Бечуръатй дар рузи озодй

Чаро ман нишасти 3 – юми майро ба нишони эътироз тарк кардам?

Раҷаб МАРАИМОВ «Нигох» №07 07.05.09

Ахиран журналистони тоҷик нишон доданд, ки то куҷо ҷуръат доранд … ва сабаби беҷуръатиашон дар чист. Ин ҳолатро онҳо дар Рӯзи ҷаҳонии матбуоти озод ошкор намуданд.

3 – юми май «элитаи журналистикаи тоҷик» дар Маркази тадқиқоти стратегӣ ҷамъ омада буданд, то мавзӯи вазъи озодии баён дар Тоҷикистонро баррасӣ кунанд. Мавзӯи аввал бо хости созмондиҳандагон дар бораи зарурияти ғайриҷиноӣ (декриминализатсия) кардани тӯҳмату таҳқир буд. Журналистону коршиносон қазияҳои марбут ба тӯҳмат ва таҳкурро муҳокима намуда. Дуруст мегуфтанд, ки ин гуна ҳолатҳо бояд дар мурофиаҳои шаҳрвандй баррасӣ гарданд ва аз нафароне, ки ба чунин амал даст мезананд, танҳо ҷарима ситонида шавад. Ин икдом хатари паси панҷара нишастани журналистон бо иттиҳоми тӯҳмат ва таҳқирро аз миён мебарад ва дар таҷрибаи кишварҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ зиёд истифода мешавад.

Аммо аҷиб буд, ки меҳвари аслии баҳси журналистону ҳукуқшиносҳои он рӯз ҷамъомада танҳо ду моддаи Кодекси ҷиноӣ – моддаҳои 135 ва 136 буд.

Ман пешниҳод кардам, ки агар ҳадаф ба таври комил аз байн бурдани масъала аст, ҳамчунин моддаи 137-и Кодекси ҷиноӣ низ, ки «таҳқири оммавии Президенти Тоҷикистон ё тӯҳмат кардан ба ӯ» ном дорад, ба баҳс кашида шавад, аммо гӯё ин пешниҳодро касе нашунида бошад садри ҷаласа риштаи суханро ҷониби дигар бурд.

Бори дигар ман замоне ба масъалаи пешниҳодкардаам баргаштам, ки ҷаноби Қаршибоев – раиси Ассотсиатсияи миллии воситаҳои ахбори оммаи мустақили Тоҷикистон мавзӯъро пурра ҳалшуда дониста, ҷамъбаст намуданӣ буд. Гуфтам:

– Ҷанобон, агар манзури мо аз ин баҳс ва пешниҳодот дар кулл ҳал карданй масъала бошад, на гирифтани гранту лоиҳаҳо, биёед масъаларо комил бубинем. Фаромӯш накунед, ки президент дар Тоҷикистон раиси ҳукумат ҳам ҳаст….

Аммо касе «намешунид»….

Ман ба нишони эътироз толори нишастро тарк кардам. Эътирози ман аз он буд, ки акнун маълум шуд чаро мушкилоти озодии баён дар кишвари мо ҳалли худро намеёбанд. Зеро ҳеҷ гоҳ масъалаҳоро ҷиддӣ баррасӣ намекардаанд! Ва онҳое ҳам, ки худро «сарсупурдагони матбуоти озод» медонанд, ин меъёрҳоро қурбони манфиатҳои худ намудаанд.

Аммо биёед мавзӯъро фаррохтар бубинем. Кӣ ва чаро дар Тоҷикистон мехоҳад миёни президент ва мардум тафовут ба вуҷуд биёрад?

Бубинед, моддаи 17 Конститутсияи Тоҷикистон муқаррар кардааст, ки «Ҳама дар назди қонун ва суд баробаранд». Тавре дида мешавад, Конститутсия шаъну эътибори ягон инсонро болотар аз дигаре нагузоштааст. Яъне он ба ҳама дахл дорад – президент, сарвазир, депутат, коргар ва ғайра.

Дуюм, 29-уми июни соли 1991 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи шаъну эътибори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид, ки ҳамагӣ аз 2 модда иборат буд. Мазмуни ин қонун каму беш таҳрир гашта, ба қонуни матбуот ва якчанд қонунҳои дигар ворид карда шуд.

Аммо ба гуфтаи ҳуқуқшиносон, қонуни мазкур дар асоси қисми якуми моддаи 10 Конститутсияи амалкунанда, азбаски ба Конститутсия, Кодекси гражданӣ ва хусусан ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон мухолиф аст, эътибори ҳуқуқӣ надорад.

