Тоҷики мусалмон, ё мусалмони тоҷик?

Сайидюнуси Истаравшанӣ, коршиноси фалсафа ва ҳикмати исломӣ

Яке аз масоиле, ки ҳалли дурусти он барои бештари андешмандон ва рўшанфикрони ҷомеаҳои мухталиф, минҷумла ҷомеаи Тоҷикистон, душвор ва дар бархе маворид, ҳалношуданӣ менaмояд, ташхиси он аст, ки робитаи дин (албатта муроди мо аз дин дар ин мақола, дини ислом мебошад) бо ҳувияти миллӣ чигуна аст?

Оё пойбандии мо ва шумо ба дине мисли дини мубини ислом ва ифтихори мо ба ин нисбат, бо мансуб будани мо ба миллат ва нажоде муайян, ки ҳамоно тоҷик ва ориёием ва зиндагиямон бо ҳифзи ҳувияти миллӣ ва нажодӣ, бо ҳам дар тақобул ва ҷамъношуданӣ аст, ё на, қобили ҷамъ аст ва мо дар айни ин ки мусалмон ва мултазим ба шариат ва ба он ифтихор ҳам кунем, метавонем пойбанд ба фарҳанги миллӣ ва нажодии худ бошем ва ин ду ҳеҷ таноқузе бо ҳам надоранд?

Мусалмони тоҷике ёфт мешавад, ки ба ин далел, ки мусалмон ва ба дини ислом нисбат дорад, чунин меангорад, ки бояд аз реша мункири ҳувият ва нажод бошад ва гумон мекунад, ки акси он, мунофӣ бо илтизомаш ба шариат аст. Ба назари ў, лозимаи илтизом ба шариати ислом, навъе пушт кардан ба нажоду ҳувияти миллӣ аст.

Дар муқобил, миллигарои тоҷике ҳам ҳаст, ки пойбандӣ ба шариат ва ифтихор ба дини ислом ва исломгаро буданро, навъе нодида гирифтани нисбати нажодӣ ва пойбандӣ ба фарҳанги миллӣ ва поймол сохтани ҳувияти миллӣ меангорад.

Асбоб ва авомили ҳар як аз ин ду пиндори нодуруст ва амал ба муқтазои он, ба назар мерасад, ё сарчашма дар тафсир ва бардошти ғалат аз мафоҳими зерин (1), ва ё андешаи зайл (2) бошанд:

  1. Чистии дин ва рисолати он, ҳувияти нажодӣ ва моҳияти он, ташхиси дақиқи робитаи дин бо ҳувияти нажодӣ;
  2. Маҳдуд донистани ҳар дине ба марзҳои ҷуғрофии оварандаи он дин ва ин ки пазириши дини ў, ба маънои қабули фарҳанги миллӣ ва вуруд ба доираи нажодии ўст;

Дар ин мақола талош мешавад барои ҳар як аз ин андешаҳо рўшанӣ андозем ва собит намоем, ки дидгоҳи саҳеҳ (ба назари нигоранда) дар ин мавзўъҳо кадом аст.

Дин ва нажод ва робитаи онҳо бо якдигар

Ҳар инсоне, бо омадан ва по ба арсаи ҳаёт гузоштан дар ин дунё, бо ду воқеият рўбарўст: яке ин ки ў мансуб ба як xиттаи ҷуғрофиёии муайянест, ки дар он зода шуда. На метавонад худро аз он ҳита хориҷ донад ва на ин ки хештанро ғайр аз он нажоде ангорад, ки дар он ҳита зиндагӣ мекунанд. Зеро ихтиёри ҷуғрофиё ва ё нажод ва миллати муайне барои худ, хориҷ аз доираи ихтиёроти ўст. Воқеияти дигар ин ки ў хештанро мавҷуде меёбад, ки ҳақҷў, ошиқи ахлоқи писандида ва некў ва мутанаффир аз ахлоқи нописанд ва бад, адолатхоҳ, зулмситез, озода, маҷзуби зебоиҳо ва манфур аз зиштиҳост. Дар ин воқеият (яъне воқеияти дуюм) инсон хештанро, бар хилофи воқеияти аввалӣ, соҳибихтиёр меёбад. Яъне ў ҳарчанд хештанро фитратан ҳақҷў ва ҳақхоҳ меёбад, вале ин ихтиёр барои ў муяссар аст, ки ба ҷои ҳақ, ботилро баргузинад. Метавонад ахлоқи некўро канор зада, ахлоқи бадро барои худ ихтиёр кунад. Ба ҷои адолат, зулмро баргузинад ва ҳоказо. Яъне бар хилофи хостаи фитраташ гом ниҳад. Донишмандон иттифоқи назар доранд, ки иллати ихтиёри инсон он чиро, ки хилофи хостаи фитрати солими ўст, хостаҳои шаҳавонӣ, худкомагӣ, худхоҳӣ ва хулоса худбинии инсон аст. Ў мехоҳад ҳама чиз аз они ў бошад. Мехоҳад беш аз дигарон аз додаҳои табиат баҳра гирад ва дигаронро барои худ тасхир намояд.

Хулоса, инсон бо ин ду воқеият рўбарўст.

Қуръони Карим, китоби осмонии мусалмонон, ин ду воқеиятро, бо расотарин баён ва шева табйин кардааст, ки шояд ҳеҷ мактаби ахлоқӣ ва ё дини дигаре ба андозаи ин китоби осмонӣ баён накарда бошанд. Қуръон мефармояд: “Эй мардум! Мо шуморо аз як мард ва як зан офаридем…” яъне асли ҳамаи шумо як мард аст, ки ҳамон Одам бошад ва як зан аст, ки ҳамон Ҳавво бошад. Сипас мефармояд: “Ва шуморо қавмҳо ва қабилаҳо қарор додем…” яъне шуморо миллатҳои гуногун ва қавмҳои мухталиф гардонидем. Ин ҳамон воқеияте аст, ки дар боло ба он ишора шуд ва инсон аз он ҷудоношуданӣ аст.

Ҳоло, савол ин аст, ки оё Худо наметавонист ҳамаро мисли ҳам қарор бидиҳад? Чаро якеро ориёнажод, дигареро соминажод ва… қарор дода? Ин савол вақте маъно дошт, ки агар мо нисбати нажодиро мояи бартарӣ ангорем. Аммо аз дидгоҳи худоӣ, нисбати инсон ба як қавму миллияти мушаххас (ки гуфтем ихтиёри ҷуғрофиё ва ё нисбати қавмӣ ва ё нажодӣ, дар доираи ихтиёроти инсон қарор надорад), ҳаргиз мояи бартарии ў бар инсони дигар намебошад. Яъне аз дидгоҳи худоӣ, наметавонад як ориёнажод (ки гузиниши чунин нажоде барои ў иҷборӣ буда, на ин ки ў бо ихтиёри хеш онро баргузида аст) бартар аз як соминажод бошад. Вагарна, бар адолати худоӣ ин ишкол ворид мегардид, ки чаро А-ро соминажод ва Б-ро ориёнажод қарор додӣ? Чаро адолатро риоят накардӣ (агар нажод мояи бартарӣ бошад)? Аммо бо вуҷуди ин, чунин тақсиме беҳикмат ҳам нест, Худо кори беҳуда намекунад.

Қуръони Карим дар идомаи ҳамин оят, бо ишора ба ҳикмати тақсими инсонҳо ба қавмҳо ва нажодҳои гуногун мефармояд: “Ва шуморо қавмҳо ва қабилаҳо қарор додем то (якдигарро) бишносед…”, яъне нисбат ба ҳамдигар ошноӣ ҳосил карда бошед, вагарна дар сурати ҳамсон будани инсонҳо (ки ҳеҷ тафовуте миёни онҳо дар нажод, фарҳанг, забон, ранги пўст, одоту русум ва ғайра вуҷуд намедошт), аслан таоруф ва ошноӣ имконпазир набуд. Ҳама мисли ҳам, дуруст мисли ҳайвонот ва ё ҳашарот буданд. Дигар инсон будан маззае надошт. Аслан яке аз иллатҳои пешрафти инсонӣ он аст, ки бо якдигар тафовут дар нажоду фарҳангу амсоли инҳо доранд ва дар партави ҳамин ошноӣ ва тафовут аст, ки бар ҳамдигар сибқат меҷўянд. Ҳеҷ дину оине ва ё ҳеҷ мактаби дигаре наметавонад одамиро аз асли нажодӣ ва ё нисбати қавмияш ҷудо ангорад. Ҳеҷ кас, ба ин далел, ки пайрави дини муайянест, наметавонад пушт бар асли нажодӣ ва ё қавмии хеш намояд.

Аммо, агар аз дидгоҳи худоӣ, нисбати нажодӣ мояи бартарӣ нест, балки барои тамоюз ва ҷудоӣ аст, пас оё чизи дигаре ҳаст, ки мояи бартарии як инсон (новобаста ба нисбати нажодияш) бар инсони дигаре бошад?

Оре, ҳаст. Идомаи ҳамин оят ба ин асл низ ишора мекунад. Мефармояд: “Ҳамоно (бидонед, ки) гиромитарини шумо назди Худо, парҳезкортарини шумост” (Сураи Ҳуҷурот, ояти 13). Ин ҷо ишора аст ба ҳамон воқеияти дуюм, ки дар оғози баҳс ба он ишора шуд.

Тавзеҳ он ки таҳаққуқи зиндагии хуш барои навъи одамӣ, дар партави амал ба ҳамон хостаҳои фитрии инсонӣ аст. Ҳеҷ ду донишманде ёфт намешавад, ки дар ин маъно бо ҳам ихтилофи назар дошта бошанд, яъне ҳамагӣ иттифоқи назар доранд, ки бо ҳақ будан ва дар канори ҳақ қарор гирифтан (чи дар заминаи фикру андешаи ҳақ ва чи дар маҷоли амалкарди ҳақ), чун муқтазои фитрат аст, матлуби одамӣ аст. Адолатхоҳ ва зулмситез будан, озода зистан ва ҷуз Худо бардаи дигарон набудан, зебоиро баргузидан ва бар зиштӣ пушт кардан, ҳамаи инҳо чун ба муқтазои фитрат аст, матлуби одамӣ аст. Ва зиндагии хуш ва саодатманд барои фард ва ҷомеа он ҷо аст, ки тибқи ҳамин усул зиндагӣ намоянд. Ва ҳамон тавре ки гуфта шуд, ҳарчанд одамӣ хоҳони чунин зиндагие аст, аммо ғаризаи худхоҳӣ ва худбинии ў монеъ аз он мешавад, ки тибқи он амал намояд. Зеро аҳёнан чунин мешавад, ки инсон агар ҷониби ҳақро баргузинад, зиндагӣ барояш талх мегардад, ки ин бо ғаризаи роҳатталабии ў созгор нест. Агар ҷониби адолатро рияот намояд ва бо зулму ситам мубориза кунад, бояд бо ҳазорон душвориҳо ва сахтиҳо рўбарў гардад ва ҳоказо.

Ин ҷо аст, ки пои дин ба майдон меояд. Дин аст, ки роҳ ба сўи андешаи ҳақро нишон медиҳад. Дин аст, ки адолат ва таҳқиқи он дар ҷомеаро рисолати аввалин дараҷаи худ дониста мефармояд: “Мо паёмбаронро ҳамроҳ бо далелҳои рўшан фиристодем ва ба ҳамроҳи эшон китоб ва мизон (тарозуи арзёбии ҳаққу ботил) фурў фиристодем то мардум ба адолат ба по хезанд…” (сураи Ҳадид, ояти 25). Дин аст, ки мо ва шуморо водор мекунад пайрави ҳақ бошем, адолатро риоят кунем, ҷониби мазлум ва бар зидди золим биистем, зебоиро дўст ва аз зиштӣ гурезем. Дин мегўяд: ҳарчанд дар канори ҳақ истодан ва адолатхоҳ будан ва бар алайҳи зулм қиём кардан, талхиҳо ва душвориҳое бароят дар ин дунё меоварад, аммо ту бояд ба он амал кунӣ, ки агар чунин кардӣ, пеши Худо (ки офаридгори туст) гиромӣ ҳастӣ ва аз дигарон мақоми бартаре дорӣ. Илова бар он, дар охират низ, подоши некў насиби ту хоҳад шуд. Ин аст маънои “гиромитарини шумо назди Худо, парҳезкортарини шумост”. Зеро амал ба он чи гуфта шуд, ҷуз бо тақво пеша кардан муяссар нест. Аслан маънои тақво ва парҳезкорӣ ҷуз ин нест, ки ба он чи – аз ҳаққу адолат – ки Худо дастур фармуда амал намоӣ ва аз он чи – аз ботилу зулму гуноҳ – ки Худо аз он наҳй фармуда даст бикашӣ.

Ба ҳамин ҷиҳат аст, ки дар таърифи дин (манзури мо дини ислом аст) омада: “Дин, оине аст дорои андешаҳои дуруст ва мутобиқ бо воқеъ (яъне ҳамон ҳақ), ки рафторҳое (аз рафтори ҳақ, адолат, зулмситезӣ ва ғайра)-ро мавриди тавсия ва таъкид қарор медиҳад”.

Пас натиҷа ин шуд, ки мо бо ду воқеият рўбарў ҳастем, ки аз ҳар дуи онҳо гурезе надорем: яке нисбат доштани мо аст ба нажод ва қавмияти муайяне, ки дорои фарҳанг, забон, ранги мушаххас ва ғайра аст ва аз дидгоҳи худоӣ, ин нисбат ҳаргиз мояи бартарии мо бар дигарон намебошад, аммо дар айни вақт, лозимаи инсон будан ва зиндагии мо аст. Ва дигар он ки лозимаи зиндагии хуш ва саодатманд доштан, амал ба муқтазои фитрат аст (яъне ҳамон воқеияти навъи дуюм) ва дин, барангезонанда ва таҳаққуқбахшандаи чунин зиндагие аст. Аслан дастуроти дин, ҳамон муқтазаёти фитрати мост: “Пас, дар ҳоле ки яктопараст ҳастӣ, рўи худ овар ба сўи дин; ҳамон фитрате, ки Худо мардумро бар он сиришта аст…” (Сураи Рум, ояти 30).

Бинобар ин, ҳаргиз ҷоиз нест, ки диндоре ба далели диндорияш, нисбати нажодӣ ва милли худро инкор кунад ва ҳам, дуруст нест, ки миллигарое, диндорӣ ва пойбандӣ ба шариат ва исломгаро буданро, навъе рў гардондан аз асли нажод ва фарҳанги миллӣ ангорад.

Мусалмон будан, лузуман араб будан нест

Масъалаи дуюм, ки гуфтем яке аз авомили ин пиндори нодурусти бархе аз миллигароён, ки пойбандӣ ба шариати ислом ва исломгаро буданро мутаноқиз бо ҳифзи ҳувияти нажодӣ ва миллӣ меангоранд, ин аст, ки эшон ҳар динеро ба марзҳои ҷуғрофии оварандаи он дин маҳдуд дониста ва пазириши дини ўро, ба маънои қабули фарҳанги миллӣ ва вуруд ба доираи нажодии ў мепиндоранд.

Ба назари онон, дине, ки ҳазрати Муҳаммад (с) овардааст, бояд дар ҳитаи ҷуғрофие қарор гирад, ки ў дар он зиндагӣ мекарда. Дине, ки ҳазрати Исо (а) овардааст, бояд маҳдуд барои Бани Исроил, ки ҳамон яҳуд ҳастанд бошад. Ва дине ҳам, ки мо (тоҷикон) бар он пойбанд бошем, мебоист ҳамон дине бошад, ки Зардушт оварандаи он аст. Ва ҳар гоҳ диданд касе дам аз ислом занад ва ё шиори исломӣ сар диҳад, зуд қазоват мекунанд, ки ту хоҳони пиёдасозии фарҳанги араби бодиянишин дар сарзамини моӣ.

Агар ба рисолати дин, ки дар баҳси боло онро тавзеҳ додем таваҷҷўҳ шуда бошад, посухи чунин пиндори нодуруст ҳам рўшан мешавад. Зеро ки сару кори дин, бештар бо ботину замири инсон аст то зоҳири ў. Кори дин ин нест, ки масалан таъйин намояд мо чӣ забоне дошта бошем. Дин бароямон таъйин намекунад, ки чӣ ранге дошта бошем. Дин барои афрод мушаххас намекунад, ки чӣ либос ва чӣ навъ хўроку пўшок дошта бошанд.

Дин мегўяд: андешаи ҳақ бар сар дошта бош, кирдору рафтори ҳақро пеша кун, адолатро риоя ва бо зулму ситам дар ситез бош, ахлоқи некўро анҷом ва аз ахлоқи бад дурӣ гузин, ҷазби зебоӣ ва аз зиштӣ гурез ва ҳоказо. Ва чунин мафоҳиме, хостгоҳи ҳар инсоне новобаста аз нисбати нажодӣ ва милии ў мебошад. Бар ҳамин асос аст, ки мебинем дини ҳақ зуд дар дилҳо ҷо мегирад ва афрод бо ихтиёри хеш ба сўи он мешитобанд. Бар хилофи пиндори бархе аз ғаразварзон, ки мепиндоранд ислом ба зўри шамшер интишор ёфтааст, мардуми он замон, чӣ форсӣ бошад ва чӣ румӣ ва чӣ ҳабашӣ бошад ва чӣ арабӣ, гумшудаи худро дар маорифи дини мубини ислом пайдо карданд. Диданд, ислом ҳамон мегўяд, ки фитраташон мунодии он аст. Аз ин рў, соҳибихтиёрона рў ба сўи он оварданд ва касе эшонро маҷбур ба пазириши дин нанамуд. Албатта мо мункири ин ҳам нестем, ки бархе аз хулафои умавӣ ва ё аббосӣ, бар хилофи дастуроти исломӣ, дар манотиқе (минҷумла минтақаи Мовароуннаҳр) аз силоҳи шамшер ҳам дар бархе маворид баҳра ҷустанд, ки албатта ин амал, ҳеҷ алоқае ба асли интишори ислом надорад.

