Рухдодхои Тавилдара

Озоди Рахимпур, нохияи Тавилдара

Аз руйи гуфтаи як нафар сокини нохияи Тавилдара, рузи 9 июли соли равон дар нохияи Тавилдара хангоми як задухурди мусаллахона, ки миени куввахои макомоти кудратии Точикистон ва як гурухи мусаллахи чинояткор ба вукуъ пайваст, ду тан аз чангиени алайхи нерухои хукумати разманда, Азизов Рахмиддин ва Азизов Киемиддин, сокинони дехаи Пасти Рог чамоати дехоти Сагирдашти нохияи Дарвоз ба халокат расидаанд ва онхо дар кабристони дехаи Ёзганди нохияи Тавилдара ба хок супорида шудаанд.

Хамин манобеи иттилооти хамчунин хабар додааст, ки 11 июли соли равон зимни гузаронидани амалиети махсус ва аз тарафи нерухои хукумати дар мухосира карор гирифтани гуруххои чинояткорон, Мирзо Зиёев, ки ба онхо бо 2-3 нафар аз хешовандони наздикаш пайваста буд, низ кушта шудааст.

Бачаи деҳқон ба Русия, бачаи вазир ба вазорат

Шаҳлои Наҷмиддин, журналисти мустақил

Имрўзҳо барои ҳамагон пўшида нест, ки мутахассисони зираку кордони ватани мо дар дигар диёр меҳнати худро гарон мефурўшанд. Чунки зиндагӣ дар меҳан онҳоро маҷбур кардааст, то дар дигар ҷой мақому манзалати хешро ёбанду зиндагии «одамиёна» дошта бошанд.

Ҳар сол ҳазорон нафар мутахассисони соҳаҳои гуногун донишгоҳҳоро хатм намуда сарсону саргардон аз пайи коркобӣ мешаванд.

Аслан дар Тоҷикистон буҳрон фақат аз ҷиҳати баланд шудани доллари амрикоӣ нишонаи худро айён намуд. Вале бўҳрони бекорӣ кайҳо боз мисли заҳрпечак ҷомеаро печонида таъсирашро сахт гузошта буд.

Ба истиснои касби омўзгорӣ, ки озод асту дар қисми зиёди мактабҳои таҳсилоти ҳамагонӣ муаллим намерасад. Ҳар ҳафта дар ҳафтаномаҳо эълонҳои ҷойҳои кори холӣ дар бонку вазорату ширкатҳои хориҷӣ ба табъ мерасанд.

Дар ин эълонҳо ҳатман мутахассиси барномаҳои компютери забондонро меҷуянд. Ва дар ин эълонҳо ишора гардидааст, ки довталаб бояд собиқаи корӣ аз се сол зиёд дошта бошад. Акнун, пас аз мутолиаи ин эълонҳои бадвоҳима суолҳои зиёд пайдо мешаванд:

  1. Хатмкардагони дигар соҳаҳо, ки забонҳои хориҷиро намедонанд, аз куҷо кори «хуб» меёбанд?
  2. Он хатмкунандагони забондон, ки пас аз хатми Донишгоҳ дар асоси озмунҳо ғолиб баромада дар хориҷ тўли 2-3 сол таҳсилро идома додаанд, бе собиқаи корӣ чӣ кор мекарда бошанд?

Пас аз мушоҳидаи шахсии хеш ба хулоса омадам:

  1. Қисми зиёди эълонҳои чойҳои кори холӣ танҳо барои нақша ва расмият мебошад. Чунки аллакай ин ҷойҳо барои писарону ҷиянҳои вазиру мансабдорон «зайнит» шудаанд.
  2. Боз вомехўранд эълонҳое, ки танҳо як намуди пулкоркуниянду халос. Масалан аз талабгорони ҷойи кор ба маблағи 10 доллари амрикоӣ мегиранду ҷавоби аризаҳояшонро пас аз ду моҳ мегўянд. Дар сурати аз озмун нагузаштан пул баргардонида мешавад. Вале аллакай маълум аст, ки ин пули ҷамъшуда дар ин муддат гардиш меёбад.
  3. Ярмаркаи ҷойҳои кори холӣ аз ҷониби шуғли аҳолӣ таъсис дода хеле кам манфиат меорад.
  4. Баъзе аз эълонҳо маҳсули ҳиллаву найранги ширкатҳои тиҷоратие мебошад, ки маҳсулоти бесифатро тамғаи хориҷӣ часпонда корҷуёнро ҳамчун фурушанда истифода мебаранд.

Хуллас, эълонҳо қисман воқеӣ нестанд. Бештари онҳо маҳсули «пирамидаҳо» ҳастанд. Пирамида- аз секунҷае иборат аст, ки бояд бо ҷалб сохтани дигар «мардумони содалавҳ» онро боло бардошт. Ба доми ин ширкатҳо фитодан хеле осон аст. Ин мавзуъро баъдтар шарҳ хоҳам дод.

Акнун бармегардем ба сари мавзуъи нархи кори «хуб» дар баъзе вазорату идораҳо. Масалан дар бонкҳо. Доля хеле калон аст. Чунки даромаду баромадаш хеле-хеле баланд ба ҳисоб меравад.

Баъзе вақтҳо шоҳиди сўҳбатҳое мешавам, ки мегуянд: «Куҷора мехоҳӣ, гап зану пула тайёр кун, медиҳемат». Аҷибаш ҳамин аст, ки ҳамин вазифахарон худашон ҳоло вазифаро нагирифта «ташкилӣ» мекунанду ин овозаро байни мардум паҳн менамоянд.

Агар ман роҳбар мешудам, аввал ин кадрҳоро ба курсҳои махсуси «одаму одамгарӣ», «маданияту одоби сухан» ҷалб намуда, сипас вазифаеро лоиқашон медидам.

Як нуктаи дигар хеле муҳим аст, ки чаро мансаб фақат ба «пиракиҳо» мерасад. Магар кадрҳои худии ҷавон аз уҳдаи роҳбарӣ намебароянд. Ё ин ки кадрҳои хубро пеш мекунанду дигар суроғ намекунанд.

Вале кадрҳои «ҷонӣ» оқибат ягон «курнамакие» мекунанду шармандавор аз мансаб ронда мешаванд.

Дар маҷлисҳои ҳисоботиву тантанавӣ фақат чеҳраи «дилбазанкунандаи вазирону депутатҳоро» мебинем. Обшуста гуем, мешавад.

Хайрият, ки ҳамин сомонаҳои интернетӣ ҳасту кам-кам ҳам бошад президент аз баъзе корҳои «левийи» зердастонаш огаҳӣ меёбад. Вагарна маслиҳатчиёни худӣ мафияҳои пурқудратро ташкил мекарданд.

Барои ҳамин бачаи деҳқон бояд ба Русия раваду бачаи вазир ба вазорат Ҳамин тавр не? Охир касби дустдошта барои оилаи камбизоат «русиян» асту барои писари эркаи раисе «юрист».

Зинда бод Медведев! Шумо чӣ мегуед?

“Бачам йигитай!”

Шаҳлои Наҷмиддин, шаҳри Душанбе

Ҳангоми аз назди партовгоҳи назди бинои истиқоматие гузаштан шоҳиди воқеае гардидам, ки то ин дам аз пеши чашмонам дур намешавад.

Се кўдаки синну солашон 7-8 сола гурбачаеро , ки садояш ваҳмангез буд, дошта аз болояш бензин рехта дар партовгоҳ оташ зада бо шавқ ҷонкании онро тамошо мекарданд. Ин ҳолати даҳшатнокро дида асабҳоям вайрон шуд. Бо шаст ба ҷониби онҳо рафтам. Вале кўдакон дар як зум фирор намуданд. Ин воқеаи даҳшатнок маро аз худ бехуд карду ба андеша овард.

Худоё, вақте, ки кўдаки 7 сола имрўз ҳайвони зиндаву безабонро бо чунин тарз ба марги майбурӣ бурда мерасонад, пас фардо аз ин кўдак шахсияти комилро мунтазир шудан мумкин аст?

Ҳаргиз… Чунки чунин кўдаку наврас аллакай бепарвоии наздиконашро нисбат ба худ эҳсос намуда ба ҳама кирдорҳои зишт даст мезанад.

Имрўзҳо бо сабабҳои камбизоатии қисми зиёди хонаводаҳо ва набудани қувваи кори мард (қисми зиёдашон дар Русия кору зиндагӣ мекунанд) бисёрре аз фарзандони хонаводаҳо беназорат монда сарсону саргардон дар кўчаҳо мегарданд.

Кўдак ба куча мебарояду бо ҳамин рўзашро шаб карда ба хона бармегардад. Модар аққалан як боракак намепурсад, ки чӣ ҳол дорӣ? Куйо будӣ? Баръакс , барои чунин волидайн хуш аст, ки фарзандаш муштзӯру ба нонаш соҳиб ба воя мерасад.

Ё худ кўдаке аз бинои истиқоматии ҳамшафатамон навдаи дарахти кўдакистони рақами 93-ро барканд. Вакте, ки мураббия ба назди падару модари ин кўдаки навтоҷик омад, падараш дашному ҳақоратро оғоз намуда гуфт:

-чӣ ин қадар дод мегуӣ? Пули ҳамин дарахтро ман «двойной» медиҳам. Охир бачам йигитай.

