Чаро дар герб акси хафт ситора аст?

Адаш Истад (Герби Шердор)

01Аз масоили баҳс оиди герби Тоҷикистон мавзўи «ҳафт ситораи болои тоҷ» берун монда буд. Навишта будам, ки оиди ифодаи чи будани он устод Қаноат чизе гуфта буданд, ки дар ёдам намондааст. Ва низ гуфта будам, эҳтимол рамзи муассире набудааст, ки аз хотир зудуда шудааст. Дар оини асотири мардумони гуногун рақамҳо маъноҳои қудсии худро доранд.

Ба ҳафта тақсим кардани рўзҳо ба мо аз арабҳо омад.

Дар қомуси «Асотири мардумони ҷаҳон» (ҷилди 2, саҳ 537) бо такя ба манобеи бостонии чинӣ овардаанд, ки «ҳафт ситора» аз парастишҳои қавми турк аст. (Аз ин пеш нависта будам, ки дар байни мардуми туркнажод «бўрӣ» бўрибой барин номҳо, ки маънояш гург аст, бисёр вомехўранд. Ин ба тотем не, балки ба асотири асосии қавмҳои турк вобаста будааст. дар замони қадим қавми турк танҳо аз як қабила иборат будааст. Онҳо дар канори ботлоқе мезистаанд. Як қавми дигар ба онҳо ҳуҷум карда ҳамаро мекушад. Гумон мекунанд, ки ҳамаро куштанд, аммо дар байни мурдаҳо як писарчаи даҳсолаи пурзахму нимҷоне буд. Модагурге ин бачаро ба ғоре бурда тарбия мекунад. Аз заношўии модагургу ин писар даҳ нафар фарзанди нарина ба дунё омада аз ноҳияи Гаочина зан гирифта қавми туркро зинда мекунанд ва аввалин манзилашон Олтой бадааст. Ин тибқи манбаъҳои асри VI-и чинӣ).

Воқеан ҳам барои мардуми чорводор ва саҳроновард, ки роҳи худро дар биёбонҳои васеъ аз рўи ситораҳои осмон хусусан Ҳафтдодарон муайян мекард, рақами ҳафт ё ҳафт ситора мақоми беназир дошт. Ба фикри шахсии камина дар марзи Тоҷикистон мардуми туркзабон кам нестанд, ин нишонро дар герб бетағйир нигоҳ доштан лозим аст.

Аммо аз ёд набояд бурд, ки барои ниёгони мардуми тоҷик дар замонҳои қадим рақами панҷ бештар аҳамият доштааст. Рақами панҷ маънои қудсӣ низ доштааст. Ба ин сабаб номҳои географии Панҷ, Панҷакент, Панҷрўд, Панҷоб дар мавзеҳои тоҷикнишин вомехўранд.

Аз ин ҷост, ки дар ҳунарҳои мардумӣ асосан расми ситораи панҷгўша дар мақоми аввал аст.

Наворе, ки табъи касро хуш мекунад

Окибат Маскав Рахмонро «кидат» кард…

ё чй тавр Медведев сари як пиёла чои самарканди манфиати «шарики» худро зери по кард

А.Ахмадзода, (Шахри Душанбе)

…Самарканди бостони – бузургтарин ва кадимтарин шахри точикнишини Осиёи Маркази дар тули зиёда аз ду хазор соли охир ва аввалин пойтахти давлати точикон баъд аз инкилоби Октябр, президенти Русияро бо хавои барои ин фасли сол нисбатан гарм пешвоз гирифт. Медведев баъд аз он, ки аз зинахои хавопаймо дар минтакаи Боги Баланд поин шуд, нафаси чукуре кашид, ки ин аз назари президент Ислом Каримов пинхон намонд ва у гуфт: «Ба назари ман, аз он чое, ки Шумо парвоз кардед, хавои мо фарк мекунад». Ин суханони президентиУзбекистонро Медведев бо харорат тасдик намуд ва ба суи хамтои узбеки худ ба кавли хабарнигори «Время новостей» Аркадий Дубнов «бо чашмони баркпош» кадам гузошт… Маълум набуд, ки ин хурсандии у аз сихату саломат дидани сарвари Узбекистон аст ё аз ба охир расидани парвози тулони. Зеро пеш аз омадани Медведев дар Узбекистон овозахое хам пахн шуда буданд, ки гуё Каримов бемор аст ва табибони чини барои уро сари по хезондан ва ба пешвози рохбари олимакоми Русия тайёр кардан чадал мекунанд…