Ва шоёни зикр аст, ки ислом дар оғози даъвати хеш, аз ҷониби худи арабҳо беш аз қавмҳои дигар мухолифат дид. Ва ягона ҳуҷҷати мухолифати аъроб бо ин дини навзуҳур ин буд, ки мегуфтанд: Ту (Муҳаммад) дине овардаӣ, ки бо фарҳанги обову аҷдоди мо ҳеҷ созгорӣ надорад. Яъне лозимаи пайравӣ аз дини ту, пушт кардан ба расму одоти падарони мост. Дар Қуръон мехонем: “Мушрикон (дар посухи даъвати Паёмбар (с) ба сўи дини ислом) гуфтанд: “Мо падаронамонро бар оине ёфтем ва мо бар осори эшон роҳёфтагонем” (Сураи Зухруф, ояти 22).

Агар он чи бархе имрўз мегўянд, ки дини ҳазрати Муҳаммад (с) тибқи одоту русуми аъроб буда, дар ин сурат шоиста бар мушрикон ин буд, ки пеш аз дигарон ба ин оин мегаравиданд ва намегузоштанд дигарон бар онҳо дар гароиш ба дини ислом пешдастӣ намоянд.

Ҳоло, шоҳиде аз таърих бар он чи гуфтем меоварем, то рўшан гардад, ки рисолати дини ислом чӣ будааст ва пойбандӣ ва исломгаро будан, ҳеҷ мунофоте бо нисбат доштани мо ба қавму нажоди мушаххасе надорад.

Вақте гурўҳе аз мусалмонон ба ҷиҳати фишори сахте, ки аз сўи Қурайш ба онон ворид мешуд ба сарзамини Ҳабаша (Эфиопияи имрўз) сафар намуда ва подшоҳи он сарзамин бар эшон паноҳ дод, гурўҳе аз мушрикони араб ба ҳузури Наҷҷошӣ (подшоҳи Ҳабаша) расида, аз ў хостанд то мусалмононро бар кишварашон баргардонад. Раиси ин гурўҳ хитоб ба Наҷҷошӣ гуфт: “Зимомдори мўҳтарами Ҳабаша! Гурўҳе аз ҷавонони тоза ба даврон расида ва сабукмағзи мо, даст аз равиши ниёкон ва гузаштагони худ кашида ва ба нашри оини дигаре иқдом кардаанд, ки на бо оини расмии кишвари Ҳабаша (ки масеҳӣ аст) татбиқ мекунад ва на бо оини падарону ниёкони худашон. Ин гурўҳ ахиран ба ин кишвар паноҳанда шудаанд ва аз озодии ин мамлакат суистифода мекунанд. Бузургони қавми онҳо, аз пешгоҳи мулукона дархост мекунанд, ки ҳукми ихроҷашонро содир фармоед, то ба кишвари худ бозгарданд…”

Он гоҳ зимомдори Ҳабаша ба Ҷаъфар ибни Абўтолиб (ки риёсати гурўҳи мусалмонони паноҳандаро бар ўҳда дошт) рў карда ва гуфт: “Чаро аз оини ниёкони худ даст бардоштаед ва ба оини ҷадиде, ки на бо дини мо татбиқ мекунад ва на бо кеши падарони худ, гаравидаед?”

Ҷаъфар ибни Абўтолиб чунин посух дод: “Мо қавме будем нодон ва бутпараст, аз мурдор иҷтиноб намекардем, пайваста ба гирди корҳои зишт будем, ҳамсоя пеши мо эҳтиром надошт, заифу нотавон маҳкуми зўрмандон буд, бо хешовандони худ ба ситеза ва ҷанг бармехостем. Рўзгоре ба ин минвол будем, то ин ки як нафар аз миёни мо, ки собиқаи дурахшоне дар покӣ ва дурусткорӣ дошт, бархост ва ба фармони Худо моро ба тавҳид ва яктопарастӣ даъват кард ва ситоиши бутонро накўҳида шумурд ва дастур дод дар баргардондани амонат (ба соҳибонаш) бикўшем ва аз нопокиҳо иҷтиноб варзем ва бо хешовандон ва ҳамсоягон хушрафторӣ кунем ва аз хунрезӣ ва омезишҳои номашрўъ ва шаҳодати дурўғ, хиёнат дар молҳои ятимон ва нисбат додани занон ба корҳои зишт дур бошем. Ў ба мо дастур дод: намоз бихонем, рўза бигирем ва молиёти сарвати худро бипардозем. Мо ба ў имон оварда, ба ситоишу парастиши Худои ягона бархостем ва он чиро ҳаром шумурда буд, ҳаром ва ҳалолҳои ўро ҳалол донистем. Вале Қурайш дар баробари мо қиём карданд ва рўзу шаб моро шиканҷа доданд, то мо аз оини худ даст бардорем ва бори дигар сангҳо ва гилҳоро бипарастем, гирди нопокиҳо ва зиштиҳо биравем. Мо муддатҳо дар баробарашон муқовимат кардем то он ки тобу тавоноии мо тамом шуд. Барои ҳифзи оини худ, даст аз молу зиндагӣ шуста, ба хоки Ҳабаша паноҳ овардем. Овозаи додгарии зимомдори Ҳабаша, басони оҳанрабо моро ба сўи худ кашонид ва акнун низ ба додгарии ў эътимоди комил дорем”. (Ал-комил фи ат-таърих, ҷ 2, с 54-55, Таърихи Табарӣ, ҷ 2, с 73).

Он гоҳ зимомдори Ҳабаша фармуд: “Гуфтори Паёмбари инҳо ва он чи ки Исо овардааст, аз як манбаи нур сарчашма мегиранд…” Он гоҳ хитоб ба мушрикон гуфт: “Биравед, ман ҳаргиз инҳоро ба шумо таслим нахоҳам кард”. (Ҳамон манбаъ)

Пас, бубинед усуле, ки Ҷаъфар ибни Абўтолиб ба унвони дин матраҳ мекунад, иртиботе ба ҳувияти нажодии аъроб надорад, балки дар воқеъ барномае аст ҷиҳати таҳқиқи зиндагии саодатманд дар сатҳи фард ва ҷомеа ва қобили пиёда шудан барои ҳар қавм ва нажоде, новобаста ба нисбати нажодии вай. Агар дар сарзаминҳои мо дар он рўзгор ислом пазируфта шуд, барои таҳқиқи чунин зиндагонии саодатманд буд ва ин барномаи зиндагӣ, ҳеҷ мунофоте бо чигунагии нажоду фарҳанги ҳоким дар он рўзгор дар ҷомеаи мо надошт. Бар ҳамин асос буд, ки ҷомеаи мо дар он айём, дар айни ҳифозат бар ҳувияти нажодӣ ва забону фарҳанги ориёии хеш, бо рў овардан ба ислом ва пойбандии комил ба дастуроти шариати муқаддаси ислом, пешоҳанги тамоми башарияти он рўз гардиданд. Ҷамии бузургони мо, чӣ дар заминаи сиёсат ва чӣ дар маҷоли донишу маърифати дунявӣ ва чӣ дар майдони адаб, дар айёме буруз кардаанд, ки мо тоҷикон (ва ё худ форсҳо) зери ливои дину шариати ислом ба сар мебурдем. Форобӣ, Ибни Сино, Берунӣ, Хоразмӣ, Рўдакӣ, Фирдавсӣ, Носири Хисрав ва садҳо абармардони мо, дар айни пешоҳангӣ дар маҷоле, ки тахассус дар онро доштанд, аз донишмандон дар майдони илму маърифати динӣ ҳам ба шумор мерафтанд. Ҳаргиз аз забони ҳеҷ як аз онон шунида нашудааст, ки исломро мутаноқиз бо ҳувияти нажодӣ ва ё фарҳанги куҳани порсии хеш муаррифӣ кунанд. Албатта ногуфта намонад, ки уламои диние ҳам, ки имрўз ҷамии мусалмонон ба онон ифтихор мекунанд, аксарашон аз нажоди мост. Магар амсоли Имом Абўҳанифа, Имом Бухорӣ, Имом Муслими Нишопурӣ, Абўдовуди Сиистонӣ, Насоӣ, Табарӣ, Абўсолеҳи Хуҷандӣ, Мирсайид Алии Ҳамадонӣ, Баҳоуддини Нақшбанд, Мавлавии Румӣ, Ҳофизи Шерозӣ ва садҳо, балки ҳазорон донишмандони улуми динӣ, аз аъробанд?

Оё мо замонеро суроғ дорем, ки дар он боиззаттар, бошарафтар ва боиқтидортар аз замоне бошем, ки дар он, ислом дар миёни мо комилан пиёда мешуд?

Ифтихори мо бо давлати Сомониён, на танҳо ба ин ҷиҳат аст, ки забону фарҳанги порсӣ дар он побарҷо буд (ва Амир Исмоил ифтихор дошт, ки аз сулолаи Сосониён аст), балки ба ин ҷиҳат ҳам мебошад, ки шариати ислом, беш аз ҳар ҷои дигар (ҳатто аз маркази хилофат) дар ин сарзамин пиёда буд. Нақл аст, ки Амир Исмоил ҳеҷ иқдоме бидуни машварат бо Имом Абўҳафси Бухорӣ (ки муфтии он диёр ба шумор мерафт) намекарда. Ба нақли Наршахӣ, бештари умарои сомонӣ, афроди пойбанд ва мултазим ба шариати ислом буданд. Дар бораи онҳо, он чи дар бораи бархе аз хулафои арабӣ, ки афроди фосиқ ва шаробхор буданд, нақл нашудааст.

Ба ҳар ҳол, ин ҷо суханро поён мебахшам ва аз хонандагони азиз хоҳиш ба амал меоварам назари худро дар ин мавзўъ иброз бидоранд. Вассалому алайкум ва раҳматуллоҳ!

About these ads

132 Responses

  1. Аввал, инсон будан мухим аст;
    Дуюм, точик будан;
    Сеюм, мусалмон будан мухим аст.

  2. Арабхо як давраи бузурги рушди мусалмононро дар осори илмии худ хамчун маданияти араб каламдод мекунанд ва барои намуна Абуалии Синоро низ ба ин доира мансуб медонанд.

    Тахти ин таъсир фарангиён низ як давраи пешрафти аквоми гуногунро торихи маданияти арабй унвон кардаанд, ки дар асл аз намояндагони аквоми мухталиф иборат аст.

  3. Сайидюнус,

    Фармудед, дин бар хилофи нажод, ки як амри ичборист, интихобе ихтиёрист. Зехни башари мутамаддин ин нуктаро дарк хохад кард. Аммо ислом бо ин сухани шумо мунофот дорад. Хамон гуна ки мо чугрофиё ё махалли зоиши худро ихтиёр намекунем, динро хам ба таври худкор аз падару модаронамон ба ирс мебарем. Ва ислом ичоза намедихад, ки шумо дини худро бо ихтиёри тамом баргузинед. Мутмаиннам, ки бо хукми иртидод дар ислом огохед. Шариати исломй ичоза намедихад, ки як мусалмонзода дунболи кеши дигаре биравад. Ва агар ин корро кард, у кофару муртад унвон хохад шуд ва сазои у марг аст.

    Пас дини ислом худро дар хайбати як нажод ё ба кавли мусалмонхо, уммат мебинад ва дар вокеъ, худро чойгузини таксимоти нажодию кавмй кардааст.

    Агар ислом мутааллик ба як кавму нажоди мушаххасе набуд, бояд дар Куръон номи паёмбарони нажодхои дигарро хам мехондем. Ва дигар динхои яктопарастиро хам аз тарики Куръон мешинохтем. Дар Куръон хар чи хаст, аз нажоди сомй аст. Хеч падидаи мазхабй аз хеч нажоди дигаре дар он ёфт намешавад. Хамин нукта иддаои шуморо ба куллй рад мекунад, ки ислом динест барои башарият, сарфи назар аз нажоду кавмияти он. Ислом динест арабй аз шохаи динхои сомй ва бегона бо дигар шохахои нажодии башарият ва махсур дар хитаи фахму шуури арабй ва сомй.

    Нодида гирифтани хунхои бузургмардону бузургзанони мо ва хазорон тан аз гузаштагони мо, ки зери теги ислом рафтанд, чизе бештар аз нисёну фаромушкорист. Балки бехтарин намунаи манкуртият аст. Оё фаромуш кардаем, ки чи гуна Кутайба ибни Муслим се бор ба Бухоро юриш бурд ва хар бор, ки шахрро тарк мекард, мардум дубора ба дини худашон мегаравиданд? Саранчом он палиди араб хамаи мардони болиги шахрро кушт ва дар хар хонавода як маъмури арабро гумошт, то мувозиби адои фароизи ислом аз суи аъзои он хонавода бошад. Ба гунае, ки номгузории эрониро хам мамнуъ карданд ва ба хама дастур доданд, ки номхои арабй дошта бошанд ва арабй бинависанду арабй бигуянд. Бузургмарде чун Фирдавсй, ки шумо номи уро дар миёни мусалмонон овардаед, кучояш мусалмон буд? Шохи Эрон (Мухаммадризо Пахлавй), ки дар навсозии оромгохи Фирдавсй сахим шуд, мавриди мазаммату сарзаниши бузургони исломии кишвараш, аз чумла Хумайнй карор гирифт. Ва пас аз инкилоб бими он мерафт, ки оромгохи Фирдавсиро ба куллй барчинанд. Мехри Фирдавсй ба ойини гузаштагонаш боризтарин шохисаи Шохнома аст. Вале магар у мехост, ки ба хадде бепарда бошад, ки ба монанди Рудакй ба пайравй аз мактаби “зандика” муттахам шаваду мавриди бемехрй карор бигирад? Калимаи “Зандика” хам ки баромада аз китоби Занди зартуштист. Дакикиро чаро куштанд? Чун у ошкоро ба дини падариаш баргашта буд. Синоро чаро мушрик номиданд? Чун у бар хилофи догмхо ва таассуботи исломй рохи илмиро мепаймуд?

    Ислом барои мо ба андозае вайронгар буд, ки имруза шумо намедонед мо пеш аз ислом чихо доштем. Бузургтарин ва дурахшонтарин давраи торихи мо пеш аз ислом буд. Замоне ки Эрон бузургтарин сарзамини чахон ба шумор мерафт. Ва бехтарин донишгохи чахон дар давраи Сосониён дар шахри Гундишопури Эрон мустакар буд. Саъди Ваккос дар Гундишопур бо милюнхо чилд китоб рубару шуд. Анбухе аз китоб, ки дар умраш надида буд. Аз Умар пурсид, таклифи ин китобхо чист? Умар гуфт: “Агар дар он китобхо чизе хилофи Куръон аст, нобудашон кунед. Ва агар он китобхо ховии матолибест, ки дар Куръон омадааст, боз хам ниёзе ба онхо нест, чун мо Куръонро дорем ва хамин кофист.” Ба чуз Абурайхони Берунии эронй (ки у хам мавриди накухиши мусалмонон буд), Абни Халдуни араб хам ин достонро дар китобаш накл кардааст.

    Хадафи Умар хисобшуда буд. Натичаи он хам шумо ва пайравони шумо хастед, ки мегуед, мо пеш аз ислом чизе набудем ва хар чи дорем, аз ислом аст. Умар хофизаи торихии миллати моро сутурд, то дигар ёрои бозгашт ба шукуху азамати гузаштаро надошта бошем. Дарег, ки имруза душманони хунини фархангу точу тахти мо “алайхиссалом”-анд. Ва хамаруза аз забону калби миллати мо дуруду офарин мешунаванд, ки моро ба ин бадбахтй гирифтор кардаанд. Ин чизе чуз дарди як манкурт нест.

    Пас собит мешавад, ки ислом дини арабист ва як мусалмон мачбур аст ба гузаштаи нажоди худ пушт кунад, хофизаи торихии нажодиашро бизудояд, то мусалмон шавад.

    Дар бораи мафхумхои “адолат”-у “ростй”-ю гайра хам ки ба дини ислом нисбат додаед, метавон доди сухан дод. Хамаи он фурузахо ва фазилатхои некро метавон баршумурд ва дид, ки зери партави Куръон онхо чи ранге мегиранд. Дар он сурат “лом”-и “адолат” табдил ба “вов” хохад шуд. Агар мехохед, метавонем бар сари ин бахс хам бинишинем.

  4. Дар бораи мафхумхои “адолат”-у “ростй”-ю гайра хам ки ба дини ислом нисбат додаед, метавон доди сухан дод. Хамаи он фурузахо ва фазилатхои некро метавон баршумурд ва дид, ки зери партави Куръон онхо чи ранге мегиранд. Дар он сурат “лом”-и “адолат” табдил ба “вов” хохад шуд ва “р”-и “ростй” табдил ба “коф”.

    Агар мехохед, метавонем бар сари ин бахс хам бинишинем.

