатми донишкадаи исломӣ ба номи имом Бухорӣ дар шаҳри Тошканд, ман дар шўъбаи равобити хориҷии САДУМ (Идораи мусалмонони Осиёи Миёна) кор мекардам. Баҳори соли 1982 дар ҷараёни дидори Шайх Иброҳим Қаттон- қозиюлқуззот ё Раиси Додгоҳи Олии кишвари Урдун аз Иттиҳоди Шўравӣ ўро тарҷумонӣ мекардам. Тўли ду ҳафтаи ҳамроҳӣ бо ҳам аз наздик шинос шудем ва боре ў аз ман пурсид, ки оё мехоҳам таҳсили худро дар ягон донишгоҳи хориҷ идома бидиҳам? Табиист, ки ман мехостам ва ин як орзуи ман буд. Аммо ман ба ў гуфтам, ки ин мавзўъ танҳо аз хоҳиши ман вобаста нест ва тавзеҳ додам, ки ин масъаларо муфтӣ Бобохонов – Раиси Идораи мусулмонони Осиёи Миёна ва Куроедов- Раиси Шўрои динии Иттиҳоди Шўравӣ метавонанд ҳал кунанд. Дар фурўдгоҳи Шереметово ба ҳангоми гусели ҷаноби Иброҳими Қаттон ба бахти ман, Бобохонов ва Куроедов ҳам омаданд. Иброҳим Қаттон вақти сўҳбат бо онҳо масъалаи таҳсили маро ҳам дар миён гузошт. Ў гуфт, ин мутарҷим ҷавони боистеъдод аст ва хуб мешуд, агар ў таҳсилашро дар Донишгоҳи давлатии Урдун идома диҳад, ҳазинаи таҳсилашро мо ба ўҳда мегирем. Чун ин ду масъули баландпоя ба ин меҳмон эҳтироми вижа доштанд, ногузир мувофиқат карданд. Баъд аз чанд муддат ба номи ман даъватнома омад…

Дурўғи № 8. Гўё баъди пас аз бозгашт аз Урдун ман дар Идораи мусулмонони Осиёи Миёна дар Тошканд кор мекардаам.

Посух: Пас аз хатми донишгоҳи давлатии Урдун солҳои 1987-88 ман на дар Идораи мусалмонони Осиёи Миёна, балки дар Донишгоҳи Исломии Имом ал-Бухории шаҳри Тошканд аз фанҳои фиқҳ ва ҳадис дарс медодам. Ин бори дигар собит мекунад, ки далелҳои навиштаи шумо саҳеҳ нест.

Дурўғи № 9. Гўё дар китоби хотироти Петкел-раиси собиқи КГБ-и Тоҷикистон навишта шудааст, ки ман бо ў ва муовинаш дар яке аз манзилҳои махфии хадамоти махсус, дар ҳошияи шаҳри Душанбе дидору мулоқот доштаам. Ва навиштааст: «Ман сўҳбати онҳоро бо диққат мушоҳида мекардам. Пай бурдам, ки муовини тоҷикам, ки дар назари аввал шахси ҷасур менамуд, бо агент бо овози пасту илтиҷоомез сухан мекунад. Гумон кардан мумкин буд, ки вай барои додани ҳисобот ба назди «Абдукаримов» омадааст».

Посух: Як дўруғи дигар ва бисёр ночаспон. Ман намедонам Петкел дар китобаш чиҳо навиштааст. Лекин як чизро медонам, ки ў ба миллати тоҷик нафрати зиёд дошт ва тоҷиконро таҳқир мекард. Аммо аввалин мулоқоти мо бо ў баъд аз рўйдодҳои баҳмонмоҳи соли 1990, дар дафтари ман дар Идораи Қозиёт баргузор шуд, на дар «манзили махфӣ». Ҳамроҳи ў додситони собиқи ҷумҳурӣ Михайлин низ буд ва онҳо бо ман дар бораи ҳодисаҳои февралии соли 90-ум сўҳбат карданд. Баъдтар чандин маротиба ўро дар нишастҳои Шўрои Олӣ дидам. Дигар ин ки агар ман ҷосуси онҳо мебудам, пас чаро онҳо бояд бо ман бо таври «илтиҷову илтимос» сўҳбат мекарданд!? Агар Петкел мехост, дар соли 1990 метавонист маро ба осонӣ аз вазифаи Раиси идораи Қозиёт барканор кунад. Зеро дар он замон ҳанўз Иттиҳоди Шўравӣ побарҷо буд ва КГБ-ю Додситонӣ ниҳодҳои тавоное буданд. Мантиқи ин ҳарф куҷост?

Ва агар ман ҷосуси КГБ мебудам, чаро аз рўзи аввали Раиси Идораи Қозиёт буданам, ба сохтани масҷидҳо, мадрасаҳо, фиристодани донишомўзон ба донишгоҳҳои исломӣ, маҳдуд кардани дахолати ҳукуматдорон дар таъйину интихоби имомҳову хатибҳо ва умури молии масоҷид ва ғайра талош кардам ва адади масҷидҳои ҷомеъ ва панҷвақтаро то соли 1992 ба 2900 масҷид расонида будем? Ва ман будам, ки аввалин бор дар соли 1989 «босмачиҳо»-ро ҳамчун нирўҳои озодихоҳ ва мубориз бар зидди истилогарони хориҷӣ эълон карда, фатвои худро дар ин бора содир намуда, аз тариқи матбуот эълон намудам. Магар КГБ-и онвақта набуд, ки солҳои 1992 бо баҳонае, ки гўё ман «давлати исломӣ» месохта бошам, ба муқобилам як маъракаи бузурги таблиғотӣ ба роҳ андохта, нисбати ман тўҳматҳои зиёде мекард?