Мувофики накша бояд Дмитрий Медведев дар Самарканд хамаги се соат меистод, ки ин ба назари Каримов кам намуд ва у ин андешаи худро дар назди зинаи тайёра иброз намуд. Аммо хамин мухлат хам кифоя буд, ки сарвари Узбекистон ба президент Медведев хамчун муаллими таърих аз юришхои Темурланг ба Хиндустону Эрон ва соири кишвархое, ки ин «мухандиси манорасоз» дар он чо «калламанора» сохта буд ва холо волотарин шахсияти таърихи дар Узбекистон шинохта мешавад, накл кунад. Дар ин муддат Каримов Медведевро бо манзарахои зебои Регистон, Мадрасаи Шердор ва Гури Мир шинос намуд. Агар хонанда гумон кунад, ки президенти Русия Дмитрий Медведев танхо ба хотири шинос шудан ба шохкорихои гузаштагони халки точик ба ин шахр кадам ранча кардааст, сахт галат мекунад. Ин огози сафари давлатии у ба Узбекистон буд, ки аз Самарканд сар шуд ва баъдан дар Тошканд идома ёфт…

…Чаро Медведев барои сафари худ махз хамин вактро интихоб намуд ва чаро талошхои у барои «густариши муносибатхои байнидавлати» дар даврае рост омад, ки ин кишвар бо истифода аз мавкеи чугрофи сохибият ба захирахои бузурги энергетики он сиёсатеро, ки Русия нисбати хамкавмхои худ дар Украина ва Аврупо истифода бурд, нисбати Точикистон истифода карда истодааст? Тавре муфассирони дохилию хоричи таъкид мекунанд, интихоби вакт тасодуфи набуд…

Таври маълум, Гарб баъд аз пахши шуриши Андичон аз Каримов руй тофт. Хатто гуфтахои у нисбати Русия дар мавриди он, ки «Это зло (ИттиходиШурави дар назар аст.Ред.) в другом виде ещё остался», дигар дили Амрикою муттахидинашро ба Узбекистон гарм намекард ва онхо хатто дари кишвархояшонро ба руи Каримову вазиронаш бастанд. Аммо дар байни сиёсатмадорони замон рохбари Узбекистонро хамчун шахсе, ки «дар зери борони сел хам тар намешавад», хуб мешиносанд. Ин сиёсатмадори пуртачриба бозии худро дорад ва як муддат то паст шудани оташи газаби кишвархои гарби ин бозиро бо Русия идома дод. Аммо вакте,ки фурсати муносиб фаро расид ва имкони бозгашт ба «лонаи гарби» пайдо шуд, Каримов аввал аз ширкат дар кори Созмони АвруОсиё даст кашид. Инро дар Русия «лаб зери дандон» тахаммул намуданд. Баъд аз «мочарои газ», ки бо ташаббуси Русия ба мукобили рохбарони «норинчии» Украина рохандози гардид, Гарб ба хулосаи нихои расид, ки Русияро хамчун шарики боэътимод кабул кардан галати махз аст ва аз паи амали гардонидани роххои дигари дастёбй ба захирахои энергетики шуд. Дар Аврупо сохтмони кубурхои газ аз ОсиёиМаркази ва Озарбойчонро то Аврупо, ки каблан ба накша гирифта шуда буд (газопроводи «Набукко») ва Узбекистон хам яке аз ширкаткунандагони он ба шумор меравад, дар вазъияти ба миён омада яке аз ин роххои пешгири аз тахримхои навбатии Русия мехисобанд. Аллакай Булгористон аз гази Русия даст кашид ва минбаъд хар сол аз Озарбойчон 1 миллиард метри куби газ хохад харид. Ин равандхоро албатта дар Русия нодида гирифта наметавонистанд ва дар он чо дарк намуданд, ки фурсати муносиб барои диду боздид ва баркарор намудани муносиботи дучониба фаро расид. Вакти интихобшуда барои Узбекистон ва президенти он хам мувофик буд. Айни замон, кишвари хамсоя ва хамчавор-Точикистон, ки зиндагии мардумаш дар фасли зимистон пурра аз «мехрубонихои» Каримов вобаста аст, дар инхисороти энергетики карор дорад ва ин кишвар хатто ичозаи аз чониби дигар кишвархо (Туркманистон) расонидани баркро намедихад. Каримов аз точикон чи мехохад ва кадом рафтори онхо ин рохбари бозмондаи замони Шуравиро ба газаб овардааст? Чаро у марзхои кишварашро аз хамсоягоне, ки садсолахо бо хам пайванд буданду хастанд бо минахо чудо кардаасту то имруз аз онхо танхо кудакону мардумони мулки аз харду чониб чон медиханду маъюб мегарданд ва то хол ягон «террористи исломи» хохиши дар минахои каримови таркиданро намекунад?

Ба акидаи аксари тахлилгарон ин асрори пасипардагиест, ки онро танхо худи у медонад. Аммо зохиран сухан дар бораи имзои санад дар мавриди эътирофи сархади байни ду кишвар ва сохтмони неругоххои оби дар дарёхои Точикистон меравад. Ин казия чанд сол боз идома дорад ва Русия низ худро яке аз чонибхои ин бахс мешуморад. Хануз дар огози истиклолияти Точикистон Покистон дар мавриди сохтмони неругохи Рогун кумаки худро пешниход намуда буд. Аммо Русия «шарики стратегии» худро бовар кунонд, ки «бехтараш девор ба дарун афтад» ва худи русхо ин неругохро барои «дустони точикашон» (ибораи Елсин) месозанд. Албатта, он вакт Узбекистон гарбгаро буд. Аммо на дар замони хукмравоии у ва на дар замони Путин, ки хатто Дерипаска- сарвари «РусАл»-ро барои тасаллои дил ба Точикистон фиристод, касе дар мавриди ин сохтмони барои «дустони точик» хаётан мухим дастро болои даст нагузошт. Хукумати Точикистон мачбур шуд, барои сохтмони ин неругох такя ба худ ва халки худ кунад ва ё аз кумаки дустони вокеи истифода барад. Замоне вакте, ки Британияи Кабир истиклолияти миллии вассалхои худро эътироф менамуд, ба шахрвандони ин кишвархо ичозат дода шуд, ки хамчун сокинони комилхукуки Англия аз хамаи хукукхо бархурдоранд ва барои пешрафти иктисодии онхо кумак расонд. Холо хам ин кишвархо аз он ифтихор мекунанд, ки замоне бо англисхо дар як давлат мезистанд…

Президентони Русия ва Узбекистон дар Тошканд ба гайр аз муносибатхои дучониба боз масоили вазъи кишвархои хамсояро низ мавриди таваччух карор доданд. Гумон мекунед, ки чониби Русия Тошкандро сари инсоф даъват намуд ва баркарор кардани муносибатхои оддии хамсоягиро бо Точикистону Киргизистон маслихат дод? Таваччух кунед ба изхороти якчояи Медведев ва Каримов дар мавриди сохтмони неругоххои барки оби дар ин кишвархо: «Сохтмони иншоотхои гидроэнергетики бояд бо назардошти манфиатхои хамаи кишвархои минтака,ки дар хавзаи дарёхои сархадгузари Осиёи Маркази вокеанд ва дар асоси меъёрхои эътирофшудаи байналмилали сурат гиранд». Ба назар чунин мерасад, ки дар ин суханон ягон гуфтаи нодуруст ва нофахмо нест.

Точикистону Киргизистон, ки сохиби обхои ин минтакаанд низ чонибдори ин гуфтахо хастанд. Вале, ки манфиати ин кишвархоро зери пой карда истодааст ва ки онхоро дар фасли зимистон мавриди инхисороти энергетики карор медихад? Ки оддитарин шартхои хамсояги ва инсониро фаромуш карда дар рузи бад шароити зисти мардуми хамчаворро, ки асрхо пахлуи хам бе ягон мушкилот мезистанд боз хам бадтар мекунад? Чаро газу нафт, ки онхо низ аз зери замин мебароянду доди худоянд захираи табии як кишвар хисоб мешаванду оби кишвари дигар бояд моли хамагон бошад ва ба фоидаи сохибони худ кор накунад? Ки хулосаи коршиносони холиси байналмилалиро дар мавриди барои кишвархои поёноб безарар ва хатто фоидовар будани сохтмони неругоххои сохташавандаро эътироф намекунад? Албатта, чаноби Медведев чавоб ба ин саволхоро хуб медонад, аммо руирост гуфтани он алхол ба фоидаи кор нест ва хамсухбати худро ранчондан намехохад. Ё дар Русия чунин мехисобанд, ки барои «дусти хакики» шудан бояд аввал як муддат «дар чомаи душман» буд?
Дар мавриди эътимод ба чаноби Каримов ва риояи муохидахои имзокардаи у хатто сиёсатшиносони худи Русия хам шак доранд. Тавре, ки сиёсатшинос Михаил Виноградов аз «Фонди сиёсатшиносии Санкт Петербург» мегуяд: «Узбекистон…хамеша вобаста ба вазъият байни Русия ва Гарб калаванда бокй мемонад»

Албатта ба ки бовар карданро президенти Русия бехтар медонад ва ин кори уст. Аммо точикистониёнро ин ташрифи чаноби Медведев ба хамсоякишвари мо ва гуфтахои у бояд то андозае хушёр кунад. Зеро он метавонад паёмадхои ногуворе низ бо худ дошта бошад.

Тавре, ки аз гуфтахои рохбарони Точикистон бармеояд, кишвар новобаста аз тахаввулоти дохилию беруни ва кризиси умумичахони сохтмони неругоххоро идома доданист. Ин мукобили хохиши кишвархое,ки сохтмонхои мазкурро намехоханд рафтор кардан нест, балки иншоотхои хаётан мухим барои мардуми ин кишвар аст. Минбаъд Точикистон бе сохтани неругох ягон мушкилоти худро хал карда наметавонад. Аз чониби дигар, чаноби Каримов дар пешрафти Точикистон «сахми беандоза» дорад. Мушкилоти коммуникатсионие, ки аз чониби хамсояхо ба сари кишвар бор шуд, онро мачбур мекунад, ки роххои алтернативии баромадан аз бумбастро чустучу намояд Точикистон дар ин моваро аллакай тачриба хам дорад. Вакте, ки рохи байни Шимолу Чануби Точикистон, ки дар фасли зимистон аз тарики Узбекистон буд, баста шуд ва ин икдом хадафхои сиёси хам дошт, точикон мачбур шуданд сохтмони туннели Анзобро бо ёрии дустони хоричии худ дар кутохтарин муддат ба итмом расонанд ва як мушкили худро осон намояд. Бо кумаки чинихо ин рох ба стандартхои байналмилали мувофик гардонда шуд. Минбаъд сохтмони рохи охан аз тарики Хироти Афгонистон ба Эрон ба накша гирифта шудааст. Дер ё зуд кишвар ба хамаи хадафхои иктисодии худ мерасад, аммо онхое, ки ин пешравии моро намехоханд ва ба кавли профессори Донишгохи Милли Наврузов ба «бахилии сиёси» машгуланд, чи кор хоханд кард? Боз «шарикони стратегии» моро ба мукобили мо истифода мекунанд?