  5. Бо номи Худованди Бахшояндаи Меҳрубон
    Ҳамнавъи гиромӣ Табар,
    Банда таълиқаи шумо бар мақолаи фавқро хондам. Дар он, мутаассифона ба ҷуз иддаоҳои холӣ аз ҳуҷҷат чизи дигаре ба чашм намехўрад. Бо вуҷуди ин, барои рўшан шудани ҳақиқат, тасмим дорам бо зикри далоил ва мадорики таърихӣ, матолибе пешкаши хонандагон намоям.
    1. Муддаои банда ин буд, ки ислом, дини фитрӣ ва барои тамоми башарият аст, ҳарчанд дар бурҳае аз замони муайян ва дар ҳитаи ҷуғрофиёи мушаххасе зуҳур кардааст. Аслан, лозимаи ҷаҳонӣ будани дину оине ин нест, ки оварандаи ў, аз назари ҷасадӣ, маҳдуд ба макон ва замони мушаххас ва ё тааллуқ ба нажоди муайяне надошта бошад, балки матлуб он аст, ки таолими ў, оё аз замонати кофӣ дар ҷаҳонӣ дониста шудан бархўрдор мебошад ё на? Аз ин назар, бо камоли сароҳат иддао дорам, ки Қуръон ва суннати ҳазрати Муҳаммад (с) ва куллан таолими исломӣ, ҷанбаи ҷаҳонӣ, фаромаконӣ ва фарозамонӣ доранд. Бинобар ин, комилан беинсофӣ аст вақте мегўед: “Дар Қуръон ҳар чи ҳаст, аз нажоди сомӣ аст. Ҳеҷ падидаи мазҳабӣ аз ҳеҷ нажоди дигаре дар он ёфт намешавад. Ҳамин нукта иддаои шуморо ба куллӣ рад мекунад, ки ислом динест барои башарият, сарфи назар аз нажоду қавмияти он. Ислом динест арабӣ аз шохаи динҳои сомӣ ва бегона бо дигар шохаҳои нажодии башарият ва маҳсур дар ҳитаи фаҳму шуури арабӣ ва сомӣ”. Ин сухан комилан беинсофона аст!
    Дар ҳоле ки аз ҳамон оғози даъвати исломӣ, шиори Паёмбар (с), ки Худо дар Қуръон хитоб ба он ҷаноб (с) мефармояд, ин буд, ки “Ин (Қуръон) ҷуз як тазаккур ва бедорбош барои тамоми ҷаҳониён нест” (Сураи Таквир, ояти 27), “Туро (эй Паёмбар (с)) ҷуз аз барои ҳамаи мардум ҳамчун муждадиҳанда ва бимдиҳанда нафиристодем, вале бештари мардум намедонанд” (Сураи Сабаъ, ояти 28), “Ҳар оина дар Забур пас аз зикр чунин навиштем, ки замин ба бандагони солеҳи ман хоҳад расид” (Сураи Анбиё. Ояти 105), “Эй мардум! Ман фиристодаи Худоям бар ҳамаи шумо” (Сураи Аъроф, ояти 158).
    Агар он чи шумо мегўед дуруст бошад, бояд хитоби Қуръон махсуси арабҳо мешуд. Оё дар ҳеҷ ҷое аз Қуръон дидаем, ки гуфта бошад: “Эй арабҳо!” ва ё “Эй Қурайшиҳо!”? Оре, гоҳе дар баъзе ҷоҳо хитоби “Эй касоне, ки имон овардаед!” вуҷуд дорад, ки марбут ба хусуси имоноварандагон аст, ки ба Паёмбар (с) гаравидаанд. Ва дар ин ҳолат ҳам, фарқ намекунад, ки имоноваранда, мансуб ба кадом нажод ва қавм бошад, яъне шомили ҳар кӣ даъвати исломро пазируфтааст мебошад. Ва дар бисёр ҷоҳо ҳам хитоб ба ин сурат аст, ки “Эй мардум!”.
    Балки баръакси иддаои шумо, дар Қуръон матолибе ҳаст, ки ҷаҳонӣ будани таълимоти исломро бештар таъйид мекунад. Оятҳое дар Қуръон ҳаст, ки аз маънои онҳо як навъ бетаваҷҷўҳӣ ба мардуми араб бардошт мешавад, ки ислом ниёзе ба шумо надорад агар бар он пушт кардед. Агар шумо исломро напазируфтед, қавмҳои дигаре дар ҷаҳон ҳастанд, ки онҳо аз дилу ҷон исломро хоҳанд пазируфт. Ин оятҳо ба хубӣ ҷаҳонӣ будани исломро мерасонад. Масалан дар сураи Анъом мефармояд: “Агар инҳо (арабҳо) ба Қуръон кофир шаванд, ҳамоно мо касонеро хоҳем гуморид, ки қадри онро бидонанд ва ба он имон биоваранд” (Сураи Анъом, ояти 89). Низ дар сураи Нисо мефармояд: “Агар Худо бихоҳад, шуморо мебарад ва дигаронро ба ҷои шумо меоварад. Худованд бар ҳар чизе тавоност” (Сураи Нисо, ояти 132). Ва ҳамчунин дар сураи Муҳаммад (с) мефармояд: “Агар шумо (эй аъроб!) ба Қуръон пушт кунед, гурўҳи дигаре ҷои шуморо хоҳанд гирифт, ки монанди шумо (мутаассиб ва лаҷуҷ) набошанд” (Сураи Муҳаммад, ояти ахир).
    Ҷолиб ин аст, ки дар зайли ҳамин ояти ахир чунин ривояте дорем: “Манзур аз қавми дигар, эрониён ҳастанд”. (Тафсири Маҷмаъ ул-баён, зайли ояти фавқ).
    Нуктаи дигар он ки зуҳури як ақида ё дин дар марзе муайян ва дар айни ҳол ҷаҳонӣ будани он, махсуси ислом нест. Тамоми динҳои бузурги ҷаҳон, он андоза, ки дар сарзаминҳои дигар мавриди пазириш қарор гирифтаанд, дар сарзамини аслие, ки зуҳур кардаанд, мавриди пазириш қарор нагирифтаанд. Масалан ҳазрати Масеҳ (а) дар Фаластин ба дунё омад ва акнун дар Ғарб беш аз Шарқ масеҳӣ вуҷуд дорад. Аксарияти мардуми Амрико ва Аврупо масеҳӣ ҳастанд. Ҳамчунон ки ҳазрати Муҳаммад (с) бештарин озору шиканҷаро аз дасти худи ҳамнажодҳояш (яъне арабҳо) дид, ҳамин тавр ҳазрати Масеҳ (а) ҳам бештарин озору азиятро аз дасти қавми худ, ки яҳуд буданд дидааст.
    Будо низ чунон ки маъруф аст, зодаи Ҳинд аст, аммо миллионҳо нафар аз мардуми Чин ва сарзаминҳои дигар ба оини вай гаравидаанд.
    Агар ислом барои як тоҷик ва форс (ҳамчунон ки шумо иддао мекунед) бегона бошад, масеҳият низ барои як аврупоӣ ё як амрикоӣ бояд бегона бошад. Дар ҳоле ки чунин нест.

  6. Сайидюнус.

    Дар ин ки хеч паёмбаре дар огози рисолаташ дар сарзамини худ гиромй набуда, шакке нест. Ва ислом аз ин зумра мустасно нест.Аз ин ру таъкиди Куръон ба кавмхои дигар ё хашми Аллох бар аъробе, ки дин наовардаанд, як чизи комилан одист, ки дар динхои дигар хам метавон сурогашро гирифт.

    Аммо шумо боз хам дар доми суханбозихо гирифтор мондаед ва аз посухи мустаким ба шакки мо сар боз задаед.

    Мухтавои Куръон собит мекунад, ки он як дини сомй ва арабист. Вагарна чаро аз паёмбарони аквоми дигар, ки пеш аз сомиён хам яктопараст буданд, сухане ба миён намеояд? Чаро танхо устурахои сомист, ки сафахоти Куръонро пур кардааст? Хамон достонхое, ки дар Тавроту Китоби мукаддаси насоро хаст, дар Куръон хам омада, чун хар се баромада аз як сарчашмаи башарй хастанд, ки нажоди сомист. Дарки ин се дини сомй аз мавзуъи офариниш хам хамсон аст ва аз андешахои динии соири нажодхои башарй мутафовит аст.

    Ё он гуна ки бародар Асрорй дар бахсе дигар гуфтаанд, агар Аллох вокеъан Худовандгори якто буд, Куръонро ба хамаи забонхои башарй нозил мекард ва бад-ин гуна бехтарин муъчизаи илохиро ба намоиш мегузошт ва Мухаммаду пайравонашро аз ранчу азоби ишоъаи дин начот медод. Агар Куръон китоби осмонй буд, ба хамаи ахли башар иноят ва ручуъ мекард, на танхо ба шохаи сомии он. Пас Куръон чизе бештар аз китоби устурахову бовархои сомй нест, бо андаке дахлу сарф дар он афсонахову бовархо.Ва таъкид бар ин хакикат, ба диди ман, айни инсоф аст.

    Бисёре аз руйкардхои Куръон ба масоили башарй аслан ва абадан фитрй нест, балки бо фитрати холиси башарй мунофот дорад. Руйкарди Куръон ба хукуки башар, хукуки зану мард, адолат, тахаммулу тасомух… бо фитрати поки башарй миёнае надорад ва боз хам баромада аз диди арабист, ва лав ин ки андаке пешрафтатар аз аъроби замони худаш.

    Бо пузиш, аммо дифоъи шумо аз Куръон андаке хандаовар аст. Танхо бурхони шумо чизест, ки мо дар садокату хакикати он шак дорем. Ба он мемонад, ки бигуед: Куръон китоби осмонист. Мегуям: Далели шумо чист? Мегуед: Чун ин сухан дар худи Куръон омадааст. Мо ки бунёду решаи он китобро зери суол бурдаем. Чи гуна метавон мухтавои онро долл бар малакутй будани он китоб донист?

  7. Гузашта аз ин, магар сазои як динбаргашта дар ислом ё муртад марг нест? Чи гуна бо таваччух ба ин нуктаи мухим метавонед муддаъи шавед, ки ислом иктисобисту ихтиёрй ва кайду банде дар мусалмон будан ё набудан вучуд надорад?

  8. Докторхои илми фалсафа Саид Ахмадов ва Абдувохид Шамолов субхи 8-уми феврал аз шабакаи якуми ТВ Точикистон оиди Имоми Аъзам сухбате оростанд.
    Масалан Шамолов чунин гуфт: «Паёмбар Мухаммад гуфтанд, ки мо мусалмонон ахли китобем»
    Чи тавр ин тавр гуфта метавонист, ки Куръон он вакт танхо дар варакхои пароканда буд ва онро танхо баъд аз сари у чамъ карданду ба шакли китоб дароварданд?
    Фикри дигаре, ки Шамолов гуфт: Дар Точикистон чомеаи шахрванди ба вучуд наомадааст. Мардум хануз хам аз руи суннатхо (яъне конунхои демократии Точикистонро як су гузошта ё наомухта) зиндаги мекунанд. Сипас гуфт, ки Америка расидан ба чомеаи демократи 200 сол вакт сарф кард. Шамолов сарфи назар намуд: Замоне, ки ИМА ва кишвархои Аврупо рохи дарози расидан ба демократияро тай мекарданд, радиою, телевизион, Интернет барин воситахо, ки филхол хар як акида ва конунро ба хар хона ворид мекунанд, вучуд надошт.
    Вакте ки дар кишвар нишонахои демократияро баъди кариб 20 соли истиклол надиданд, баъд сар мешавад чустучуи ин иллат аз худи миллат.
    Баъд шамоли нобасомони Шамоловхоро ба студияхои телевизиони точик меорад ва онхо мегуянд: Куръон хам Конститутсия аст. Барои демократия хануз фурсат нарасидааст. Мардум тайёр нестанд. Бино бар ин аз руи урфу одатхои кухна ва Куръону хадис бояд зиндаги кард.
    Айнан ба хамин мазмун доктори фалсафа Шамолов сухан кард.
    Акнун фахмидам, ки чаро президент ба хач рафта ва Куръону Тафсирро чоп карда Соли Имоми Аъзамро эълон намуд.
    Агар рушанфикрони точик ин хамаро нодида вонамуд кунанд, ин миллатро боз хазору чорсад соли дигар ба хоби гафлат ва нодони хоханд афканд.
    Бояд аз сайтхои Ризо Фозили китоби «Бисту се сол»-и Алии Дашти ва китобхои дигарро «скачать» куне два точиконро бо онхо шиносонед. Он гох шумо барои пешрафти фикрии миллат хизмат кардаги хисоб меёбед.

  9. 2. Матлаби дигаре, ки мехоҳам дар посух ба иддаопароканиҳои шумо арз кунам ин аст, ки шумо ва амсоли шумо, дониста ё нодониста, чунин вонамуд мекунед, ки тамоми бадбахтиҳое, ки дар зарфи дусад ё яксад соли ахир (ба ҷиҳати ақибафтодагии ҳукуматҳои пеш аз истеъмори русии мо ва ҳам баъд аз барқарории ҳукумати Шўравӣ то ба имрўз) гиребонгири мардум ва ҷомеаи мо шудааст, гўи ба ҷиҳати ислом ва мусалмонии мо будааст. (Дар ҳоле ки банда мўътақидам ва санади таърихӣ ҳам муаййиди чунин эътиқод аст, ки муҳимтарин омили ақибафтодагии онон, дурияшон аз ислом буда). Ва он гоҳ шурўъ мекунед аз ҳамон оғози нашри ислом дар сарзаминҳои мо ва амдан бо ҷудо кардани абармардони мо аз ислом ва ин ки тамоми онҳо гўи мусалмон набудаанд ва ҳар чи кашидаанд, аз ислом будааст, то мерасед ба ин ки танҳо роҳи раҳоӣ ин аст, ки мо боисте аз ислом рўй бартобем. Чаро чунин мекунед? Оё ин расми исноф аст? Оё воқеан, замоне ки мардум ва ҷомеаи мо, он ҷо ки зери ливои ислом (мисли он замоне ки ҳукумати Сомониён бар мо ҳукумат мекард) будем ва аз пешоҳангон дар ҷаҳон гардидем, сазовори ин ҳастанд, ки имрўз наводагонашон ба онҳо бад гўянд? Оё шумо эҳсос намекунед бо ин кор, бар он даврони дурахшон аз гузаштаамон, хатти бутлон мекашед? Банда вақте мебинам имрўз дар Русия ҳозир нестанд ҳатто бар он даврони бадбахтияшон (ки Шўравӣ бар онон ҳукумат мекард) хатти бутлон бикашанд ва оҳиста-оҳиста ҳатто номи Ленин ё Сталини хунхорро зинда мекунанд, мефаҳмам, ки ин мардум намехоҳанд барои насли ояндаи худ ҳатто даврони шақовати худро сиёҳ ва торик нишон диҳанд. Зеро аз назари равонӣ, таъсири бас манфӣ дорад ва боиси худкамбинии ҷомеаашон мегардад. Шумо бубинед, имрўз мехоҳанд бо номи Сталину амалкардҳои вай ва ин ки боре ниме аз дунё аз сояи ў меҳаросид, биболанд ва ба насли ояндаи худ руҳияи сарбаландӣ бибахшанд.
    Ман ин ҷо дар садади тамҷид аз ин хунхор нестам, фақат мехоҳам бифаҳмонам, ки сиёҳ нишон додани гузашта, бори манфӣ дорад.
    Кай мо метавонем биёмўзем, ки сиёҳ ва торик нишон додани гузаштаи худ, барои насли ояндаамон таъсири манфӣ мегузорад ва боис мегардад, ки ояндагон бар 1400 сол аз гузаштаи худ (ки иттифоқан аз дурахшонтарин замони онҳо буда) бо диди манфӣ нигоҳ кунанд ва бар гузаштагони хеш лаънат фиристанд?
    Оё хиёнате бадтар аз ин вуҷуд дорад, ки шумо ва амсоли шумо, дар бораи абармарде аз халқи мо, ки ҳам ба нажодаш меболид ва ҳам ба динаш (ки ислом буд) ва ҳеҷ таноқузе миёни ин ду намедид, бигўед ў мусалмон набуд? Оё шумо огоҳед, ки ин сухан дурўғе беш нест? Мегўед “Бузургмарде чун Фирдавсӣ, ки шумо номи ўро дар миёни мусалмонон овардаед, куҷояш мусалмон буд?”
    Ҳоло, банда мегўям: фарзонае, ки чунин суруда, куҷояш кофир бошад?

    Туро донишу дин раҳонад дуруст,
    Дари растагорӣ бибояд-т ҷуст.
    В-агар дил нахоҳӣ, ки бошад нажанд,
    Нахоҳӣ, ки доим бувӣ мустаманд.
    Ба гуфтори Пайғамбарат роҳ ҷӯй,
    Дил аз тирагиҳо бад-ин об шӯй!
    Чӣ гуфт он Худованди танзилу ваҳй,
    Худованди амру Худованди наҳй,
    Ки хуршед баъд аз расулони меҳ,
    Натобид бар кас зи Бӯбакр беҳ.
    Умар кард Исломро ошкор,
    Биёрост гетӣ чу боғи баҳор.
    Пас аз ҳар дувон, буд Усмон гузин,
    Худованди шарму худованди дин.
    Чаҳорум Алӣ буд ҷуфти “Батул”,
    Ки ӯро ба хубӣ ситоид Расул,
    Ки ман шаҳри илмам, Алиям дар аст,
    Дуруст ин сухан қавли Пайғамбар аст.
    Гувоҳӣ диҳам к-ин суханҳо зи ӯст,
    Ту гӯӣ, ду гӯшам пуровози ӯст.
    Алиро чунин гуфту дигар ҳамин,
    К-аз эшон қавӣ шуд ба ҳар гуна дин.
    Набӣ офтобу саҳобон чу моҳ,
    Ба ҳам бастаи якдигар ростроҳ.
    Манам бандаи аҳли байти Набӣ,
    Ситояндаи хоку пои васӣ.
    Ҳаким ин ҷаҳонро чу дарё ниҳод,
    Барангехта мавҷ аз ӯ тундбод.
    Чу ҳафтод киштӣ бар ӯ сохта,
    Ҳама бодбонҳо барафрохта.
    Яке паҳн киштӣ ба сони арӯс,
    Биёроста ҳамчу чашми хурӯс.
    Муҳаммад бад-ӯ андарун бо Алӣ,
    Ҳамон аҳли байти набиву валӣ.
    Хирадманд к-аз дур дарё бидид,
    Карона на пайдову бун нопадид.
    Бидонист к-ӯ мавҷ хоҳад задан,
    Кас аз ғарқ берун нахоҳад шудан.
    Ба дил гуфт: Агар бо Набиву васӣ,
    Шавам ғарқа дорам ду ёри вафӣ.
    Ҳамоно ки бошад маро дастгир,
    Худованди тоҷу ливову сарир.
    Худованди ҷӯи маю ангубин,
    Ҳамон чашмаи ширу мои маин…
    Гарат з-ин бад ояд, гуноҳи ман аст,
    Чунин асту ин дину роҳи ман аст.
    Дилат гар ба роҳи хато моил аст,
    Туро душман андар ҷаҳон, худ дил аст.
    Набошад ҷуз аз бепадар душманаш,
    Ки Яздон ба оташ бисӯзад танаш.
    Ҳар он кас ки дар ҷон-ш буғзи Алист,
    Аз ӯ зортар дар ҷаҳон зор кист?
    Нигар, то надорӣ ба бозӣ ҷаҳон,
    Набаргардӣ аз некпай ҳамраҳон.
    Ҳама некиат бояд оғоз кард,
    Чу бо некномон бувӣ ҳамнамуд.
    Аз ин дар сухан чанд ронам ҳаме,
    Ҳамоно каронаш надонам ҳаме.

