Конуни нави дин ба талаботи эътикодии мардум чавобгу нест!?

Рустам БОБОӢ (Бознашр аз «Начот» №16) 16.04.09.

Гузориш аз чараени баргузории мизи мудаввар тахти унвони «Конуни Чумқурии Точикистон «Дар бораи озодии вичдон ва иттиходияи динӣ»: андеша ва мулохиза»

Ба ҷои муқаддима

Тавре хонандаи гироми огоҳ аст, ба наздикӣ аз тарафи Маҷлиси Олӣ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динй» ба тасвиб расид, ки Президенти кишвар ҳам болои он имзо гузошт. Вале қонуни мазкур дар доираҳои мухталифи ҷомеа боиси сарусадоҳои зиёде гардид. Аз ҷумла, созмону ташкилотҳои байналмилаливу минтақавӣ низ баъзе моддаву бандҳои ин қонунро бо қонунгузорин Тоҷикистон ва дигар қавонини байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф намудаагт, мухолиф донистанд.
Зиёда аз ин ба ақидаи аксари коршиносону муҳаққиқони соҳа қонуни мазкур дар робита ба эътиқоду фаъолияти динй як катор маҳдудиятҳоро низ доро мебошад. Ҳамчунин бисёре аз чеҳраҳои сиёсӣ ва динии кишвар ҳам бинобар дар амал татбиқгардидани ин қонун вокуниш нишон доданд. Бо дарки муҳим будани ин масъала Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон тасмим гирифт, то барои пайдо кардани роҳҳои татбиқи амалии қонун, шарҳу тафсири ҳолатҳои дар қонун омада ва рафъи сӯитафоҳумҳо мизи гирдеро бо ширкати намояндагони мақомоти давлатӣ баргузор намояд. Ва маҳз ба ҳамин хотир рӯзи 11 апрели соли равон масъулини шӯъбаи табъу нашри ҲНИТ дар толори Иттифоқи журналистони Тоҷикистон бо иштироки олимон, аҳзоби сиёсӣ ва намояндагони васоити ахбори омма мизи гирд доир намуд.
Нуктаи қобили мулоҳиза ва тааҷҷуб он аст, ки агарчи ба мизи гирд аз намояндагони мақомоти давлатӣ, бахусус аз С. Фаттоев-мушовири давлатии Президент, М. Давлатов-сардори Маркази исломшиносии Дастгоҳи Президент, С. Маҳмадуллоев – сардори Раёсати ташкилотҳои динии Сарраёсати оид ба корҳои дини Вазорати фарҳанг даъват шуда буд, вале онҳо дар кори мизи гирд ширкат наварзиданд. Баъди анҷоми кори мизи гирд, ин мавқеъгирии намояндагони ҳукуматро иштирокчиён ҳаргуна арзёбӣ мекарданд, иддае бар он буданд, ки онҳо аз хавфу ҳаросе, ки барои маҳдуд кардани ҳуқуқҳои динии мардум кардаанд, дар кори мизи гирд ширкат накарданд ва иддае дигар бар он буданд, ки ин кори онҳо дастурӣ аз ҷониби мақоми боз ҳам болотар сурат гирифтааст, вале ба ҳол мизи гирд баргузор гашт ва ҳарфҳои гуфтанӣ гуфта шуданд…
Саид Иброҳими Назар, раиси шӯъбаи барномарезӣ ва таҳлилии ҲНИТ, ки садри мизи гирд буд, ёдовар шуд, ки тавре ҳамагон дар ҷараён ҳастед, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ» бо роҳҳои пурпечу тоб қабул шуда, аз тарафи Президент ба имзо расид. ва имрӯз ҳукми амалиро гирифт. Ҳадаф аз ин ҷамъомад он аст, ки оид ба ин қонун баҳсу андеша намоем, фикру мулоҳизаҳоямонро вобаста ба он баён кунем. Албатта, мо, ки дар давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёд зиндагӣ дорем, тарафдори он ҳастем, ки қонун амалӣ шавад. Лекин гуфтан зарур аст, ки қонун бояд ба воқеияти ҳаёт ҷавобгӯ бошад, то онро аз Президент сар карда, то шаҳрванди оддӣ дуруст фаҳмаду аз пайи иҷрояш камар бандад…