Ҳатто баъд аз мусолиҳаи миллӣ, ки ба ҳайси муовини аввали Сарвазир адои вазифа мекардам, вақте занҳоро аз рафтан ба масҷид манъ карданд, аввалин касе, ки эътироз кард ва дар ин бора мақола ва китоб навишт, магар ман набудам? Вақте, ки дар матбуоти тоҷик Каломи Худоро- Қуръонро ба «Майн Камф»-и Гитлер баробар донистанд ва Пайғамбари Азимушшаънро (с) аз Чингиз бадтар гуфтанд, пеш аз ҳама кӣ эътироз намуд ва кӣ посух дод? Магар ман набудам? Вақте, ки масҷидҳои панҷвақтаро бастанд ва баъзеяшро хароб карданд, ки эътирози расмӣ кард? Магар ман набудам? Магар ҳамкор ё хидматгори КГБ манофеи худро дар хатар гузошта, аз муқаддасоти динии худ чунин дифоъ мекунад? Ҳаргиз. Тўҳматгарони беинсоф, Шумо гумон мекунед бо навиштани ин тўҳматномаатон обрўи банда дар назди мардум кам мешавад? Иншоаллоҳ, ҳеҷ вақт не. Касе моро эҳтиром мекунад ё мухлис аст, ба ин сафсатаву тўҳматҳо бовар намекунад. Аммо, касе ки моро барои исломхоҳиямон бад медид, пеш аз тўҳматномаи Шумо низ бад медид.

Дўруғи № 10. Гўё ман аз ҳамлаи Маҳмуд Худойбердиев дар ноябри 1998 ҳимоят кардаам. Ин «далел» мубтанӣ бар гуфтаҳои Додоҷон Атовуллоев аст, аммо ба ман нисбат дода шудааст.

Посух: Дар воқеъ, ин иддао нишон медиҳад, ки муаллифу мушовирони он одамони чандон солиме нестанд. Агар чунин аст, бояд табобат шаванд. Якум ин, ки дар замони вуқўъи ин фоҷиа ман муовини аввали Сарвазири Тоҷикистон будам ва ҳамон вақт ин ҳамларо сахт маҳкум кардам. Дар он рўзҳо нерўҳои мусаллаҳи оппозисиюн ҳанўз мунҳал нашуда буданд. Садҳо тан аз размандагони мо дар атрофи Душанбе ва ноҳияи Ваҳдат барои ҳифзи ватан ва иштирок дар ҷанг бар зидди М.Худойбердиев изҳори омодагӣ карданд ва ман шахсан ҷаноби Президентро аз ин мавзўъ огаҳ карда будам.

Шумо мегўед, ки Додоҷон Атовуллоев наздиктарин фардест барои ман. Бале, ман инкор намекунам, ки Атовуллоев солҳои ғурбат дар канори даҳҳо рўзноманигори дигар дар шумори дўстон ва ҳамсафони мо буд. Вале дар солҳои ахир ман бо Додоҷон Атовуллоев ҳеч гуна робитае надорам. Агар ошноии гузашта бо Додоҷон Атовуллоро гуноҳ бидонем, пас метавон ҳамин иттиҳомро алайҳи ҳамаи онҳое, ки замоне зери раҳбарии ў дар «Чароғи рўз» кор мекарданд ҳам матраҳ кард, хусусан, бар муассиси ҳафтаномаи «События», ки худ аз ҳамкорони собиқи Додоҷон буда, аввалин шуда ин тўҳматномаро чоп кард ва имрўз мудири шўъбаи иттилоотию таҳлилии Дастгоҳи Иҷроияи Президенти ҶТ мебошад.

Ҷанобони тўҳматчӣ ва дўруғбоф! Бале, ман бо намояндагони КГБ дар соли 1980-ум шинос шудам, вале на дар Бухоро дар замони таҳсил дар мадрасаи Мири Араб, балки дар шаҳри Тошканд ҳангоми кор дар шўъбаи равобити хориҷии идораи мусулмонони Осиёи Миёна ва Қазоқистон. Ин фард бо номи Абдулмуталиб (номи хонаводагиашро ёд надорам) муовини бахши равобити хориҷии Идораи мусалмонони Осиёи Миёна буд, ки дар бинои идораи динӣ утоқи корӣ дошт.

Баъд аз «инқилоб»-и Саври Афғонистон ҳайатҳои калоне иборат аз 20 то 30 нафар аз он кишвар ба Тошканд меомаданд ва аз Бухорову Самарқанд ҳам дидан мекарданд ва бо ҳаёти мардуми советӣ ва «дастовардҳои» онҳо аз наздик шинос мешуданд. Чун ман бо забони форсию дарӣ сўҳбат мекардам ва хатти арабиро медонистам, маро мутарҷими ин гурўҳҳо таъйин карданд. Абдулмуталиб дар оғоз худро фақат муовини шўъбаи робитаҳои хориҷии Идораи мусулмонони Осиёи Миёна муаррифӣ мекард, аммо баъди ду се моҳи кор кардани ман дар шўъбаи мазкур як рўз гуфт, ки ў корманди КГБ аст. Ў нахустин маъмури КГБ буд, ки худро расман ба ман ҳамчун корманди ин ниҳод муаррифӣ кард.

Бале, ман афроди бисёреро медонам, ки дар КГБ кор карданд ё кор мекунанд ва бисёри аз онҳо инсонҳои бисёр шоиста ва дўстдорони ҳақиқии ватани худанд. Ман нисбати ин ниҳоди муҳими давлатӣ ҳеҷ гуна эҳсоси нафрату хусумат надорам, чунки онҳо муҳофизони манфиатҳои давлат ва оромиши мардуми мо ҳастанд. Хоҳишмандам, аз хадамоти амнияти давлатӣ деву ҳаюло насозед! Ба фикри ман ҳамкорӣ бо идораҳои амниятӣ агар фақат ба хотири ҳифзи амнияту манофеи кишвар бошад кори хубест, ба шарте ки ин ҳамкорӣ бар зарари дину оин ва ягон нафари бегуноҳ набошад.