Чӣ андешаи ботил.

Дар бисёр ҳолатҳо дидан мумкин аст, ки модарон баҳузур пойҳояшонро назди майдончаи биноҳои истиқоматӣ дароз карда машғули чақ-чақи занонаи худ мешаванду ба фарзандон аҳамият намедиҳанд.

Дар натийа фойиаи ислоҳнашаванда рух доданаш мумкин аст. Масалан худи ҳамин сол дар пойтахт дар назди биноҳои истиқоматӣ зиёда аз 10 кўдак зери мошин монда ба ҳалокат расиданд. Чунки кўдакон машѓули бозӣ ба омадурафти мошинҳои сабукрав аҳамияте намедиҳанд.

Модарам фақат мегуянд, ки кори хона тамомшавӣ надорад. Вале баъзе аз занҳои хонанишин аз субҳ то шом дар берун нишаста вақти пкрқимати хешро бо ғайбати мардум кўр мекунанд.

Магар вазифаи ҳар як зан пеш аз ҳама тарбияи фарзанди солиму хушахлоқ нест. Охир дар йаҳон аз ҳама донишгоҳи пурмасъулияттарин ин донишгоҳи оила мебошад.

Ҳамин , ки кўдаку наврас аз ҷониби модар назоратеро надид, пас ҳатман рў ба бероҳагӣ меорад. Пас дар тарбияи фарзанд саҳми модар бештар аст.

Имрўз дар пойтахт Интернет кафеҳои зиёде ба чашм мерасанд, ки машғулиятгоҳи асосии қисми зиёди наврасон гардидаанд. Наврас аз модар бо фиреб пул меситонаду рост хатто ба мактаб нарафта йониби интернеткафеҳо меравад. Худро ба бозиҳои компютерӣ банд карда рўзашро мегузаронад. Ё ин ки ба сайтҳои шиносоӣ роҳ ёфта худро хамчун йавони 20-22 солаи муйаррад муариффи менамояд. Ҳайратовараш ин аст, ки ақлу фаҳмиши навраси 12-13 сола ба чунин амалҳои аблаҳона мерасаду ба донишандузӣ не.

Ба якчанд чунин интернет кафеҳо рафта мушоҳида намудам. Фақат хонандагони мактаб ба чашм мерасанду хплос. Яке аз сарварони интернеткафеҳо нақл кард, ки чанд наврас аз хона пули калон дуздида ба ин ҷо меомаданд. Дар рафти мушоҳида аз якчанд наврас пурсон шудам, ки интернет ба ў чӣ манфиат меорад, йавоб доданд, ки чатбозӣ мекунанд.

Агар сари вақт волидайни чунин наврасон аз пайи тарбияи дурусти фарзандонашон нашаванд, фардо дер мешавад, дер…..

Вой бар ҳоли мардикорон!

Шаҳлои Наҷмиддин (шаҳри Душанбе)

Бо тақозои замон, чун дигар мамалакатҳои ҷаҳон дар пойтахти ҷумҳурии мо низ бозорҳои мардикорон таъсис ёфта нафарони қобили меҳнат буда ин ҷо ризқу рӯзиашонро меёбанд.

Дар назди бозори Шоҳмансури пойтахт низ аз саҳарии барвақт то бегоҳ мардҳои синну солашон гуногун рост истода мунтазир меистанд, ки кай шахси пулдоре пайдо мешаваду ба ивази маблаги муайяне онҳоро киро карда мебаранд. Ҳатто гадо душмани гадо гуфтагӣ барин байни мардикорон ҳам рақобат пайдо мешавад.

Барои мушоҳида ба бозори мардикорони назди бозори Шоҳмансур равона гардидам.

-Шумо аз куҷо?

-Аз Фархор, Номам Аҳмад.

-Аз мардикорӣ чӣ қадар маблағ ба даст меоред?

-Эъ хоҳар нагу, ҳамин хел лаҳзаҳое мешавад, ки асп барин меҳнат мекунему вақти ҳисобӣ зада аз дар берун мекунанд. –оҳи сард кашида посух дод мард.

Чавобҳо якхела буданд. Ба либосҳои фақиронаву чеҳраи мағшуши нафарони бо умеди ризку рузиашонро ёфтан омада нигариста ғамгин шудам. Гапи ногуфтании зиёде доранд. Вале…

Ман сари ин мавзуъ гаштанӣ набудам. Агар рўзе зор-зор гиристани марди миёнасоли муйсараш бармаҳал сап-сапедгаштаи ҳамсояамонро намедидам.

