Сарбурй хам магар вахшатафканй нест?

Ҳарамгули Қодир, шаҳри Душанбе

Ростй, ҳеч фикр намекардам, рузе мешавад, ки бонуи точик дар минбари Русия барои хифзи мардуми худ садо баланд мекунад. Ман сад бор уро ахсант мегуям ва намедонам хонум Хуршедаи Даврондухт (Хамрокулова) ба ман хамсол аст, аз ман хурд ё калон. Вале муҳим ин нест, ки дар миёни ин кадар диаспорахои точик чуръат кардааст, ки ба мансабдорони Русия хушдор дихад, то пеши рохи нажодпарастони худро бигиранд.

Инкор карданй нестем, ки вобастагии Точикистон аз Русия калон аст. Аммо, виждон ва нангу номуси точикона борхо нишон додаст, ки камбагалиро аз номардихо боло медонад. Яъне мухочирони мо ба хотири рузгори хеш ба Русия рафта вазнинтарин корхоро ба ичро мерасонанд. Хол он ки метавонанд ба кишвархои дигар раванд. Мехнатдустии онхо дар хама гуна кишвари дигар кадрдонии бештар хохад дошт. Дуруст аст, ки намояндахои Русия ба Хуршедаи Даврондухт вокуниш нишон доданд, ки бояд диаспорахои точик сари мушкилоти мухочирон тадбир андешанд. Оё диаспораи точик бо рохбарии Абдулло Давлатов наметавонад, ки таваччухи макомоти Русияро ба вазъи мухочирон чалб кунад ва дар ин кор бо сафири Точикистон дар Русия тадбире андешад. Магар вазифаи сафир химоят аз шахрвандони кишвараш нест?

Дигар ин ки сарварони иттиходияи мухочирони точик дар Русия хар шаб дар шабакаи аввали давлатй «хамду сано» мехонанд. Махсусан Абдулло Давлатови пизишк хар шаб тарики ТВТ баромад дорад. Ман намедонам ин чаноб дарак дорад, ки хар руз дар Русия чанд нафар точик кушта мешавад ва чанд тобут ба Душанбе интикол меёбад. Дар кишвари чангзадаи Афгонистон дар соли 2008 беш аз 200 сарбози НАТО, ки намояндаи 37 кишвари чахон аст кушта шудааст. Дар хамин сол дар Русия беш аз 600 шахрванди Точикистон чон додаанд, ки 264 нафари онхо кушташудагонанд. Оё ин шумора киёс намехохад. Оё ин дахшат нест. Русия кишвари осоишта аст ё дар холи чанг?

Русия ва русхо дар фахмиши мардуми точик аз хама миллати пешрафта ва дусти садокатманд шинохта шудаанд. Вале имрўз нажодпарастон дар зери химояи Путин пайи точиконро руфтанианд. Бо хун. Бубинед як амрикои кудаки русро фарзандхонд кабул карда буд. Вай вориди чойе мешаваду фарзандхондашро дар мошин мегузорад. Бармегардад, ки кудак мурдааст. Табибон муайян карданд, ки кудак ба сабаби гармии дохили мошин вафот кардааст. Медведев ва Думаи давлатии Русия ба по хестанд. Дар холе ки мухочирони мо барои рушди Русия сахм мегузоранд, сарашонро аз тан чудо мекунанд, на Медведев ва на Думаи давлатй аз вахшонияти насли навашон харфе намегуянд. Путин иштибох мекунад, ки нажодпарастонашон миллати русро, хуввияти миллиашонро хифозат мекунанд. Аз чунин амалкарди нажодпарастон, ки хуни мардуми гайрирусро мерезанд, интизор шудани худшиносони Русия хатои бузург аст.