«М. Кабирй ҳақ аст!»
Баъди суханронии ифтитоҳӣ Саид Иброҳими Назар риштаи суханро ба муовини раиси Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон Му-ҳаммадалии Ҳаит дод.
Мухаммадалӣ Ҳаит гуфт: тавре ба ҳамагон маълум аст, баъди чопи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон, «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динй» дар ҳафтаномаҳои ҷумхурӣ он ҳукми қонунро гирифт. Пас аз чопи он дар матбуот Вазорати фарҳанг ва мақомоти зидахл вобаста ба назорати дин бо ширкати Саидбек Маҳмадуллоев, Саидмурод Фаттоев, Мирзошоҳрух Асрорй мизи гирде доир карда, қонунро муҳокима ва дастгирӣ намудаанду ба мардум гуфтаанд, ки баъзе бандҳои лоиҳаи қонуни мазкур аз лоиҳаи собиқ пешниҳодкардаи вакилони ҲНИТ мебошад. Ҳамчунин тибқи супоришҳо хабарнигори Агентии миллии иттилоотии «Ховар» Эшонқулова мусоҳибаеро бо вазири фарҳанг М. Асрорӣ анҷом дода, аз забони ӯ овардааст, ки гӯё дар ибрози андешаву баён дар робита ба ин конун «М. Кабирӣ ҳақ нест»…
Вале бояд гуфт, ки ҳанӯз моҳи феврали соли 2008 раиси Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон Муҳиддин Кабирӣ ва роҳбари маънавии ҲНИТ устод Муҳаммадшариф Ҳимматзода (вакилони ҲНИТ дар парлумон) лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии эътиқод ва иттиҳодияҳои динӣ»-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баҳсу муҳокима ва баррасй пешниҳод намуда буданд. Мутаассифона, лоиҳа дар шӯрои Маҷлиси намояндагон мавриди баҳс қарор гирифт ва барои баррасӣ на ба Вазорати фарҳанг, балки ба Кумитаи амният ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ супорида шуд. Кумитаи амният хулосаҳои худро ба ҳукумат пешниҳод намуд. Ҳукумат дар навбати худ тасмим гирифт, ки ин поиҳа барои баррасӣ ва муҳокимаи вакилон пешниҳод карда нашавад ва ҳамин тариқ, лоиҳаи Ҳизби На-ҳзати Исломии Тоҷикистон рад карда шуд. Баъдан, ҳукумат, ки дар давоми беш аз як сол дар якҷоягӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар талоши таҳияи лоиҳаи худ буд, баъд аз он ки лоиҳаи ҳукуматӣ ба парлумон пешниҳод гардид, парлумон онро бидуни тағйироте қабул кард, зеро дар он аллакай имзои шахси аввали ҷумҳурӣ гузошта шуда буд. Ман бо боварии комил гуфта метавонам, ки лоиҳаи ин қонун аз тарафи коммунистони собиқ, демократҳои феълӣ дар рӯҳияи атеистй таҳия шуда, он ба меъёрхои милливу исломии мардуми мо ҷавоб дода наметавонад ва дар ҳар нуктаи он шакли дунявӣ доштани Тоҷикистонро ёдоварӣ мекунанд. Аҷибаш ин аст, ки мудом вожаи дунявиятро пеш меоваранд, лекин то ба ҳол ҳеҷ як мақомоте мафҳуми дунявиятро ба мардум шарҳ надодааст ва мо шарҳу тасфири онро аз забони ҳеҷ касе нашунидаем. Бубинед, дар як кишвари исломие чун Тоҷикистон, ки мардумаш дар мазҳаби ҳанафианд, магар дунявият назарфиребӣ нест? Агар ба думболи моддаҳои қонуни қабулкарда гардем, бобати тарбияи наврасон, сохтмони масоҷид, тарзҳои ибодати намозгузорон ва вайрон кардани дигар паҳлӯҳои шариати исломиро мушоҳида хоҳем кард. Масалан, дар банди 1 – и моддаи 4 – и қонун ҳуқуқи паҳну баён намудани эътиқод дода шудааст, аммо дар банди 9-и