Тўли шаш моҳ дар хонаи навтоҷике меҳнат карда хонаи дуошёнаро пурра ба анҷом расонидааст. Соҳиби хона пули калон ба ў ваъда мекунад.

Вале рўзи охирини кор дуғу даранг карда гуфтааст, ки «хурду хурокат аз ҳисоби ман буду боз ман ба ту пул диҳам» гуён уро бо таҳдиду зурӣ бароварда пеш кардааст. Ҳатто фикри дар синну соли падараш будани Солеҳ амакро накарда, уро дашномҳои қабеҳ медиҳад. Солеҳ амак то хона расидан раҳораҳ ба атрофиён заррае аҳамият надода гиря карда меояд.

-Охир ман мақсад доштам, ки ҳаққи ҳалоли меҳнатиамро гирифта хонаамро таъмир мекунам. –алам мекард Солеҳ амак.

-Дар ватани худамон руз надорем, пас чӣ гила аз Русия.

-Боз як масъалаи ташвишовараш ин аст, ки баъзе нозирони андоз омада аз мардикорон андоз талаб мекунанд. Аз 120 нафари пурсидашудагон 100 нафарашон аллакай дар тараддуди ба муҳоҷират рафтананд.

-Дигар дар ин ҷо истодан маънӣ надорад. Ояндаи кўдаконамон чӣ мешавад? Ин аст андешаи ғамолуди як идда мардикорони тоҷик.

Дар хақиқат ояндаи кўдаки тоҷик норавшану тира аст. Боре дар ҳафтаномаи «Нигоҳ» нафаре мсоҳиба дода гуфта буд: «ояндаи кўдаки тоҷик муҳоҷирати корист,на чизи дигар. Боз агар дар оянда имкони дар Русия кор ёфтан боқӣ монад, ва агар не, пас қазоват танҳо ба Худост».

Аз навтоҷик навтоҷик меруяду аз муҳоҷир муҳоҷир.

Дар Русия «дурагаҳо» аз ҳисоби муҳоҷирони тоҷик мефзояд. Дар баъзе қисмати тоҷикистон бошад аз ҳисоби хитоиҳо «муғулҳо» тавлид меёбанд.

Пас, ояндаи миллати тоҷик чӣ мешуда бошад?

Дар матбуоти Русия бо ифтихор менависанд, ки «таджики чистят Москву». Яъне, ки барои тоҷикон ғайр аз касби «ҳавлирубӣ» дигар коре нест. Ҳатто журналисти рус таъкид кардааст, ки агар аз ҳисоби мардуми муҳочири тоҷик армияи ватани онҳоро ташкил намоянд, онгаҳ метавон як қувваи пуриқтидореро таъсис дод. Чунки бо маоши хеле ночиз барои давлати РУСИЯ тоҷик кор мекунад.

Дар ярмаркаҳои ҷойҳои кори холӣ номгуйи кору моҳонаҳои хандаоварро дида кас шарм медорад, ки барои кор ба он ҷой муроҷиат намояд. Охир бо чунин маош зистан дигар ғайриимкон аст.

Мабод, ки фарҳанги бесаводӣ саросари деҳоти кишварро фаро гирад. Онгаҳ ҷомеа ба чанд қисм тақсим мешаваду асрҳои «ғуломдорӣ» аз нав такрор меёбад.

Чаро дар герб акси хафт ситора аст?

Адаш Истад (Герби Шердор)

01Аз масоили баҳс оиди герби Тоҷикистон мавзўи «ҳафт ситораи болои тоҷ» берун монда буд. Навишта будам, ки оиди ифодаи чи будани он устод Қаноат чизе гуфта буданд, ки дар ёдам намондааст. Ва низ гуфта будам, эҳтимол рамзи муассире набудааст, ки аз хотир зудуда шудааст. Дар оини асотири мардумони гуногун рақамҳо маъноҳои қудсии худро доранд.

Ба ҳафта тақсим кардани рўзҳо ба мо аз арабҳо омад.

Дар қомуси «Асотири мардумони ҷаҳон» (ҷилди 2, саҳ 537) бо такя ба манобеи бостонии чинӣ овардаанд, ки «ҳафт ситора» аз парастишҳои қавми турк аст. (Аз ин пеш нависта будам, ки дар байни мардуми туркнажод «бўрӣ» бўрибой барин номҳо, ки маънояш гург аст, бисёр вомехўранд. Ин ба тотем не, балки ба асотири асосии қавмҳои турк вобаста будааст. дар замони қадим қавми турк танҳо аз як қабила иборат будааст. Онҳо дар канори ботлоқе мезистаанд. Як қавми дигар ба онҳо ҳуҷум карда ҳамаро мекушад. Гумон мекунанд, ки ҳамаро куштанд, аммо дар байни мурдаҳо як писарчаи даҳсолаи пурзахму нимҷоне буд. Модагурге ин бачаро ба ғоре бурда тарбия мекунад. Аз заношўии модагургу ин писар даҳ нафар фарзанди нарина ба дунё омада аз ноҳияи Гаочина зан гирифта қавми туркро зинда мекунанд ва аввалин манзилашон Олтой бадааст. Ин тибқи манбаъҳои асри VI-и чинӣ).

Воқеан ҳам барои мардуми чорводор ва саҳроновард, ки роҳи худро дар биёбонҳои васеъ аз рўи ситораҳои осмон хусусан Ҳафтдодарон муайян мекард, рақами ҳафт ё ҳафт ситора мақоми беназир дошт. Ба фикри шахсии камина дар марзи Тоҷикистон мардуми туркзабон кам нестанд, ин нишонро дар герб бетағйир нигоҳ доштан лозим аст.

Аммо аз ёд набояд бурд, ки барои ниёгони мардуми тоҷик дар замонҳои қадим рақами панҷ бештар аҳамият доштааст. Рақами панҷ маънои қудсӣ низ доштааст. Ба ин сабаб номҳои географии Панҷ, Панҷакент, Панҷрўд, Панҷоб дар мавзеҳои тоҷикнишин вомехўранд.

Аз ин ҷост, ки дар ҳунарҳои мардумӣ асосан расми ситораи панҷгўша дар мақоми аввал аст.

Зиёиён — махалгароёни асосй

Хонанда (шахр ва зодгох — номаълум, миллат — точик)

Хангоме, ки ман дар хоричи кишвар тахсил мекардам, барои ман Точикистон хамрох бо хама мардумаш, бо хоку сангаш, бо кишлокхояш, бо гахворахояш як мафхуми мукаддас буд.Вале чун ба ватан баргаштам, рузхои аввали кор бо нимашухихои батакрор ба ман фахмонда доданд, ки ман фалончоиям, на беш аз он. Ва медонед ки маро мачбур кард, ки худро фалончои хис кунам, на точикистони? Афроди мактабхондаву донишманд, яъне зиёиён.

Ва хулосаи ман тайи чанд соли зиндаги дар Точикистон ин аст, ки ашаддитарин махалгароён дар Точикистон зиёиёни онанд, азчумла журналистони он, яъне аксарияти мову шумо. Ва ин марази махалгарои то андозае моро фаро гирифтааст, ки моро кариб кур кардааст.

Бовари дорам, агар холо ман зистгохамро дар ин сахифа ифшо кунам, вокуниши хамин 5-6 нафари шумо хархела хохад буд. Ва маро боре нодида нафаре, ки “хамшахри”-и ман аст, нисбатам хушбин хохад буд, ва касе, ки зодгохаш ду кух онтарафтар аст, маро “бегона” хис хохад кард.

Биёед бо ин мараз мо чанги милли эълон кунем. Аввал ин маразро дар худ бикушем. Алайхи ин мараз як харакати милли пиёда созем. Махалгароёнро дар байни зиёиён ифшо кунем ва барои хурдтарин нишонаи махалгарои гунахкоронро дар чомеа бадном кунем. То ки аз ин ба баъд мардум аз махалгарои мисли марази махуф канорачуи кунанд.

Президент чй гуна — мушовираш намуна

А. Раҳимзод (шаҳри Хоруғ)

Замоне ки аз ҷаласаи солонаи ҳукумат ва ё ба қавли ҳамандешон «президент-шоу» лаҳзаҳои титу пит кардани кадрҳои ҳукуматро тамошо мекардам, шунидани ба вазифаи нав таъин кардани Муҳаббатшо Рӯзадоров маро моту мабҳут сохт. Сари андешаи он рафтам, ки вой бар ҳоли илми тоҷик ва дар ҳақиқат ҳам арзандатарин олимоне, ки ба душвориҳо нигоҳ накарда, ҳанӯз ҳам бори гарони илмро мекашанд, агар чунин шахс сарпарасти онҳо гардад. Ин шахсест, ки худ дар тӯли 30 сол дар донишгоҳ гӯё дарс дода, (дар асл файласуфатарошй карда), натавонист ҳадди ақал рисолаи номзадӣ ҳимоя кунад, имрӯз аз боби илму технологияи муосир ба Президент машварат медиҳад.

Нокомиҳои ӯ дар илм чунон ба ҷону дилаш зад, ки роҳи дигарро пеш гирифт. Аз ин баъд дар ҳар маъракае бо овози ҷарангдораш матнҳои навиштаи дигаронро нарезондаю начаконда мехонд. Боре бахт ба рӯяш тобид, ки дар як ҷамъомади ҷашни худи Ҷаноби олӣ ширкат дошт. Ба президент, ки худ нисфи умраш барандаи ҷамъомадҳо буда, маъкул афтод ва зуд аслу насабашро пурсида, худи ҳамон лаҳза аз рӯйи демократияи тоҷикӣ ба вазифаи муовини раиси ВМКБ ӯро таъин кард. «Ин давра хуб давра», гӯён Рӯзадоров дар тӯли каме бештар аз як сол аз ин мавқеият истифода (дар асл сӯистифода) карда, дар ин муддати кӯтоҳ аз ҳисоби сохтмони беморхонаи вилоятӣ ва чандин мактабҳо барои худ як хонаи пурҳашамати сеошёна бо ҳавлӣ ва гараж сохт. Бояд гуфт, ки то ин замон ӯ бо оилааш дар як ҳуҷраи хобгоҳи Донишгоҳи Хоруц мезист. Ба қавли худи ӯ ки мақоли маъмулро тацйир дода мегӯяд, «Президент бтата- метата» амал мекунад.

Ҳоло маълум нест, ки то чанде президент ӯро дар атрофи худ нигоҳ медорад, вале аниқ аст, ки таи ин муддат ба соҳаи илми бе ин ҳам дар вазъи душвор қарор дошта боз як зарбаи дигар мерасад. Вале чи ҷойи таассуф, ки ба қавли маъмул Падар чӣ гуна- писар намуна. Дар ин сохтор ба касони ғайр (доно ва ватандӯст) ҷой нахоҳад буд, то замоне, ки …

Ба Точикистони азизу нозанини мо овоз дихед!

Чандест, ки дар як торнамо раъйдихии истифодабарандагони интернет ба кишвархои гуногуни чахон идома дорад. Бо талошхои як дусти мо номи Точикистон дар кутохмуддат аз охири руйихат ба чои 12 баромад.
 untitledq

Аммо фикр намекунед, ки ин кам аст? Магар намехохед, ки ватани азизу беназири мо дар чойи аввал бошад? Медонам, точик дар хар гушаи олам бошад хам, Точикистони азизу нозанинашро дуст медорад ва хеч кучои дунёро бехтару зеботар аз Точикистон намешуморад.

Бигзор, зиндагй дар он чо имруз хуб нест, бигзор мансабдоронаш окилу варзида нестанд, бигзор чойи кору даромади арзанда вучуд надорад, бигзор кадри инсон дар ин мулк ба як пашизи сиёх баробар шудааст, аммо чизе ки хаст, ватани мост. Ин хама мегузарад, Ватан мемонад. Пас овоз дихед барои он ки Точикистони нозанини мо ба чойи аввал барояд. Бигзор хама бинад, ки чй хел мо ватанро дуст медорем! Хама бубинад, ки мо муттахиду сарчамъ ва якпорча хастем!

Говро, ки дар охури асп бастй…

Нусратулло Азизов, шахри Душанбе

Ин масхарабозие, ки “чаласаи васеъи хукумат” ном гирифтааст, бори дигар бармало кард, ки рахбари давлати мо аслан дар фикри мардум ва ояндаи кишвар нест. Наход вай гумон дорад, ки халк зори сафсаттафурушихои уст? Ин  бозихои дуруг ба кй лозим аст?

Чаноби олй! Як бор чашмхои тангшудаатро васеътар кушову бингар, ки чй афродеро дар гирдат чамъ кардай! Бо хаминхо мефахрй? Гумон дорй, бо хаминхо дар даврае, ки зиндагй сахттару сахттар мешавад, мамлакатро идора карда метавонй?

Харф дуруг, сухан дуруг, нигох дуруг! Нишасту бархостхо хама дуруг! Бозихои кудакона! Гумон доштам, ин бор дигар дуругро як су мемониву корро сар мекунй, вале дарег! Маълум мешавад, гузаштагонамон дуруст мегуфтаанд, ки говро сад сол хам дар охури асп бандй, асп намешавад. Хайфи чунин маком ба ту ва сад хайфи умедхои мардум!

Хуб, хамсинфат Шарифхон Самиевро рондй, аммо барои чй, дакикан барои кадом гунохаш? Рондй ё начот додй? Натичахои аудити “Барки Точик” ошкор шаванд, Шариф ба зиндон меравад ё раиси нави ширкат? Ё шояд бозрасони байнулмилалиро таскин медихй, ки худамон хабардор шудем ва чазояшро додем?

Раиси “Точикгаз” Фатхиддин Мухсиддинов магар бадтар аз хамдехаат вазири маориф Абдучаббор Рахмонов кор кард, ки уро хам лагад задй? Охир агар манбаъи гази ту дар Узбакистон бошад, гунохи Мухсиддинов чист? Мудири “Точиксемент” ба пурсишат, ки чаро истехсоли сементро кам кардед, рушан чавоб дод, ки газ нест. Магар дар кишвар касе, хатто вазири энергетика Шералй Гул метавонад, лулахои холии газро бо боди мухолифаш пур кунад?

Дар зимн, агар кори сохаи энержй ва саноат бад аст, чаро вазири ин соха бояд барканор нашавад? Ачабо, рахбарони сохаи энергетика бад кор кардаанд, аммо вазири энергетика дар ин гунохе надорад. Шояд Шералй Гул бад кор мекунад, аммо писараш — хуб? Барои  мухочирон ашки тимсох мерезй, вале магар хамин вазир агар саноатро дуруст мекард, садхо хазор марду зани точик мухочир мешуд? Мухочирон агар дар гарибй мурданд, аз даст ту ва хукумати ту мурданд, онхоро ба забон наёр, ки арвохашон туро назанад!

Пас кудоят Шералй Гул хуб кор мекунад? Рахбарони андозу молия хам бад кор мекунанд, вале кори вазири молия Начмиддинов хуб аст? Наход гумон мекунй, мардум баробари худат акл надоранд? Сабаб чист, ки ту мардуми донишманд, тахсилкарда, бошараф ва арзандаро чашми дидан надорй? Вазиракону раисаконатро дар телевизион дида, ба холашон механдидам. Дар хайратам, ки аз кучо кофта меёбй инхоро? Халк ташнаву гуруснаву мухочир, инхо аз фарбехй дар экрани телевизион намегунчанд.

Хеч фикр кардй, зараре ки имруз вазири маорифи ту ва хамдехаи дигарат Асатулло Рахмонов (ачаб —  харсеятон хамнасаб!) ба миллати точик мерасонанд, асрхои аср ин мардумро бадбахту бечора мекунад? Газ имруз нест, пагох меояд. Барк нест, фардо шояд мешавад, аммо вакте ки як миллат максаднок бесавод ва аблах карда мешавад, ки ба як занги телефони зилзила ду шабро дар куча сахар мекунад, фочиаест, ки точик дар тули таърих надида буд. Якеаш писару духтари ин миллатро музахрафот меомузонад, тахкир мекунад ва охирин афроди босаводро аз мактабу мадорис меронад, дигараш шабу руз раксу бозй намоиш медихад, гуё точик имруз дар Боги Ирам ба сар мебарад.

Медонам, ки ба инхо мансабхои баландтар медихй. Зеро тамоми корро мекунанд, ки миллатро ба сатхи худат поин оваранд. Хамаи аспхоро дар охури гов банданд. Нафахмидй, чй гуфтам? Охир вайя вай накунй хамин хел вай накарданат мумкин-да! Камтар вай хам даркор. Манзурам ин ки говро ба охури асп бандй, асп намешавад, вале ин кадар сол аспро ба охури гов бандй, хатман гов хохад шуд. Бидех, ба ин мансабгадоён мансабхои болотаре. Ба Алимардонов хам. Бечора пулаш бархаво наравад. Ин кадар бароят сарф кард, миёнарав шуду хазинаи бетагатро пур кард, хак дорад, ки болотар равад.

Факат дилам ба Шариф месузад. Не Самиев на. Вай дар айни охури худаш буд. Аммо Шариф Рахимзода ва Хамрохон Зарифй дар ин охурхо окибат кй мешуда бошанд, танхо худо медонад.

Кишварро чӣ тавр бояд дуруст идора кард?

Хафт коидаи оддии давлатдории окилона

Ботур Қосимй

titleДастури комили идораи дурусти кишвар вучуд надорад. Раисчумхури нав бояд аз тачрибаи хуби рохбарони пешина омузад ва агар сабаки хуб барои омухтан набошад, кори хукумати худро зуд-зуд натичагири карда, аз хатогихо дархол омухта, пешниходхо ва шахсони навро ба халли мушкилихои чомеа чалб намояд.

Ба хар хол, аз мушохидахои худамон баъзе коидахои асосиро барои дуруст идора намудани кишвар ин чо нашр мекунем, ки шояд дар арафаи чамбасти харсолаи фаъолияти хукумат чаноби Рахмон ба эътибор гирад, ки умедворем аз фоида холй нахохад буд.

Коидаи 1 – Дар атрофи худ чамъ кардани шахсони росткору боинсоф. Онхо метавонанд дар халли мушкилии аввалиндарача, яъне фасод (коррупсия), ки омили асосии пастшавии боварии мардум ба хукумат аст, кумак намоянд. Хатто агар фасод зиёд кохиш наёбад хам, мардум дарк хохад кард, ки шахсони росткору боинсоф дар сари кор хастанд ва бо ин падидаи номатлуб мубориза мебаранд. Хешу табор ё дустонро инчо шомил кардан мумкин аст ба шарте, ки дар хакикат бо хислат ва донишу тачрибаи худ арзандаи вазифа бошанд.

Коидаи 2 – Талаботи асосии мардумро пеш аз хама конеъ кардан, аз чумла талабот ба чои зисти дастрас, гизои кофй ва чои кор, ки се талаботхои асосии хар як инсон ба шумор мераванд. Агар мардум чои зисти дастрас надошта бошанд, пас мо бояд шароитхои боимтиёзи (субсиди) сохтан ё харидани хонаро мухайё намоем. Барои ин максади хуб аз Бонки Чахонй хам карз гирифтан мумкин аст. Сохтани корхонахои истехсолии хурду миёна хеле мухим аст то шахрвандон чои корие дошта бошанд, ки худ ва хонаводаашонро таъмин карда тавонанд. Фахмидан зарур аст, ки чи гуна молу хизматхоеро кишвар метавонад дар бозори чахонй боракобат истехсол ва содир намуда, даромад ба даст биёрад.

Коидаи 3 – Агар кишвар боигарихои табии бисёр надошта бошад ба чуз аз кувваи кории арзон, пас чалби ширкатхои бузурги байналмиллалй дар сохмонти корхонахои саноати, ки молашонро аз дигар чойхо арзонтар истехсол карда тавонанд, зарур аст. Ба ин гуна ширкатхо озодихо аз андоз ва дигар имтиёзхо додан мумкин аст. Дар як вакт, ин корхонахо метавонанд ба мардум касбу махорати пешрафтаро биомузонанд, то зиндагиашонро пеш бурда тавонанд. Агар мардум кор надошта бошанд ва кашшокиву гуруснагй дар чомеа авч гирад, шуришхои ичтимой сар заданашон аз эхтимол дур нест, ки ин метавонад сабаби аз байн рафтани хукумат гардад.

Коидаи 4 – маориф ва таълиму тарбияти мардум, махсусан чавонон бояд хамеша яке аз максадхои баландтарини рохбарият бошад. Бояд хар шахрванд имкони гирифтани таълими фарогир ва босифат дошта бошад вагарна такдирашон дар кучахо мемонад, ки ин боз мушкилихои дигарро ба бор меоварад. Донишчуёни бехтаринро барои тахсил ва тачрибаомузихо ба кишвархои пешрафта сафарбар кардан мухим аст то дар оянда гурухе боистеъдоду сохибдониш ба воя бирасад, ки дар пешрафти давлат ёрирасон гашта тавонад.

Коидаи 5 – Нахуст андозхоро сабук ва осон кардан дуруст аст. Баъдан, вакте ки ширкатхо ва мардум хам фаъолияту вазъияташон хубтар гардад, андозхоро бомеъёр ва тадричан баланд бурдан метавон. Албатта, барои идора кардани кишвар даромад доштан зарур аст, ки як кисми онро андозхо меоранд, аммо агар нозукихои ин сохаро дарк накунем ва дуруст ичро накунем, хам даромад ва хам мардум ру ба гурез хоханд ниход. Бино бар ин, танзими буча хеле мухим аст ва харочот бояд дакик ва аз меъёр бештар (дефисит) набошанд.

Коидаи 6 – Аз рузи аввал бояд намуди таблигии (бренд) кишварро дар чахон муайян кард ва ба он бояд кушид. Мехохем чахон моро чй гуна шиносад? Оё мехохем, ки моро чомеаи чахони хамчун як макони хуби сайёхи-таърихй бидонад ё хамчун кишваре, ки дар он тичорат кардан осон аст ё хамчун як маркази фасоду нотинчиву нобоварй?

Коидаи 7 – Бо миллат ва барои миллат кор кунед. Ба мардум бевосита гуш дихед ва дарду орзухои чомеаро тадкикот бурда дакик созед. Баъзан дар макоми раисчумхур будан фикр кардан мумкин, ки шумо факат хак хастед. Вале, касе нест хато накунад. Надониста хато кардан як чизест, ки метавон ислох кард. Хулосаи мардумро руирост ва ошкоро шунавидан барои рохбари кишвар хеле муфид аст. Ин корро то интихоботи оянда партофта мондан хирадмандона нест, ки шояд он вакт дер шавад.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.