Сеюм, бояд ҳар як инсон, шахси воқеӣ ё ҳуқуқӣ дар асоси Конститутсия, қонунҳои амалкунандаи ба Конститутсия мухолифнабуда ва санадҳои ҳуқуқий байналмилалие, ки онҳоро Тоҷикистон эътироф кардааст, имкон дода шудааст, ки худро ҳифз намояд. Масалан, дар қисми 2 моддаи 174 Кодекси граждании Тоҷикистон муқаррар шудааст, ки «Агар маълумоте, ки шаъну шараф ё эътибори кории шаҳрвандро паст мезанад, аз тариқи воситаҳои ахбори умум паҳн гардида бошанд, онҳо бояд дар ҳамон воситаҳои ахбори умум бемузд рад карда шаванд».

«Шаҳрванде, ки, – гуфта шудааст дар қисми 3 моддаи мазкур, – воситаҳои ахбори умум дар хусуси ӯ маълумоти халалдоркунандаи ҳуқуқ ё манфиатҳои бо қонун ҳифзшавандаро нашр карданд, ҳақ дорад дар ҳамон воситаҳои ахбори умум ҷавоби худро нашр кунад».

«Шаҳрванде, ки дар хусуси ӯ маълумоти пастзанандаи шаъну шараф ё эътибори кориаш паҳн гардидааст, – омадааст дар қисми 6 ин модда, -ҳақ дорад дар баробари раддия инчунин ҷуброни зиёни маънавии аз паҳн кардани онҳо расидаро низ талаб намояд».

Ин қоидаҳо, бори дигар ёдовар мешавам, ки барои ҳама шаҳрвандон, новобаста аз мансаби ишғолнамудаашон, якхела мебошанд.

Хуб, ин баҳсҳои ҳуқукро мегузорему меравем сӯи мантиқ. Дар моддаи 6-и қонун дар бораи матбуот омадааст: «интишори …ахборе, ки … шаъну эътибори Давлат ва Президентро халалдор месозад…». Акнун ба як чиз эътибор диҳед, ки бо ин гуна матни қонун дар бораи Президенти Тоҷикистон, набояд умуман ягон хел маълумот, ахбор ё ақидаю мулоҳизаи «халалдоркунанда» чоп шавад. Яъне ё маълумоти мусбат ва ё ҳеҷ чизи дигар! Ҷумлаи дар боло иктибосёфта маъние ва ё арзиши ҳуқуқие медошт, агар ба вай, масалан, ибораҳои «ахбори бардурӯғ», «қасдан, дидаю дониста» илова мешуд.

Беҳуда нест, ки Кодексҳои ҷиноятию граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон «халалдоршавии» шаъну шараф ва обрӯю эътибори шахсро фақат бо «дидаю дониста паҳн кардани маълумоти бардурӯғ» муқаррар ва пайваст кардаанд ва ин фаҳмост.

Дар акси ҳол, масалан, агар нависем, ки зиёда аз 60% аҳолии Тоҷикистон дар сатҳи қашшоқӣ мезияд, пас ин оё шаъну шараф ва эътибори кории Президенти мамлакат ва раиси Ҳукумат, кафили ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии мардуми кишварро халалдор месозад ё не?

Аммо журналистони тоҷикро ин пахлӯҳои масъала камтар ба ташвиш меовардааст. Онҳо ҳамчунин гӯё донистан намехоҳанд, ки ба ғаӣр аз моддаҳои 135 ва 136 -и Кодекси ҷиноятӣ ҳамчунин моддаи 330 аст, ки «таҳқири намояндаи ҳокимият» ва 335 аст, ки «беэҳтиромӣ нисбат ба суд» ном доранд. Оё бе баррасии онҳо ҳам масъаларо ҳалшуда пиндоштан мумкин аст?..

Ба толори нишасти рӯзи 3 – юми май ман замоне баргаштам, ки мавзӯи охирини худро баҳс мекарданд: ба журналистони Тоҷикистон Кодекси ахлоқӣ зарур аст?

То ҳамин рӯз ман хаёл мекардам, ки журналистони тоҷик ба чунин кодекс ниёз надорад. Аммо акнун бо дили пур мегӯям, вакте журналистон ҳарфи ҳамкасби худро «намешунаванд» ва ҷуръати баҳси онро надоранд, онҳо воқеан ҳам ба кодекси ахлоқӣ ниёз доранд….

Кӣ баҳс мекунад?

One Response

  1. Чаноби Мараимов рост мегуяд..Часорат вучуди рузноманигорони точикистонро тарк карда..Хама тарсу .
    Хайр аз мо хамин ки дуо мекнем шабу руз то Худованд барои ОНХО чуръат бидихад .
    Аз мо хонандагон дигар чиро умедвор шудан мумкин?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: