Ба ин акс матни муносиб пайдо кунед

Яке аз хонандагони «Андеша» ин аксро ба мо фиристод ва онро мулокоти охирини Эмомалй Рахмон бо Додочони Атовулло унвон кардааст. Вале дар акс чанд симои дигар низ ба чашм мерасанд. Ба монанди шахрдори Душанбе: Мамамдсайид Убайдуллоев ва «серый кардиналь» Талбак Назарович Назаров, ки мегуянд, холо хам ЧО бо дастуру маслихатхои у кор мекунад ва пири хукумати Точикистон ягон дафъа дар бораи ба кучо рафтани пулхои Фонди президентии хайрия хисобот надодааст. Ба хар хол шумо ба ин акс чй матн илова карда метавонед? Бехтарин матн чоизаи олй хохад гирифт ва номи голиб дар хамин чо эълон хохад шуд.

Advertisements

Қонун барои элита

Рӯзбеҳи ДОДБЕҲ «Нигох» №35 19.11.09.

Қонун «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» мардумӣ набуда, аз манфиатҳои ин мардум пуштибонӣ карда наметавонад, зеро он «Қонун барои элита»-ҳост, барои элитаи сарукалобааш гуми тоҷик.

Қонуни демократй

Чанде пештар Қонуни 22-юми июли соли 1989, таҳти рақами 15, ки Совети Олии РСС Тоҷикистон қабул намуда буд, аз эътибор соқит дониста шуд ва Қонуни нави забон, ки бояд кайҳо рӯи кор меомад, бо номи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» интишор гашт ва мавриди амал карор гирифт.

Аз нигоҳи худи Қонун, он «вазъи ҳуқуқии забони давлатиро муайян ва истифодаи онро танзим мекунад», Дар баробари ин, дар боби 1-ум, сархати 2-юм омадааст: «Қонуни мазкур истифодаи забонҳоро дар муносибатҳои шахсӣ танзим намекунад», ки ин, аллакай, ба дарди ҳамагон, махсусан, ба дарди оне, ки парвардаи миллати таҳҷои асту ин замину обу ҳаворо дӯст медорад ва худро фарзанди ин халқи тӯли садсолаҳо азияткашида медонад, намехӯрад. Чунки Қонун иҷозат медиҳад, ки дар кӯчаву паскӯча, бозору мағоза, ҷойҳои ҷамъиятӣ, чӣ тавре ки хоҳед ва бо кадом забоне, ки хоҳед, сӯҳбат кунед.

Шаклан Қонуни мазкур демократӣ аст, аммо ба назари банда, барои рушди забони миллӣ монеа ба вуҷуд меорад, тавре ки қаблан буд, яъне мақоми забон ҳамон хел боқӣ хоҳадмонд.

Дар моддаи 3- юм, дар сархати аввал чунин омадааст: «Забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон -забонитоҷикӣ аст». Маъмулан, дар ин бора зиёд гуфтанду зиёд навиштаанд, ки чунин забон, яъне забони тоҷикӣ вуҷуд надошт ва онро забони форсӣ мегуфтаанд, аниқтараш, гуфтаанд ва ман метавонам садҳо мисол орам, ки ифодагари андешаи форсӣ будани ин забон бошад, аммо чун доманаи баҳс ба дарозо мекашад, аз гуфтани ин нукот худдорй менамоям.

«Забони тоҷикӣ» дар ҳеҷ куҷо нест

Аммо ин нуктаро хотирнишон сохтан бамаврид аст, ки дар ҳолати аз адабиёту ториху фарҳангу улуми гуногуни муштаракамон бо эрониён ва тоҷикони Афғонистони фарогири асрҳои V-II-и пеш аз милоди Масеҳ, манзурам, фарханги форсии бостон, фарҳанги форсии миёна, фарҳанги паҳлавӣ ва фарҳанги вуруди ислом ба ин сарзамин, то давраи Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ ва, ҳатто, то асри XVIII даст бикашем ва ба домони замони Аҳмадм Дониш, Мирзо Сироҷ, Шоҳин, Ҳайрату пасомадаҳо (то аввали садаи 20) даст бизанем, ҳам дар ҳеҷ ҷое ба ибораи «забони тоҷикӣ» во нахоҳем хӯрд.

Аммо ин забон бо номи забони форсии Мовароуннаҳр, забони форсии бухороӣ дар сарчашмаҳо ва гуфтаҳои бузургон, монанди аллома Аҳмад Махдуми Дониш, Мирзо Сироҷи Ҳаким, Шоҳин, Садри Зиё зиёда вомехӯрад. Аҳмади Дониш менависад: «Ӯ бо лисони русӣ ҳарф мезаду ман бо лисони форсӣ, мо ҳамдигарро намефаҳмидем», ин як ҷумлаест аз «Наводир-ул-вақоеъ», ки иқтибос аз сӯҳбат ҳангоми сафари Петербургии аллома байни ӯ ва фойтунрони рус мебошад. Ва аммо халқияти тоҷик буда ва он танҳо ба тоҷикони Варорӯд вобаста набуд ва ҷуғрофиёи хеле васеъ дорад. Оғози он агар Байнаннаҳрайн бошад, поёни он лаби баҳри Хазару сохилҳои Арал, қаторкӯхҳои Олой ва Помир будааст.