«Марди танхоро ханчари тез мебояд» мегуяд нависандаи чахоншумули догистони Расул Гамзатов. Оё дар холати ба миён омадани мунокишахо мо метавонем марзу буми худро, мардуми худро, мукаддасоти миллию фархангии худро химоя кунем? Хосса дар мавриде, ки ин «шарики стратегии» мо манфиатхоямонро ба як пули пуччак хам намегирад ва тайёр аст хар лахза аз он гузар кунад…

…Вактхои охир президент Медведев ва сарвазир Путин(ба гуфти муфассирон рохбари вокеии имрузаи Русия) вобаста ба «мочарои газ» оид ба чахони кардани нархи манбаъхои энергия зиёд хадс мезананд. Масалан онхо гази худро ба кишвархои сохили Балтик бо нархи зиёда аз 500 доллар ба савдо мезананд. Дар Тошканд низ як муохида оид ба харидани (на транзит!) гази узбеки аз чониби ширкати «Газпром»-и Русия ба имзо расид. Ин газро минбаъд худи Русия ба кавли рохбаронаш «бо нархи чахони» хохад фурухт. Ин кори Тошканду Маскав аст, ки бо кадом нарх мехаранду бо кадом нарх мефурушанд ва аник, ки аз ин шартнома «Газпром» фоидаи зиёде мебинад. Харчанд, ки ба ин шартнома низ эътимоди зиёд бастани Русия аз назари тахлилгари «Маркази омузиши равандхои сиёси дар ИДМ» Алексей Власов барвакт аст. У мегуяд: «Новобаста ба он, ки Каримов ба Русия чи мегуяд, у аз сохтмони кубурхои алтернативи даст нахохад кашид». Аммо чаро Русия дар мавриди «нархи чахонии» истифодаи пойгохи низомии худ дар Точикистон ва ё бо арзонтарин нарх харидани пойгохи назоратии «Окно» ягон харф намегуяд? Агар хар метр замини мавриди истифодаи бузургтарин пойхи низомии Русия дар хорича-дивизияи 201карор гирифта бо ин нарх хисоб карда шавад, барои сохтмони неругохи «Рогун» на Дерипаска лозиму на ваъдахои дуругини Русия.

…Хануз хам баъзе аз намояндагони хизбхои сиёсии мо нисбати Русия ва шарикии у бо мо хушбин хастанд ва «исботи исботшударо» мехоханд. Онхоро то андозае фахмидан мумкин. Кас намехохад,ки ба зуди аз чизе, ки солиёни зиёд ба он имон дошт, даст кашад. Аммо хакикати хол дар он аст, ки на мо даст кашиданием,балки онхо аз мо даст кашиданианд ва инро бо рафтори худ хар лахза таъкид мекунанд. Аммо мо фахмидан намехохем ва тайёрем мисли гусфандон аз паси «бузи провакатор»(бузе,ки барои ба кушишгох бурдани гусфандон дар кушишхонахо истифода бурда мешавад) канда нашавем ва то охирин лахза бо у бошем. Харчанд,ки медонем, дар лахзаи вопасин у аз дарича берун мераваду мо бо теги бурро дар ру ба руямон яккаю танхо мемонем…
Пас, оё вакти он нарасидааст, ки ба хаводиси атроф вокеъбинона нигарем ва ба гуфтаи як сиёсатшинос «Кутбнамои худро дигар кунем»?

…Нонхои зебою хушлаззате, ки садсолахо инчониб дар Самарканд пухта мешаванд, хислате доранд, ки онхоро дар макони дигар бо хамон рангу лаззат пухтан имконнопазир аст. Мегуянд, ки Темури Ланг пас аз забти Хиндустон нонвойхои самаркандиро хатто бо танурашон ва орду оби ин макон ба он чо бурдаасту аммо боз хам нони самаркандиро пухта натавонистааст. Оё он тасмиму тархрезихое, ки Медведев ва Каримов дар вохурии худ ба анчом расониданд, дар чои дигар хосиле ба бор меоварда бошад?