Хонандаи гиромӣ! Чи гуна ман метавонам ҷосуси Русияю Ўзбекистон бошам, дар ҳоле, ки дар солҳои 1992-1993 ҷангандаҳои ин кишварҳо зодгоҳи маро бомбаборон карданд? Ин бомбаҳо даҳҳо тан аз хешовандони маро куштанд ва падару писарамро захмӣ карданд. Онҳо дар он сол Фронти халқиро мусаллаҳу пуштибонии сиёсӣ карданд, на Ҳукумати муросои миллӣ ва на бандаро…

Ду ҳафта ин ҷониб банда аз сардабири нашрияи «События» борҳо хоҳиш кардам, ки раддияи маро чоп намуда, исми аслии муаллифи ин мақоларо эълон намояд, зеро ман мехостам ўро ба додгоҳ бикашам. Аммо мутаассифона, эшон бо ҳар баҳона раддияи маро чоп накарданд ва илова ба ин, вақте он тўҳматнома дар хабаргузории давлатии «Ховар» ва нашрияи ҳукуматии «Ҷумҳурият» ба нашр расид, фаҳмидам, ки пушти ин кор натанҳо муаллифон, балки доираҳои бонуфузи ҳукумат низ истодаанд.

Аз ин сабаб, аз нияти даъво кардан ба суд даст кашидам, зеро аз як сў, ман наметавонам бо ҳукумат сарбасар шавам ва ҳеҷ вақт ҳам намешавам ва аз сўи дигар, дар чунин ҳолат муроҷиат ба судро бефоида медонам. Ҳамаи тўҳматгарону нашркунандагони онро ба Худои Қодиру Мунтақим месупорам. Умедоворам Худои Таъоло худаш ҷазои сазовор медиҳад.

Дар поён ман аз Худо мехоҳам, ки шумо ва амсоли шуморо ба роҳи рост ҳидоят кунад, то дар оянда ба хотири манофеъи шахсӣ ва пули ҳаром дигар ба ҳеҷ касе тўҳмат назанед.

Аз редаксия: Чун дар маводи «Тўраҷонзода – ҷосуси КГБ?» аслан ишора сари мусоҳиба ва мақолаи дар «Фараж» чопшудаи Ҳоҷӣ Акбар Тўраҷонзода мерафт ва як гуна ҷавоб ба ин ду мавод буд, ҳамчунин, нашрияҳои маводро нашркарда, аз чопи ҷавобия худдорӣ карданд, рўзнома ба хотири дастгирии маънавии яке аз муаллифони ҳамешагиаш, қарзи виҷдонии худ донист то онро нашр намояд.

Самарқанду Бухоро дар ивази нерӯгоҳи Роғун?

maqsomХитобаҳои ҳаррӯзаи Ислом Каримов бар зидди нерӯгоҳи Роғун ҳарчӣ бештар ба шиъорҳои зидди-Исроилии Маҳмуди Аҳмадинажод монанд мешаванд.

Президенти Узбакистон ҳарчанд монанди ҳамтои иронии худ нагуфтааст, ки Тоҷикистон аз харитаи ҷаҳон тарошида шавад, аммо даъвои бедалелаш бештар чунин зермаъно дорад, ки Тоҷикистон ҳаргиз аз зону барнахезад. Роғунро сохтани Тоҷикистон маънои бархостан ва қавӣ шуданро дорад.

Исроил дар посух ба суханони Аҳмадинажод таҳдиди инро дорад, ки иншооти ҳастаии Иронро бомбаборон хоҳад кард. Сарони Ирон ин таҳдидҳоро пуч мешуморанд, вале ҳамзамон ба Шӯрои амнияти Созмони Милал нома менависанд, ки ба Исроил ҳушдор диҳад.

Тоҷикистон аввалин бор дар нишасти Алматй ба Узбакистон гуфт, аввал вазъи обанборҳои дохилии худро бисанҷад, ки чӣ қадар дар хушкидани Баҳри Арал саҳм доранд. СММ гуфтааст, наздик ба 70%-и об дар Узбакистон нодуруст истифода мешавад ва ин яке аз сабабҳои хушкидани Арал аст.

Аммо чӣ мешавад, агар  Тоҷикистон дар посух ба даъвоҳои ҷангҷӯёнаи Каримов масъалаи эҳтироми ҳуқуқҳои миллӣ ва инсонии тоҷикони Самарқанду Бухоро ва Сурхондарёву Қашқадарёро дар миён гузорад ва таҳдид кунад, ки дар сурати идома ёфтани сиёсати мавҳкунӣ ё ассимилятсияи тоҷикон дар Узбакистон аввал ба СММ муроҷиат хоҳад кард ва дар ҳолати зарурӣ даст ба чораҳои қатъӣ хоҳад зад.

Аз сабаби он ки масъалаи Роғун аз тарафи Ислом Каримов маҳз ба як даъво ва муштзӯрӣ ва чораи пешгирӣ аз тақвияти иқтисодии Тоҷикистон табдил ёфтааст, Душанбе ҳам ҳаққи комил дорад, ки ба ҳамин шева «салом»-ро «алайк» диҳад.

М. Кабирӣ: Маскав ҳанӯз ҳам «қиблаи умед» аст

Бознашр аз «Миллат» №05 05.02.09

ЭРКАГӢ ЗАРАР ҲАМ ДОРАД

kabi–Ҷаноби Кабирӣ, мехостем назари Шуморо ҳамчун як сиёсатмадори варзида ва огоҳ дар мавриди вазъи бӯҳроние, ки тайи чанд рӯзи ахир дар муносиботи Тоҷикистону Русия ба амал омадааст бифаҳмем? Ба андешаи Шумо чй омилҳо ва сабабҳое боис шуд, ки Кремл бо яке аз шарикони стротегии хеш- Тоҷикистон ба хотири Узбакистон шуда аз шеваи тунд ва зӯргӯй кор гирифт?