Пас, ин гуна забон бо номи тоҷикӣ ҳеҷ гоҳе набудааст ва мо хоҳем, нахоҳем, ин забони форсии хуросонӣ ва форсии мовароуннаҳрӣ будааст, ки бо он қабл аз мо эҷоди илму адаб шуда, моро ба ҷаҳониён шиносондааст.

Дар ҳеҷ тарҷумаи русӣ, инглисӣ, олмонй, фаронсавӣ шарқшиносе ё тарҷумонеро надидаам, навишта бошанд, ки шеъри Рӯдакӣ, Фирдавсй, Носири Хисрав то Нақибхони Туғрал аз забони тоҷикӣ тарҷума карда шудааст. Дар хама ҷо «перевод с персидского» (тарҷума аз забони форсӣ) навишта шудаааст. Наход, ин бандро вакилони Маҷлиси Оли кабул намуда бошанд? Агар ҳа, пас, ин вакилон аз фарҳанги форсӣ воқеан бехабар ва ё тарбиятдидаи фарҳангу тамаддуни халқи дигаранд?

Забони форсӣ ва СММ

Баъдан, аз рӯзе, ки инқилоби исломӣ дар Эрон ғалаба намуд, баробари баҳисобгирифтани тоҷикони Ҳиндустону Покистон, Чину Тоҷикистон, Афғонистону Ӯзбекистон, Қазоқистону Қирғизистон, Туркманистон, ҳатто, тотҳои Доғистон ва аллониҳои Осетия ва толишҳои Озарбойҷон, донишмандони эронӣ даъво доранд, ки забони форсӣ низ яке аз забонҳои қудратманд буда, он бояд яке аз забонҳои Созмони Миллали Муттаҳид бошад.

Ва ҳоло ман бар он андеша мекунам, ки магар, дар ҳоле ки даъво барои забони муоширату ҷаҳонӣ гардидани забони модарии мо, манзурам, забони форсии варорудӣ, худро ҷудо намудан ва номи базӯрӣ гузоштаи собиқ «хоҷагонамон»-ро фаромӯш нанамудани мо, шикасти ин миллат нест? Ба назарам, ҳамин тур аст.

То ҳанӯз шогирдони В.С. Расторгуева ва дигару дигарҳо будани худро исбот менамоем ва дар мурдобчаи сохтаи онҳо, ки хеле танг ва обаш гандида аст, шино мекунем. Чаро баҳри азими форсиро намебинем ва чарову аз чӣ сабаб худро нодида мегирем?

Дар моддаи 2- юм омадааст: «Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Конситутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфтааст». Кас ба ҳайрат меояд: Қонун қабул мекунем, аммо то имрӯз «Қонуни асосӣ»-ро бо ду ном интишор менамоем ва онро Конситутсия ва дар қавсаин Сарқонун менависем.

Дар ҳоле ки маҳз дар Қонуни забон, ки он бо истифода аз имлои забони мо сохта шудааст, бояд яке аз ин вожаҳо қабул мегашт ва ҳар шаҳрванди Тоҷикистон мефаҳмид, ки «Қонуни асосй»-ашро бо юнонӣ «Конститутсия» номад ва ё бо лафзи ширину равонаш «Сарқонун».

Баъдан, дар моддаи 11, банди 2-юм омадааст: «Чорабиниҳои фарҳангии байналмилалӣ ва байнидавлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забони давлатӣ ва бо забонҳои дигар сурат мегирад». Ин ҷо бояд забонҳои байналмилалӣ: русӣ, инглисӣ, олмонӣ, арабӣ, фаронсавӣ номбар карда мешуд ва ибораи «забонҳои дигар» дар чанд моддаи дигари ин Қонун низ истифода шудааст. Ба назарам, ин мантиқӣ нест, чун забонҳо дар рӯи ҷаҳон хеле зиёданд ва дар Қонун (!) бояд номуайянӣ набошад.

Тазъйиковартарин модда, ба назарам, моддаи 13-ум аст, ки дар банди аввали он омадааст: «Эълону реклама дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забони давлатӣ интишор мешавад», дар банди дуюми ҳамин модда, ки ба асоси банди аввали он хатти батлон мекашад ва маънии банди аввалро батамом гум мекунад ва агар боз ҳам дагалтар гӯем, онро чун тимсоҳ фурӯ мебарад, омадааст: «Эълону рекламаҳо тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба забонҳои дигар низ интишор карда мешаванд». Намедонам, дар кишваре, ки куюми асосии он бо забони тоҷикй, манзурам, ҳамон забони форсии варорудӣ ё мовароуннаҳоӣ гап мезанад, реклама ба забонҳои дигар ба кӣ лозим аст? Ин ҷо, албатта, бояд ба касоне, ки ширкатҳои бузурги рекламадиҳандаро ба бозоргир будани реклама, ба қавле, бо забонҳои дигар, мутақоид сохтаанд, қоил шуд.

Бояд пеши онҳо даст бардошт ва гуфт: «Офаринатон бод!!!». Чӣ тур тавонистед, ки, хатто, ба депутатҳои тоҷик ин фикри ботилро талқин кунед?! Аз он забони давлатӣ чӣ боқӣ мемонад, дар ҳоле ки, ҳатто, молро дар бозор ба забони дигар пешниҳод мекунанд? Ба масал, инро метавон ба харбузафурӯшии ҳамон тоҷик монанд кард, ки дар бозори лекин молашро «асал барин ширин» гӯяд.

Баъдан, андеша чунин аст, ки дар ҳолати амал намудани забонҳои дигар, дар шаҳрҳои бузург ва шаҳрҳои музофотию шаҳракҳо, умуман, тағйироти кироиё нахоҳад шуд ва рекламаҳо, чуноне ки буданд, хамон тавр хоҳанд боқӣ монд. Нуктаи дигар он аст, ки худи вожаи «реклама»-ро бояд ба «навидҳои бозоргонӣ» ё «пайёмҳои бозоргонй» иваз намоем ва ҳеҷ ҳоҷат ба вожаи ғайрро истифода бурдан нест, чун дар таркиби забони мо ибораи ин маъниро медода вуҷуд дорад.

Моҷарои «у»-и дароз ва «у»-и кӯтоҳ

Мо доир ба «у»-и дарозу «у»-и кӯтоҳ ва «у»-и мобайн ҷанг мекунем, ҳамдигарамонро носазо, саҳфаҳои рӯзномаамонро аз дашноми ҳамдигар пур мекунем, ба рӯи якдигар туф мекунем, аммо дар паҳлӯямон ба забони мо ба воситаи ҳаммиллати миллатгумнамудаи мо фишор меоранд ва вожаю ибораҳои нодаркорро ба сари мо бор мекунанд, ки аз туркию ӯзбекӣ, русию яҳудй ва дигару дигарҳо иборат аст ва ин кор низ аз ҷониби нафароне рӯй медиҳад, ки аз фарҳангу тамаддуни ҳазору чандсолаи мо бехабаранд, хомӯшем.

Чун имрӯз дар кӯчаҳои пойтахт қадам мезанӣ, гумон мекунӣ, ки дар Туркиё, Ӯзбекистон, Русия ва Инглистон гаштай. Баъдан, аз но фаҳмию беақлии мутахассисони рекламадиҳанда ва рекламақабулкунанда низ, ки ҳеҷ сареву сарваре надоранд, рекламаҳое «зеб»-и шаҳри мо гаштаанд, ба забони мо, ки ба назари «чиновник»-ҳои мо, аз афти кор, «камбағалу қашшоқ» менамояд, рекламаҳои ғайритоҷикие, монанди Метро, Москвичка, Русия, Ойдин, Истамбул, Абрикол, Арбат ва ғайра ворид гашта, забонамонро «ғанӣ» гардонидаанд.

Пас аз чанде гумон мекунам, мегӯем, ки ин вожаҳо хоси забони модарии моянд ва бояд бошанд, чунки онҳо халқй гаштаанд.

Аҷибии кор дар он аст, ки вожаи «работ», ки аслаш арабӣ аст, ба воситаи тоҷикон ва эрониёни савдогар ба Маскав рафта, номи маҳаллии «Арбат»-ро гирифтааст, яъне вожаи русӣ гаштааст. Ин вожаи ба воситаи савдогари тоҷик ба ин кишвар рафта баъди гузаштани асрҳо ба сарзамини мо баргашт ва мо худро донандаи хуби забони русӣ мехонему бе ин забон худро тасаввур карда наметавонем. Бехабар гирифтани Фарҳанги русии оқоёни Дал ва Ожегов, ки ба забони чиновникҳои мо «Толковий словар» аст, онро «Арбат» гуфтем ва мағозаю тарабхонаамонро дар роҳи Ҳисор-Душанбе чунин ном гузоштем.

Ман бо боварй гуфта метавонам, ки то ин дам ба маънии ин вожа на нафаре, ки дар шаҳрдории мо дар идораи номгузорӣ кор мекунад сарфаҳм мерафту на соҳиби он, вагарна ҳамон вожаи маъмулии работро, ки тоҷикӣ шудааст, мегузошту ҷони ҳама халос мешуд. На мо менавиштему на шумо механдидед.