    Аммо ин ки мегўед чаро амсоли Рўдакиро зиндиқ хонданду чун Бўалиро мушрик, ошкоро бароятон бигўям, ки исломи азизи мо, аз ҷониби мусалмоннамоёне, ки бўе аз ислом ба машом намебурданд ва намебаранд, ба андозае зарбат хўрдааст ва мехўрад, ки аз сўи хусумаш ҳам ба он андоза зарбат бар ў ворид наёмадааст. Оре, дар ҳар замоне касоне ёфт мешаванд, ки исломро дар бинишу фаҳмиши ноқиси худ маҳсур сохта ва ҳар он касеро, ки перомуни маорифи исломӣ, хилофи он чиро ки онҳо «ислом» меангоранд, иброз дорад, зуд ба «зиндиқ» ё «кофир» ва ё «мушрик» муттаҳамаш мекунанд. (Албатта ба зеҳни шумо чунин хутур накунад, ки сухани банда мутаваҷҷеҳи амсоли Ғаззолӣ (р) аст, чун хусумати Ғаззолӣ (р) бо Бўалӣ достонаш ҷудост ва рабте ба баҳси мавриди назар надорад ва дар оянда банда тасмим дорам перомуни даъвои Ғаззолӣ бо Бўалӣ мақолае ҷудогона нигорам, ки он ҷо рўшан хоҳад шуд, ки даъвои онҳо сирфан илмӣ (ва лав перомуни илми дин) будааст). Магар ҳамин имрўз касоне пайдо намешаванд, ки исломро дар маҳдудаи биниши кўтоҳи хеш зиндонӣ карда, ҳар он касеро, ки (масалан) бузургеро зиёрат кунад, мушрикаш мехонанд? Магар имрўз касоне ёфт намешаванд, ки мусалмонеро, ки табаррук ба қабри поки ҷаноби Расули гиромӣ (с) меҷўяд, кофир ва аз доираи ислом берунаш медонанд? Магар ҳамин чанд сол қабл дар Тоҷикистони мо муллоҳое набуданд, ки таҳсил дар мадорис (дар замони Шўравӣ)-ро навъе куфр дониста ва афродро аз таҳсил дар он бозмедоштанд ва ҳатто номи «мактаби кофирӣ» барояш ниҳода буданд? Магар ҳамин Имом Хумайнӣ, ки шумо аз ў сухан ба миён овардаед, ва қатъан аз хусумаш ба шумор меравед, аз сўи иддае аз уламои тангназари аъроби бехирад, ба унвони як мушрик, ки бо шиори ислом мехоҳад маҷусиятро ба роҳ андозад, муттаҳам намешавад? Ахиран китобе ба дастам расид ба номи «Ҷоа даврул-маҷус» (Даврони маҷус расид), ки дар он муаллифаш Имом Хумайниро кофир ва мушрик қаламдод мекунад. Ва қатъан агар солҳо баъд ин китоб ба дасти ояндагон расад, чунин бардошт хоҳанд намуд, ки оре, касе буда ба ин ном, ки мехоста оини Зардуштро дар иронзамин пиёда кунад. Магар хандаовар нест? Аммо оё воқеан чунин аст? Оё наметавон дар бораи «куфр» ва «ширк»-и амсоли Рўдакиву Сино ҳам чунин бардошт намуд? Ҳадди ақал аз эҳтимол дур нест.
    Бинобар ин, ҳаргиз амалкарди афроде тангназар, нишондиҳандаи дидгоҳи ислом нест. Ва камоли беинсофӣ аст агар мо – дониста ё нодониста – дидгоҳ ва амалкарди порае аз мутаассибонро ислом донем ва ҳар ғалату иштибоҳе, ки бо номи дин анҷом дода ва медиҳанд, бар гардани ислом бор кунем! Гўянд инсоф ҳам чизи хубест!
    Оре, касоне бо Бўалӣ дар замонаш душманӣ карда, ўро ба бединӣ муттаҳамаш карданд, ки худ бўе аз дин ба машом намебурданд. Ва иттифоқан, бештари онон, ё худ аз уламои дарбор буданд ва ё вуҷуди Бўалӣ арсаро барояшон танг мекард. Аз шогирдони Бўалӣ нақл аст, ки мегуфтанд: Бўалӣ перомуни маорифи динӣ ва улуми башарӣ чизҳое гуфтаааст, ки солҳо баъд мефаҳманд, ки ин абармард чӣ гуфта будааст. Ва душманӣ ва адовати муосиронашро, бархоста аз кинаву ҳасади онон медонистанд.
    Чунин достонҳое на танҳо бо амсоли Бўалӣ ё Рўдакӣ рух додааст, балки ҳатто бо касоне рўй дода, ки муаллафоташон ҷуз перомуни маорифи исломӣ намебошад. Ба таври мисол, Мавлавии Рум, ки дар ирфон беҳамтост ва Маснавии ў аз осори ҷовидони мо ба ҳисоб меравад, аз газанди муосиронаш дар амон набуд. Ўро ҳам ба куфру ширк нисбат медоданд. Ҳатто имрўз банда касонеро суроғ дорам, ки ин абардмардро кофир меангоранд.
    Лозим аст хотиррасон кунам, ки ҳатто амалкарди амсоли Қутайба ибни Муслимро ҳам, ки сарлашкари сипоҳи хилофати умавиён ба шумор мерафт ва аъмоли бас норавое дар сарзаминҳои мафтуҳа ба дасти сипоҳиёни ислом анҷом дод, наметавон бар гардани дини муқаддаси ислом бор кард. Ин нуктаро барои шумо ва ҳар хонандаи дигаре ёдрас намуда бошам, ки мо ҳуҷҷате ҷуз китоби Худо, ки Қуръон бошад ва суннати ҳазрати Паёмбар (с), ки гуфтору кирдори имзои он ҷаноб (с) бошад намешиносем. Аз ин рў, касе ҳақ надорад, ки ҳатто амалкарди бархе аз саҳобагонро ҳам (дар сурати нораво будан) ба рухи мо бикашад, ки исломи шумо ин аст! Исломи мо он аст, ки Қуръон мегўяд ва Паёмбар (с) дар амал онро ба мо нишон дод. Ҷуз ин ду чизе ба унвони ҳуҷҷат намешиносем.
    Комёб бошед!

  10. Сайидюнус,

    Агар мушикофона ба порахои исломие, ки ба Фирдавсй нисбат додаед, бингаред, бароятон ошкор хохад шуд, ки шумори зиёди аз байтхои он наметавонад аз калами устоди сухан таровида бошад.

    Барои намуна,

    Манам бандаи аҳли байти Набӣ,
    Ситояндаи хоку пои васӣ.

    Ва ё:

    Ба дил гуфт: Агар бо Набиву васӣ,
    Шавам ғарқа дорам ду ёри вафӣ.

    Дар ин байтхо хатто одитарин коъидаи назм (кофия) риъоят нашудааст ва ба эхтимоли зиёд, ин абёт афзудахое бар Шохнома хастанд, то каломи шахси бузургвор.

    Аммо шакке хам нест, ки Фирдавсй дар огози китоби худ тамчиду саное аз паёмбари ислом дорад. Магар дар замони Шуравй шумо китобхои худро бо ситоиш аз Марксу Ленин огоз намекардед? Ин як лозимаи хар режими идеоложике буду хаст. Магар имруза дар Эрон хар китоберо, аъам аз динию гайридинй, бо «Бисмиллох» огоз намекунанд? Чун бидуни «Бисмиллох» он китобхо матбуъ нахоханд шуд. Дар даврони Фирдавсй хам ки ихтиноки исломй фарогир буд, ба ночор бояд чанд тикка каломи исломй хам мепарондед, то китобатон мавриди мархамати хокимони мусалмон вокеъ шавад. Аммо он байтхои исломии Фирдавсй хеч накше дар мухтавои достонхои Шохнома надорад. Чизе чуз шиъор барои дарёфти парвонаи интишору таксири китоб набуд.

    Ин дар холест, ки паёмбари Эрони бостон (Зартушт) дар сафахоти бешумори даруни китоб медурахшад. Садхо байт аз Фирдавсй вучуд дорад, ки дар ситоиш аз шахсият ва омузахои Зартушт нигошта шуда. Абёти зер муште намунаи харвор аст:

    Ба шохи чахон гуфт: Пайгамбарам
    Туро суи Яздон хаме рахбарам
    Зи гуянда бипзир бех дини уй
    Биёмуз аз роху ойини уй
    Биёмуз ойини дини бехй
    Ки бе дин на хуб аст шоханшахй
    Набишташ бар ин зод-сарви сахй
    Пазируфт Гуштосп дини бехй
    Гуво(х) кард мар сарви озодро
    Чунин густаронад Хирад додро
    Бигиред яксар рахи Зардухушт
    Ба суи бути Чин бароред пушт
    Суи гунбади Озар оред руй
    Ба фармони пайгамбари ростгуй
    Чу чанде саромад бар ин рузгор
    Хучаста шуд он ахтари шахриёр
    Ба шохи чахон гуфт Зардушти пир
    Ки дар дини мо ин набошад хужир
    Ки ту бож бидхй ба солори Чин
    На андархур ояд ба ойину дин
    Ки шохони мо дар гахи бостон
    Набуданд бар ин низ хамдостон
    Ба Эрон набудаш хама тушу тов
    Ба туркон надодаст кас божу сов…
    Гирифтанд аз у сар ба сар дини уй
    Чахон пур шуд аз роху ойини уй…
    Сароянда бошу физоянда бош
    Шабу руз бо оромишу ханда бош
    Ба доду дихиш гетй обод дор
    Дили зердастони худ шод дор…
    Бикушеду хубй ба бор оваред
    Чу дидед сармо, бахор оваред
    Сари бегунохон набояд бурид
    Зи хун рехтан даст бояд кашид
    На мардй бувад хира ошуфтан
    Ба зер андаровардаро куфтан
    Наояд чахонофаринро писанд
    Ки чуянд бар бегунохон газанд

  11. Дигар ин ки пайваста аз шукухи даврони Сомониён ёд мекунед, ки бешак вокеияти торихй дорад. Аммо пайванди он растохези фархангй бо ислом хатто дар истидлолхои шумо бисёр заиф аст. Осори Рудакию Фирдавсию Синову Берунй кучактарин рабте ба ислом надорад, балки ислом ба ростй санги рохи ин бузургмардон буд ва онхо хамвора талош мекарданд ба гунае он садро канор бигзоранду чилав бираванд. Масалан, бузургвор Берунй пас аз ошноии мухтасар бо хиндувон ба натичае расид, ки онхо хам муъмин хастанд ва набояд эшонро кофар донист. Ин дидгох хилофи усулу дастури ислом буд ва ба хак, бониёни дини тозиро алайхи донишманди эронй барангехт.

    Дар вокеъ, он чи дар даврони Сомониён иттифок уфтод, зоидаи карехаву истеъдоди миллати Эрон (Эрони Бузург) буд, ки дар гушахои дигари чахони ислом мушохида намешуд. Хамон миллате, ки бузургтарин китобхона, донишгох ва бемористони чахони бостонро поярезй кард (пеш аз ислом, албатта), хатто пас аз сухтану ба об рехтани тамоми дороии маънавиаш тавассути арабхо самандарвор дубора аз зери хокистар кад кашид ва парвоз кард. Бо такя бар хофизаи торихии пешоисломиаш, ки хамчунон дар зехну шуури пешрафтаи азизони гузаштаамон зинда буд.

    Ва хатто агар иддаои шуморо бипазирем, ки ислом боиси шукуфоии донишу фарханги он даврон шуд, боз хам далел намешавад, ки дубора ба огуши он баргардед. Дар руд харгиз ба як об ду бор ворид намешавед. Об чараён дорад ва пайваста тоза мешавад ва хар бор ба обе тоза по мегузоред. Бино ба хамин мантик, замон хам пайваста чараён дорад ва орзуи бозгашт ба чараёне, ки 1400 сол аз гузаштани он мегузарад, бемантик аст. Даврахои баъдии торих, ба вижа дар Эрон, собит кард, ки ислом дигар ба дарди пешрафту шукуфои намехурад, чун чои ташвику таргиб хамеша дар холи тахдиду таръиби истеъдодхост. Ба иборати дигар, торихи масрафи ислом мунказй шудааст.

  12. Чолиб аст, ки ин бор бо удул аз дидгохи пешинатон касовату вахшигарии тозиёне чун Кутайба ибни Муслимро пазируфтаед. Он танхо намунаи кучаке аз торихи хунини вуруди ислом ба сарзаминхои мост. Аммо чолибтар он ки хатто бадсириштии кофиласолорону саромадони исломро бар номаи аъмолашон наменависед. Ва мегуед, ислом он нест, ки онхо мегуянд. Пас ислом чист, ки ин хама бардоштхои галату муаллак аз он сурат мегирад? Ва чаро як дини илохй бояд ин хама бардоштхои гуногун ва голибан галат дошта бошад?

    Мушкил на дар шахсияти он афроди ситампеша ва на дар мусалмонони имрузист. Хаста ё калби ин муъзал худи омузахои ислом, Куръон ва аходиси паёмбари он аст, ки мамлу аз рохнамудхои нодурусту ношоист аст. Ба монанди чанд намунае, ки дар гузашта ёд шуд ва шояд намунахое дигарро дар оянда матрах кунем.

    Дар мавриди мафхуми «хиёнат» хам мусалламан, мову шумо андешахои комилан мутафовит дорем. Ба назари ман, арчгузорй ба дини котилони фархангу тамаддуни миллати мо, ки роху равиши дурусте хам ба назар намерасад, хиёнатест бас бузург.