— Вақти он расидааст, ки дунёро бо чашми боз бингарем ва воқеиятҳоро эътироф намоем. Танҳо барои Русия не, барои ҳар кишвари дигар ҳам Узбакистон муҳимтар аст ва омилҳоро номбар намекунам, чун хонандаи огоҳ худ медонад, ки барои чй. Мо танҳо барои Ирон аз дигарон дида аҳамияти бештар дорем ва он ҳам ба хотири забону фарҳанги муштарак, нақши дин, ки аз хамсоягон дар мо қавитар аст. Агар дар гузашта ҳам Узбакистон мехост, ки бо Русия хуб бошад, симмати шарики стратежики аввалро ҳамон вақт мегирифт, вапе манофеъаш он замон талаб мекард, ки бо Ғарб наздик бошад ва мо дар ҷойи холӣ ба ин симмат расидем.

Набояд то ин ҳад сода буд ва нидои ҳайрат зад, ки гӯё бори аввал чунин муносибатро ба ахду паймон медида бошанд. Шояд нисбати худашон бори аввал дидаанд, вале камтар таьрихро, ҳади акал таърихи 200 соли ахири ин давлатҳоро варақ задан даркор ва ҳеч ҷойи тааҷчубу ҳайрат ҳам намемонад ва мо аввалу охир ҳам нестем, ки чунин муносибатро дида бошем. Мутаассифона, сиёсатмадорони тоҷик таърих камтар мехонанд, бештар таърих мебофанд. Дар сиёсата бузург барои чашму абрӯи зебо касеро дӯст намедоранд ва эркаи зиёд шудан ҳам зарар дорад.

ТОШКАНД МЕТАВОНАД

— Назари Шумо ба он чӣ, ки дар Тошканд рӯзҳои 23- 24 январи соли равон гузашт, яъне дидори Медведев бо Каримов ва сӯҳбати эшон сари масоили гидроэнергетикй ва қазияи обҳои минтақа чй гуна аст?

— Ин сафар бо ташаббуси Маскав анҷом шуд ва фазои нишастро Тошканд муайян мекард. Тошканд борҳо нишон додааст, ки метавонад мавқеъашро ҳатто бар абаркудратҳо ҳам гузаронад ва аҷибаш ин ки бо роҳи гузашт кардану тамаллук, не. Бо саркашӣ ва устуворӣ. Ҳатго Ғарбро маҷбур кард, ки ҳодисаҳои Андичонро фаромӯш кунад ва эмбарго аз баӣн бардошта шуд. Дар ин дидор ҳам аз забони Медведов ҳамон чизе садо дод, ки Тошканд мехост.

КАМТАР ДУДИ ДИЛРО БАРОВАРДЕМ

–Чуноне ҳамагон шоҳид гаштем, пас аз изҳороти сарони кишварҳои Русия ва Узбакистон дар Тошканд ҷомеаи Тоҷикистон ва масъулини давлат ва ҳам расонаҳои хабарӣ аз натиҷаи он мулоқот изҳори нигаронӣ карданд ва ҳамаро як рӯҳияи агар ҳамйн тавр гуфтан мумкин бошад, зиддимаскавӣ ва зиддитошкандӣ фаро гирифт. Оё вокуниш ба суханони Медведев ва Каримов зарурият дошт? Зеро суханони Медведев ба Қирғизистон низ дахл дошт, вале вокуниши Бишкек хомӯшӣ буд?

— Воқеан аз мавқеъи дастаҷамъӣ ва ҳимояти манофеъи миллӣ аз тарафи қариб ҳама расонаҳо, ҳизбҳо ва қишрҳои ҷомеъа хушам меояд ва миллатро метавон табрик гуфт, ки тавони ҷамъшавиро дар лаҳзаи ҳаосос гум нагардааст. Ин паҳлӯи мусбати масъала буд ва шояд ҳамин муноқиша накши хуберо барои шинохти потенсиали миллат бозад. Вале, аз тарафи дигар, асабоният ва зиёдаравиро лозим намедонам. Чун асабоният ва эҳсосот хоси заъифон аст, на нирумандон.

Аслан ин ҳама кирои асабонияту ҳангомаро надошт ва ҳоло ҳам надорад. Вақте ки Медведев дар Душанбе изҳор кард, ки дар сохтмони Роғун ширкат мекунад, дигарон асабӣ ҳам шуда бошанд, сир бой надоданд ва бо хунсардиву оро мии зоҳирй фаъолиятро дар ин самт қавй карданд ва ба ин натиҷа расиданд. Ҳоло ҳама чизе аз байн нарафтааст ва боз падархониву амакшавиҳои бисёреро хоҳем дид. Боз ҳамон хандаҳои самимонаро аз тарики телевизион мебинем ва мегӯянд, ки як сӯитафоҳуме буду рафт.

Мутмаинам, эҳсосот поин мераванд, вале сабабҳои асабонияти дастаҷамъӣ ва «патриотшавии» фаврии хамаро бояд ҷӯст, ки чаро миллати мо зуд зери таъсир меравад. Як ҳолат миоли беморӣ ба ҳама мегузарад ва кам касе масуният (иммунитет) аз чунин ҳолатҳо дорад. Ин ҳодиса ҳамон овозаи заминларзаи мохи гузаштаро ба хотир меорад, ки ҳатто мутахассисони зилзиласанҷ ҳам аз дигарон қафо намонем гуфта, ба кӯча баромаданд. Нафареро медонам, ки паспорти яке аз ин кишварҳоро ҳам дорад (шояд ҳар дуро дошта бошад), вале аз ҳама бештар асабонӣ буду бонги хатар мезад. Хуб, камтар дуди дилро баровардем, акнун оромона, хунсардона ва бо шинохти дуруст фикри ояндаро бояд кард.

КРЕМЛ ҲАНӮЗ ҲАМ «ҚИБЛАИ УМЕД» АСТ

— Фикр намекунед, ки агар не вокуниш зарур буд ва не сару садо, агар билохира роҳамон боз ҳам сӯи Кремл бошад?