Дар ҳолати донистани маънии вожа, пас, ин таҳқири соҳибзабон ва кулли миллат аст, на бешуна кам. Рекламаҳои телефонҳои мобилй, ки дар кулли Ҷумҳурии Тоҷикистон ба назар мерасанду ба воситаи ВАО бозгӯ мешаванд, ба забони ғайритоҷикй буда, дар дуртарин нуқоти ҷумҳурии соҳибистиқлол ба назар мерасанд. Ҳатто, агар ба муассисаҳои мазкур занг зада, ба забони давлатӣ чизеро пурсед, беистиҳола, ба шумо бо забонҳои ғайр ҷавоб медиҳанд ва агар шумо, ба қавле, дурусттар талаб намоед, гӯширо мегузоранд. Сабабаш ҳамоно банди дуюми ҳамин Қонун аст. Ҳамин гуна рафторро дар кулли мағозаҳои бузурги пойтахту шаҳри Хуҷанд низ дидан мумкин аст.

Марҳамат ба мағозаҳои «Волна», «Техносила» ва ғайра, ки, ҳатто, аз номи тоҷикй гузоштан соҳибони он шарм доштаанд. Бори дигар хотиррасон менамоям, ки сабаби ҳамаи ин ҳамоно банди дуюми Қонуни мазкур аст, ки дар собиқ Қонуни забон бо номи «забони русӣ – забони муоширати байни миллатҳо» дониста шуда буд ва бо тағйироти камубеш дилрабо ва чашмрас ба мардум пешкаш гаштааст.

Пас ин ҷойи Қонуни номбурда ва чанд ҷойи дигари он, ки ибораи «забонҳои дигар» омадааст, ҳамоно забони русй аст. Мавқеи он аззабони ба ном давлати шудаи мо, баландтар аст. Шояд, як сабаби аз вожаи «форсӣ» рӯй гардонидани депутатҳои халқӣ, ки ба халқй буданашон, маъзур доред, ҳеҷ бовар надорам ҳамин нукта бошад. Баъдан, нуктаи дигареро бояд гуфт, ки аксари кулли ин «шоҳмардони халқй» фарзандон ва набераву абераи худро дар мактабҳои русиву туркӣ ва инглисй ба таҳсил додаанд ва ё дар хонаҳояшон устодони махсусе ин забонҳоро ба пайвандонашон меомӯзанд.

Аз ин рӯ, ин Қонун – Қонуни халқӣ не, балки «Қонун барои алита» аст. Ва ахиран, бегоҳии 22-юми октябри соли 2009 бо Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Русия Дмитрий Медведев пресс-конфронс баргузор шуду онро аз тамоми шабакаҳои Русияву Тоҷикистон намоиш доданд. Нашрияҳои воҳимачии русӣ, ки қаблан мегуфтанд: «Эмомали Рахмон выдворяет русский язык» (Эмомалӣ Раҳмон забони русиро меронад) навиштанд: «Медведев вернул русский язык Таджикистану» (Медведев забони русиро ба Тоҷикистон баргардонд).

Ба назарам, ин бори дигар исбот кард, ки қабули Қонуне бо номи «Дар бораи забони давлатии Тоҷикистон» фиреби назар буд ва то ҳанӯз мо ҳисоботдихандае дар назди «бародари бузург» хастем ва боз кӣ медонад, ки то кай хоҳем буд? Чӣ гуфтед, нухбагон, э, мебахшед, элитаҳо?

Номи кишвар иваз мешавад

Аҷаб мардуме дорем! Ба овозаҳои заминларза бовар карда, шаби яхи зимистонро дар кӯча рӯз мекунанд, аммо ба ваъдаи он ки барқ акнун пас аз корро сар кардани «Сангтӯда-1» фаровон мешаваду дигар светкушй ба амал намеояд бовар намекунанд.

Ана барои хамин нобоварии онхо субхи 9 ноябр як санчишча гузаронда шуд. Максад ин буд, ки ба ваъдахои «Барки точик» бовар кунанд. Агар бовар накунанд, боз се соати дигар ягон рузро барк катъ мешавад.

Локин хадафи асосй як чиз буд, ки нихоят ба иваз кардани номи кишвар ризоият диханд. Ин як навъ рефрендум буд. Оё мехохед, кишварро Торикистон ном гузорем? Факат як харф дигар мешавад ва бокй хама чиз ба чои худ мемонад.

То хамин хел накунем, созмонхои байнулмилалй пул намедиханд ва туркманхо хам дилашон а холи мо сухта бароямон барк намефиристанд.

Шармандагй? Не, максади мо шармандагй нест. Дигар чои шармандагй намондааст.

 

Кадом вазорат бештар дуздидааст?

Хумайрои БАХТИЁР

Аз тарафи идораҳои давлатӣ дар 9 моҳ 10 милллион дуздида шудааст

Бори аввал Вазорати молияи Тоҷикистон дуздии маблағ аз чониби идораҳои давлатиро эълон намуд. Тибки маълумоти Вазири молияи Точикистон Сафаралӣ Наҷмиддинов, масъулини 8 корхонаи давлатӣ барои ғайримақсаднок истифода бурдани маблағхои буҷаи давлат бояд назди макомот ҷавоб гӯянд. Вазири молия гуфт, ки барои дақиқ кардани омор феълан комиссияи махсус тафтишот мегузаронад.

Давоми 9 моҳи соли равон масъулини Вазорати молияи Точикистон дуздӣ ва аз худкунии маблағро дар 8 идораи давлатӣ дар ҳаҷми зиёда аз 10 млн сомонӣ ошкор кардаанд. Ба гуфтаи Сафаралӣ Наҷмиддинов буҷаи кишвар бештар дар бахшҳои иҷтимоӣ, маорифу тандурустӣ аз худ шудааст.

Ин нуктаро Сафаралӣ Наҷмиддинов рӯзи 23-юми октябр зимни баргузории нишасти матбуотии Вазорати молия зикр намуда гуфт, ки шурӯъ аз моҳи январ Корхонаи воҳиди давлатии «Мубориза бар зидди малах» 1 млн. 582 хазор сомонӣ. Вазорати мелиоратсия ва захоири об 253 ҳазор сомонӣ ва Агентии давлатии хифзи иҷтимоии аҳолӣ аз 4 млн сомонӣ, ки ҳамчун кӯмакпулӣ барои афроди беҷойи кор пешбинӣ шуда буд. 687 ҳазор сомониашро аз худ кардааст.

Ҳамзамон масуълини Вазорати нақлиёт ва комуникатсия барои 4 млн сомонӣ ва Вазорати энергетика ва саноати кишварро зарур аст, то дар мавриди гум шудани 6 млн сомонӣ назди мақомот ҷавоб гӯянд. Ҳарчанд ҳаҷми буҷаи давлатӣ кам аст, аммо агар ин маблағҳо самаранок истифода шаванд, пас имконияти бароварда сохтани баъзе аз ниёзҳои мардум вуҷуд дорад. Вазири молияи Тоҷикистон бо изҳори таасуф гуфт, ки иллати аслии норасои ва нодории кишвар низ маҳз дар дуздидии маблағҳои давлатӣ аз ҷониби вазорату идораҳо мебошад.

Бояд гуфт, дар феҳрасти «сиёҳи» омода кардаи Вазорати молия ҳамчунин Агентии захираҳои геодезии Тоҷикистон бо дуздии 300 ҳазор сомонӣ, Геологияи тоҷик 308 ҳазор сомонӣ ва департаменти Хоҷагию манзилии комуналӣ бо ҷурми аз худ кардани 8 ҳазор сомонӣ шомил шудаанд. Сафаралӣ Наҷмиддинов гуфт, ки фаъолияти ғайриқонунии 8 ниҳоди давлатӣ танҳо аз ҷониби масъулини Вазорати молияи Тоҷикистон ошкор шуда, эҳтимол сафи чунин идораҳо дучанд бошад. Феълан комиссияи махсус барои дақиқ кардани ин маълумот дар корхонаҳои зикршуда, санҷиш мегузаронад.

Маврид ба зикр аст, ки чанде қабл раҳбари Агентии мубориза бо коррупсияи назди президенти Тоҷикистон Фаттоҳ Саидов низ аз афзоиши сатҳи фасод миёни мансабдорон ва раҳбарони мақомоти баландпоияи кишвар изҳори нигаронӣ кард. Номбурда, гуфт, ки давоми 9 моҳи соли равон масъулин дар тамоми сохторҳои давлати 892 тафтишоту санҷиш гузаронида, ба маблағи 55,9 млн. сомонӣ зарари молиявиро ошкор кардаанд. Фаттоҳ Саидов омили аслии дуздии маблағи буҷаи давлатиро дар бемасъулиятии бархе аз раҳбарони сохторҳои қудратӣ мебинад.

Агентии мубориза бо фасоди назди президенти кишвар дар ҳоле аз дуздида шудани 55, 9 млн сомонӣ дар давоми нӯҳ моҳи соли равон мегуяд, ки тибқи ҳисоботи соли 2008 масъулини ин ниҳод дар ҳаҷми 96 млн сомонӣ хисорот молиявиро ошкор карда буданд.

Ҳанӯз моҳи марти соли равон замоне, ки Шерхон Салимзода раҳбарии Агентии мубориза бо фасоди назди президенти Тоҷикистонро бар ӯҳда дошт, зимни ҳисоботи худ дар парлумони Тоҷикистон гуфт, ки давоми соли 2008 масъулин пас аз санҷишхо ба президенти кишвар 47, вазорату идораҳои давлатӣ бошад 63-пешниҳод равон карда, дар натиҷа ҳазору 266 нафарро ба ҷавобгарии интизомӣ кашида, 63 нафари дигар аз вазифа озод шудааст.

Бояд гуфт, ки он замон ин ҳисоботи Шерхон Салимзода миёни вакилон баҳсҳои зиёдеро ба бор овард. Аз ҷумла Шодӣ Шабдолов вакили мардумӣ гуфта буд, ки агар масъулини Агентии мубориза бо коррупсия ба маблағи наздики 96-млн сомонӣ зарари молиявиро дар мақомоти давлатӣ ошкор кардаанд, пас даст доштани танҳо 63 нафар ба авҷи фасод дар сатҳи давлатӣ зери суол меравад. Ва худи ҳамон руз вакили дигар Юсуфҷон Ахмедов барои ҳалли мушкили мазкур пешниҳод намуд, то ҳамасола эъломияи муаяйни харҷу сарфи мансабдорон ва маоши онҳо ба ҷомеа пешниҳод шавад. Ба бовари Юсуфҷон Ахмедов ҳачми даромад ва хароҷоти мансабдорону шахсони воқеъӣ набояд махфӣ бошад.

Дар ҳамин ҳол, таҳлилгари масоили иқтисодӣ Зулфиқори Исмоилиён аз пешниҳоди вакили мардумӣ ҷонибдорӣ намуда гуфт, ки нашри дороии мансабдорон хуб аст ва он метавонад то андозае барои мубориза бо ришвахорӣ дар сатҳи давлатӣ мусоидат намояд.

Аммо номбурда муътакид аст, ки барои додани декларатсияи молу амвол мансабдорони мо зид хоҳанд буд. Зеро, аз замони шӯравӣ дар идеологияи онҳо боқӣ мондааст, ки ҳатман аз вазифаи ба даст овардаашон бояд суди молӣ бубинанд. Ба сифати далели гуфтаҳояш, номбурда аз ҳақ ва хуқуқи мансабдорони тоҷик ба тиҷорат оварда, мегӯяд, ки тибқи қонунгузории кишвар онҳо набояд ба тиҷорат даст зананд, вале дар ҳоли таҳлил муаяйн хоҳад шуд, ки тақрибан тамоми тиҷорати бузурги кишварро мансабдорон ба таври пинҳонӣ соҳиб шудаанд.

Умуман мегӯяд Зулфиқори Исмоилиён, худи фасодкорӣ дар Тоҷикистон дар қиёс бо давлатҳои дигар куллан фарқ мекунад. Агар дар давлатҳои хориҷ танҳо корхона ва ё ширкатҳои бузург барои ба даст овардани тендер ришва диҳанд, пас дар Тоҷикистон барои гирифтани роҳхат ва ё маълумоте шаҳрвандони оддиро лозим аст, то ба ин ё он масъули идораи давлатӣ пора бидиҳанд, ки ин ба мардуми кишвар таъсири бевосита мерасонад. Омили мазкур мушкили-№1-и кишвар мебошад, чун дар натиҷа эътимоди мардумро нисбат ба давлат аз байн мебарад, изҳор дошт Зулфиқори Исмоилиён. Ба бовари вай мубориза бо фасодкорӣ дар сатҳи давлатӣ хеле мушкил бошад ҳам, аммо имконпазир аст.

Масуълини Кумитаи андози Тоҷикистон метавонанд, алайҳи фасодкорӣ дар кишвар муборизаи шадидро ба роҳ монда, натиҷаи хуберо ҳам ба даст оранд. Аммо, кормандони ин ниҳодро зарур аст, ки новобаста аз вазифа ва хешутабориашон корхонаҳои кишварро аз пардохти андоз озод нанамоянд. Зеро, соли сипаригардида парлумони Тоҷикистон бо пешниҳоди имтиёзе 27 корхонаи дохилӣро аз пардохти андоз озод намуд. Зулфиқори Исмоилиён муътакид аст, ки агар ҳамаи корхонаҳои Тоҷикистон андозро сари вақт пардохт намоянд, пас ба буҷаи давлат мабалағи зиёд ворид шуда, эҳтимол меравад мизони фасод ва порахӯрӣ то андозае коҳиш ёбад.

Таҳлилгарон бар ин назаранд, ки коррупсия зери сояи чатре ба вуҷуд меояд, ки он иктисодиёти сиёҳ, ё худ «теневая экономика» унвон дорад. Дар ин робита, қаблан аз ҷониби Маркази таҳлилии «Шарқ» як назарсанҷӣ гузаронида шуд. Пажӯҳиши ин марказ мушаххас кардааст, ки ҳудуди 60-дарсади иқтисодиёти кишвар «иқтисодиёти сиёҳ» мебошад. Ин ҳам дар ҳолест, ки ба иттилои қаблии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон «иқтисодиёти сиёҳ» дар кишвар 25 фисадро ташкил медиҳад.

Мантиқан вазорату идораҳои давлатӣ бояст барои пешбурди вазъи иҷтимоии аҳолй талош намоянд, аммо маълум мегардад, ки бархе аз онҳо бо дуздии худ садди пешрафти кишвар мегарданд. Бо чунин ҳол оё метавон ба ояндаи кишвар умед баст?

Панҷумин хуршед

(ё худ баёни ин ки инсон метавонад ба дасти худ сарнавишти хешро рақам бизанад)

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси аршади фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Камина одат надорам беш аз андоза телевизион тамошо кунам, чун аввалан вақташро надорам ва сониян, мўътақидам чунин одате аслан зиёновар аст. Ба истиснои пайгирии ахбори ҷорӣ дар ҷаҳон, аҳёнан агар филме ибратомез буд, тамошо мекунам. Рамазони соли ҷорӣ дар яке аз шабакаҳои симои Ирон, филме мусалсал ба намоиш гузошта шуд, ки инсофан қобили таҳсин аст. Ҳар касе онро сохта, дасташ дард накунад. Номи ин филм “Панҷумин хуршед” буд. Ҳарчанд поёни хубе (аз назари отифӣ) надошт, вале паёме, ки филмсоз мехост бирасонад, паёми ибратдеҳе буд.

Филмсоз мехост ба воситаи ин филм барои бинанда собит кунад, ки инсон дар рақам задани сарнавишти хеш ва атрофиёнаш, нақши бас муҳимме дорад. Хулосаи филм ин аст, ки боре барои як ҷавоне чунин фурсат муяссар мегардад, ки ба оянда сафар кунад, шоҳиди зиндагии атрофиёнаш дар оянда бошад, бубинад чӣ сарнавиште гиребогирашон шуда. Масалан мебинад хонаводааш (хоҳару модараш) ва яке аз дўстони самимияш ояндаи на чандон хуше доштаанд. Тасмим мегирад баргардад ва коре кунад, ки ояндаи эшон на он чунон шавад, ки шоҳидаш гардид, мехоҳад бо ҷобаҷоии бархе аз асбобе, ки мунҷар ба ин чунин сарнавишти нохуш шудааст, ояндаи эшонро тағйир бидиҳад. Ва муваффақ ҳам мешавад. Хулоса, ду ё се бор аз ин замон ба он замон ва баръакс сафарҳое анҷом дода ва муваффақ мешавад асбоби мунҷар ба сарнавишти муайянеро ҷобаҷо созад. Албатта худаш, ки дар замони оянда ошиқи духтаре мегардад, дар поён асбоб ба гунае ҷобаҷо мешаванд, ки дар ниҳоят маъшуқаи хешро аз даст бидиҳад, ки гуфтам ин филм финоли ғамангез аз назари отифӣ дорад. Бинанда мехост ин ду бо ҳам бирасанд, ки нарасиданд. Ҳоло коре ба ин ҷиҳат надорам.

Он чи мехоҳам арз кунам ин аст, ки гоҳе инсон матлаберо, агар печида бошад, наметавонад аз тариқи гуфтану навиштан ба хонанда бирасонад. Вале як намоишнома (филм ё театр), аз он ҷо ки малмусу маҳсус аст, метавонад ҳамон матлаби печидаро барои бинанда ба хубӣ ва осонӣ бирасонад.

Дар системаи маърифатии ислом, масъалаи “сарнавишт” (қазо ва қадар) ба гунае олӣ ва дақиқ баён гардида, ки дар ҳеҷ як аз системаҳои маърифатии башарӣ назири онро пайдо наметавон кард. Ислом, дар айни ин ки буду шуди ҳар падидае дар ҷаҳони ҳастиро, тибқи қазо ва қадари илоҳӣ медонад, аммо ҳаргиз нақш доштани худи инсон дар тағйиру рақам задани сарнавишташро нодида нагирифтааст. Қуръон дар айни ин ки мегўяд: “Ҳеҷ мусибате дар замин ё дар нуфуси шумо ба шумо намерасад магар он ки қабл аз он ки онро зоҳир кунем, дар китобе сабт шуда ва ин бар Худо осон аст” (Сураи Ҳадид, ояти 22), ва (дар айни замон) мефармояд: “Худо вазъи ҳеҷ мардумеро иваз намекунад магар он ки худи онҳо вазъи нафсонии худро тағйир диҳанд” (Сураи Раъд, ояти 11).

Ба назари баъзе гўи Қуръон ин ҷо таноқуз мегўяд. Яъне ин чи гуна аст, ки Қуръон аз тарафе мегўяд: ҳар чи шуду ҳасту мешавад, тибқи қазо ва қадари илоҳист, вале аз тарафе мегўяд: шумо инсонҳо худ дар тағйири сарнавишти хеш муассиред?

Аммо худи Қуръон ин дуро бо ҳам қобили ҷамъ медонад, на мутаноқиз. Дар ояте мефармояд: “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад), ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад, ва “китоби модар” (асл ва модари ҳамаи китобҳо ва навиштаҳо) фақат назди Ўст” (Сураи Раъд, ояти 39).

Маънои ояти номбурда, бо таваҷҷўҳ ба баёноти гуҳарбори ҳазрати Паёмбар (с) ин аст, ки қазо ва қадар дар мавриди инсонҳо якнавохт нест. Худованди Мутаол дар мавриди инсонҳо, қазо ва қадарҳои мутааддиде гузошта, ки таъйини ҳар кадом, бастагӣ ба ихтиёру интихоби худи инсон дорад. Масалан: касе ба навъе беморӣ мубтало шуда. Агар ин бемор даво бихўрад, шифо хоҳад ёфт, яъне як сарнавишт хоҳад дошт, вале агар даво нахўрад, хоҳад мурд, яъне сарнавишти дигаре пайдо хоҳад кард. Бо хўрдани даво, он сарнавишти шум маҳв хоҳад шуд. (Ин аст маънои “Худованд ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт шудааст), маҳв мекунад (ва аз байн мебарад”).

Дар ривояте омадааст рўзе Паёмбар (с) ҳамроҳи чанд тан аз ёрон нишаста буданд, ки марде аз канорашон рад шуд. Паёмбар (с) рў ба ёрон карда фармуданд: ин шахс дигар барнахоҳад гашт, яъне хоҳад мурд. Чанд соате сипарӣ шуд, ки диданд мард ҳамроҳ бо ҳезуме дар китф солиму тандуруст бармегардад. Ёрон аз он ҷаноб (с) пурсиданд, ки магар нагуфтед ин мард дигар барнамегардад ва хоҳад мурд? Паёмбар (с) аз он мард хостанд, ки биистад. Пурсиданд: имрўз чӣ коре нек анҷом додӣ? Гуфт: ҳангоми хуруҷ аз хона, садақае барои як ниёзманд бахшидам. Аз ў хостанд ҳезумашро бар замин гузорад. Вақте гузошт, диданд море кушанда аз миёни ҳузумҳояш берун омад. Он гоҳ Паёмбар (с) фармуданд: Сарнавишти ин мард дар китоб (номаи аъмоле, ки сарнавишти ҳар одамӣ дар он сабт гардида ва Паёмбар (с) аз он огоҳанд) чунин буд, ки море ўро газида ва ў хоҳад мурд. Аммо аз он ҷо ки ин мард ҳангоми берун омадан аз манзил садақа дод, Худо сарнавишти ўро тағйир намуд. (Ин аст маънои “ва ҳар чиро бихоҳад (ки қаблан сабт нашудааст), сабт мекунад”).

Ин ки маъруф аст “Садақа радди бало мекунад” ҳамин аст, яъне балое туро дар интизор аст (як сарнавишт), вале садақа додани ту боис мегардад ин бало аз сари ту бардошта шавад (як сарнавишти дигар).

Хулоса, баёну тавзеҳи як чунин масъалае печида, гоҳе ба забону навиштор хеле душвор аст ва чи басо инсон аслан наметавонад онро ба хонанда бирасонад. Аммо филме, ки дар ин моҳи муборак дидем, тавониста ҳамин масъалаи печидаро хуб ва некў бифаҳмонад. Он ҳам барои ҳар инсоне, новобаста ба сатҳи дониши вай.

Дасти созандааш дард накунад. Худо дунёву охираташро обод созад!

http://www.kemyaesaadat.com/

Бубинед ва худ хулоса бароред

Forsage

Тоҷикистон пас аз ҳамлаи Русия дар хатар аст!

То ба худ омадани Русия дар ин торнамои сабқат Тоҷикистон хуб пеш мерафт ва ба боло ҳаракат дошт. Ҳоло дар хатар афтод, зеро натавонист, аз думбокунандагон фосилаи зиёд пеш равад.

1chart

Русия дер ҳаракатро сар кард, аммо босуръат боло рафт. Дигарон ҳам муташаккилона ва бераҳмона мубориза мекунанд. Хатари ин вуҷуд дорад, ки Тоҷикистон на танҳо зери ин фишор пеш рафта натавонад, балки аз даҳгонаи пешсаф низ биафтад.

Ёрон, ба Тоҷикистон мадад кунед. Ҳар шаш соат барои он се раъй дихед. Хузури тоҷикро дар Интернет исбот намоед! Махсусан бачаҳои Амрико аслан фаъол нестед! Бисёр аламовар аст, ки бархе аз тоҷикон бар зидди ватани худ раъй додаанд. Бо мақсади поин овардани рақибон ба онҳо раъйи манфӣ надиҳед. Кофист, ки барои ватани азизи худ раъйи мусбат бидиҳем.