ҳамин қонун ин ҳуқуқ маҳдуд карда шудааст. Дар банди 9 навишта шудааст, ки «ба фаъолияти таблиғотии оммавии динӣ танҳо иттиҳодияҳои динӣ ҳуқуқ доранд, ки тибқи тартиби муқаррарнамудаи қонуни мазкур ба қайд гирифта шудаанд». Ин маънои онро дорад, ки дар банди 4 ба ҳама иҷозат дода шудааст, аммо банди 9-и қонун онро махдуд месозад. Баъдан, дар банди 4.1 истилоҳҳои дигар истифода шудаанд. Манзур ин ҷо эътиқодй атеистист, вале ба андешаи ман, бехӯдоӣ эътиқод буда наметавонад. Дар моддаи 4, банди 14-15 дар бораи таълимоти динӣ ва ҷалби ноболиғон ба фаъолияти иттиҳодияҳои Динӣ сухан меравад. Дар банди 14 чунин омадааст: таълимоти динӣ танҳо бо риояи ҳуқуқи кӯдак барои падару модар иҷозат дода шудааст. Ин дар ҳолест, ки дар ин ҷо ҳуқуқи падару модар маҳдуд карда шудааст. Ва кӣ гуфта метавонад, ки кӯдак дар ин синну сол фикри худро вобаста ба ин кор муайян карда метавонад? Агар мо ба воқеоти имрӯзаи Тоҷикистон назар афканем, наврасҳои мо на танҳо ба таҳсил фаро гирифта нашудаанд, балки ба тарбияи дуруст низ аз ҷониби давлат, макотиби миёнаву олӣ фаро гирифта нашудаанд. Агар кӯдак имрӯз ба ихтиёри худ вогузор карда шавад, он, ба бозии кӯчаву дарёфти қути лоямут дода шуда ба кори дигаре машғул нахоҳад шуд…
Дар идомаи сӯҳбаташ М. Ҳаит таъкид мекунад, ки моддаи 15 бошад, чунин муқаррарот дорад: «Ҷалби ноболиғон ба фаъолияти иттиҳодияҳои динӣ… манъ аст». Яъне ноболиғ гуфта, то синни 16-сола ва дар ҷумҳурии мо эҳтимол дорад то 18- соларо дар назар доранд, мо ҳақ надорем, ки ноболиғро ба иттиҳодияи динӣ ҷалб намоем. Ба ҳама маълум аст, ки фаъолияти иттиҳодияҳои динӣ иборат аст аз намозҳои панҷгона, ҷумъа, намозҳои Иди Қурбону Рамазон ва дигар расму оинҳое, ки дар масҷидҳо ё иттиҳодияҳои динӣ анҷом меёбанд. Агар дар давраи муайян насли наврас ба масҷид ҷалб карда нашавад, фикр мекунам, ки дар оянда ҳисси худшиносӣ, ватанпарастӣ , имондорӣ аз байн рафта, насли бехудои атеистро тарбия мекунем, ки онҳо дар дӯстиву худшиносӣ бегона хоҳанд шуд. Дар моддаи 5 омадааст, ки давлат ба фаъолияти иттиҳодияҳои динӣ дахолат намекунад бо истиснои баъзе ҳолатҳо, яъне дар ин ҷо истиснои кадом ҳолатҳо дар назар дошта шудааст, маълум нест. Агар ин «истисноҳо» – ро мақомоти динии ҳукумат муқаррар кунанд, маълум аст, ки онҳо ғараз доранд ва метавонанд, ки дар холати муносиб фаъолияти ин дин, ҷараён ё равияро банданд. Ҳангоме ки давлат аз ташкилотҳои динӣ ҷудост ва сарвари давлат истилоҳи «дин аз давлат ҷудо аст»-ро мудом мавриди истифода қарор медиҳад, ин амалкард хилофи мукаррароти Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Зеро дар сурате ки давлат аз ташкилотҳои динӣҷудост ва давлат ба сохтмону таъмироту дигар фаъолиятҳои динӣ кӯмак намерасонад, пас, чаро дахолат кунад? Дар моддаи 6 мақомоти ваколатдори давлатӣ оид ба дин мувофиқи ҳамин қонун таъсис ёфтаанд, ки онҳо салоҳиятҳои беандоза доранд ва бе мувофиқа бо ин мақом иттиҳодияҳо ҳеҷ кореро аз пеши худ анҷом дода наметавонанд. Ҳатто дар моддаи 11, банди 6 омадааст: «Имомхатибон ва имомони масҷидҳо дар мувофиқа бо мақомоти ваколатдори давлатй оид ба дин интихоб карда мешаванд». Ҳарчанд дар моддаи 9, банди 2 муассисони иттиҳодияҳои динӣ ба микдори даҳ нафар зикр шудаанд, таъйинот танҳо бо мувофиқа бо мақомоти ваколатдори давлатӣ оид ба дин сурат мегиранд. Дар ин ҷо фикр мекунам, ки оянда имомхатибҳо ва имомони масҷидҳоро ба ду гурӯҳ тақсим хоҳанд кард: мардумй ва ҳукуматӣ. Ман як мисоли оддие меорам: яке аз имомхатибҳоро дар шаҳри Душанбе аз вазифа барканор карданд ва он имомхатиб муддати се сол дар сари қабри модари яке аз «бузургон» – и ин миллат хатми Қуръон анҷом дод, баъд ба ҷои кори аввалааш дубора барқарор шуд. Яъне тавре мешавад, ки ҳама ба монанди соҳибмансабони мову шумо балегӯву лаганбардор хоҳанд шуд. Баъдан, дар моддаи 19-и қонун омадааст, ки иттиҳодияҳои динӣ ӯҳдадоранд, ки бо дархости мақомоти ваколатдор оид ба дин моҳона ва солона дар бораи фаъолияти худашон маълумот пешниҳод намоянд. Ин маънои онро дорад, ки иттиҳодияҳои динӣ ба як муассисаи давлатй табдил меёбанд, яъне тобеи давлат мешавад ва маҷбуранд, ки гузориш пешниҳод кунанд. Мутобиқи моддаи 7 чун давлат дунявист, бояд таҳсилот ҳам дуняви бошад, вале имрӯз ба ҳама маълум аст, ки мувофиқи фармони Президент Донишкадаи исломӣ ба як ҷузъи Вазорати маорифи ҷумҳурии Тоҷикистон шомил карда шудааст. Эҳтимол дар оянда мадрасаҳои дар вилоятҳо мавҷудбуда ба ихтиёри вазорат гирифта шаванд ва бо ҳамин принсипи дунявият дар таҳсилот аз байн меравад, ки ин худ муқобили дунявият аст. Моддаи 8 дар бораи таҳсилоти динӣ баҳс мекунад. Танҳо ба масҷиди ҷомеи марказӣ ва масҷидҳои ҷомеъ иҷозат аст, ки таҳсилоти диниро анҷом диҳанд. Оё мардуми мусалмоне, ки дар деҳот зиндагй мёкунанд, ҳаққи таълими диниро гирифтан надоранд? Маълум аст, ки он касе ки аз алифбои арабиасос бархӯрдор аст, имрӯз ба таълими динии наврасон машғул мебошад ва ин барои ҷомеаи мо падидаи нек аст. Агар ин ҳолат, яъне манъи таълим рух диҳад, мо боз дуртар аз фарҳанг ва мазҳаби хеш хоҳем шуд. Зеро насле, ки аз дин, аз асолати мазҳабӣ дур аст, беимон мешавад ва ҳамон насл дар деҳот ҳам ба вуҷуд меояд. Дар моддаи 9, банди 4 омадааст: «Таъсис додани иттиҳодияҳои динӣ дар мақомоти ҳокимияти давлатӣ, мақомоти дигари давлатӣ, ташкилоту муассисаҳои давлатӣ, мақомоти худидоракунии маҳаллӣ, муассисаҳои таълимӣ ва қисмҳои ҳарбӣ манъ мебошад.». Ёдатон бошад, дар қисми ҳарбие масҷиду калисо амал мекард ва чанде қабл бо фармони Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон онро бастанд. Баъдан, дар мавриди бақайдгирӣ моддаи 13-и конун низ монеаҳои зиёде ба бор овардааст. Барои бақайдгирӣ асноди зиёде талаб карда мешавад. Хуб медонед, ки то ба ин рӯз аксари масҷидҳоро бо додани пораву дигар василаҳо сабти ном кардаанд. Аммо дар бандҳои дигари ин модда масъала боз ҳам тундтар ҷараён меёбад, то ҳадде ки ташкилотҳои динии пешин низ вазифадор карда шудаанд, ки аз сари нав аз қайд гузаранд. Маълум, ки дар ин ҷо хароҷоти афзуни молй дар назар аст, ҳамзамон бозори ришваю фасод ривоҷ меёбад, ки ин ба фоидаи «кисаи чап»-и хизматчиёни ба тозагӣ тарбияёфтаи давлати кунунӣ хоҳад шуд…

Парламент дорем, вале парламентаризм надорем
Баъд аз суханронии Муҳаммадалии Ҳаит садри маҷлис зимоми суханро ба муовини раиси Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон Шокирҷон Ҳакимов дод. Мавсуф баромади Муҳаммадалии Ҳаитро хуб арзёбӣ намуда, гуфт:
– Ман мудири кафедраи ҳуқук, ва муносибатҳои байналмилалӣ мебошам ва барои ҳамин воқеан ҳам, аз баъзе ҳолатҳои кор бархурдорам. Тибқи санадҳои ҳуқуқӣ бояд дар навбати аввал лоиҳаи қонуни якум пешниҳодшуда дар Маҷлис мавриди баррасӣ қарор мегирифт, вале ин тавр нашуд. Тавре медонем, вакилони Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон устод Муҳаммадшариф Ҳимматзода ва Муҳиддин Кабири моҳи феврали соли гузашта лоиҳаи қонуни мазкурро пешниҳод карданд ва мебоист комиссияву кумитаҳои Маҷлиси намояндагон онро баррасӣ карда, ба хукумат барои хулосабарорӣ пешниҳод мекарданд. Лоиҳаи қонуни дуюм, ки Ҳукумати Тоҷикистон пешниҳод кард, он бояд хамчун лоиҳаи алтернативӣ кабул мешуд, вале ғайриинтизор он лоиҳа ба таври фаврӣ дар парлумон қабул шуд. Агар асоси лоиҳаи қонуни ба ном «ҳукуматӣ» дар заминаи лоиҳаи қонуни таҳиякардаи М. Кабирӣ ва устод М. Ҳимматзода гирифта мешуд ва баъд бо мувофиқа ба он тағйироту иловаҳо дохил карда мешуданд, ба мақсад мувофиқтар мебуд, -Ҳамзамон бояд зикр кард, ки на ҳамаи лоиҳаи қонуну қарорҳо бо Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мувофиқа пешниҳод карда мешаванд, зеро қабули ҳамин қонун ҷалби маблағи иловагиро аз буҷаи кишвар пешбинӣ накардааст. Воқеан, парлумони Тоҷикистон, ки айни замон ба як сохтори иловагии мақомоти ҳокимияти давлати табдил ёфтааст ва бори дигар нотавонии он дар назди ҳукумат исбот шуд, ки онҳо дар қабули ҳуҷҷати муҳими такдирсози миллат ба роҳи каҷ қадам ниҳоданд. Ин аз табиати парлумон ва парламентализм дар Тоҷикистон гувоҳй медиҳад. Музокираи парламентӣ яке аз шаклҳои маъмули парламент аст. Мо парламент дорем, лекин парламентаризм надорем. Чун фраксияҳои депутатӣ нестанд, шакли асосии фаъолияти депутатӣ вуҷуд надорад. Вақте ки сухан дар бораи ибораи «музокираи парлумонӣ» меравад, чӣ дар назар дошта шудааст? Ба ғайр аз вакилон ё худ аъзои Маҷлиси миллӣ фаъолони мухталифи ҷомеаи шаҳрвандй, ки дар иртибот ба ҳамин масъала тасаввурот ва ҷаҳонбинии муайян доранд, бояд ҷалб шаванд. Вале тавре ишора шуд, сатҳи фаҳмиши парламенти Тоҷикистон, ки хеле паст аст, ба таври он шарту шароите, ки дар Конститутсия ва қонунгузории Тоҷикистон пешбинӣ гардидаанд, аз истифодабарии самарабахши онҳо худдорӣ мекунанд. Агар бо як ибора фикрамонро иброз дорем, пас, гуфтан мумкин аст, ки ин аз бесалоҳиятии парлумони Тоҷикистон гувоҳӣ медиҳад. Агар сари масъалаи ноболиғон ҳарф занем, гуфтан ба маврид аст, мувофиқи кодекси байналмилалӣ, паймон (конвенсия) оид ба кӯдак, шахси то нуздаҳсола ҳамчун кӯдак дар назар дошта шудааст. Тамоми имтиёзу шарту шароит дар робита ба ҳамин ҳуҷҷатхо бояд татбиқ шаванд, вале ҳамзамон дар ҳамин конвенсия меъёри мушаххас ишора шудааст, ки ба давлатҳои мухталиф ваколат дода шудааст, ки бо назардошти вижагихои фарҳангӣ, заминаҳои иқтисодӣ, фарҳангу тамаддун, урфу одат ва анъаноташон ҳамин синну солро боло ё кам кунанд…
Ин ҷо мехоҳам сари баъзе иқтибосҳо ё суханҳои масъулин истода гузарам: Муродулло Давлатов-директори Маркази исломшиносии назди Дастгоҳи Президент гуфтааст, ки «ҳеҷ кас ҳуқуқи маънавӣ надорад, ки ин қонуни қабулшударо ахлоқану мазмунан зери шубҳа карор диҳад, чунки крнунро парламент қабул кардааст, на давлат». Аз нуқтаи назари усул ва моҳият ин гуна гуфтаҳо хилофи Конститутсия мебошанд, чунки ҷомеаи шаҳрвандӣ ва табақаҳои иҷтимоии ҷомеаи Тоҷикистон дар робита ба қонунҳои мушаххасе, ки қабул шудаанд, ҳақ дорад, баррасиву муҳокима намояд. Вале агар аз нуқтаи назари Муродулло Давлатов рафтор кунем, пас ягон ниёз барои баррасӣ кардани ягон ҳуҷҷат нест. Дигар ин ки вазири фарҳанги Тоҷикистон мӯҳтарам М. Асрорӣ навиштаанд, ки «…дар робита ба қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ» бояд гуфт, ки қонуни мазкур қонуни шахшуда нест, балки ҳар гоҳе ки зарурат пеш ояд, бо пешниҳод кардан тағйиру иловаҳо ворид мегарданд». Солҳои қаблӣ ҳукуматиҳо мегуфтанд, қонун догма нест ва ин идомаи мантиқии ҳамон гап аст. Агар аз аввал парлумон тамоми муқарраротро риоя мекард, қонун тибқи талаботи ҷомеа қабул мегардид. Вале афсус, ки ин тавр нашуд ва Худо накунад, ки боз дар ҷомеа мушкили наве пайдо шавад…

Конун мушкилотро меафзояд?
Тазаккур додан ба маврид аст, ки баъди баромади Шокирҷон Ҳакимов бахши суолу ҷавоб ва мубоҳиса оғоз гардид. Бо истифода аз ин фурсат Абдурахими Солеҳ, донишҷӯи Донишгоҳи миллӣ гуфт: ман ҳайрони чунин парламент ҳастам. Охир, пеш аз оне ки онҳо чунин конунҳоро қабул мекунанд, магар аз тоҷикият ва мансубияти хеш ба дини мубини Исломро фаромӯш мекунанд? Акоша Кабирӣ бошад, бо таассуф изҳор дошт, қабули чунин қонун мушкилоти мардумро меафзояд ва вашлон бояд сари ин мавзӯъ андеша намоянд. Холмуҳаммади Асозода-ҳуқуқшинос ҳам дар баромади хеш иброз намуд, ки Тарчанде дар Конститутсияи ҷумҳурӣ дин аз давлат ҷудо эълон карда шудааст, аммо ҳукуматдорон бо роҳҳои гуногун ба фаъолияти диндорон фишор меоранд.

Қонуни нави дин-фоҷеа барои мардум
Дар бархӯрди худ ба ин масъала узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода рӯирост иброз намуд, ки конуни қабулгардида барои аҳли мусалмон басо фоҷиаовар мебошад.
– Воқеан, – гуфт ӯ, ба дурустй изҳор менамоям, ки бо қабули ин қонун, ба сари мардуми мусалмони кишвар мушкили наву нангине бор карда шуд. Қариб дар ҳамаи моддаву бандҳои қонуни фармоишӣ маҳдудиятҳои гарон нисбат ба мусалмонон ва намояндагони дини кишварро оид ба иштирокашон дар ҳаёти сиёсиву иқтисодии ҷомеа мушоҳида намудан мумкин аст, ки ин бори дигар аз худобехабарӣ ва бесалоҳиятии баъзе аъзои парламенти Тоҷикистон гувоҳӣ медиҳад. Чуноне ки дар моддаи 23, банди 3 қайд карда шудааст: «Фаъолияти таблиғоти ва маърифатии иттиҳодияҳои динӣ дар муассисаҳои давлатии томактабиву мактабӣ, инчунин дар манзилу хонаҳои шаҳрвандон манъ аст». Ин барои мардуми мусалмон ба он маъно фоҷеа ҳисоб меёбад, ки онҳа мехоханд аҳкоми шариати исломиро ба дурустй ба ҷо оваранд, фарзандонашонро дар роҳи ибодат ба Худои азза ва ҷалла ташвиқ намоянд, тарбияи солим диҳанд ва талаботи дигари дини мубини Исломро риоя намоянд, вале қонуни мазкур махдудиятҳои зиёдеро пешбинӣ кардааст. Мутаассифона, гарчанде эълон карданд, ки баҳсу муҳокимаҳо оид ба қонун зиёд шуд, вале ин ҷо ҳам нисбати Қонуни асосии миллат хеле дилсардона муносибат намуданд.
Агар замони қабул гардидани қонун бобати ҷашну маросимҳоро ба ёд биёрем, дар нишасту вохӯриҳо оид ба расму оин мар-дум чизи дигар мегуфтанду намояндагони ҳукумат онро ба таври дилхоҳашон маънидод мекарданд. Бовуҷуд масъулини ҳукумат маҷбуранд, ки баъди як сол ба он баъзе тағйироту иловаҳо ворид кунанд. Аз ин лиҳоз, фикр мекунам, ки ҳоло дар бобати қонуни кунунӣ низ сари ин масъала хоҳанд омад. Бо дилпурӣ метавонам гӯям, ки дар таҳия ва қабули қонуни дин парлумон ва ҳукумати кишвар ба беруёна вайрон кардани Қонуни асосии кишвар ва нормаҳои ҳуқуқии байналмилалӣ роҳ додаанд. Агар Қонуни асосии кишвар вайрон шавад, мебояд бо нормаҳои ҳуқуқии байналмилалй амал кард, он дар ҳаёт коргар хоҳад шуд… – гуфт Ҳоҷӣ Акбар Тӯраҷонзода.

Маркази исломиро фиреб доданд ё…?
Ходидли Институти фалсафа Давлати Усмон бошад, гуфт: бо иштироки тамоми қишрҳои ҷомеа, ки ба қабули қонун ҳусни таваҷҷӯҳ доранд, Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон, албатта, ҳаққи дифоъ аз Исломро дорад ва ташаббуси ин корро ба даст гирифтанаш корест арзанда! Маҳз тавассути чунин нишастҳо аксуламали беадолатиҳо бояд идома ёбад.
– Албатта, мову шумо шоҳиди ду тараф, ки ҳамдигарро ба тундгароӣ айбдор мекарданд, будем. Мутаассифона, афкоре, ки дар қонуни имрӯз қабулшуда таҳмилшудааст, буи ҳамон тундгароии соли 1992-ро мекунад. Дар ин ҷо чанд нуктаро гуфтан ҷоиз мебошад. Аввалан, Тоҷикистон ҳамчун кишвари мустақил зери ҳама гуна конвенсияҳо, баёнияҳо ва ҳуқукҳое, ки кишварҳои байналмилалӣ имзо кардаанд, имзо гузоштааст. Қонуне, ки имрӯз қабул шудааст, сад дар сад ба қонунҳои байналмилалӣ муқобил аст, Ба ин моддаҳои 18, 19 ва 26-и Баёнияи байналмилалй оид ба ҳуқуқи инсон шаҳодат дода метавонанд. Нуқтаи дигар ҳамин аст, ки ба андешаи ман, баъд аз Сарқонун, қонуни дин муҳимтарин ва асоситарин ба шумор меравад, Зеро 98 фисади аҳолиро мардуми мусалмон ташкил мекунанд. Ин қонун бошад, ҳуқуқ ва озодиҳои 98 фоизи мардумро танзим карда истодааст…
Дар мизи гирд Қобилҷон Боев-сардори шӯъбаи фатвои Маркази исломӣ, қонуни навқабулшударо бадтарин қонуни қабулшуда арзёбӣ карда, афзуд: аз дасти мо чӣ ҳам меомад? Воқеан, мо аз мӯҳтавои ин лоиҳа бехабар набудем. Зеро онро барои шиносоӣ ба мо оварда буданд, ки ба он ислоҳ дароварем. Мутаассифона, вақте ки қонунро чун шаҳрванд мутолиа намудам, аз ислоҳҳо, фикру ақоиди худ осоре надидем…

Ба ҷои хулоса
Дар фарҷом қайд кардан ба маврид аст, ки нишаст аз манфиат холӣ набуд. Дар он ҳамчунин Сайидумар Ҳусайнӣ-муовини аввали раиси ҲНИТ. Зарафои Раҳмони-раиси шуъбаи фарҳанги ҲНИТ, Мамлакат Ҷайчиева, узви садорати Ҳизби демократи Тоҷикистон, рӯзноманигори мустақил Султони Ҳамад ва Фаридун Ҳодизода бо ҳисси баланди худшиносии миллӣ, андешаҳои худро баён карданд.
Бояд гуфт, ки масъулини ҲНИТ барои ҷонноктар шудани баҳсу муҳокимаҳои банду моддаҳои қонуни мазкур намояндагони сохторҳои давлатӣ, аҳзоби сиёсӣ, ташкилотҳои ҷамъиятиро даъват карда буданд. Вале мутаассифона, намояндагони сохторҳои тобеи ҳукумат бо сабабҳои мухталиф аз сӯҳбати рӯ ба рӯ дуриро авлотар шумурданд. Магар дар ҳаллу фасли чунин масъалаи умдаи ҷомеа муносибати мусулмонони мансабдор чунин аст? Агар кор ин тавр бошад, пас вой бар ҳоли мусалмонони табақаи поёнӣ, ки имрӯз ба саворони ҳавову ҳавасҳои дунявӣ ҳеҷ баробар намешаванд!

Advertisements

Javob berish

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Изменить )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Изменить )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Изменить )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Изменить )

Connecting to %s

%d bloggers like this: