Оё дар мазҳаби Имом Аъзам (р) будааст?

Сайидюнуси Истаравшанӣ

Одатан, унвони зиёӣ ва ё рўшанфикр, барои касоне зебанда аст, ки дар ҷомеа таъсиргузор бошанд, на таъсирпазир. Ҳоло, агар касе на танҳо таъсирпазир бошад, балки аз ҷиҳати «Хоҳӣ нашавӣ расво, ҳамранги ҷамоат шав», ба дараҷае хештанро «ҳамранги ҷамоат» сохта бошад, ки дигар худи ҷамоат ҳам, аз ҳамрангии ў шигифтзада шаванд, оё барои чунин касе, унвони зиёӣ додан сазовор аст?

Дар замони шўравӣ, меъёру миқёси арзёбии ашхос, афкору андешаҳои касоне чун Марксу Ленин буд. Яъне агар касе бо он миқёс, одами хуб ташхис дода нашавад, дигар на ин ки «одами хуб» бошад, балки «инсоне бад» дониста мешуд.

Вақте Раиси Ҷумҳур, шиори ориёӣ будану ифтихороти қабл аз исломи Тоҷикистонро сар дод, як дафъа миқёси арзёбӣ пеши зиёиёни «ҳамранг», фақат ҳамон ориёӣ будану аз насли Куруши Кабир будан, ягона меъёри ташхиси хуб ё бад будани ашхос қарор гирифт. Агар касе, нисбати гузаштаи қабл аз исломи Тоҷикистон, калимае нақдомез ба забон меовард, дигар «хоини миллат» қаламдод мегардид.

Соли 2009 мелодӣ, аз ҷониби Раиси Ҷумҳур, соли Имоми Аъзам (р) номгузорӣ гардид. Камина, ба унвони як нафар мусалмон, қатъан аз ин номгузорӣ хушҳолам, ва қасд дорам дар пойгоҳи «Кимёи саодат», озмуне мақоланависӣ дар ин мавзўъ эълон намоям. Аммо…

Касоне ки то дирўз, шиоре ҷуз ҳамон шиоре, ки пеш аз соли 2009 аз «боло» таъйин шуда буд сар намедоданд, як дафъа тамоми он шиорҳоро ба фаромўшӣ супурда, ба ҷои он, шурўъ карданд ба сар додани шиори Имоми Аъзам (р)-ӣ будан.

Дигар, дар назди инон, меъёри арзёбии ашхос ҳам иваз гардид. Агар то дирўз, ориёӣ будан милок бошад, имрўз Имом Аъзам (р)-ӣ будан милок қарор гирифт.

То ҷое ки амсоли Аттор ҳам, агар қарор бошад «одами хуб» ташхис дода шаванд, бояд дар мазҳаби Имом Аъзам (р) бошанд, вагарна «унсуре номатлуб» дониста хоҳанд шуд. Бовар надоред?

14 апрели соли ҷорӣ ба ибтикори Пажўҳишгоҳи фалсафаи Фарҳангистони улуми Тоҷикистон, ҳамоише баргузор гардид. Дар ин ҳамоиш, ба гузориши BBC тоҷикӣ, нақши Фаридуддини Аттор (р), аз чеҳраҳои барҷастаи олами тасаввуф, арзёбӣ шуд. Ширкаткунандагони ин ҳамоиш, нақши Аттор (р)-ро дар рушди фарҳангу адаби форсу тоҷик пурарзиш хонданд.

Ин иқдом, дар воқеъ, иқдоми хубест ва бояд арҷ ниҳода шавад. Аммо…
Як дафъа ба зеҳни яке аз ширкаткунандагон чунин хутур кард, ки набояд фаромўш кунем, ки солӣ ҷорӣ, соли Имом Аъзам (р) аст. Бояд бубинем ҷаноби Аттор (р), чӣ нисбате бо Имом Аъзам (р) дорад?
Тибқи гузориш, «баррасии ҷойгоҳи Аттор дар ирфон, дар ҳоле сурат гирифт, ки ихтилофи назарҳое дар бораи мазҳаби вай вуҷуд дорад ва бархе мудаъӣ шудаанд, ки вай бо мазҳаби ҳанафия ҳеч иртиботе надоштааст».

Намедонам, интисоб ба як мазҳаб, чӣ рабте дар ин миён дорад? Фарз кардем, ки Аттор дар мазҳаби ҳанафия набудааст. Аслан, аз аҳли тасаввуф маъруф аст, ки ҳеҷ гоҳ мазҳаби хеш ошкор намекарданд, ҳатто ба гуфтаи бархе аз пажўҳишгарон, мутасаввифа худро пайрави ҳеҷ як аз мазҳабҳои фиқҳӣ намедонистанд.

Агар дар мазҳаби ҳанафия набуд, яъне дигар бузурге аз бузургони мо нест?

Дар баробари чунин мавзеъгирии бе ҷо, ба назари шумо, дигарон бояд чӣ вокунише нишон бидиҳанд? Ҳатман, хоҳед гуфт, ки касоне бояд бигўянд: Мавзўъ, баррасии Аттор аст, ҳол, дар кадом як аз мазҳаб буданаш, хеле аҳамият надорад. Билохира, яке ҳанафӣ асту дигаре шофеиву сеюме моликиву чаҳоруме ҳанбаливу ғайраву золик… Аслан касоне чун Носири Хусрави Қубодиёнӣ, дар ҳеҷ як аз мазоҳиби номбурда нестанд, балки исмоилӣ мебошанд, вале ба унвони як абармарди тоҷик, ҳатто дар арсаи дин, аз бузургонанд.

Аммо, он дигар ширкаткунандагон низ, бо имзои ин мавзеъгирӣ (яъне ин ки бояд афрод бо миқёси Имоми Аъзам (р)-ӣ будан, арзёбӣ гарданд), «ғайрати мазҳабӣ»-яшон ба ҷўш омада, шурўъ карданд ба дифоъ аз Аттор (р), ки эшон аз ҳанафия буданд.

Бар асоси гузориши фавқ, яке аз ширкаткунандагон ин иддаъоро радд кард ва гуфт, ки шарҳи ҳол ва осори Аттор ҳокӣ аз он аст, ки вай аз мазҳаби Имоми Аъзам Абӯҳанифа пайравӣ мекардааст. Ба гуфтаи ў, Аттор аз рӯйи насаб ва хонавода, ба мазҳаби Ҳанафия пайванд дошта ва маҳаки таълимоти Абӯҳанифа таҳаммулгароӣ буда, ки ин мавзӯъ дар осори Атттор низ нақши калидӣ доштааст. Мазҳаби Имоми Аъзам ба Аттор имкон дода, то мароҳили маърифатро, ки дар тасаввуф ва ирфон аст, яъне шариъат, тариқат ва ҳақиқатро тай кунад».

Камина, бо ин гуфтор, ҳаргиз аз бузургии Имоми Аъзам (р) костанӣ нестам. Мо, ҳар андоза ўро арҷ ниҳем, боз андак аст. Манзури ман, мавзеъгирии бархе аз зиёиён аст.

Онон дар воқеъ касоне ҳастанд, ки агар фарз кунем, соли ҷорӣ аз ҷониби Раиси Ҷумҳур, на соли Имоми Аъзам (р), балки масалан соли Зардушт номида мешуд, ба ҷои чунин гуфтор, сад дар сад гуфторе дигар ва муғойир бо ин ки инак мебинем мегуфтанд. Масалан мегуфтанд: «Шарҳи ҳол ва осори Аттор ҳокӣ аз он аст, ки вай аз ҳаводорони маслаки зардуштӣ будааст. Аттор аз рӯйи насаб ва хонавода, ба мазҳаби маздаясанӣ пайванд дошта ва маҳаки таълимоти Зардушт, ки «Пиндори нек, гуфтори нек, рафтори нек» будааст дар осори Атттор низ нақши калидӣ доштааст».

Агар бовар надоред, чанд соле дигар сабр кунед ва мунтазири ин бошед, ки яке аз солҳои оянда, ба номи Зардушт номугзорӣ шавад.
Комёб бошед.
http://www.kemyaesaadat.com/

Посухҳои бемантиқи салафй

Мухаммадфаррухи Абдуллозода (Бознашр аз «Фараж»)

Мусоҳибаи Зарангези Наврӯзшоҳро, ки дар ҳафтавори «Фараж» «аз 2 – октябри соли 2008 40 (94) бо роҳбари салафиён ба табъ расида буд, мутолиа намуда, зарур донистам, ки ҷавобе иншо кунам. Албатта, дар он ягон масьалаи илмй нест ва зиёда аз он ягон ҷавоби мантиқӣ ҳамайри чавоби хаштум) дар он дида намешавад, ки мавриди бахс каpop дихем. Бо вучуди ин хос­там, аз дидаву шунидахоям, ба хонандагони доимии хафтавор нави­сам.

Мухаммади Рахматулло дар чавоби саволи аввал мегуяд: «Мо дар акида бо мардуми Точикистон ягон мухолифат надорем». Мухаммади дар акида натанхо ба мардуми Точикистон, балки бо тамоми мусалмонони руи олам ихтилоф дорад. Ба ки маълум нест, ки ин гурухи навкида масъалаи «истифо бар ариё»ро дар миёни мусулмонон пахн карда дар масчидхо  бо мавъизахои худ мардумро хотирпарешон карда, дар хайрат меандозанд. Дар назди мардуме, ки аз фароизи худованд, яъне руза, намоз, закот ва гайра чандон огох, нестанд, аз сифатхои Худованд бахс меку­нанд. Олимон низ аз ин набояд мась­алаи акидаро, ки аз чумлаи мушобиха хастанд, ба мардуми авом то ин ҳад ба бахс оранд. Мо ба ин масъалахо имон дорем, мафхумаш ба Худо маълум аст.

Аз хазрати Имом Малик шахсе 6а масчид даромада, мепурсад: «Истифо бар арш», ки дар оят омадааст, чи маъни дорад? Имом сарашро боло карда, мегуяд:

Маънояш ба мо маълум аст, вале кайфият ва чи гуна истиво (нишастан)—и Худо бар арш ба мо маъ­лум нест. Имон овардан бар ин вочиб ва савол кардам бидъат аст.

Пас Эмоми Молик барои аз масчид берун кардани саволдиханда амр мекунад. Тамоми донишмандони ислом дар хусуси акида дар байни мардум бахс  карданро манъ гардондаанд. Онхо мегуянд, ки мо ба ин масъалахои акидави имон дорем, вале хакикати он танхо ба Худо маълум аст. Хулоса салафихо дар акида ба ханафихо хилофанд. Максади мо дар ки масъала бо салафихо бахс кардан нест, факат мо мехохем иштибоҳҳои дусташ (Мухаммадиро ба у фахмонем.

У дар чавоби саволи аввал мегуяд: «Мо факат дар фикр баъзе амалхоеро ичро мекунем, ки хамин хам аз дохили чор мазхаб берун нест». Ман намедонам, ки мурод аз фикх гуфтани Мухаммад кадом фикх бошад, зеро ин гурух, даъво мекунанд, ки мо аз руи Куръон ва хадис амал мекунем. Агар мурод аз фикх, мазохиб бошад, пас набояд дар масочид рафта даъво кунанд, ки намози шумо дуруст нест, зеро шумо ба тарики мо намехонед. Ихтилофе, ки байни мазхаб дар масъалаи намозхонй ба вучуд омадааст, масъалаи фуруьиёти фикрй мебошад, ки набояд мардумро ба ин дарача парешон кунанд.

Алома ибни Кайюм (р) мефармояд: «Ин гуна ихтилоф мубох, аст. Пас шахси мубохкунанда ва тарккунандаро набояд сахтгирй намуд, монанди даст бардоштан дар намоз» (Зодулмаъод). Агар амалхои салафиён аз чор мазхаб берун набошад, чаро бар хилофи мусулмонони руи олам хашт ракаат намози таровех, мехонанд? Чаро ҳангоми тахорат болои чуроб махс мекашанд?

Ба саволи дуюми мухбир Мухам­мад чунин посух медихад: «Ман хамчун як шахрванди Точикистон, хамчун як чавон хостам дар байни ин чавонон даромада, ба онхое, ки акидаи тундравй доштанд, бифахмонам, ки шумо дар рохи дуруст нестед, рохи дуруст ин аст».

Рохи дурусти дустам Мухаммад кадом бошад? Шояд poxи дурусти у мазхаб, устод ва бузургони гузаштаи худро тарк кардан бошад? ё эхтимол як бемазхабиро ихтиёр кардан бошад? Бисер хуб, лекин ман шуморо чун як бародари гиромии мусулмон насихат мекунам, ки шумо аз мазхаби худ набаромада, ба хамон «тундравиён»е, ки мегуянд, хакикатро ки бузургонамон гуфтаанд, бифахмонед ва онхоро ислох, кунед, то фитнае ба вучуд наояду мардум монанди охири асри бист ба чанг надароянд. Оё Худованд нафармудааст: «Мардумро бо далели махкам ва мавъизаи дуруст бо рохи парвардигори худ даъват бикун» (СураиНахл, ояи 625)

Дар чавоби саволи панчум Му­хаммад мегуяд, ки чавонон шабакаи Арабистони Саудиро бисер тамошо мекунанд ва президенти кишварамон ин мамлакатро гахвораи ислом номидааст. Дар Арабистони Саудй мардум ба тарики мо салафихо на­моз мехонанд. Аз руи гуфти ин кас гуё чавонон аз тамошои зиёди намозгузории мардуми он сарзамин ба Салафй ру овардаанд. Бояд бигуям, ки байни мардуми Арабистони Саудй ва шумо Салафихо фарки калон аст, зеро бо сардории хукумат тамоми мардуми он чо мазхаби имом Ахмад ибни Ханбалро пайравй мекунанд. Возехтарин далели мо ин аст, ки имомхои масчидхо ва мударрисони хамаи мадрасахо, муфтиёт пайравй хамин мазхаб мебошанд. Агар Шумо ба президенти мамлакат барои Ара­бистони Саудиро гахвораи Ислом гуфтанаш, эхтиром дошта бошед, бо чойи 8 ракаат намози таровех. 20 ра­каат хонед, зеро дар «гахвораи ис­лом» низ 20 ракаат мехонанд.

Мухаммади Салафй дар чавоби саволи хафтум мегуяд: «То ба хол ман ягон амале накардаам, ки мухолифи чомеа бошад».

Хазору дусад сол мардуме, ки дар масоили гайримансуса ва ё мансусаи мутаъориза як имомро пайрави мекарданд, имоме ки донишмандони чахон ба илму дониш ва таквою фаросаташ коиланд, мусул­монони олам мазхаби уро хак медонанд. Пас агар шахсе омада, онхоро ба мазхаби дигар даъват кунад ва даъвои Куръону хадис кунад, оё ин мухолифи чомеа нест? Гуё мо як имомро пайравй карда 1200 сол дар галат будем.

Аз руи гуфтаи Мухаммад гуё чавонони точик, ки дар хоричи кишвар тахсили исломй мекунанд, Са­лафй шуда бармегарданд. Ин фикр тамоман галат аст. Чаро намояндагони дигар мазхабхо Салафй намешаванду ошнои мо Мухаммад ба­рин точикон дар хорич, Салафй шуда меоянд? Банда хам тахсилкардаи мадрасахои мамлакати хоричиям, вале сад шукри Худо дар мазхаби худ пойдор мондам.

Дар охир инро мегуям, ки акидаи Салафихо дар солхои охир дар чумхурии мо хеле ривоч ёфтааства руз то руз миёни чавонон пахн шуда истодааст. Агар пеши он гирифта нашавад, окибаташ ба некй анчом нахохад ёфт.