Нописандии Би-Би-Сй кори эронихои он аст

Хануз аз сарварони Би-Би-Сй посухе ба номаи ман наомадааст ва шояд хам наояд. Аммо як рохи дигари баёни андеша боз гашт, ки торнигор ё веблоги сардабирони ин расона аст ва бояд номахоро ба он низ фиристод. Бахусус, ки сардабирон бо ифтихори тамом мегуянд, телевизиюни нави Би-Би-Сй барои Эрон, Афгонистон ва Точикистон (!) аст, ки чамъан 100 миллион бинанда доранд.

bbc

Сармояе, ки Вазорати умури хоричии Британия барои ин телевизиюн дар шакли грант ва кумакхо медихад аз 15 миллион паунди инглисй иборат аст ва ин маблаг аз он чо хисоб шудааст, ки расонаи нав ба чунин теъдоди бузурги форсизабонон нигаронида шудааст. Агар точиконро аз ин номгуй хазф кунанд, шояд сармояи камтаре ба он расад.

Интизори посух хастам ва номахои навро ба форуми веблоги Сардабирони Би-Би-Сй низ мефиристам. Онхо чй мекарда бошанд? Шояд боз хамон сарварони эронитаборро даъват кунанд ва машварат бипурсанд? Аслан чаро аз се сарвари ин расона яке бояд точик набошад? Хмммм, магар дар наздик ба 20 соли пахши барномахои родиюии Би-Би-Сй ин бародарон точикеро гузоштанд, ки дар Буш-хауз реша бигирад ё ба курсии раёсате бирасад? Баракс точиконеро, ки метавонистанд, ба онхо ракобат кунанд ё берун ронданд ё намегузоранд, пое аз Душанбе ба суи Лондон биниханд. Танхо онхое «комёб» мешаванд, ки сари хам ва лабони баста дошта бошанд.

Дустони эронии мо вакте сухан аз точикон равад, хамеша посухи омода доранд. Онхо моро дар русгарой, шуравипарастй, махалбозй, бехунарй ва даххо чурми дигар муттахам хоханд кард. Хеле кам эронихоеро дидаем, ки бо вучуди кумакашон ба мо, точиконро бо худ баробар шуморанд. Афгонхо кайхо аз афсонахои ширини эронихо дил кандаанд ва дар хар кучо аз хакки халоли худ дифоъ мекунанд. Онхо ба пайравй аз Мавлонои Балх мегуянд, «хамдилй аз хамзабонй бехтар аст.» Шояд моро хам зарур аст панба, эъ мебахшед, пахта аз гуш бикашем? Ё хамон русгароии мо бехтар асту аз русхову киргизу казоку узбакхои худмон намонем. Факат маълум нест, кадом рох ба Туркистон аст, оне ки бародарони эронии мо мераванд ё мо меравем?..

Соли нав як соли пур аз ханда мешавад…

827470188Соли нави 2009 барои мардуми Тоҷикистони азизи мо соли хубе мешавад. Раиси Ҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон чанд кори муҳимеро анҷом медиҳад, ки сабаби пешрафти мамлакат ва оромию ҳамдигарфаҳмӣ мегардад. Пеш аз ҳама вай аз муборизаи шиоргуна бо коррупсия ба амал мегузарад, зеро боигарии шахсияш аз 10 миллиард доллар мегузарад ва ин чунин маъно дорад, ки вай сер мешавад. Худ ки қонеъ шуд, дасти аъзои оила ва шахсони наздикаш дар ҳукуматро аз фасод қатъ мекунад.

Одами серу қонеъ ба ин фикр меафтад, ки пас аз даҳсолаҳо пасовандон дар борааш чӣ мегуфта бошанд. Бино бар ин ба атрофаш нигоҳ мекунад ва мехоҳад, асли ҳақиқати зиндагии мардуми худро бифаҳмад. Барои ин вай аз мансабдорони наздикаш, мушовирону маслиҳатдиҳандагонаш, вазирон ва сардорони идора ва муассисаҳои давлат талаб мекунад, бе ягон рупушӣ асли вазъиятро барояш ошкор кунанд, ҳамаи ҳақиқатро ба ҳамон шакле ки ҳаст, барояшон баён доранд. Аксаран ин гуфтугӯҳои вай бо чунин ашхос танҳо ба танҳо барпо мешавад ва ҳар касе ки дар бораи вазъияти кишвар ва мардум маълумоти нодуруст дод ва талош кард, вазъиятро бо обуранг ва писанди Сарвари Давлат баён кунад, дар ҳамон лаҳза аз вазифааш маҳрум мегардад. Раҳмон мехоҳад ҳақиқати ҳолро бидонад ва аз ин шахсон батакрор хоҳиш мекунад, ҳақиқатро гӯянд. Касоне ки ҳақиқатро мегӯянд, дар мансабашон мемонанд, касоне ки дурӯғ мегӯянд, бо фармони ихроҷ аз коргоҳи Раиси Ҷумҳур берун мешаванд.

Ба ин тариқ мо шоҳиди истеъфо ва барканории даҳҳо мансабдори Тоҷикистон мешавем. Шояд дар бораи сабабҳои ин рондашавиҳо маълумот дода намешавад, аммо шумо фаҳмед, ки онҳо барои нагуфтани асли вазъи соҳаи худ аз кор рафтаанд. Онҳое ки ҳақиқатро ба Раҳбари Давлат мегӯянд, ба дӯстдоштатарин ва наздиктарин мансабдори ӯ табдил меёбанд ва дар оянда калон аз онҳо бисёр машварату маслиҳат хоҳад пурсид. Вай дигар ба хешу табор такия нахоҳад кард. Кадомашон ки норозӣ шуд, аз фонди худаш устухоне мепартояду роҳи худ ва роҳи мамлакатро боз мекунад.

Ҳарчанд мегӯянд, баъзе вазирон ва калоншавандаҳо уҳум-пуҳум мекунанд, ки соли онҳо гов аст ва худашон ҳам аз ин махлуқи Худо ягон камӣ надоранд, Сарвари Давлат посух медиҳад, ки агар ба ин ривояту афсонахо дода шавем, соли нав соли касе хоҳад буд, ки болои онҳо савор аст ва ҳама чиро ӯ бояд ҳал кунад. Шералии Гул розӣ намешавад, аммо баъдтар ба тақдир тан медиҳад.

zanonДар соли 2009 аз тарси бозгашти села-селаи мардикорон аз Русия дар Тоҷикистон наздик ба 20 корхонаи нав ба кор сар мекунад ва ҳамзамон ҳукумат роҳи фиристодани муҳоҷирони кориро ба Аврупо ва Амрико боз мекунад. Дар натиҷаи бозгашти саросарӣ ягон инқилоб ё нооромии иҷтимоӣ ба амал намеояд, баракс дар ҳазорон оила кӯдакон аз дидори падари худ ба кӯчаҳо мерезанд ва тушаҳои русиро ба бачаҳои ҳамсоя нишон медиҳанд. Занон ҳам шод мешаванд ва шабонгоҳон дар ҳазорон хона инқилобҳои зери кӯрпа ба амал меояду худо кунад, ба афзоиши СПИД дар кишвар сабаб нагардад.

Вақте ки муҳимтарин пайванд бо Русия (мардикорон) бурида мешавад ва Маскав аз чунин дастгоҳи фишор ба Тоҷикистон маҳрум мегардад, Сарвари Давлат нафаси сабук мекашад ва озодтар амал кардаву ошкоро бо Аврупо ва Амрико наздикии зиёдтар пайдо мекунад. Албатта, талош мекунад, Русияро ҳам наранҷонад, аммо шахсан посухи муносибати нописандонаи президентча Дмитрий Медведевро ба хеш бо камоли майл медиҳад. Путин ба Раҳмон эҳтироми бештар нишон медод, назар ба ин каттача ва акнун меваи назарбаландиро хоҳад чашид.

Иттифоқан муносибатҳои шахсии Раҳмон дар соли 2009 бо Ислом Каримов, раҳбари Узбакистон беҳтар мешаванд ва бо ташаббуси худи Каримов, зеро дар ин сол «рӯбоҳи пир» нафаси маргро ҳис мекунад ва андарзе ба ёдаш мерасад, ки «вақте меравй, душмане магузор». Тошканд ба консорсиуми сохтмони нерӯгоҳи Роғун шарик мешавад ва Душанбе ризоият медиҳад, сарбанди обанборро пасттар фурорад. Газу барқ дар байни ду кишвар шарикй мешавад ба умеди ин ки барқу об ҳам шарикй шавад. Парвозҳои байни Душанбеву Тошканд ва Душанбеву Самарқанд аз сар гирифта мешаванд. Русия аз гармии байни Тоҷикистону Узбакистон асабонӣ мешавад. Ду кишвар дар якҷоягӣ талош мекунанд, ба оромию субот дар Афғонистон мусоидат намоянд ва дар ин самт онҳо аз пуштибонии комили Аврупо ва Амрико бархурдор мешаванд. Аз ин тариқ бо Ҳинду Покистон, Эрон ва давлатҳои араб низ наздиктар мешаванд.

 Шубҳа нисбати ҷавонони тоҷик ки дар ин давлатҳо таҳсил кардаанд, аз байн меравад ва Сарвари Давлат беҳтарини онҳоро ба баландтарин мансабҳои ҳукумат менишонад. Як ҳукумати технократ ва комилан наву ҷавон ба сари кор меояд, ки дар он танҳо Раиси Ҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон аз «қадимиён» хоҳад буд, дигар ҳама чеҳраҳои нав толори ҳукуматро пур хоҳанд кард. Дигар «қадимиён» ҳамагӣ ба Маҷлиси Намояндагон ва Маҷлиси Миллӣ хоҳанд кӯчид ва он ҷо ҳам муваққат хоҳанд буд, зеро фақат хоҳанд нолид, ки дар давраи онҳо тартиби кор дигар буд.