Конунхои байнулмилал гуруххои муайянро дар терроризм айбдор мекунанд. Хар сол Вазорати умури хоричии Амрико ва Иттиходияи Аврупо, хатто худи хукумати Русия руихатти созмонхои дахшатафканро нашр менамояд. Магар ин созмонхои Русия, ки сари мухочиронро аз тан чудо мекунанд, мухочиронро ба дор мекашанд ва ё зинда ба зинда оташ мезананд, дар кул гарк мекунанд, ниходхои террористй нестанд? Чаро Хизб-ут-тахрир созмони вахшатафкан ном мегирад, аммо Созмони чангии миллатгароёни рус на? Ё созмони «Русияи сафед»? Ё иттиходи «Русская линия»? Ё «Русский собор»? Чаро касе ин созмонхоро руихат намекунад? Баракс Путин рахбари «Русский собор»-ро Дмитрий Рогозинро намояндаи кишвараш дар НАТО таъин кард.

Рахбарони Русия фикр намекунанд, ки ин созмонхо як руз ба худи онхо хатар эчод хоханд кард? Ё шояд онхо террористй нестанд, зеро исломй нестанд?

Лек мо хушбин хастем, ки Русия ин амалкардхои миллатгароёнашро хотима медихад ва гунахкоронро ба чавобгарй мекашад, то ки як чомеаи поки инсонй ва инсонпарвареро ба вучуд орад.

Мактуби точикон аз махбаси Русия

Бар ёрони хамАндеш аз махбаси Русия чунин нома расид, ки наметавон аз он катъи назар кард. Бародари хамхун ва хамватан менависад:

Ассалому алайкум бародари азиз. Ман Нажмиддини Ёрмухаммадзод зодаи нохияи Вахдат. Ман дар махбасхонаи шахри Екатеринбург махбус хастам.  Дар инчо кариб 300(!) нафар хамватанони мо шиштаанд. Нисф зиёдашон хукмашонро гирифтаанд (аз 8 то 15 соли). Хамаи инхо фикр доранд, ки баъди хукм гирифтан харакат мекунанд то ба ватан равон кунандшон то, ки вакти хабсшудаи (срок наказания) худро дар ончо шинанд. Лекин ин корхо вакте карда мешад, ки байни давлатхо шартнома бошад.Савол: – Оё хамин хел шартнома байни давлати мо ва…

Дар хамин чо номаи у катъ шудааст, маълум нест ба кадом сабаб. Аммо фахмост, ки пурсидан мехохад оё созишномаи миёни Русия ва Точикистон дар бораи ба кишвари хамдигар супурдани афроди махкумшуда ба хабс мавчуд аст ё на.

Хуб аст, агар бародароне ки дар ин бора маълумоти дакик доранд, ба мадади хамватани мо расанд ва ин иттилоъро дар миён бигзоранд. Аммо ковишхои банда дар интернет нишон дод, ки агарчи байни Русия бо бисёр кишвархои чахон аз Ангола гирифта, то Узбакистон чунин шартномахо хастанд, созишеро бо Точикистон дар ин бора пайдо карда натавонистем. Ба назар мерасад, ин чо хам хукумати Точикистон шахрвандони худро ба панохи худо супурдааст.

Вале як санади дигар мавчуд аст. «Ковенсюни тахвили махкумшудагон барои ичрои минбаъдаи чазо» 6 марти соли 1998 аз тарафи кишвархои Иттиходи давлатхои мушатаркулманофеъ, аз чумла Точикистон имзо шудааст, ки шахрвандони махкумшуда метавонанд аз чониби кишвари содиркунандаи хукм ба кишваре супурда шаванд, ки шахс ба таври доимй он чо зиндагй мекунад. Барои ин бояд кишвари ватани доимй аз кишвари содиркунандаи хукм дархост кунад. Хамчунин кишвари содиркунандаи хукм низ метавонад, чунин пешниходро ба кишваре кунад, ки афроди махкумшуда шахрванди онанд.