— Вокуниш зарур буд, вале вокуниши ором ва ҳисобӣ. Хоҳем ё не, боз ба тарафи Кремл меравем, чун таҷриба ва равиши гуфтугу бо дигаронро камтар дорем. Омилҳои дигаре, мисли муҳоҷират ва пойгоҳҳои низомӣ хаст, ки робитаҳои моро бо Русия ногузир гардонидааст.

ВАЗОРАТИ ХОРИҶА ОСЕМАСАР ШУД

— Ва дар робита ба ин мавзӯъ то ҳамин субҳи 3 феврал аз Вазорати хориҷа мегуфтанд, ки Президенти Тоҷикистон, ҷиҳати бӯҳрони барқие, ки дар кишвар ҳаст, аз сафар ба Маскав худдорӣ кардааст ва дар асл сарвари давлати мо як навъ вокуниши хешро ба рафтори Каримов ва Медведев изҳор кард. Вале баъдтар маълум шуд, ки Эмомалӣ Раҳмон рафтан ба Маскавро зарур шумурдааст. Ба андешаи Шумо рафтани Президент хуб шуд ё нарафтанаш ба Маскав беҳтар мебуд?

— Ҳикмате аст (баъзеҳо ҳадисаш гӯянд), ки «Хайрун фи мо вақаъа». Некӣ дар ҳамон амрест, ки анҷом шуд. Пас, биёед сафари анҷомшударо тасмими нек қаламдод кунем ва ба он хушбин бошем. Албатта, саросемагӣ дар эълонҳо хуб нест, вале омили башариро набояд фаромӯш кард ва дар Вазорати корҳои хориҷиии мо ҳам инсонҳои одӣ кор мекунанд ва он асабонияти умумӣ онҳоро ҳам канор нагузошта буд.

ФАРҚИ МИЛЛАТ АЗ «ФРОНТИ ХАЛҚӢ» АЗ ЗАМИН ТО ОСМОН АСТ

–Хуб, ҳар чи ҳам ҳаст Эмомалӣ Раҳмон ба Маскав рафт ва аз нишасти сарони кишварҳои узви созмони Уруосиё ва Созмони амнияти дастаҷамъӣ (ОДКБ) чиро метавон интизор дошт? Аз ширкат дар ин нишастҳо ҷониби Тоҷикистонро ягон бурде ҳаст ё не?

— Болотарин интизорӣ аз ин нишаст он аст, ки ин нишаст вазъро ба ҳолати аввалааш, яъне, статус-кво, баргардонад, Агар бурд набошад, бохт ҳам аз ин сафар нахоҳем дошт. Бовар дорам, ки ҳайати мо як рафтори усулии тактикӣ ва чанд равиши эҳтиётиро барои истифода тарҳрезй кардааст ва дар ҳолатҳои зарурӣ аз онҳо истифода менамояд. Агар чунин набошад, дар аввалин бархурд боз ҳамон ҳолати асабоният ва эҳсосотӣ бармегардад.

Дипломатияи тоҷик дар ин нишаст бояд қудрати худро ба намоиш гузорад. Қудрате, ки мабнӣ бар худшиносӣ, сарбаландӣ, итминон ба худ ва шинохти воқеъии вазъ мебошад. Ду масъала бояд билохира равшан гардад, агар дар ин нишаст набошад ҳам, дар наздиктарин фурсат. Яке, мавқеъи аслӣ ва ниҳоии Маскав нисбати масоили обу проектҳои гидроэнергетикӣ мебошад. Дуввумй, Тоҷикистон бояд ошкор фаҳмонад, ки байни «кӯмакҳои беғаразонае», ки ба Фронти Халқӣ солҳои ҷанги шаҳрвандӣ карда шуд ва ин миллат фарқ аз замин то осмон аст.

Набояд моро то рӯзи қиёмат зери бори миннати хеш бигиранд ва муносибаташон ба давлату миллати мо аз ҳамин зовия бошад. Шояд касе аз дахолатҳои онвақтаи ҳамсоякишварҳо истифода карда бошад, вале барои банда ва қисми зиёди ин миллат он дахолатҳо ҷуз харобиву хориву зиллат чизи дигаре нест. Ҳар ки он ҳодисаҳоро чи хел баҳо медиҳад, кори шахсиаш аст, вале кӯмакрасонҳо бояд ҳисобашонро бо Фронти халқи кунанд, на бо давлату миллати тоҷик. Медонам, ки ин масъала бештар ҷанбаи равонӣ дорад, аз оне, ки сиёсиву ҳукуқи дошта бошад, вале ба дарозо кашонидани он ба нафъи миллат нест.

РУСИЯ НА БО ДУШАНБЕСТ, НА БО ТОШКАНД

–Ҷаноби Кабирӣ, Шумо бигӯед, ки Русия дар ин ҳама баҳсу кашмокашӣ ва мухолифатҳои миёни Тошканду Душанбе, ки сар задааст, дар масъалаи бунёди ниругоҳҳои барқи обй дар канори кӣ хоҳад буд? Масъалаи бунёди ниругоҳи «Роғун» чӣ мешавад?

— Русия чун ҳар кишвари қудратманди дигар дар канори манфиатҳои худ хоҳад буд, на бо Душанбе ва на бо Тошканд.

ДИГАР «ПАДАРХОНД»-У «БАРОДАРХОНД НАҶӮЕД

–Оянда ҳам метавон ба Русия умед баст ва онро ҳамчун шарики стротегӣ донист, ё беҳтараш худро ба канори зӯре дигар бизанем?

— Умед танҳо ба худ ва миллати худ бояд баст. Аз қафои зӯрҳо рафтан оқибаташ ҳамин аст, чун зӯр мехоҳад, ки доим аз ӯ пайравӣ намоӣ. Барои кишваре мисли Тоҷикистон хатарнок аст, ки бо кишвари алоҳидае ҳама самтҳои фаъолияти худро пайваст намояд, чуноне ки то имрӯз ин таҷрибаро доштем. Беҳтараш бо маҷмӯъи кишварҳо ҳамкорӣ кард, мисли Иттиҳоди Урупо ва Созмони конфронси Исломӣ, ки ягон кишвар ба танҳоӣ натавонад хостаҳои худро таҳмил намояд.

Аз ҳама муҳимаш, худро бояд қавӣ кард, то дигарон хоҳиши робита кардан бр ую пайдо намоянд. Шояд акнун элитаи ҳоким фаҳмида бошад, ки ягона шарики стратегиаш Худову миллаташ асту ҳамин мардуме, ки бо вуҷуди ҳама нодориҳо боз омода ҳаст, ки манфиатҳои давлативу миллиро бо қадри фаҳмишу тавонаш дифоъ кунад.

ШАРИКИ СТРАТЕГИИ МО БОЯД МИЛЛАТАМОН БОШАД

— Акнун ба миллат такя бояд карду ниёзҳои онро баровард ва ҳуқуқашро таъмин намуд, то дар лаҳзаи зарурӣ бо дили орому хотири ҷамъ ва бе асабоният пастиву баландиҳои сиёсатҳои бузургро гузашт. Барои он, ки манфиатҳоро дифоъ карда тавонем, бояд кавӣ буд, барои он ки қавӣ шавем, бояд илм омӯхт ва маърифатро баланд бардошт. Потенсиали миллиро бояд аз баҳсҳои беҳуда, мисли диниву дунявӣ, ҳиҷобу галстук ва ғайра ба тарафи созишу созандагӣ ва рушду имондорӣ равона кард.

Бо таассуф мегӯям, ки на ҳама домуллоҳои мо ба дараҷаи сарвазири галстукдори Туркия сӯзиши исломиву номуси миллӣ доранд ва на ҳама галстукдорони мо илму маърифат ва огоҳии охундҳои Иронро. Миллатро аз зоҳирпарастии хушки бе рӯҳ ва бемағз бояд берун кашид. Аз як-дигар душман тарошидану якдигарро нописандӣ кардан оқибаташ хору зиллати дигарон гаштан аст. Сиёсати дохилиро куллан бояд иваз кард ва касонеро бояд сари кор овард, ки миллат ба онҳо эътимод дорад.

Эътимоди миллатро танҳо ва танҳо бо роҳи интихоботи озоду демократӣ метавон дарёфт ва интихоботе, ки як сол баъд анҷом мешавад, метавонад имтиҳоне бошад, ки оё мо воқеан мехоҳем як миллати қави ва мустақил бошем ё ин шамол гузашт боз ба ҳолати аввала бармегардем. Миллати мустақил аз шаҳрванди мустақил, Президенти мустақил ва Парламенти мустақил иборат аст, агар инҳоро надорем, ҳеҷ гоҳ аз ин ҳолат берун нахоҳем шуд. Вале метарсам, ки ҳанӯз ҳам баъзеҳо ба мардуми худ бовар надоранд ва бо рафтору кирдори худ байни ҳукумат ва мардум ҳамеша девор мегузоранд.

МО ГАРАВГОНИ СИЁСАТҲОИ ҒАЛАТИ ЭЛИТАИ ҲОКИМЕМ

— Ва ниҳоят ин ҳама мушкилоти мо аз куҷо сарчашма мегирад? Эмомалӣ Раҳмон аз Маскав бармегардад ва аввалин коре, ки бояд бикунад кадом аст?

— Сарчашмаи ҳамаи мушкилиҳо худи роҳбарияти кишварҳои минтақа мебошанд, на миллатҳо ва мардуми одӣ. Мо ҳама гаравгони сиёсатҳои ғалати элитаи ҳоким дар минтақа шудаем, ки тӯли 17 соли истиқлолияташон танҳо атрофи ҳамойишу ҳамкорӣ сӯҳбат менамоянд, вале коре дар ин самт анҷом нашудааст. Зеро ҳамоӣиш ба нафъи роҳбарияти имрӯзаи ин кишварҳо нест, чун ҳамойиш танҳо маънии озодии савдо ва муомилотро надорад, балки он ба озодии инсонҳо ва андеша оварда мерасонад, ки аз он сахт метарсанд. Урупо то соли 1945 якдигарро мекушт, вале алакай соли 1952 қадамҳои аввали воқеъиро ба сӯйи ҳамойиш монд, ки натиҷааш иттиҳоди имрӯза аст.

Баъди бозгашт ба ватан роҳбарият ҷиддан бояд рӯй ба сӯйи миллат биёрад, на аз тариқи ҷаласаи васеъ ва телевизион, балки бо сӯҳбатҳои зинда ва корҳои амалӣ. Потенсиали ҳамаи миллатро бояд ҷамъ намуд ва аз ин варта худро раҳонид. Воқеан варта аст, чун ҳамаи бӯҳронҳо ва мушкилот якбора болои мо омадааст.

Вале, агар гӯянд, ки мо худамон ба танҳоӣ аз мушкилот мебароем ва машварати дигарон танҳо халал мерасонад, мо омода ҳастем, ки боз як соли дигар аз ҳама танқиду назардиҳӣ худдорӣ намоем ва танҳо дуогӯ бошем.

Ахиран, бояд муносибатро бо кишварҳои форсизабон дар сатҳи болотар ва ҷиддитар ба роҳ монд. Ҳамон майлеро, ки то имрӯз ба дигарон намоиш додем, агар нимашро ба сӯйи дигарон медоштем, вазъ шояд ин тавр намебуд.

Дар охир барои миллату кишварам сарбаландиву озода буданро аз Худованд дуо мекунам.

Обамаро аз Тоҷикистон метарсонанд…

usПас аз тасмими Қирғизистон, ки пойгоҳи Амрико дар фурудгоҳи «Манас»-ро бастан мехоҳад, дар Вашингтон кашокаше сар шудааст. Лоббиҳо камар бастаанд, ки аз қувват гирифтани робитаҳои Амрико бо Тоҷикистон ва эҳтимоли ба ин кишвар кӯч додани пойгоҳи рондашуда пешгирӣ кунанд.

Зери унвони «Амнияти миллӣ» веблогнависи бонуфузи амрикоӣ Спенсер Аккерман менависад, бисёр кӯшиш кардааст, аз Вазорати дифоъи Амрико маълумот бигирад, ки пойгоҳи «Манас» ба куҷо интиқол дода мешавад. Вай коршиносони дигари маъруфи Амрико Ҷон Пайк ва Викрам Сингҳро ба ин баҳс кашида, аз номи худаш ва онҳо номуносиб будани Тоҷикистонро барои пойгоҳи ояндаи Амрико дар миён мегузорад. Мегӯяд, Тоҷикистон ягон фурудгоҳи омода надорад ва барои тармим кардану ба сатҳи зарурӣ баровардани фурудгоҳҳои Тоҷикистон сармояи зиёд даркор аст. Инчунин мегӯяд, ки таърихи даҳсолаҳои охири Тоҷикистон нишон додааст, ки ин як кишвари ноором аст ва ба монанди Қирғизистон наметавонад «Сувисси Осиёи Марказӣ» номида шавад. (Ниг. ба The Washington Independent)

Таҳлилгари дигари умури амнияти миллии Амрико — Натан Ҳодҷ тақрибан ба ҳамин мазмун нома зада, ҳукумати Борак Обамаро огоҳ мекунад, ки Тоҷикистон наметавонад шарики боэътимод бошад. Барои ин вай ба ноустувории ҳукумат ва амният дар ин кишвар таъкид менамояд. Ин коршинос, ки мегӯяд, дар соли  2005 аз «Манас» дидан кардааст, пардапӯшона пешниҳод мекунад, ки Обама барои дар минтақа нигоҳ доштани пойгоҳи муҳими ҳарбӣ бояд дили президенти Узбакистон Ислом Каримовро ёбад. Ин «мушовирон» фурудгоҳи Хонободро дар Қаршии Узбакистон ҳам он вақт ва ҳам ҳоло беҳтарин иншооти кӯмак ба нерӯҳои байнулмилалӣ дар Афғонистон мешуморанд.

Пурсиш ин аст, ки ҳанӯз на Вашингтон ва на Душанбе дар бораи ҳатто эҳтимоли кӯчондани пойгоҳи «Манас» ба Тоҷикистон камтарин сухне нагуфта, чаро мушовирони ҳукумати Амрико мехоҳанд, аз ҳама гуна наздикии Вашингтону Душанбе пешгирӣ кунанд? Оё дар ҳақиқат умеде ҳаст, ки Амрико метавонад ба Узбакистон баргардад?

Пайти муносиби мо оё истифода хоҳад шуд?

1moscРусия охирин имкониятҳояшро ба кор андохтааст, ки як паймони низомии зидди НАТО ва Амрико ташкил кунад. Барои ин ба чапу рост пули калон ваъда мекунад, аммо ин чӣ иттиҳоде хоҳад шуд, ки Беларус — наздиктари шарики Маскав аз як сӯ ба чунин созишнома имзо мегузорад ва аз сӯи дигар ҳанӯз ранги имзои Лукашенко нахушкида, эълом медорад, ки аслиҳа ва техникаи ҷангии русиро бо аслиҳа ва техникаи ҳарбии Укроин ва Исроил иваз хоҳад кард.

Ислом Каримов ва Нурсултон Назарбоев ба созишномаи ташкили артиши муштарак бо Русия бо дили нохоҳам имзо мекунанд ва сарвари Узбакистон мегуяд, вай дар ин бобат «ақидаи хос» дорад. Аз эҳтимол дур нест, ба зудӣ ин ақида баён хоҳад гашт. Танҳо сарвари Арманистон Серж Саргисён бо тиҷоратдӯстии хоси арманиҳо беқарорӣ ва рӯҳбаландӣ нишон медиҳад. Озарбойҷон маънидорона сукут меварзад ва маълум аст, ки Русияи насронӣ ҳимояташро аз Арманистони насронӣ дар муқобили Озарбойҷони мусулмон ошкоро нишон додааст.

Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аксаран сарбазер аст ва маълум нест, дар мулоқоти як ба як бо президенти Русия Дмитрий Медведев чӣ гуфтаву чӣ шунидааст. Ягона кишваре, ки Русия ба он аз миллиону миллиардҳояш чизе ваъда надод, Тоҷикистон буд.

Раҳбари Қирғизистон Қурбонбек Боқиев гуфт, барои он ки сарбозони амрикоиҳо як шаҳрвандаш бо номи Ивановро куштаанд ва пули иҷораро зиёд карданй нестанд, базаи ҳарбии Амрикоро аз кишвараш берун мекунад. Агар каси дигар президенти Тоҷикистон мебуд, ақаллан аз дилаш мегузаронд, ки русҳо садҳо (шояд ҳазорҳо) тоҷикро дар ин чанд соли охир куштанд ва ахиран як тоҷикро сар буриданд ва ҳам барои иҷораи замини тоҷикон барои базаи ҳарбии худ 10 доллар медиҳанд, чаро вай онҳоро берун накунад? Наход ҷони як руси Қирғизистон азиз будаву ҷони тоҷик не?

Хархашаи ахири дипломатик фурсати хубе буд, ки Раҳмон дари Русияро дигар накушояд ва комилан рӯй ба Амрико оварад. Ман агар дар ҷои ӯ мебудам, ин корро мекардам, онгуна ки Узбакистон карда буд. Ман худро ба Амрико месупурдам, зеро барда бошӣ бояд бардаи соҳиби қавӣ бошӣ. Ин бӯҳрон боз 3 то 5 соли дигар давом мекунад ва худо медонад, Русия ба чӣ ҳоли зор меафтад. Таппу талош ва доду фарёди он на аз зӯрияш, балки аз заъфаш аст. Гови бешир овози баланд дорад. Дигар қимати нафт ба осмон дакка нахоҳад зад. Аммо Амрико ба зудӣ аз бӯҳрон хоҳад баромад. Пештар аз ҳама давлатҳои дигар.

Ман пойгоҳи аз Қирғизистон рондашудаи Амрикоро дар Тоҷикистон ҷой медодам, вале ҳампаймонии истротеҷиро бо Амрико бастаи ду шарт мекардам. Якум, дар тамоми сиёсати он дар Афғонистон ва Эрон бояд бо ман машварат шавад. Мо се кишвари ҳамзабон ва ҳамтақдирем ва дарду мушкилоти ҳамдигарро беҳтар аз дигарон медонем. Дуввум, сармоягузорӣ ба иқтисодиёти Тоҷикистон. Пешрафтеро дар Тоҷикистон, ки аз хурдатрин аёлати Амрико (шояд Вермонт) ҳам камтар аҳолӣ дорад, аёлати Калифорниё 500 баробари Русия таъмин карда метавонад. Агар русҳо 2 миллиард ваъда кардаву чизе надоданд, Амрико метавонад, дар ин ҳолате ки ба мо ниёз пайдо мекунад ва Афғонистонро аз авлавиятҳои сиёсати худ қарор додааст, 100 миллиард мадад кунад. Ҳатто дар ҳамин ҳоле ки гирифтори бӯҳрони шадид аст.

Намефаҳмам, чаро агар Русия ва русҳои қудратталаб, аммо аблаҳ Амрикоро бад мебинанд, мо тоҷикон ҳам бояд Амрико ва амрикоиҳоро бад бинем? Ҳоло дар он ҷо садҳо ҳамватани мо кору зиндагӣ мекунад, аммо чанд нафари онҳоро амрикоиҳо куштанд ё сар буриданд? Ҳарчанд ҳукумати мо Русияро наздиктарин дӯсти худ мешуморад, ин қадар сол зиёдтарин кӯмакро ба мо амрикоиҳо кардаанд. Чаро намакношиносӣ мекунем? Магар аз тарс не?

Кадом касе ки дар мақоми раисиҷумҳури Тоҷикистон ин корро мекунад, дар 10 сол ҳамаи мушкилоти кишварро ҳал хоҳад кард ва абадан дар таърихи миллат хоҳад монд. Дар ин 10 сол мо метавонем, ба Афғонистон ва Эрон низ мадади сиёсии худро аз тариқи наздикиямон бо Амрико бирасонем ва дар симои онҳо низ дӯстону ҳампаймонҳои қавӣ пайдо кунем. Бигзор он гоҳ рус ё узбак ба мо садо баланд кунад!

Агар дар кишвар хираде пайдо нашавад ва ин корро ҳоло накунад, дигар таърих ба мо шансе нахоҳад дод ва агар ин фурсати муносиб гузарад, мо барои Амрико нозарур ва садумдараҷа боқӣ хоҳем монд.

Эмомалӣ Раҳмон ба сӯи Маскав «бозмегардад»

Ба хабари Фергана.ру раисиҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонро ба меҳмонхонаи «Президент-отел»-и Маскав роҳ надодаанд ва гуфтаанд, барояш ҷой фармоиш нашудааст. Раҳмон ва ҳамроҳонаш маҷбур шудаанд, ба кофтукови меҳмонхонаҳои Маскав раванд. Шояд русҳо инро як навъ фишори равонӣ номанд, аммо кор аз кор гузашта, ин дигар тавҳин ба як миллат аст. Раҳмони мо бад аст ё нек, раҳбари як давлати мустақил аст ва намебоист, ҳатто соҳибонаш бо ӯ чунин рафтор кунанд!

Аз 57 нафаре, ки дар раъйгирии «Андеша» ширкат карданд, лағви сафари президент Раҳмон ба Маскавро чунин шарҳ доданд:

  • 44% (25 овоз) — як амали муваққати сиёсӣ
  • 23% (13 овоз) — ноумедӣ ва омодагӣ ба истеъфо
  • 18% (10 овоз) — оғози иттиҳод бо Амрико ва Ғарб
  • 16% (9 овоз) — эълони қатъи коршарикӣ бо Русия

Ҳоло назарсанҷии мо тамом нашуда, Раҳмон аз раъйи худ гашт ва маҷбур шуд ба Маскав сафар кунад.  Пас 44 дарсади раъйдодагон хеле зиракона фаҳмидаанд, ки ин амали ЭШР танҳо нишон додани як қаҳри сабук буд.

Ба ҳар ҳол дар 16 сол аввалин бор раҳбари Тоҷикистон нишон дод, ки ба ғайр аз таъзим ба Маскав гарданшахӣ ҳам карда метавонад. Барои касе ки то ҳоло ба ҳамаи талабҳои Русия тан додааст, на танҳо тан, балки дувумин маркази тарассути кайҳонии «Окно» дар ҷаҳонро низ, ҳатто ҳамин як «не»-и хеле кӯтоҳ ҳам осон набуд.

Маскав ӯро «қаҳргардон» накард. Хабарҳое ки гӯё зорааш кардаанд, ба Маскав биёяд, дурӯғи маҳзанд. Намояндаи Вазорати умури хориҷии Русия ба нашрияи «Известия» гуфт, «ему же будет хуже за эту инфантилность директора совхоза.» Ба ҳамин лаҳн бо ӯ гап задаанд. Ба ин нигоҳ накарда Раҳмон боз ба Русия бовар дорад ва ру ба дигарон оварданй нест. Агар барномаи мушаххасе медошт, аз гапи худ намегашт.

Раҳмон аз Маскаве, ки бо ин қадар ваъдаҳои пуч Тоҷикистонро дар банд нигоҳ дошт, дур шуданй нест. Ин барои Тоҷикистон чӣ пайомад хоҳад дошт?