Кадрҳои ҷавон дар вилоятҳо низ ба қудрат хоҳанд расид, аммо раисони навоҳӣ интихобӣ хоҳанд шуд ва халқ худаш онҳоро муайян хоҳад кард. Иттифоқан интихоботҳо комилан қонунӣ ва одилона ҷараён хоҳанд гирифт ва беҳтарин пешвоёни мардум ба мақомҳои арзандаи худ хоҳанд расид.

Суръати болоравии маоши мардум аз баландшавии нархҳо ва беқурбшавии пул тезтар хоҳад буд ва зиндагии мардум серу пур хоҳад шуд. Касе дигар ба қочоқи маводи мухаддир даст нахоҳад зад ва касе касеро фиреб нахоҳад дод. Кор ба ҷое хоҳад расид, ки Бонки Ҷаҳонӣ аз Бонки Миллии Тоҷикистон қарз хоҳад гирифт, то ба кишварҳои бенаво мадад кунад.

Ҷои ханда нест. Ҳамаи ин амалӣ хоҳад шуд. Агар нашавад, вой бар мо ва ватани мо. Чизҳое хоҳад шуд, ки онҳоро на гуфтан мешавад ва на навиштан…

Шоъире бе зодруз, бе хона, бе кишвар ва бе маргруз

bozor.jpg

Худоё, магзор ки ягонагон аз пой биуфтанд. Таън бар бузургон издихомро чи гуворост! Издихом факат зурдмадоронро дуст дорад. Ва интикоми заъфи хешро аз фарзонагоне бигирад дар лахазоти иштибохи онон.

Ягонагон ба рушанй ва саъодат рахнамун мекунанд, ки ба дарки саъодатнадидагони абад харгиз намерасад. Аксарият бар инанд, ки бехтар аст, дар миёни тудахо ва якчо бо тудахо рахгум бизананд, то дар танхой рохи хакикат ва начотро бичуянд.

Яктоёнро худои якто дуст дорад, на галахову тудахову авом.

Онон, ки медонанд, медонанд, ман чи мегуям ва чаро. Ман ба ёди у бодаи талх менўшам ва ашки шур мерезам. Ба ёди оне, ки хамаи иштибоххояш бахшиданиянд ва хамаи талххояш ширин. Ба ёди оне ки хазорон фарсах дур аз ин диёри касофатзада хамсадо бо дили ман менолад, нолаи дили маро месарояд:

Сар то ба кадам чу аргувон дар хунам,
Аз зиндашахидони кафангулгунам,
Рагхои маро чу хамрагам кас набурид,
Кас хуни маро нарехт чун хамхунам

Гулгункафани зиндашахиди мо. Озодсухан ва озодасухан. Сухани озоди уро дар Амрико наёристанд, тахрир бикунанд, вакте гуфт, ба мучассамаи Озодй (мукаддастарин рамзи амрикоихо) туф мекунад ва ба сурати Клинтон (президенти вакти Амрико) дар оинаи телевизион низ. Аммо сухани хакки уро дар Точикистон тахрир карданд ва аз навиштахояш хама чизеро, ки нукси хукумату чамъияти имрузи точиконро падид меовард, берун партофтанду аз номаш китобе нашр карданд, ки хондани он баробари марги миллионхо тори аъсоби харобаш шуд.

Дар он маколахо туффи уро ба Амрико бокй гузоштанд, буи ношуштахо дар хонахои беоби Душанберо хазф карданд. Туффи у ба Клинтону Бушро монданд, танкиди Эмомалй Рахмонро махв карданд. Натича — Бозор Собир аз Буш наметарсад, аммо аз Э.Р. мехаросад. Бо вучуди танаффур аз Бушу Клинтон розист, дар Амрико ба сар барад, аммо на дар Точикистон. Ва бузургтарин бадбахтии як бузургвор — ин корро на хасану хусейн, балки шогирди нозпарвардаш кард. На душманаш ашки уро резонд, дусташ. На хамсояаш, фарзандаш…

Вале оё касеро часорате хаст, ки харфи шеъри уро бечо кунад? Ба чумлаи он шогирдакони камзарф, ки устоди хешро ба мансаби бардавору пуче бифурухтанд?

Хар шеър, ки пора-пора месозам ман,
Пайдост, ки чорпора месозам ман.
Хар пораи чорпораам пораи дил,
Дилро духазорпора месозам ман.

Бозор дигар аз гами хамдиёрони лода ва бардаи худ гузаштааст. Мегуяд, Точикистон кишвари «боякхо ва муллохост» ва пайванде ба ман надорад. Оё барои як кишвар фочиаи аз ин бузургтаре хаст, ки шоири бузургаш аз он ру тобад? Як бор хост, ба он тасвир хат бикашад ва онро бусид. Як бор рафт, то барнагрдад, баргашт. Ин бори вопасин нест? Иштибох накунед! Вай на аз ватан ру тофтааст, балки аз мардумони ин ватан, ки на ба кадри худи у расидаанду на ба кадри сухани покаш ва на ба кади хештани хеш.

Устоди танхои шеър акнун дар гами парандахои мусофир аст. Мургакони белона, ки бехтар аз инсонхои касрнишину рамаи гусфандонанд. Ва худи у низ парандаест, ки сайёди замона нимбисмилаш кардааст.

Дар боги парандахо хазон омада буд,
Бо тиру камони чонситон омада буд,
Дар боги парандахо хазонрезии пар
Аз бориши тири парфишон омада буд.

Дар хавлии ман на чормагз аст, на бед,
Не арари кадбаланд, не дори  сафед,
Маъзур парандагон, хазор маъзур,
Дар шохаи панчахои ман биншинед.

Пархои пароканда ба хар бому даре,
Бишкаста ба зери пойи хар рахгузаре,
Бингар чикадар харобкорй кардаст
Сайёд ба як парандаи мушти паре.

Ба дафтари тозаи шеъри у биравед ва аз ин оби зулоли чонбахш нуш бикунед, агар ба шарте барда нестед ва рахгумзадагии миёни галаро аз рахгумзадагии рахнаварди танхо бартар намедонед.

Торнамои Бозор Собир
Ашъори Бозор Собир

Ва охирин изофа: Хукумати Точикистон пешниходи тачлил аз 70-солагии Шоъири Халкии Точикистон, барандаи Чоизаи давлатии ба номи Рудакй — Бозор Собирро дар Точикистон катъиян рад кард. Аммо садсолахо баъд рузгоре мешавад, ки Эмомалй ё фаромуш мешавад ё монанди Махмуди Газнавй танхо бо зулму ситамаш дар ёдхо мемонад, вале зодрузи Бозори Собир ба иди миллии точикон табдил мегардад.

Иди Рӯдакӣ рафту намонд ҳикмате аз он

Дар ҳавои гарм, бо гулу гулчамбар, ҳайкалу ҳайкалча ва чангу думбра ҷашни Рӯдакӣ ҳам гузашт. Хеле бо дабдаба ва ботантана.

Аммо ҳис намекунед, ки ин ҷашн мисли ҷашнҳои дигари солҳои охир як худнамоӣ буду халос? Агар ба фикри ман муқобил ҳастед, марҳамат, бинависед, ки ҳикмати ин ҳама дабдабаҳо чӣ буд? Фақат фикр накунед, ки ман ба мақоми устоди бузурги шеъри порсӣ, ки аз бунёнгузорон ва тарвиҷдиҳандагони забони модарии мост, назари бад дорам. Ман ҳам дар майдон будам ва ба шодии миллатам шарик шудам. Аз сайл дар Боғи Устод хушам омад. Валекин гап дар ин нест. Гап дар он аст, ки паём ва ҳикмати ин идро нафаҳмидам.

Хеле миллати бузург будаем, ки таърихи қадима доштем ва ҳатто Одам (Адам и Ева)-и шеъри порсӣ ҳамватани мо будааст. Лекин ин боз ҳам ифтихор бо гузаштаи дур нест?

Касе дар нутқи идонааш нагуфт, агар Рӯдакӣ чунин бузург буд, аз чӣ наздик ба 2 миллион нафар меросбараш дар Русия аробакашӣ ва туалеттозакунӣ мекунанд ва дар фарҳанги имрӯзии русӣ «таджик» ба маънои манфуртарин мавҷудоти рӯйи замин аст?

Агар Рӯдакӣ бузургии ҳаётро месуруд, чаро кишвараш имрӯз аз лиҳози мурдан дар ҷаҳон ҷойи якумро мегирад?

Агар Рӯдакӣ дар Ҳирот ғазале суруд, ки амири муҳоҷирро ба ватан баргардонад, чаро имрӯз амиронаш тамоми корро мекунанд, ки садҳо ҳазор аз мардумонашон тарки ватан кунанд?

Магар имрӯз ҳукумати кишвари мо дар ғами мардумаш аст ё дар ғами ҳайкалсозӣ ва худнамоӣ? Чаро касе гиря накард, ки зимистони гузашта чанд Рӯдакии оянда дар таваллудхонаҳо аз хунукӣ мурданд?

Мегӯед, ин ҳодисаҳо ба ҷашн чӣ муносибат доранд? Ин муносибат, ки мо ҳоло ҳам ҷаҳони имрӯзро дарк накардаем. Ягон ҳукумати ҷаҳон барои ҷашни ягон симои таърихияш ин қадар хароҷот намекунад. Дунё кайҳост, аз ин афсонаҳо гузаштааст ва фикри ояндаро мекунад, на ифтихори холӣ бо таърихи қадима. Таърих бояд дар музей бошад. Ба ҳар кас ки даркор аст, меравад ва баҳрае мегирад. Бештар бояд ба фикри оянда буд. Ин иду ҷамъомадҳои серхарҷи байнулмилалии мо хок задан ба чашми худамон аст, худфиребист, ки мо бузургем ва сарварони мо дар 17 соли охир фақат ҳамин корро ёд гирифта, ба аз ин бештараш қодир нестанд. Аммо ин бузургӣ нест, бузургӣ ҳам мисли мушк аст, ки худ бӯяд, на ки аттор гӯяд.