Умедворам, ёрони дигар машварати худро дарег намедоранд, вале аз чониби худ мегуям, ки шояд махбасхои Русия аз махбасхои Точикистон бехтар бошанд. Хам аз лихози тозагиву таъмин бо гизо ва хам аз лихози он ки созмонхои байнулмилалии хифзи хукуки инсон метавонанд, аз ахволи махбусон дар ин чо хабар гиранд. Махбасхои Точикистон ба чунин тафтишхо рох намедиханд ва касе намедонад, ки вазъи махбусон дар он чи чй гуна аст. Ду сол пеш махбусони зиндони Кургонтеппа ва пештар махбусони Хучанд ошуб бардошта буданд, ки ба онхо гизои хуб намедиханд, хидмати тиббй намерасонанд ва гузашта аз ин махбусонро шиканча медиханд ва ба номуси онхо тачовуз мекунанд. Макомоти Точикистон аввали сол икрор карданд: ки дар соли 2007 дар махбасхои кишвар 87 нафар аз беморихои СПИД ва сил мурдаанд.

Дар айни замон махбасхои Точикистон бартарихо низ доранд, ки наздик будани хешу табор имкон медихад, ба махбусон гизои бехтаре расонда шавад ва аз ахволи онхо хабар гирифта шавад. Сониян, хар сол камаш ду бор ба муносибати иди истиклолият ва рузи сулху вахдат афвхо мешавад ва онхое, ки чазои сабуктар доранд, метавонанд, пеш аз мухлат ба озодй бароянд.

Ба сурати умум дар махбасхои Русия, ба гуфтаи вазири умури дохилии ин кишвар Рашид Нургалиев то аввали соли равон 8 200 шахрванди Точикистон ба сар мебурд. Дар бораи ба махбасхои Точикистон интикол дода шудани афроди махкумшуда хабаре ба нашр нарасидааст.

Ҳақиқати ғолибон дигар аст

Ҳамаи нашрияҳо, ҳатто ҳафтаномаҳои нисбатан хуби «Осиё-Плас» ва «Нигоҳ» бешармона ва бесаводона ба таҳрифи таърих машғуланд. Онҳо гузаштаро рангубор ва сайқал медиҳанд, гӯё намедонанд, ки ягона хосияти бетағйири ҳақиқат ин аст, ки дер ё зуд ошкор мегардад ва ҷои худро мегирад. 

Соли 1992 дар ин рӯзҳо ҳукумати нави Тоҷикистон бо ҷангҳои шадид вориди Душанбе шуд ва тартибу низомро барқарор кард. Ҳеч гуна ҷанге нашудааст. Ин ҳарфи комилан дурӯғ аст. Нерӯҳои мухолифон маҳз ба хотири он ки дар Душанбе ҷанг нашавад ва пойтахти тоҷикон ба харобазор табдил наёбад, кайҳо шаҳрро тарк карда буданд. Пеш аз хуруҷ онҳо бо фармондеҳони тарафи муқобил, ки аз Регар меомаданд, мулоқот доштанд ва танҳо як дархост карданд, ки неруҳои бегона — Узбакистон ва гурӯҳҳои мусаллаҳи узбактабор ба шаҳр ворид нашаванд. Ин тарҳ аз тарафи фармондеҳони ҳамаи 16 ситоди мухолифон дар ҳамоише дар Мактаби милиса ба тасвиб расида буд. Журналисти телевизюни тоҷик Артур Ҳасанов шоҳиди ин ҳодиса будааст.

Дуруст аст, ки рӯзи 10 декабри соли 1992 чархболҳои ҷангии Русия чандин бор хостанд, дар минтақаи ДОК вазъро муташанниҷ кунанд, аммо ҳадафе барои тиру мушакандозӣ наёфтанд. Дуруст аст, ки шоми он руз дар назди бинои Вазорати умури дохилӣ тирандозие ба амал омад ва ягон 15 дақиқа идома кард, аммо ин бештар як «разборка»-и байнихудии одамони Ёқуб Салим ва фармондеҳони дигари ҳукумати нав буд, на ҷанг бо мухолифин.

Яке менависад, ки маҷбур будааст, танҳо дар тонк аз ҷо ба ҷое равад, зеро маҳаллаҳои шаҳр пур аз мусаллаҳони оппозисюн буд. Бахши аввали ин нукта дуруст аст (у страха большие глаза), аммо бахши дувум комилан дурӯғ!

Нашрияҳои дурӯғпарокан дар ҷое аз пашшаҳои ҳамшаҳри худ фил месозанд ва филҳои маҳалли дигарро ба пашша табдил медиҳанд. Агар як сари мӯ виждон медоштанд, менавиштанд, ки ҳукумати нав дар сари тонкҳои кӣ ба Душанбе даромад ва ин чӣ тартибу низоме буд, ки он барқарор кард ва ҳафтаҳо кӯчаҳои шаҳр пур аз мурда буд. Дар камоли бефаросотӣ яке аз нашрияҳо менависад, гӯё Сангак Сафаров дар айни баҳс ба руи Отахон Латифӣ як шаппотӣ задааст. О мебахшед, қадди Латифӣ ду баробари қадди Сангак буд, магар Сангак ҷаҳида ба Латифӣ шаппотӣ зад? Он гоҳ чаро наменависед, ки Сафар Абдулло дар ақиби Сангак бо лагад зада буд? На Сангак зиндааст ва на Латифӣ, ки ҳақиқат ошкор гардад, аммо ҳангоми вуруди ҳукумати нав чӣ гуна мумкин буд, ки ин ду нафар бо ҳам будаанд? Дар куҷо? Дар пойгоҳи нерӯҳои ҳарбии Узбакистон дар Термез? Гумон аст, Латифӣ он ҷо буда бошад, вагарна чизе дар ин бора менавишт.

Агар ҳукумати нав бо ҷанг Душанберо ишғол карда бошад, чаро аз фармондеҳони тарафи муқобил суоле нашуда, ки чӣ тавр онҳо дар ин ҷанг шикаст хӯрданд?

Шакке нест, ин муаллифон вақте музахрафоти худро менависанд, як лаҳза ҳам фаромуш намекунанд, ки бояд дар ин навиштаҳо чизе набошад, ки ба мазоқи шахси якуми кишвар, афроди муайян, ҷамъан бигуем — ғолибони ҷанги шаҳрвандй сахт расад. Дар бораи мағлубони ин ҷанг чизе хоҳед гуфта метавонед. Аммо ҳақиқатро замоне навишта метавонед, ки аз касе натарсед ва аз ҳама гуна эҳсосоту мавзеъгирии хусусӣ даст кашед. Бо таърих бояд покбоз буд, вагарна беҳтар аст, ки дам ба дарун биншинед ва чизе нанависед. Ин бузургтарин хидмати шумо ба ватану миллат хоҳад буд.

Тоҷиккушй ҳамчун натиҷаи бӯҳрони ҷаҳонӣ

Ягон сарвар ё вазорати Русия ба номаи Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон посух надод. Касе дар Русия аз сарбурии шаҳрванди Тоҷикистон изҳори таассуф ё маъзарат накард. Баракс як намояндаи давлати Русия, раиси Кумитаи равобити байнулмилалӣ ва сиёсати миллии ҳукумати шаҳри Маскав Михоил Соломентсев гуфт, ин ҳодиса ба қавму миллият пайванде надорад, балки дар натиҷаи бӯҳрон ба амал омадааст. Аз руи мантиқи ин давлатмарди Русия тоҷикон бояд бо сари худ барои бӯҳрони ҷаҳонии иқтисодй ҷавоб бидиҳанд.

Дар ҳоле ки аз сафири Тоҷикистон дар Русия гирифта, то чандин нафари дигар аз худ ҳомии муҳоҷирони тоҷик метарошанд, ягона шахсе, ки аз куштори ваҳшиёнаи ҷавони тоҷик Салоҳиддин Азизов дар рубаруи мансабдорони Маскав истода садо баланд кард, Хуршедаи Даврондухт буд, ки ҳамчун намояндаи Маркази фарҳангии тоҷикон ба ин ҷаласа роҳ ёфт. Вай гуфт, ҳар рӯз қатлу куштор аст ва ҳар рӯз ба Тоҷикистон тобуте фиристода мешавад, аммо ҳукумати Маскав ва ҳукумати Русия гӯё ин ҳамаро намебинанд. Вай гуфт:  «Если за убийства двадцати человек преступников будут осуждать на десять лет, ничего не изменится», – считает Хамракулова. (15 декабря этого года были осуждены члены группы несовершеннолетних скинхедов, обвиняемые в 20 убийствах и 12 покушениях. Главари банды Артур Рыно и Павел Скачевский получили по 10 лет колонии общего режима.)

Бо таъкидҳо ва фишори Хуршеда бону дар ин ҷаласаи ҳукуматдорони Маскав тасмим гирифта шуд, барои ислоҳи вазъ як номгуйи чораҳо омода шавад. Ин чораҳо бояд аз ислоҳи қонунҳои Русия, ки ба сартарошидаҳо имкон медиҳад, амалан беҷазо монанд, то тоза кардани ҳама гуна матнҳои бегонаситез дар китобҳои дарсиро фаро гиранд.

Хуршеда гуфт: «Политики прямо так и говорят: наступил кризис, и сейчас потерявшие работу таджики выйдут на улицы разбойничать, – заявила Хамракулова. – Но почему таджики? Почему не просто безработные?» По ее словам, ксенофобских настроений в столице хватает и без подобных безответственных заявлений. «Во время наших мероприятий мы даем подискутировать детям разных национальностей, – рассказала она. – И уже у них намечаются агрессивные тенденции, они говорят теми же словами, что и взрослые».

Вале намояндагони Думаи Маскав ба ин духтари тоҷик дарафтоданд ва нуқсу камбуди диспораҳои миллии Тоҷикистон, қонуннописандии муҳоҷирони тоҷик, бесаводию бадрафтории онҳоро ба сари у заданд. Раиси кумиссюни Думаи Маскав Игор Елиференко гуфт, бо афзоиши бӯҳрон, ҷои гурез нест, бегонабадбинй бештару бештар хоҳад шуд. Пас барои ин сари боз чанд тоҷик бурида хоҳад гашт? Аммо шояд танқиди онҳо аз диаспораҳои тоҷикй дуруст ҳам ҳаст, мисли он ки сари онҳоро ҳам бурида бошанд, ҳама хапу хомушанд.

Чоиза ба хунарпешаи сохибчавхар

30gИбодуллохи Машраб (собик Машрабов), мудири Театри Лохутй дар мусохиба бо «Фараж» гуфтааст, «Эмомалй Рахмон хунарманди сохибчавхар аст!»

Дар хакикат Эмомалй Рахмон замоне дар озмуни хунармандони хаваскор аз номи нохияи Дангара ба сахна баромада, барои ракс бехтарин чоизаро ба даст овардааст. Машраб шояд ба хамин давраи зиндагии Рахмон ишора мекунад. Бархе мегуянд, Рахмон, ки он вакт Рахмонов буд, ракси чупонро бо махорати баланд ичро кардааст. Ин иттилоъ 100% дакик нест, вале ишки чаноби Рахмон ба ракс ва гохе сурудхонию хамовозй бо сарояндагон ба тамоми мардуми дунё маълум аст. Як шахси ба вай наздик мегуяд, дар баъзе маъракахо вазиронеро, ки ба раксидан намехезанд, дашноми кабех медихад.

Агар ишораи Ибодуллохи Машраб софдилона бошад, пешниход ин аст, ки ба Рахмон унвони Артисти Халкии Точикистон дода шавад. Дар зимн вай хатто метавонад, даъвои чоизаи Оскар кунад. Барои ичрои бехамтои накши президент.

Чаро сари моро буриданд?

3Русҳо мақоли машҳури худро иваз мекунанд. Пештар мегуфтанд, «худиро бизан, то бегона битарсад», акнун мегӯянд, «сари тоҷикро бибур, то бегонагон битарсанд!» Онҳо фаҳмиданд, ки тоҷикон бепаноҳтарин ва бесоҳибтарин махлуқҳои ҷаҳонанд. Ва мешавад, аз онҳо истифода кард, то ҳувияти миллии худро нишон дод ва ба «майдамиллатҳо»-и дигар паём фиристод.

Иттифоқан, онҳо ин сабкро аз ҳукумати Тоҷикистони кунунй омухтанд. Ин ҳукумат мардуми худро маҷбур кард, ки ба ҳама гуна зулму истибдод нисбаташ бардавор одат кунад ва бо сари хам ҳама гуна таҳқиру тавҳинро бипазирад. Ин ҳукумат рӯҳи мардумро шикаст ва халқро ба беномусй одат дод. Бенангй як миллатро аз боло то поён фаро гирифтааст. Тамоми расму ойин ва хосияти миллии тоҷикон дар натиҷаи барномаҳои махсуси ин ҳукумат аз мағз ва дили тоҷикон шуста шуд.

Гумон макунед, ки ҳадаф аз ҳамла ба манзили Сӯҳроб Лангариев як тасодуф буд. Чунин «наркобаронҳо» дар ҳамаи ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд. Вале насаби Лангариев муҳим буд. Фикр накунед, фишор ба тазоҳуркунандагони Бадахшон танҳо барои хомӯш кардани эътироз буд ё ҳамлаи аблаҳона ба Рашт барои пешгирӣ аз афзоиши ҷинояткорӣ. Мақсад як чиз буд — несту нобуд кардани ҳама гуна рӯҳияи истиқлолият ё ҷасорату матонат. Натиҷа — сарбурии муҳоҷири тоҷик дар Маскав.

Ҳоло шумо худ қазоват кунед, ки ҳукумати Тоҷикистон миллист ё зиддимиллӣ. Агар мехоҳед раъй бидиҳед (узр, ки ҳуруфи кириллӣ пазируфта нашуд):

 

Пойпуш — силохи журналист?

muzaАксари журналистони точик (9 нафар аз 10) дар гуфтугу бо нашрияи «Миллат» талоши бо пойпуш задани раисичумхури Амрико Бушро аз тарафи хабарнигори телвизюни «Ал-Багдодия» мусбат арзишёбй кардаанд. Бархе онро посух барои дарду андухи миллати Ирок, бархи дигар як кахрамонй ва озодманишй, мухимтарин ходисаи сол ва гайра унвон додаанд. Он 1 нафари бокимонда хам акидаи сирф манфй надошта, танхо аз катли номардонаи Ахмадшохи Масъуд ёд овардааст, ки низ аз тарафи арабхо ва зери никоби журналист ба амал омада буд.

Бар пояи ин сухбатхо оё метавон гуфт, 90% ё хатто бештари журналистони точик ба хамин фикранд ва дарду алами мардуми Ирок, хашму газаби адолатхохй ва мардумпарварй дар синаашон чуш мезанад? Хамин гуна озодманиш ва часуранд? Пас чаро попуши худро ба сари президенти худ намезананд? Дуруст аст, ки ин раисичумхур ба Ирок хамла накардааст ва миллати бегонаро ба бадбахтй гирифтор насохтааст, балки миллати худро? Аммо агар ин журналистон ин кадар аз дунё бохабаранд, магар аз вазъи миллати худ хабаре надоранд? Шояд раисичумхурашон аз ин рухияи онхо огох аст, ки харгиз дар шахри худ ва барои журналистони точик пресс-конференсия доир намекунад. Медонад, ки кадоме аз онхо уро бо попуш хохад зад ва на бо кафши мудерн, балки музаи кирзовой.

Аммо агар чунинанд, ки часорат ва эътирозро, бигзор дар чунин шакли гайримаданй ва ногувору хусуматангез, ин кадар дуст медоранд, ки ба важд омадаанд ва токихои кухнаи худро ба осмон хаво медиханд, чаро хамкасби дигарашон, фаразан касе монанди Додочони Атовуллох ба тарафи президенташон на пойпуш, балки сухан хавола кунад, бо хамон шуру шааф ба у дармеафтанд ва хар хафта сияхномахое дар хакки у менависанд? Ин дуруягист ё Бушро дур дидан?

Латифае ба ёд мерасад, ки амрикой мегуяд, вай метавонад ба маркази шахр барояд ва дар хакки президент хитоб кунад: «Буш — истеъфо!» Точик ба пурсиши у, ки шумо хам агар демoкратия доред, метавонед, ин гуна бикунед, мегуяд чаро на, вай хам метавонад ба маркази шахр барояд ва хитоб кунад: «Буш — истеъфо!»