  13. 3. Ва аммо ин ки мегўед: “Бо пўзиш, аммо дифои шумо аз Қуръон андаке хандаовар аст. Танҳо бурҳони шумо чизест, ки мо дар садоқату ҳақиқати он шак дорем. Ба он мемонад, ки бигўед: Қуръон китоби осмонист. Мегўям: Далели шумо чист? Мегўед: Чун ин сухан дар худи Қуръон омадааст. Мо ки бунёду решаи он китобро зери суол бурдаем. Чи гуна метавон муҳтавои онро долл бар малакутӣ будани он китоб донист?”
    Ҷаноби шумо дар ин ҷо ба ҷое расидед, ки банда дақиқан мунтазири он будам. Банда аз оғози баҳс комилан мултафити чунин қазияе ҳастам, ки баҳси мо то кунун, дар ғолиб баҳсе буд дарундинӣ, на берундинӣ. Чаро банда аҳёнан аз Қуръон ва ё дигар манобеи исломӣ далел меовардам? Посухаш рўшан аст. Чун баҳси мо рўи ҳамин манбаъ буд. Дақиқтар гўям: Шумо ишкол мекардед, ки Қуръон китоби осмонӣ ва дар натиҷа ҷаҳонӣ ва фаромакону фарозамон нест ва танҳо дар маҳдудаи як хиттаи ҷуғрофиёии муайяне зуҳур кардааст. Банда дар посух мегуфтам, ки иддаои шумо бепоя аст, ба ин далел, ки худи Қуръон чунин мегўяду чунон ва бар хилофи муддаои шумо сухан мегўяд. Ва хулоса, муҳтавои ин матн чунон нест, ки шумо иддао мекунед.
    Ҳоло, ба ин қазия метавон аз берун нигоҳ карда ва перомунаш як баҳси берундинӣ ба амал овард, ки оё Қуръон аз замонати кофӣ барои китоби осмонӣ (китобе, ки аз сўи Худо нозил шудааст) ва низ ҷаҳонӣ дониста шудан, бархўрдор аст, ё нест? Дар ин ҷо аст, ки истидлол аз даруни дин барои исботи муддао, комилан бемаънӣ аст.
    Ҳоло, агар шумо ҳозиред, банда ҳозирам вориди ин баҳс аз беруни дин шавам. Вале лозимаи он, дар навбати аввал он аст, ки мабонии чунин баҳсе комилан аз сўи тарафайн рўшан гардад. Ва чун муддао ин аст, ки “Қуръон, аввалан китоби Худост ва сониян, ҷаҳонӣ ва фаромакону фарозамон ва барои ҳамагон”, аз ин рў, масъала аз ин қарор хоҳад буд, ки:
    1. Сабаби инкори мункир (шумо), аз ду эҳтимол берун нест: ё ин аст, ки ў аслан эътиқод ба вуҷуди Худо надорад, ки то китобе фиристад (чун ҳанўз банда аз мавзеи шумо дар ин замина огоҳӣ надорам), ё он аст, ки мўътақид ба вуҷуди Худост, вале мункири худоӣ донистани ин китоб аст;
    2. Агар аз реша мункири Худост, баҳс рўи ин ки оё Қуръон китоби Худост ё нест, ҳеҷ маъное надорад, балки баҳс бояд маътуф бар сари асли вуҷуди Худо, ки оё ҳаст ё нест равона шавад;
    3. Аммо агар мункири вуҷуди Худо нест, балки мункири худоӣ донистани ин китоб аст, дар ин сурат баҳс рўи усули зайл маътуф мешавад;
    4. Худое, ки мўътақид ба он аст, чӣ Худоест? Оё Ў худост барои кулли башарият аъам аз арабу аҷаму ғайра ва ҳеҷ табъизе миёни бандагонаш қоил нест, ё на, Худое, ки ба он эътиқод дорад, байни аҷаму араб фарқ мегузорад ва миёни бандагонаш аз ноҳияи нажоду ранги пўсту макони таваллуд табъиз қоил аст;
    5. Агар гароиш ба ақидаи аввалӣ дорад (яъне Худое, ки ба он мўътақид аст, Худои одил аст ва миёни бандагонаш тамйизе намебинад), он гоҳ мункир бояд ба ин суол посух диҳад, ки чӣ ишколе дорад агар Худо китобашро ба марде аз нажоде ғайри нажоди ў фиристад?
    6. Ва ҳам ин ки дар сурати гароиш ба ақидаи аввалӣ ва дар сурати инкори ин ки Қуръон китоби Худо ва фаромакон ва фарозамон аст, оё мункир дар ин сурат, метавонад бадил ва ҷойгузине барои Қуръон пешкаш кунад, ки ин аст бизоати ман, ки бадили Қуръон аст ва ба ин далел ё он далел, беҳтар аз Қуръон аст? Чун то ҳанўз аз ҷониби мункир ҷуз тарҳи ишколу шубҳа (ки кори бас саҳл ва осон аст) чизе дигар надидем. Албатта ин тарҳ аз сўи мункир, дар сурати одил ва офаридгори ҳамагон донистани Худо, зарурӣ аст. Ва он ҷост, ки мункир бояд ҷои муддаӣ қарор гирад ва муддаӣ ҷои пурсанда ва омодаи посух ба пурсишҳои пурсанда бошад;
    7. Аммо агар гароиш ба ақидаи дуюм дорад (яъне Худое, ки ба он эътиқод дорад, Худоест, ки байни бандагонаш табъиз қоил аст ва байни онҳо аз лиҳози нажоду ранги пўсту маҳалли зоиш ҷудоӣ мебинад), дар ин сурат анбўҳе аз суолҳост, ки бар мункир посух бар онҳо воҷиб мегардад;
    Пас, банда мунтазирам то мункири мўҳтарам таклифи хешро оиди баҳс перомуни мавзўъ аз беруни дин рўшан созад.
    Комёб бошед!

  14. Сайидюнус,

    Боз хам ниёзе ба радда кардани ин хама лантаронй набуд. Рукку пустканда пурсшро матрах кунед, то посухи кутоху муфид гиратон ояд.

    Инчониб муътакид ба казияи офариниши худовандист, аммо на хилкати илохие, ки дар китобхои динии сомй омадааст. Он китобхо бехтарин далели нохудовандй будани худашон хастанд. Ба далели танокузхову куфрхое дар шаъни фитрати инсонй, ки дар таркибашон мавч мезананд.
    Афзунтар, Худованд бартар аз он аст, ки он хама мубтазалоту музахрафотро, ки пайванде бо имрузу фардои мо надорад, кути акли инсонй кунад. “К-аз у бартар андеша барнагзарад”, худоиш.

    Аммо ин ки мегуед, чи ишколе дорад, ки он китобро Худо ба кавме гайр аз кавми мункир фиристода бошад, бемаврид аст. Мавзуъ ин набуда, ки чаро Худо китоберо ба аъроб нозил кардаву ба мо на. Мавзуъ ин аст, ки Худо аслан китоберо ба аъробу гайраву золик нозил накардааст, балки хамагй аз рохи худ дар чустучуи Парвардгоранд ва хамагй бофтаву пардохтаи зехни башарист. Бо ин тафовут, ки бархе аз динхо (ба монанди кеши Зартушт) ин ростиро мепазиранд ва шуморе дигар бо такя бар хазорон сутун харфи муфту дуруг дам аз дидани Худо мезананд, харчанд возех аст, ки аз шинохти Худованд фарсангхо партанд.

    Холо бигуед, чи ишколе дошт, ки Аллох Куръонро якбора ба хамаи забонхо бифиристад ва шуморо хам аз дардисари тафхими муъарработи мачхул рахо кунад?

    Сарфароз бошед.

  15. Ҷаноби ҳамнавъ Табар,
    Худоро сипос, ки шумо, ҳарчанд хаҷулона, пазируфтед, ки Фирдавсӣ “дар оғози китоби худ тамҷиду саное аз паёмбари ислом дорад”. Вале тааҷҷубангез ин аст, ки ин абармардро ба нифоқу дураягӣ муттаҳам мекунед. Ба назари шумо, Фирдавсӣ дар замир кофар ба ислом буд, вале аз рўи тарс ва (ба қавли шумо) хафақони исломӣ, ночор хештанро мусалмон ҷилва дода ва тиккае чанд ба таърифу тамҷиди он пардохта. Оё ин ҷуз иттиҳом ба нифоқ аст? Воқеан аҷиб аст! Амон аз он инсоне, ки вақте мехоҳад ба ҳар тариқе шуда ҳарфи худро рўи курсӣ нишонад, худро маҷбур бисозад, ки беҳтарин шахсияти худро, ки то ба ҳол ўро қиблаи хеш қарор дода, ба унвони абармарду улгуи озодагону озодандешон қаламдод мекард, як дафъа дар баробари бизоате андак ва ночиз, ки ман манам, намехоҳам сухан пас гирам, бифурўшад! Ҷаноби Табар! Муомилае, ки дар он хостед обрў харед, баҳое, ки дар баробараш пардохтед, обрўи ин бузургмард буд! Оқилро нашояд, ки барои хариди обрўи хеш, обрўи дигарон, он ҳам обрўи абармардон бифурўшад!
    Гарат з-ин бад ояд, гуноҳи ман аст,
    Чунин асту ин дину роҳи ман аст.
    Дилат гар ба роҳи хато моил аст,
    Туро душман андар ҷаҳон, худ дил аст.
    Агар воқеан маҷбур будааст чунин изҳор дорад, танҳо бо сурудани ду ё се байте иктифо мекард, (то нагўянд, ки кофар аст), на ин ки сухан дар ин майдон ба дарозо кашад.
    Ва аммо эҳтимол додани шумо инро ки шояд ин абёт аз ў набуда, аҷибтар аз талоши беҳудаи аввалиатон аст. Зеро ҳанўз аз сўи касе аз фирдавсишиносони маъруф (чи порсӣ ва чи аҷнабии порсидон), на касоне, ки хештанро фирдавсишонос қаламдод мекунанд, чунин эҳтимоле дода нашуда.
    Аммо ба назари банда, Фирдавсӣ аз чунон қуввату шуҷоате бархўрдор буд, ки агар замираш мўътақид ба чизе бошад, аз изҳори он ибое намояд ва аз рўи нифоқ чизе ба забон орад, ки замираш ба он мўътақид нест. Фирдавсие, ки банда шинохтаам, мунофиқ набуд.
    Ва аммо дар ин бора, ки мегўед: «Дар воқеъ, он чи дар даврони Сомониён иттифоқ уфтод, зоидаи қареҳаву истеъдоди миллати Эрон (Эрони Бузург) буд, ки дар гўшаҳои дигари ҷахони ислом мушоҳида намешуд», комилан дуруст аст. Ин эрониён буданд, ки дар айни ҳифзи ҳувияти нажодии хеш ва гаравидан ба дини ҳаққи ислом, ҳам мояи пешрафти эронзамин шуданд ва ҳам мояи пешрафти ислом дар ҳамаи ҷавониб. Саҳме, ки эрониён дар пешрафти ислом доштанд, ҳеҷ миллате ба он андоза надошт. Ҳаққо, ки Паёмбар (с) дар бораи эшон фармуда: «Агар дониш дар Сураё бошад, ҳар оина мардоне аз Форс онро ба даст хоҳанд овард». (Ҷоме ул-аҳодис, бобу мо ҷоа фи шаъни Салмон).
    Ва аммо ин ки мегўед: «Ва ҳатто агар иддаои шуморо бипазирем, ки ислом боиси шукуфоии донишу фарҳанги он даврон шуд, боз ҳам далел намешавад, ки дубора ба оғўши он баргардед», посух ин аст, ки касе аз чизе рўй барнатофта, ки аз нав ба он рў орад. Ҳар чи буд, ҳанўз ҳаст, магар ин ки Ҷаноби шумо дар бораи хештан сухан мегўед. Ва шумо хуб медонед, ки дар ин киштӣ ҳамроҳоне ҷуз ангуштшумор надоред. Албатта банда пештар гуфта будам ва боз ҳам такрор мекунам, ки шумо (ба хилофи мунофиқсифатони дигар) ҷуръати инро доред, ки ошкоро бигўед ман аз ислом рўй бартофтаам. Ва ин худ ҷои сипос дорад.
    Комёб бошед!

  16. Сайидюнус,

    Ин бор хунсардиро аз каф додаед ва ба шеваи як баччаи мадрасаи хавор кашидаед ва кунхи казияро канор гузошта, ба хошияи мавзуъ панох бурдаед, ки аз доноён баъид аст.

    Магар карор аст аз касе ин чо буте битарошему дар буткадаи Банй Хошим мустакараш кунем? Фирдавсй марде бузургвор буд ва дар он гумоне раво нест. Агар у набудй, мову шумо лобуд ба забони Мухаммад ба гуфтугу менишастем. Сарогози растохези Эронзамин то хадди бисёр зиёде бо хаму буд. Ва касе ба андозаи у мушаввики порсигуию порсинависии ояндагонаш набуд.

    Аммо замоне ки теги буррои ислом бар фарози саратон хамоил аст ва муртадро беибо мустакиман ба хаёли худаш ба дузах мефиристад, бехтар кадом аст: ин ки ба чизе шабехи такияи ахли ташайюъ панох бибаред ва нух чилд Шохнома бисуроеду миллати хокнишинро бар курсй биншонед, ё забони сурхро чилва дихеду бо зикри як байт бо ситоиши Зартушт сари сабз барбод дихед?

    Хатто агар Фирдавсй он абёти мухаммадиро гуфта бошад, айбе дар кори у намебинам. Хамон гуна ки осори ленинии Лоику Гулрухсорро муктазои замонашон медонам. Аммо ба ростй дар нисбати он абёт ба Фирдавсй шак дорам. Хамон гуна ки каблан хам зикр шуд ва аз чашми ба зохир борикбини шумо уфтод, саноеъи шеър дар он тиккаи назм носуфта аст. Як намунаи дигар аз байтхое, ки шумо овардаед:

    Ҳама некиат бояд оғоз кард,
    Чу бо некномон бувӣ ҳамнамуд.

    Кучои ин байт шохномаист? Кофияи ночураш? Мазмуни гарибаш? Ва оё дар хеч чои дигар аз Шохнома ин парешонсарои мушохида мешавад? На. Пас чи гуна метавон бо итминони комил, танхо ба хотири таассуби шадиди тозигарои онро ба бузург фарзонае чун Фирдавсй нисбат дод?

    Ва чи гуна метавон дар айни хол садхо байти у дар бораи кеши Зартуштро нодида гирифт, ки дар таркиби достонхояш омада, на ба унвони мучаввизи интишори китоб? Дар вокеъ, дурри нихони Шохнома хамон мехри вофир ба шукухи пешини Эрон аст, на болишу нозиш ба дини аъроб.

    Дигар ин ки шуморо касе маъмури виждони ман ва афроди дигар барнагумоштааст, то бо дахони пур аз дину имони оходи миллат иддаопароканй кунед. Шуморо бо виждону имони афрод чи кор? Азиз, охир “ки гунохи дигарон бар ту нахоханд набишт”. Ман кай мусалмон будам, ки холо аз ислом ру бартофта бошам? Шумо мехохед барои ман дину имон таъйин кунед? Дар хеч макоме хакки чунин корро надоред, Сайид.

    Пас хотиратон чамъ. Атои исломатонро ба ликояш бахшидам. Аммо то бихохед бо сафсатахои арабй сари миллатро гич кунед, дубора хидмататон хохам расид.

    Сарфароз бошед.

  17. Ҷаноби Табар,
    Банда кай пеш аз ин, дар бораи Қутайба ва амсоли ў чизе бар хилофи он чи инак гуфтам, гуфта бошам, ки гўед: «Ин бор бо удул аз дидгоҳи пешинатон, қасовату ваҳшигарии тозиёне чун Қутайба ибни Муслимро пазируфтаед». Ҳар чи дар бораи ин мард ва ё амсоли ў гуфтам, дар ҳамин номанигорӣ буд. Агар чизе гуфта бошам, лутфан насси онро биёваред.

  18. Сайидюнус,

    Ба посухи инчониб диккати кофй мабзул нашудааст. Гуфтам: “касовату вахшигарии тозиёне чун Кутайба ибни Муслимро пазируфтаед.” Ба вожаи “чун” таваччух фармоед.

    Ва аммо чизе, ки шумо гуфтед, порае аз хамин маколаи баланду болоятон аст, ки тахрифи сарнавишти торихии миллати мост ва гаразварзона эрод шуда:

    “Бар хилофи пиндори бархе аз ғаразварзон, ки мепиндоранд ислом ба зўри шамшер интишор ёфтааст, мардуми он замон, чӣ форсӣ бошад ва чӣ румӣ ва чӣ ҳабашӣ бошад ва чӣ арабӣ, гумшудаи худро дар маорифи дини мубини ислом пайдо карданд. Диданд, ислом ҳамон мегўяд, ки фитраташон мунодии он аст. Аз ин рў, соҳибихтиёрона рў ба сўи он оварданд ва касе эшонро маҷбур ба пазириши дин нанамуд.”

  19. Чаноби Табар,
    чаро идомаи онро наовардед, ки гуфтаам:
    “Албатта мо мункири ин ҳам нестем, ки бархе аз хулафои умавӣ ва ё аббосӣ, бар хилофи дастуроти исломӣ, дар манотиқе (минҷумла минтақаи Мовароуннаҳр) аз силоҳи шамшер ҳам дар бархе маворид баҳра ҷустанд, ки албатта ин амал, ҳеҷ алоқае ба асли интишори ислом надорад.”

  20. Ҷаноби Табар,
    Дар оғоз пўзиш мехоҳам аз ин ки ба шумо чизеро нисбат додам, ки барӣ аз он будаед. Воқеан, банда намедонистам, ки шумо аз реша мусалмон набудаед, албатта бо камоли эҳтиром ба ҳар андеша ва ақидае, ки ба он гароиш доред.
    Ва дар сонӣ, чун фармудед: “Рукку пўстканда пурсишро матраҳ кунед, то посухи кўтоҳу муфид гиратон ояд” ва ҳам, чун аз суханонатон рўшан гардид, ки мўътақид ба қазияи офариниши худовандиед ва низ, чун бар онед, ки “Худо аслан китоберо ба аъробу ғайраву золик нозил накардааст, балки ҳамагӣ аз роҳи худ дар ҷустуҷўи Парвардигоранд” ва ҳам, чун зоҳиран аз суханони шумо чунин бармеояд, ки гароиш ба кеши зардуштӣ доред, ва саранҷом, чун қарори мо аз ин ба баъд ин аст, ки баҳси мо бо шумо ба шеваи берундинӣ (ё худ фалсафӣ) ҷиҳати исбот ё радди он чи ба он мўътақидем, сурат пазирад, аз шумо хоҳиш он аст, ки:
    1. Ҷиҳати ин баҳси берундинӣ, шева ва равиши худро маълум созед. Оё муттакӣ бар шева ва равиши машраби муайяне аз машрабҳои маъруфи фалсафӣ ҳастед, ё на, машраби хоссе барои худ доред, ки дар ин сурат низ андаке перомуни он бароям тавзеҳ бифармоед;
    2. Бар асоси машрабе, ки баргузидаед, ин ду қазияро, ки “Худо аслан китоберо ба аъробу ғайраву золик нозил накардааст” (ё ба таъбири дақиқи фалсафӣ, аслан худоии Худо иқтизои ирсоли кутуб бар башарро надорад) ва “Ҳамагӣ аз роҳи худ дар ҷустуҷўи Парвардигоранд”-ро бо зикри бароҳини ақлии он бароям тавзеҳ диҳед, то дар радд ё қабули он, аз рўшании комил бархўрдор бошам;
    3. Оё дар исботи ин ду қазия, далеле аз ҷониби фалосифа ва донишмандони бузурги ин маҷол чун Форобӣ, Бўалӣ, Тўсӣ, Сабзаворӣ, Мулло Садрои Шерозӣ (ки ба иттифоқи мо ва шумо, аз бузургони нажоди моянд ва гоҳе шумо иддао мекунед, ки эшон бар хилофи он чи Қуръон ва маорифи исломӣ мегўяд, мўътақид буданд) ва ё ҳатто аз сўи фалосифа ва мутакаллимини муосир суроғ доред? Дар сурати доштан, бо зикри дақиқи манбаъ, бандаро мутталеъ созед, то дар партави он, бо шумо баҳс намоям.
    Ва дар муқобил, банда низ, ки мўътақидам: “Худо китоб бар фиристодагонаш нозил мекунад” ва ҳам “Башар ба Худо роҳе ҷуз ваҳй надорад”-ро бо такя бар далоил ва бароҳини ақлӣ, ки бештари он аз ҷониби ҳамин бузургони номбурда матраҳ шудааст, бо зикри манобеи истинод, бароятон пешкаш хоҳам намуд.
    Иншоаллоҳ қарор бар ин аст, ки (албатта бо ризояти шумо) баҳсу мунозираи мо ва шумо, ба сурати китобе ҷудогона чоп гардад.
    Мунтазири “посухҳои кўтоҳу муфид”-и шумо.
    Комёб бошед!

  21. Ва ҳамчунин чопу нашри китоб баъд аз ичоза ва ризояти соҳиби ин сомона, ки Чаноби Рустами Субҳонист ва нашр ё адами нашри матолиби ин сомона, урфан ва шаръан махсуси ўст сурат хоҳад пазируфт.

  22. Сайидюнуси арчманд,

    Банда хеч гуна мухолифате ба чопи ин китоби чолиб надорам, балки баракс шод хохам гашт, зеро ин бахс барои хазорон нафар аз насли чавони мо хеле ва хеле судманд хохад буд.

    Комёбу сарбаланд бошем!

  23. Сайидюнус,

    Чун идомаи он матлаб, ки мегуед:

    “Албатта мо мункири ин ҳам нестем, ки бархе аз хулафои умавӣ ва ё аббосӣ, бар хилофи дастуроти исломӣ, дар манотиқе (минҷумла минтақаи Мовароуннаҳр) аз силоҳи шамшер ҳам дар бархе маворид баҳра ҷустанд, ки албатта ин амал, ҳеҷ алоқае ба асли интишори ислом надорад.”

    …хилофи чумлаи каблии шумост, дар вокеъ, ва ба хеч василае наметавон ин ду чумлаи мутанокизро канори хам дид. Достон аз ин карор аст, ки Кутайбаи гучастак се бор ба манзури интишори ислом шамшерро бар сару гардани мардуми Бухоро кашид, на барои ягмои дороихояшон. Таваххуши у пайванди мустакиме бо амри динпарокании исломй дорад.

  24. Сайидюнус,

    Посухи кутоху муфиди ман ба пурсишхои ту дар туятон ин аст, ки шумо хамчунон дар холи паридан аз як шоха ба шохаи дигар хастед ва хеч пурсиши моро нагушудед. Ва агар бихохед ин бахсро ба шакли китоб мунташир кунед, чизе чуз печида кардани дарки мавзуъоти матруха натичае аз он ба даст нахохад омад.

    Шумо дар тархи хасу гумонхои мутааддид дар бораи афрод, ба вижа ман, худро мухтор мебинед, ки амалест носавоб. Гароиши инчониб ба ин ё он динро пеши худ махак мезанеду эълом мекунед, ки голибан ба дур аз хакикат аст. Зохиран талоши шумо бар ин аст, ки дар айни нотавонй дар тавзехи танокузоти куръонй мавзуъро ба хитаи пурсишхои шахсй бикашонед. Аммо ба ин доме, ки густардаед,, тарчех медихам по нагузорам.

    Бехтар аст ба лубби матлаб баргардед ва дар тавзехи пурсишхое, ки каблан дар бораи ин навиштаи шумо матрах шуд, назароти дакику равшан бидихед. Ба вижа агар бихохед ин бахс мухотабони бештаре дошта бошад. Ба пурсишхои ногушудаи бахси каблй хам иноят бифармоед. Бехтар аст ин бахсро мархила ба мархила тай кунем, на частаву гурехта.

    Сарфароз бошед.

  25. Барои одами доно фахмидани як хатои Куръон кофист, ки ба чунин хулоса ояд: Куръон сухани худо нест, бофтахои худи Мухаммад аст. Аммо барои тоифае чун Сайидюнус хама хатохои Куръонро пурра гуфтан лозим меояд.
    Сипас боз гуфтан лозим меояд, ки агар ислом дини ростин бошад ва пайравони он дар панохи худо бошанд, чаро Чингизхони мугули кофир миллионхо мусалмононро сар бурид, аммо аз ин худо садое барнаомад. Ва фарзандони ин кофир боз садхо сол ба кишвархои мусалмони хукмрони кардаанд?
    Агар Чингизхон ин кадар точикро намекушт, мо имруз яке аз бузургтарин миллатхои дунё мешудем. Сипас кофири дигар дар симои Русияи подшохи омад ва дар Осиёи Маркази давлатхои мусалмониро бархам дода бехтарин заминхои корамро аз дасти мусалмонхо кашида гирифт. Шуришхои онхоро берахмона огуштаи хуну хок кард. Боз хам аз Аллох садое барнаомад. Чунин мисолхо дар торих зиёданд, ки мусалмонхо дар бисёр нукоти олам аз кофир шикаст мехурданд. Зеро «Алллох» кофирпараст буду ихтирои борут, мошинхо, туфангхо, илму фановариро ба кофирон дод. «Бе амри он султони бахт барге наафтад аз дарахт» дар нуги забони хар як точик буд.
    Баъд дар асри 19 окибмонии точиконро ба камтар кобилияти фикри доштани онон вобаста карданд.
    Аммо С.П.Федченко исбот кард, ки магзи сари точик аз магзи сари ягон аврупои кам нест. Сабаби кафомонии ин миллат шароит аст. Шароитро бошад дин ва давлат ба вучуд меоранд.
    Агар Худо вучуд медошт, миллионхо кудакон бо нуксхои чисмони таваллуд намешуданд ва гунохе накарда тамоми умр азоб намекашиданд.
    Аллохе, ки худро дар Куръон рахмону рахим мегуяд, хамин хел мешавад?
    Даври исломи Фороби, Беруни ва Синоро дод мегуед, фикр намекунед, ки онхо дар тадкики илми Куръонро не, балки мантику материализми юнониро яъне кофиронро асос карор дода буданд. Баъди он ки Газоли осори ононро ба куфр махкум намуд, дар кишвари форсигуён ягон донишманди хамсанги Сино ба вучуд наомад.
    Ба навиштахои устод Адаш Истад дар блоги Герби шердор нигаред, ки бузургии тамаддуни тоисломии ирониёнро дар мукоиса бо тамаддуни тоисломии Миср нашон додааст ва мегуяд: боки худатон мукоисаро идома дихед.
    Яъне тамаддуни мо то омадани ислом барои ривочи хамачонибаи аклониву фархангии инсон дар ин дунё хама дастури заруриро фарохам карда буд ва баъди кабулкардани ислом аз рохи хаётгарои, хирадгарои берун шуда ба рохи охиратгарои даромад. Ва дигарандеши дар аксар маврид пардапушонаи адибоне чун Хайёму Хофиз (масалан – гедонизм) мафкураи миллиро дигар карда натавонист.
    Акнун олим набошам хам ба як суханронии доктори илми фалсафа Шамолов (ТВ-1, субхи 8 феврал) эродам хаст. Он кас гуфтанд, ки барои демократи шудани ИМА 200 сол вакт сарф шуд.
    1. Демократия дар ИМА бо «Эъломияи истиклол» ва таълифи Конститутсия ба вучуд омад.
    2. Ва дар соли 1835 он кадар шакли пурра ва барои кишвархои Аврупо ибратпазир пайдо намуда буд, ки дар бораи он асари чахорчилдаи файласуфи фаронсави Алексис Токвиль «Демократия дар Америка» чоп шуд.
    Агар ин олим барои чамъ кардани мавод ва навиштани ин чилдхо 10 сол вакт сарф карда бошад, метавон хулоса кард, ки демократия дар Америка хамаги дар 10-15 сол устувор шуда будааст. Мо бошем, баъди як сол 20-солагии истиклоли давлати нави демократии Точикистонро чашн хохем гирифт.
    Азбаски баъзе олимони точик аз телевизион чунин суханхои беасосеро бисёр мегуянд, тасаввуроте пайдо шудааст, ки онхо оиди хатто илми сохаи худ дониши казои надоранд. Токвиль файласуфи бузургест ва аз асари у огохи надоштани файласуфи точикро дигар чи тавр маънидод мекунед?

  26. Бо салом ва ташаккур аз бародар Рустам ба хотири рохандозии ин сайти озод ки фурсате фарохам сохта барои тархи афкори гуногун.
    Дар ин миён мунозираи чаноби Табар ва чаноби Сайидюнус барои ман бисёр чолиби таваччух буд. Ба назарам расид инчо ба хотири хифзи мохияти илмии бахс ба чанд нукта ишора намоям: аввал ин ки эхсос мешавад бахше аз бахс бехуда такрор шуда истодааст. Ва он таъкиди бечои чаноби Табар руи масалаи танокузот аст, зеро чавоби он ба хадди кофи каноатбахш буд, махсусан масалаи тедоди модарон, ки тархи дубораи он вокеан хадар додани вакт аст. Чун модар хондани касоне гайр аз модари вокеи комилан як урфи шинохташуда байни хамаи чавомеи башарист. Аз боби намуна дар урфи хамаи миллатхо падар ва модари хамсар, падар ва модор хонда мешавад ва ё ин ки дар урфи масехият кашишхо ба унвони падари рухони хонда мешаванд. Бинобар ин хеле баид ба назар мерасад ки чунин масъалае ба таври табии дар зехни одам эчоди суол намояд магар ин ки ангезаи дигаре дар миён бошад.
    Масалаи дуввум ин ки интизор меравад дар раванди бахс эхтиром ба тарафи мукобил ва эътикодоти он бештар риоят шавад. Дар ин чо хам аз чаноби табар бештар гила доштам, чун баъзе чохо дида мешавад ки марзи байни накд ва таьнро риоят намекунанд.

  27. Бо салом, Табари гироми, шумо дар яке аз набиштахои худ иддио кардед хангоми фатхи Ирон тавассути Саъд Ибни Ваккос китобхонаи Гундишопур ба оташ кашида шуд, чун Умар (р) дар посух ба Саъд дастур дод: ё китобхои он мутобики Куръон аст, ё мухолифи он. Дар хар ду сурат, онро нобуд кун, зеро мутобик бошад, ниёзе ба он нест, мухолиф бошад, бояд аз байн равад.
    Вале шумо барои ин иддиои худ хеч санад ва мадраке наовардед. Ба назар мерасад ин иддио аз назари тарихи дуруст набошад, зеро донишгохи Гундишопур то карни 3 ва 4 хичри идома дошт ва аз пизишкон ва муначчимони он дар дарбори хулафои аббоси истифода мешуд. Табибоне аз кабили Бахтишу ибни Мосивахй, ки тахсилкардаи донишгохи Гундишопур буданд дар дарбори аббосиён хидмат карданд. Пас маълум мешавад ин донишгох то ин замон фаъол будааст. (Таърихи тамаддун, Вил Дуронт, ч. 1 (тарчумаи форси, с. 234).

  28. Аз боби тазаккур,
    Бояд гушзад кунам ки Гундишопур ки арабии он Чундишопур аст исми шахре дар Эрон – хамон тавр ки шумо иддио мекунед – набудааст, балки исми Донишгохе дар шахри Шуш буд.

  29. Тазаккури дигар,
    Табар, ин ки шумо гуфтед Умар (р) ба Саъд ибни Абуваккос гуфтааст, ки он китобхо ё мувофики Курон аст ё мухолифи он, бояд гуям, ки шумо дар нисбат додани ин сухан низ дучори иштибох шудаед. Зеро он чи дар тарих дар ин бора накл мешавад, дар китоби Мухтасар ад-дували Абулфарач ибн Ал-ибри ки табиби яхуди буд ва дар карни 6 хичри мезист омадааст. Тибки накли у Яхёи Нахви хамрохи Амр ибни Ос фармондехи муслимин дар фатхи Миср ширкат дошт. Яхёи Нахви аз Амр хост китобхои китобхонаи Искандарияро дар ихтиёри у карор дихад. Амр дар чавоб гуфт: Бояд ичозаи халифа Умар (р)-ро бигирам. Умар (р) посух дод: Агар ин китобхо мувофик бо Куръон бошад, хеч зарурате ба он нест ва агар мухолифи Куръон бошад, тамоми онхоро аз байн бубар. Баъд аз он, Амр китобхонаро вайрон карда, китобхояшро байни хаммомхои Искандария таксим кард ва бинобарин муддати 6 мох он китобхоро сузонданд.
    Илова бар ин ки Абулфарач дар ин накли худ хеч санаде зикр накрадааст, ин накл аз назари таърихи ва мазмун кобили кабул нест, ба хотири он ки Абулфарач мегуяд: Яхёи Нахви хамрохи Амр буд, дар холе ки Яхёи Нахви тибки он чи дар китобхояш овардааст, у дар асри 5 мелоди мезистааст. У дар китоби “Фи кидамил-олам зидда Абарклис” (с. 579) меорад, ки ман ин суханро дар тарихи 529 мелоди набиштаам. Чолиб ин чост, ки ин тарихро бо хуруф набиштааст, на бо адад, ки эхтимоли тахрифи он вучуд дошта бошад. Хамчунин Яхёи Нахви дар китоби худ бар шархи “Ассимо ат-табии” шархи Арасту (с.703) менависад: Рузи дахуми майи соли 517 мелоди. Бо вучуди ин ва бо таваччух ба ин ки хазрати Мухаммад худ соли 570 мелоди таваллуд шудааст ва замони хилофати Умар (р) чанд сол баъд аз фавти у буда, чигуна мумкин аст, ки Яхёи Нахви дар он замон зинда бошад?
    Бинобар ин ман иддио мекунам, ки ин накли шумо дар бораи Саъд ибни Ваккос санади тарихи надорад. Агар доред,барои хонандагон нависед.

  30. Табар, аз суханони шумо чунин ба даст меояд, ки шумо хеле ба фарханги Ирони кабл аз ислом меболед ва таассуф мехуред, ки ислом онро аз байн бурдааст. Барои ман чои савол буд, ки шумо ба кадом фарханги он ин кадар меболед. Оё ба фарханг ва низоми ичтимоии он, ё ба фарханг ва низоми хонаводаи он? Ончи тарих дар ин бора накл мекунад, чои нолидан дорад, на болидан.
    Зеро дар тарих мехонем: Чомеаи Ирон дар замони Хахоманиши ва Ашкони то давраи сосони, чомеаи табакоти ва синфи буда ва усулу низомоти табакоти ба шидда дар он ичро мешудааст. (Тарихи Ирони бостон, таълифи Мушируд-давла).
    Ба гуфтаи Кристан Сен, Чомеаи Ирон бар ду рукни моликият ва нажод устувор буд. Хар кас дарача ва макоми собите дошт ва наметавонист хохони дарачаи болотаре шавад. Конунхои мамлакат хофизи хуни ашроф ва хифзи моли онхо буд… Мардум дар баробари ашроф ва моликон хеч тафовуте бо гуломон надоштанд. (Ирон дар замони Сосониён, с. 339-341).
    Хукумати Сосониён истибдодии махз будааст. Онон худро осмонинажод ва мазхари худо медонистанд ва аз мардум ба камтар аз сачда рози намешуданд ва мардум бо ин вазъ ху гирифта буданд. (Тарихи ичтимоии Ирон, ч. 2, с. 25-26).

    Духтар дар чомеаи Ирони кабл аз ислом, мустакиллан хакки ихтиёри шавхар надошт ва хакк ба тартиб ба падар, модар, амакхо ва тагохои у ихтисос дошт. (Ирон дар замони Сосониён, Кристан Сен, с. 346-347).
    Шавхар хакк дошт ягона зани худ ё яке аз занонашро ба марди дигар ория бидихад ва ризояти зан шарт набуд. Дар ин сурат, фарзандоне, ки мутаваллид мешуд, мутааллик ба хонаводаи шавхари аввал буд ва ин амалро амали хуб мешумурданд. (Ирон дар замони Сосониён, Кристан Сен, с. 354).
    Барои хифзи хонаводахо ва асли моликияти он пас аз марги марде, ки фарзанди писаре надошт издивочи ниёбати анчом медоданд яъне зан ё духтари уро ба наздиктарин хешон медоданд вале ба номи марди мурда ва писаре ки аз ин издивоч таваллуд мешуд конунан писари марди мурда ва вориси у ба хисоб меомад. (Ирон дар замони Сосониён, Кристан Сен, с. 357).
    Милоки хамаи мукаррароти хонаводаги нажод ва сарват буд то чое ки барои хифзи он издивоч бо наздиктарин афроди хонавода сурат мегирифт ва онро боиси омурзиши гунохон медонистанд. Намунаи он издивочи Кубод бо духтар ё хохарзодааш ва издивочи Бахром Чубин бо хохари худ аст. (Тарихи ичтимоии Ирон, ч. 2, с. 35).

  31. Ҷаноби Табар,
    Шумо дар ду се номаи ахир (чи дар ин баҳс ва чи дар баҳси дигарӣ) матолибе пешкаш ва матраҳ кардед, ки лузуман иқтизои ҳаминро дошт, ки аз шумо бихоҳам мавзеи хеш дар ин мунозираро комилан мушаххас намоед, на ин ки Худой нокарда “мавзўъро ба ҳитаи пурсишҳои шахсӣ кашонда бошам”. Оё дархости мунозир аз мунозире дигар мабнӣ дар ташхиси шеваи баҳс, дахолат дар умури шахсист? Ва ин дар ҳолест, ки агар гуфтаи шумо мабнӣ бар ин ки “Гароиши ин ҷониб ба ин ё он динро пеши худ маҳак мезанед” ва “ин ғолибан ба дур аз ҳақиқат аст” дуруст бошад, ин шумоед, ки аз оғоз (аз ҳини эроди таълиқ бар мақолаи мундараҷ дар сомона) гароиши банда ба дини исломро ба ин иддао, ки руҷўъ ба андешаҳои қуруни вустоист ва ғайра ва ҳоказо, мавриди маҳак қарор медиҳед. Оё на чунин аст?
    Ва аммо ин ки чаро баҳс дар ин ҷо иқтизои онро дорад, ки мунозир (чи муддаӣ ва чи мункир) равиш ва шева ва мўътақади худ (албатта мўътақад дар ин ҷо, дин ё оин нест, балки мабноест, ки мунозир бар асоси онҳо мунозира мекунад)-ро таъйин намояд, далелаш он аст, ки вақте худи шумо аз банда хостед, ки баҳси мо, берундинӣ бошад, на аз дохили дин, шумо худ беҳтар аз банда медонед, ки муқтазои мунозира аз берун, таъйини мабонӣ аст. Банда шакке надорам, ки чунин матлабе аз шумо пинҳон бошад, чун аз муқаддимоти фанни мунозира маҳсуб мегардад.
    Чаро ки вақте баҳс ба ин ҷо мекашад, ки тасаввури мункир ва муддаӣ дар бораи зоте, ки муддаӣ мўътақид бар “зарурати фиристодани ў китоб бар бандагон” ва мункир бар он аст, ки “ў китобе намефиристад” мутафовит бошад, оё лозимаи рўшан шудани баҳс дар ин ҷо (албатта барои касе, ки воқеан дар ҷустуҷўи ҳақиқат аст, на ин ки бинояш фақат тахриб бошад, ки биноест бас нописанд) ин нест, ки ҳам муддаӣ ва ҳам мункир муттакое муштарак (ки ҳамон ақли одамист) барои доварӣ таъйин намоянд ва он гоҳ ин ақл бошад, ки дидгоҳи дуруст дар масъалаи мавриди муноқишаро ташхис диҳад?
    Оё банда ҷуз ин аз шумо хостам, ки мабно ва машраби хешро мушаххас фармоед?
    Вагарна, бо вуҷуди эътиқоди мункир ба ин ки “худоии Худо иқтизои ирсоли кутуб бар башарро надорад”, агар муддаӣ ҳазор бурҳон (бар асоси эътиқоди худ бар ин ки “худоии Худо иқтизои фиристодани китоб бар башарро дорад”) биёварад, барои мункир хеле саҳлу осон аст, ки ҷое даст ёзида, матлабе ёбад ва чун (бар асоси мабнои хеш) онро каҷ мебинад, бар рухи муддаӣ кашида, аз ў исбот хоҳад. Гўянд, касе, ки ба вуҷуди Худо имон надорад, метавонад ҳатто дар маъруфтарин шиори мўъминон, ки “Ло илоҳа иллаллоҳ” аст, таноқуз ёфта, бигўяд “Шумо сухани мутаноқиз мезанед: ҳам мегўед: Ло илоҳа (Худое нест) ва ҳам мегўед: иллалоҳ (магар Худо ҳаст).
    Хулоса, муқтазои баҳс ин аст, ки ибтидо таклифи ин мабонӣ рўша гардад, то он гоҳ навбат ба масъалае, ки исботаш мубтанӣ бар қабул ё радди он мабност бирасад.
    Ва чун шумо худ хостед, ки банда аз берун баҳс анҷом диҳам, на аз дарун, банда ҳақ дорам аз шумо айни ҳамин тақозоро намоям. Вале агар бинои шумо ин бошад, ки фақат шубҳа матраҳ созед ва ормони дастёбӣ ба сўи ҳақ бар сар надоред, ин ҷо дигар масъала рўшан аст, ки бинои шумо ҷуз тахриб нест. Касе, ки мехоҳад биноеро тахриб кунад, лозимааш ин аст, ки ба ҷои он, биное дигар, ки устувортар ва маъойиби бинои аввалиро надорад роҳ андозад.
    Ва агар баҳс перомуни ташхиси мабноро “доме медонед ва тарҷеҳ медиҳед ба он по нагузоред”, (чун огоҳед, ки дар ин майдон бизоате бо худ надоред, то пешкаш созед), ҳадди ақал мабнои бандаро, ки мўътақидам “худоии Худо иқтизои ирсоли кутуб дорад” ва “роҳи бандагон ба Худо ҷуз аз тариқи ваҳй имконпазир нест”, бо истинод ба далоили ақлӣ радд кунед, ки банда дар баробараш таслим гардам. Чун тамомии муддаёти лоҳиқи банда мабнӣ бар ин ки Қуръон китоби Худост ва… , бар асоси ин ду поя устувор аст.
    Агар матолибе ба такрор аз шумо мехоҳам, ба ин ҷиҳат аст, ки медонам барои тамошогарони саҳнаи ин мунозира (ки доварони воқеӣ онҳоянд, на касе дигар) муҳим аст. Оё банда аз шумо ҷуз тақозои бурҳони ақлӣ (ҳатто дар радди муддаоям) мехоҳам?
    Шумо, ки мукаррар аз бузургоне чун Синову Берунӣ сухан ба миён оварда ва иддао мекунед, ки онҳо “кучактарин рабте ба ислом надоранд, балки ислом ба ростӣ санги роҳи ин бузургмардон буд ва онҳо ҳамвора талош мекарданд ба гунае он садро канор бигзоранду ҷилав бираванд”, оё метавонед аз онҳо ҳадди ақалл яке бурҳон оваред, ки чунин иддаои бепояатонро собит созад ва ҳам зероби мабнои бандаро бизанад?
    Дар муқобил, банда ҳозирам даҳҳо, на яке, бурҳони ақлӣ аз ҳамин абармардон оварам, ки дуруст дар исботи он чи банда муддаиям иқома кардаанд.
    Достони муноқиша бо шумо, бандаро ба ёди ҷидоле мебарад, ки миёни Паёмбари азимушшаъни ислом ҳазрати Муҳаммади Мустафо (Дуруд бар ў ва хонаводаи гиромияш!) ва мункирони замони вай барқарор буд. Чун ин мункирон, дар ибтидо, дар радди даъвати он ҷаноб (с), далеле ҷуз ин ки бигўянд: “Он чи мегўӣ чизе ҷуз устураҳои пешиниён нест” (Сураи Анъом, ояти 25) (Дуруст монанди ҳамон иддаои шумо, ки гуфтед: “Инҳо устураҳои мардумони сомианд”) иқома накарданд. Паёмбар (с) дар посух ба эшон арз кард: “Пас бурҳони хеш (дар исботи ин муддао) биёваред агар рост мегўед” (Сураи Намл, ояти 64). Медонед дар посухи дархости он ҷаноб (с) чӣ бизоате аз худ пешкаш намуданд? Гуфтанд: “Мо падаронамонро бар кеше ёфтаем ва мо бар осори эшон раҳёфтагонем” (Сураи Зухруф, ояти 22).
    Чӣ шабоҳате дорад ин имрўз бо он рўз!
    Дар поён боз ҳам ёдовар мешавам, ки банда мунтазири посухи ҳар чи зудтари шумо ба ин дархост мемонам. Ва баъд аз он хоҳем дид, ки оё Қуръон таноқуз гуфтааст, ё чашми дубин онро мутаноқиз мебинад?
    Комёб бошед!

  32. Бисёр касон муътакиданд, ки ислом барои мардуми мо як падидаи мусбат аст ва бо омадани он ахлоки чомеа ба танзим даромад. Зардуштиён хохарони худро никох намекардаги шуданд. Таърихро намедонанд, ки чунин фикр мекунанд. Замоне, ки арабхо ба забти кишвархои Эрону Осиёи Маркази шуруъ карданд, таомули ба зани гирифтани хохару хохарзодаву додарзодахо тамоман аз байн рафта буд. Мардум дар тачрибаи бисёрсола дида буданд, ки аз чунин занушуи тифлони нокис низ ба дунё меояд.
    Боз даъво доранд, ки ислом дар байни динхои дигар як дини бисёр пок каст.
    Боз хам торихро пушти по мезананд.
    Аз торих маълум аст, ки то омадани лашкари Искандари Макдуни ба кишвари мо дар байни мардуми мо хамчинсбози ва бачабози набуд. Ин бадахлокиро юнониён ба кишвари мо оварданд. Баъди рафтани онхо аз байн рафта буд, чун дар ягон манбаъ ишорае ба он то омадани ислом ба кишварамон нест.
    Сипас арабхои мусулмон, ки ибораи «хуру гилмон»-и Куръонро хуру писарбача мефахмиданд, онро боз ба кишвари мо оварданд. Охирин Амиралмуъминин Олимхон бачабози мекард, яъне педофил буд. Нигаред дар ин бора ба асархои С.Айни.
    Бонувони замони зардуштии мо хеле озод баданд. Ислом хичоб ва дигар монеахоро бо худ оварда ононро гуломи мардон гардонид. Масалан шавхараш ба зан маъкул набошад, мачбур аст агар шавхар талок надихад, тамоми умр дар ин дузах зиндаги кунад.
    Сапас чаннат асосан барои кайфи мардон аст.
    Аз руи акидаи зардушти шох намояндаи худо ё сояи худо набуд, рухониёни зардушти шохонро кохиш ва ба рохи рост хидоят карда метавонистанд. Ба ин сабаб дар замони хукмронии шохони эрони на ягон Калигула пайдо шудаасту на ягон Нерон.
    Шохони эрони бостони катли ом чист намедонистанд. Шохнома хоки бар он аст, ки бо асирон фарзандони душманони худ – Афросиёб чи тавр инсонпарварона рафтор мекарданд: онхоро бо гизои хуб таъмин намуда хатто хизматгор таъин мекарданд.
    Бо омадани ислом ин намуди монархияи инсонпарваронаи маърифатнок аз байн рафт.
    Шакли нави сардори давлат – амиралмуминин ба вучуд омад. Яъне дин бо давлат як шуд. Сипас ин хоким чи коре ки дилаш хохад аз номи Аллох мекард. На танхо кофиронро, балки он мусулмононеро, ки мазхабашон дигар аст, катли ом мекард. Мисоли равшанаш катли оми мардуми шахри Карши аз чониби Исмоили Сафави аст, ки дар он шоири бузурги мо Бинои низ кушта шуд ва он чо як точик намонд.
    Яъне барои тамаддуни Эрону Осиёи Маркази ислом пешрафт не, балки дар хама чабха окибрави буд, регрес буд, фалокату фочеа буд.

  33. Бародарони мусалмони мо хар гох ки ба танг меоянд ва дар мавзеъи заъфу нотавонй карор мегиранд, мавзуъи аслиро канор мегузоранд ва талош мекунанд мачрои онро ба хошия ва чи басо ба мавзуъоти номарбути дигар савк диханд. Ин навъе фирори токтикй бидуни пазируфтани заъфи ошкори худ аст.

    Бахси мо он чо огоз гирифт, ки инчониб ба яке-ду намунаи кучак аз танокузхои ошкор дар Куръон ишора кардам. Акнун бибинед, ки сухан аз афсонаи кудаконаи никохи махорим дар Эрони бостон ва дусад мани бухорои суханони номарбути дигар ба миён овардаанд, то дар ин харчу марчи сохтаашон заъфи мантики худ, дини худ ва маъбуди худро пинхон кунанд.

    Аз ин ба баъд сари фурсат ба дигар танокузхо ва парешонгуихои Аллох ё Мухаммад дар Куръон хам ишора хохад шуд, то мухотаби арчманд худ ба доварй нишинад.

  34. Дар бораи китобсузии арабхо дар Эрон сарчашмахои фаровоне вучуд дорад, ки осори зер аз бехтарини онхоанд:

    «Осор-ул-бокия»-и Абурайхони Берунй

    «Тазкират-уш-шуъаро»-и Давлатшохи Самаркандй

    “Мукаддима”-и Ибни Халдун.

    Масалан, Ибни Халдуни араб дар китоби «Мукаддима»-и худ менависад:

    «Дар замони фатхи Эрон бисёре аз китобхои он кишвар ба дасти аъроб уфтод. Саъд ибни Аб-ал-Ваккос ба Умар ибн-ал-Хаттоб номае навишт, то аз у ичоза бихохад, ки он китобхоро барои мусалмонон тарчума кунанд. Умар ба у посух навишт ва дастур дод, ки китобхоро ба об андозад, чун агар мухтавои он китобхо рахнамуд аст, Аллох ба мо рахнамуди бехтаре додааст ва агар мухтавои он китобхо гумрохкунанда аст, Аллох моро аз шарри онхо дар амон доштааст.» Бад-ин гуна он китобхоро ба об андохтанд ё оташ заданд ва улуми эрониён, ки дар он китобхо буд, нобуд шуду ба мо нарасид.»

  35. Афшини Истаравшанӣ,
    Банда бо камоли хушбинӣ, он чи аз нисбатҳои носавоб, ки бар Қуръону ҳазрати Муҳаммад (Дуруди Худо бар ў ва хонаводааш!) медиҳед, бархоста аз адоват ва душманӣ намедонам, балки сабаби онро дар адами огоҳии шумо ва амсоли шумо аз маорифи волои Қуръону гуфтору кирдорҳои ҳазрати хатмимартабат (с) ва ҳам, дар ноогоҳӣ аз моҳияти робитаи одамон бо Худояшон, ки чигуна аст, мебинам.
    Медонед, айб дар куҷост? Айб дар тасаввури шумо аз Худо, ки кист нуҳуфта. Шумо дар зеҳн, аз худо чунин тасаввур доред, ки бар асоси ин тасаввуру пиндор, ин худои зеҳнӣ, касест, ки аввалан ба тоату итоатҳои офаридаҳояш ва ба гаравидани онон ба оинаш ниёз дорад ва аз он суд мебарад (на ин ки офаридаҳо худ ба тоату ибодати Ў ниёз доранд ва суди он оиди худашон шавад). Ва сониян, бар пояи чунин пиндор, агар ин офаридаҳо тоату ибодат анҷом доданду оини Ў гаравиданд, он гоҳ ин миннат бар Худо доранд, ки “Ҳоло ки динат анҷом додем, инак дунёямон обод соз!”
    Он гоҳ бар асоси чунин тасаввуру пиндор аз худо, бароятон ҳақ медиҳам, ки бар чунин худои ниёзманд юриш кунед, ки “Мусалмонон, ки бар оини туянд, чаро хоранду залил, аммо кофарон, ки бар кеши ту пушт карданд, чаро сарбаланд ҳастанду азиз?”
    Оре, бар асоси чунин тасаввуру пиндор аз худо, ҳақ доред адолати Ў зери суол баред, ки чаро ин ҳама бадбахтӣ ва шақоват гиребонгири касонест, ки пайрави оини Ўянд?
    Тоза, ин худои зеҳнии шумо, аз они ҳамаи мусалмонон ҳам нест, балки фақат бояд аз они мусалмонони тоҷик бошад, ки пеши худ мепурсед: Агар бар оини Ўянд, чаро вақте дид муғулу турку рус бар эшон ҳуҷум оварда, бехонумонашон сохт, садое барнаёвард? Чаро лаб ба сукут фурў баст?
    (Албатта, ин худои зеҳнии шумо, ҳатто дар ин сурат ҳам метавонист посух диҳад, ки эшон кай маро фармон бурданд, ки таваққўъ дошта бошанд онҳоро аз газанд нигаҳ дорам?)
    Чаро боре ҳам аз худ напурсидед, ки шояд тасаввури ман аз худо нодуруст бошад, на ин ки худои воқеӣ чунон бошад, ки ин ҳама айб дар Ў мебинам?
    Аммо офаридгор ва парвардигори воқеӣ (ки Қуръон парда аз чеҳраи Ў бармедорад), Худоест, ки бениёзи мутлақ аст ва ин бандагонанд, ки ба Ў ниёз доранд: “Эй мардум! Шумоед ниёзманд ба Худо, ва Худост бениёзи сутуда” (Сураи Фотир, ояти 15).
    Худоест, ки офаридгор ва парвардигори на танҳо мусалмонон ва ҳатто на фақат парвардигори одамиён (чи мўъмину чи кофар), балки холиқу рабби кулли ҳастӣ; аз арш то қирш аст: “Ин аст худой, парвардигори шумо, ҷуз Ў худое нест, офаридгори ҳамаи чизҳост. Пас Ўро бипарастед ва Ў бар ҳар чиз нигаҳбон аст” (Сураи Анъом, ояти 102).
    Худоест, ки агар бандагон тоаташ ба ҷо оварданд, барои худашон аст ва агар нофармонияш карданд, бар зарари онон аст:
    “Ҳар кӣ бинодил гашт, ба суди худи ўст ва ҳар кӣ кўрдил шуд, ба зиёни худи ўст” (Сураи Анъом, ояти 104).
    “Ҳамоно Мо ин китоб (Қуръон)-ро ба ростӣ ва дурустӣ барои мардумон бар ту фурў фиристодем, пас ҳар кӣ роҳ ёфт, ба суди худи ўст ва ҳар кӣ гумроҳ шуд, ҷуз ин нест, ки ба зиёни худ гумроҳ мешавад. Ва ту (эй Муҳаммад!) бар онҳо гумошта ва нигаҳбон нестӣ” (сураи Зумар, ояти 41).
    “Ҳар кӣ кори неку шоиста кунад, ба суди худи ўст ва ҳар кӣ кори баду ношоист кунад, ба зиёни худи ўст, ва парвардигори ту ба бандагон ситамгар нест” (Сураи Фуссилат, ояти 41).
    Худоест одилу додгар, аммо адолати ў ба маънои мусовот нест, балки ба маънои гузоридани ҳар чизест дар ҷое, ки бояд дар он қарор гирад. Чун гоҳе мусовот айни ситам аст, на адолат, мисли он ҷо ки агар барои ду донишомўзе, ки яке кўшост ва дигаре танбал, баҳои баробар ва мусовӣ дода шавад: Алӣ гўяд: “Адолат, ҳар чизеро дар ҷои худ мениҳад, дар ҳоле ки бахшиш онро аз ҷои худ хориҷ месозад. Адолат тадбири умумии мардум аст, дар ҳоле ки бахшиш гурўҳи хоссеро шомил аст. Пас адолат шарифтар ва бартар аст” (Наҳҷул-балоға, ҳикмати 437).
    Касоне, ки адолатро мусовот ангошта, он гоҳ ба ҷаҳони ҳастӣ менигаранд, мегўянд: чаро Худо якеро ҷамод, дигареро ҳайвон ва сеюмеро инсон офарида? Чаро каждум дар басоти гетӣ халқ карда? Чаро зилзила падид оварда?
    Аммо касоне, ки адолатро он гуна ки ислом таъриф кардааст донанд, огоҳанд, ки ҷамод ҷои худ дар гетӣ дорад, ки агар набуд, адолат барқарор набуд. Ҳайвон низ ҷои худ дар ҳастӣ ишғол намуда, ки агар набуд, адолат муроот нашуда буд. Зилзила ҳам ҷойгоҳ ва ҳикмати худ дорад, ки агар набуд, чи басо мусибате бузургтар гиребонгири ҷаҳониён мешуд.
    Ним қарн пеш чиниҳо ба ин пиндор, ки гунҷишк мавҷудест зараровар ва дастгоҳи офариниш ўро беҳуда халқ карда, онро нобуд сохтанд, вале чанд соли баъд диданд атрофашон аз малах пур гашта. Талош намуданд, ки аз музоҳимати он худро бираҳонанд. Роҳе ҷуз ин наёфтанд, ки ба сахтӣ гунҷишк аз ҷоҳои дигар пайдо кунанд, то эшонро аз ин бадбахтӣ раҳо бахшад.
    Худои воқеӣ (ки Қуръон равзана барои маърифати Ў бар рўи мо боз карда), худоест, ки мегўяд: Мардум! Агар Маро тоат кардед, ин ба суди худи шумост ва бо тоати Ман, ба камоли матлубатон хоҳед расид. Оре, дар баробари фармонбардориятон, асбоби пешрафт бароятон фароҳам хоҳам овард, аммо на ба ин ҷиҳат, ки ҳаққе бар ман дошта бошед, балки ба ҷиҳати фазлу марҳаматам ба шумост. Аммо бидонед, ки асбоби пешрафт дар дунё шарти дигаре ҳам дорад, ки бояд дар канори фармонбардориятон, ба он ҳам чанг занед. Ва он кўшишу талоши худи шумост. Агар хоҳед пешрафт дошта бошед ва вазъатон дар ҷаҳон некў гардад, худ даст ба кор шавед. Интизор надошта бошед, ки Ман ҳама чиз барои шумо фароҳам оварам. Ман танбалпарвар нестам: “Ҳамоно Худованд вазъиятеро, ки мардуме доранд, дигаргун намекунад, то он гоҳ ки онҳо худ он чиро дар худашон аст дигаргун кунанд” (сураи Раъд, ояти 11).
    Ислом мегўяд: бидонед, ки асбоби пешрафт, андўхтани дониш аст: “Талаби илм (ҳар илме) фарз аст бар ҳар мусалмон чи мард бошад ва чи зан”, “Дар талаби илм бошед (ҳар илме) аз гаҳвора то гўр”, “Дар талаби илм бош ҳатто агар бо сафар ба сўи Чин бошад”.
    Мурод, ҳар донишу маърифатест, на танҳо дониши динӣ, ба далели фармони он ҷаноб (с) аст ба сафар ба сўи Чин барои андўхтани илм. Зеро илме, ки дар Чин буд, ҳамоно илми дунё буд, на илми охират.
    Ҳоло, агар мусалмонон танбалӣ карда, ба ин дастурот амал накунанд ва чунин бипиндоранд, ки Худо худ бояд вазъашон беҳбуд бахшад (дар баробари мусалмонияшон), дар ин сурат тибқи суннати илоҳӣ, ҷуз ақибмониву раҷъат чизе гиребонгирашон намешавад. Бояд айб дар худ донанд, на дар Худояшон. Худо, ки гуфтааст: Суннат ва қонуни ман ин аст, ки ҳар мардумеро (чи мусалмон ва чи кофар) агар кўшиданд ва талош аз худ нишон доданд, пешрафтӣ ва тақаддум барояшон бахшам.
    Агар инак ғарбиён пешдастанд, чун кўшиданд, на ин ки даст ба осмон бурда, кўмак аз Худо хоста бошанд. Замоне ки мусалмонон даврони шукўфоӣ доштанд ва дар муқобил ғарбиён бўе аз тамаддун надоштанд, ҳаргиз ғарбиён нагуфтанд, ки чун мусалмонон ислом доранд, пешрафтаанд. Балки некў андешиданд ва асбоби пешрафт аз мусалмонон баргирифтанд (бидуни он ки дини мусалмонон баргузида бошанд), ва он гоҳ расиданд ба ҷое ки имрўз шоҳиди онем.
    Рост гуфта он бузургмарди рўшанфикри динмадор, он гоҳ ки ба Фаранг мусофират намуд ва чун баргашт, аз ў пурсиданд: Дар Фаранг чӣ дидӣ? Ба ин мазмун гуфт: Дар Фаранг ислом дидам, аммо бе он ки мусалмон бошанд, вале ин ҷо мусалмон ҳаст, бе он аз ислом бўе ба машом расад.
    Комёб бошед!

  36. Ба суханони Сайидюнус, ки гуш медихед, фикр мекунед эшон дар холи таблиги дине гайр аз ислом хастанд. Суханони эшон метавонад ё ношй аз гараз бошад ё аз ноогохй. Аммо ба хеч руй аз вокеъияти куръонй барнамеояд.

    Вакте Афшин мегуянд, чаро Чингиз точиконро кушту Аллох коре надошт, манзур беарзишии суханони Аллох дар Куръон аст. Чун як номусалмон он хама мусалмонро катлу камъ кард ва ба бузургй расиду ба марги худ даргузашт. Дар холе ки Куръон ваъдахои пуртумтарокеро ба пайравонаш карда ва хиффату хориро ба душманони имонаш кавл додааст.

    Албатта, ин бахшхои Куръон хам, мисли хар мабхаси дигари он, орй аз танокузхо нест.

    Ба намунахо таваччух фармоед:

    «Дар дин икрох (ичбор)-е нест. Рохи сахех аз галат равшан шуда. Касе, ки тогутро напазирад ва ба Аллох имон биоварад, ба дастовези мухкаме часпида, ки порашуданй нест ва Аллох шунаво ва доност.» (Бакара, 256).

    «Ин эъломе аз тарафи Аллох ва пайгамбараш ба мардум дар рузи Хаччи бузург аст, ки Аллох ва расулаш аз мушрикин безоранд. Лизо агар тавба кунед, ба нафъи шумост ва агар кабул накунед, бидонед, ки наметавонед Аллохро очиз кунед ва муждаи азобе пурдардро ба афроди беимон бидех.» (Тавба, 3).

    «Бино бар ин, вакте моххои харом ба поён расид, мушрикинро, хар чо пайдо кардед, бикушед. Онхоро бигиред ва мухосира кунед ва дар хар чо дар камини онхо бинишинед. Агар тавба карданд ва намозро бапо доштанд ва закот доданд, рохи онхоро боз кунед. Мусалламан, Аллох омурзандаи мехрубон аст.» (Тавба, 5).

    (Ин чо Аллох ёдаш рафтааст, ки гуфта буд: «дар дин ичборе нест», яъне дин ихтиёрист. Ачаб омурзандаи мехрубон аст Аллох!)

    «Бо касоне аз ахли китоб, ки ба Аллох ва рузи охират имон надоранд ва чизеро, ки Аллох ва расулаш харом карда, харом намедонанд ва мутадайин ба дини хак нестанд, бичангед, то бо хорию хакорат бо дасти худ чизя (андози сарона) бидиханд.» (Тавба, 29)

    (Чи тасаввури бадавй аз хорию хакорат. Ва аммо боз хам мегуи «Ло икроха фи-д-дин» ва дин ихтиёрист?)

  37. Бо дуруд,
    Бо ташаккур аз тамомии тамошобинони саҳнаи ин мунозира, ки то ин ҷо ҳавсала аз худ нишон дода, ва бо диққат гуфтаҳои банда ва низ шубҳаафканиҳои омехта бо иддаоҳои пучи Ҷаноби Табарро пайгирӣ мекунед, аз ин баъд ҳам хоҳиш аст, ҳавсала ба харҷ дода, дунболагири идомаи раванди ин мунозира бошед. Худ шоҳидед, ки суханони чӣ касе “ношӣ аз ғараз бошад ё аз ноогоҳӣ”, ва гуфтаҳои кадом тараф, ҷуз овардани далел бошаду бурҳон.
    Оё медонед, чаро Ҷаноби Табар фармуд: “Ба суханони Сайидюнус, ки гўш медиҳед, фикр мекунед эшон дар ҳоли таблиғи дине ғайр аз ислом ҳастанд”? (Ва ҳол он ки ҳар чи арз кардам, ҷуз бо истинод ва овардани шоҳид ва гувоҳ аз даруни матни ислом (ки Қуръон бошаду суннат) набуда).
    Ҷавобаш ин аст, ки матолибе, ки банда овардам, зербинои тамомии иддаоҳои эшонро яксара хароб месозад, ки бинобар он, чорае ҷуз ин намебинад, ки гўяд: инҳо “дине ғайр аз ислом” аст.
    Илова бар ин, ҷое ёдовар шуда будам, ки эшон на танҳо бо як пешфарз (ки бар мабнои он, мутуни исломиро арзёбӣ мекунад) вориди баҳс мешавад, балки бо зўр мехоҳад, ҳар касе, Қуръонро бо ҳамин диду бардошти эшон бифаҳмад. Масалан эшон дар ҳамин номаи ахири худ, баъд аз овардани оятҳое чанд аз Қуръон, мегўяд: “Ин ҷо Аллоҳ ёдаш рафтааст, ки гуфта буд: «Дар дин иҷборе нест», яъне дин ихтиёрист. Аҷаб омурзандаи меҳрубон аст Аллоҳ!”
    Чунин сухан, илова бар ин ки дарбардорандаи навъе беэҳтиромӣ ба андешаи тарафи ўст (ба вижа аз ҷониби касе, ки мунодии дигарандешӣ ва эҳтироми афкори дигарон аст), ин чунин ҳикоят аз ин мекунад, ки ҳар кӣ то ҳол, аз ин оятҳо ҳар чи бардошт карда ва ҳар чи фаҳмида, ғалат андар ғалат буда, ва фақат бардошти ман аст, ки айни савоб аст.
    Ҳадди ақал мегуфт: Ман чунин фаҳмидам.
    Оё ин ҷуз таассуби кўр аст?
    Барои он ки баҳси мо, як баҳси илмӣ аст ва ба вижа, қарор аст ба сурати китоб чоп гардад, аз касоне аз хонандагон, ки андаке ҳам ошноӣ бо мутуни исломӣ доранд, хоҳиш ба амал меояд, гаште ба мутуни динии мо, хусусан ба Қуръон зада, ва бубинанд, ки оё касе аз росихину донандагони ин маориф (ҳатто мусташриқине, ки баҳрае аз ин маориф бурдаанд), чунин бардошти носавобе аз оятҳои мофавқ иброз доштаанд?
    Достони мунозири мо, достони касеро монад, ки айнаки рангӣ бар чашм гирифта ва дунёро ба ҳамон ранге мебинад, ки айнак нишон медиҳад. Агар ҳазорон кас ба эшон гўяд, ки осмон кабуд аст, на он чунон ки ту мебинӣ, исрор меварзад, ки ранги осмон ҳамон аст, ки ман мебинам.
    Агар аз ў хоста шавад, ки боре айнак аз чашм бардор ва ба чашми худододӣ ба он бингар, мегўяд: чунин кореро “доме медонам ва тарҷеҳ медиҳам ба он по нагузорам”.
    Оё банда пешкаш накардам, ки биёед аз берун вориди баҳс шавем ва ақли худододиро довар қарор дода ва ҳар он чиро ҳар ду иддао мекунем, ба тарозуи ақл гузошта, он гоҳ бубинем, ки ақл чӣ мегўяд, то ҳар ду таслими доварии ў шавем?
    Ва он айнак ҳамин мабност, ки намехоҳед перомуни он баҳсе ақлӣ ва фалсафӣ ба амал оварем.
    Боз такрор мекунам, ки банда мунтазир мемонам то посухи рўшан ба ин дархост бидиҳед, он гоҳ бубинем, ки ақл чӣ доварӣ хоҳад кард?
    Комёб бошед!

  38. Мухтарам Сайидюнус, ба хар савол посухи конкрет додан лозим аст. Аз мулохизахои умуми чавоби конкрет барнамеояд. Масалан бигуед, ки гилмон дар Куръон чи маъно дорад ва чаро дар Афгонистон ва дигар кишщвархое, ки ислом нуфузи зиёде дорад, педофилия густариш пайдо кардааст?

  39. Яке аз зеботарин нукоти мубохисоте аз ин даст ин аст, ки хар чи он ба дарозо мекашад, ба хамон андоза нукоти заъфу куввати тарафхои бахс равшан мешавад. Ва тарафе, ки худро дар махмаса мебинад, гаштаву баргашта аз хонандагон илтичо мекунад, ки вориди бахс шаванд ва дар вокеъ, чанги уро бичанганд. Ба иборати дигар, нидои имдоди тараф беш аз пеш фазоро пур мекунад, чун ёрои посух гуфтан ба пурсишхои табарворро надорад. Вагарна Сайидюнус ин хама аъсобу фусфури магзро дар туфони хашмаш хадар намедод , балки орому бесарусадо бо чашми бозу магзу калби орй аз таассуб ва курбоварй ба баррасии ояхои наклшуда мепардохт.

    Ин ояхо намоёнгари яке дигар аз танокузхои барчаста дар Куръонанд.

    Аллох дар як маврид (замоне ки Мухаммад пайравони ангуштшуморе дошт ва бисёр камзур буд) бо саховат мегуяд: Дин ихтиёрист! Ба шархи зер:

    «Дар дин икрох (ичбор)-е нест. Рохи сахех аз галат равшан шуда. Касе, ки тогутро напазирад ва ба Аллох имон биоварад, ба дастовези мухкаме часпида, ки порашуданй нест ва Аллох шунаво ва доност.» (Бакара, 256).

    Аммо замоне, ки боди кудрат габгаби Мухаммадро пур карда буд ва у метавонист ба худаш ичоза дихад, ки хашмгин шавад, сурае хорикулъода нозил шуд. Сураи “Тавба”. Танхо сураи Куръон, ки бидуни “Бисмиллох” огоз мешавад. Пас метавон мизони асабонияти Мухаммад аз дасти мухолифонашро гумон зад.

    Дар ин сураи хушунатомез аз озодии виждон ва ихтиёрй будани интихоби дин ва гайра ному нишоне нест. Чи басо агар ба фармони Аллох тан надодед, Аллох дастури мустаким ба “бандагонаш” додааст, ки шуморо бикушанд. Аммо пеш аз он мегуяд:

    «Ин эъломе аз тарафи Аллох ва пайгамбараш ба мардум дар рузи Хаччи бузург аст, ки Аллох ва расулаш аз мушрикин безоранд. Лизо агар тавба кунед, ба нафъи шумост ва агар кабул накунед, бидонед, ки наметавонед Аллохро очиз кунед ва муждаи азобе пурдардро ба афроди беимон бидех.» (Тавба, 3).

    Пас Аллох, ки мегуфт дар дин ичборе нест, саранчом тасмим гирифт, ки динро бо ичбору икроху тахдиду иръоб бар мардум тахмил кунад. Тахдиди ошкор бо хушунатбортарин таъбирхо ва раъшаангезтарин тасвирхо аз суи Аллох:

    «Бино бар ин, вакте моххои харом ба поён расид, мушрикинро, хар чо пайдо кардед, бикушед. Онхоро бигиред ва мухосира кунед ва дар хар чо дар камини онхо бинишинед. Агар тавба карданд ва намозро бапо доштанд ва закот доданд, рохи онхоро боз кунед. Мусалламан, Аллох омурзандаи мехрубон аст.» (Тавба, 5).

    Пас агар мушрикро ба зури фишору тахдиди катл мусалмон кардед ва аз у хам закот хосил шуд, рохи уро бояд боз гузошт. “Ло икроха фи-д-дин” дигар ба дард намехурад. Динро бояд ба зур бар мардум савор кард. Албатта, ба назари Аллох. Ва агар мушрикон сарпечй карданд, чй бояд кард? Онхоро бояд мавриди тахкиру хорй карор дихед. Аллох мегуяд:

    «Бо касоне аз ахли китоб, ки ба Аллох ва рузи охират имон надоранд ва чизеро, ки Аллох ва расулаш харом карда, харом намедонанд ва мутадайин ба дини хак нестанд, бичангед, то бо хорию хакорат бо дасти худ чизя (андози сарона) бидиханд.» (Тавба, 29)

    Пас сураи “Тавба” бо даххо баёни мухталиф он як пораи кутох аз сураи “Бакара”-ро хунсо мекунад ва танокузхои куръониро пуррангтар ва барчастатар нишон медихад.

    Афроде ба монанди Сайидюнус хам ки одат надоранд харфе хилофи бовари сангвораашонро бишнаванд, бо такя бар хамин каломи носавоби куръонй чунин мекунанд. Заминасози он хам чизе нест чуз таассуб.

    Инчониб аз огози бахс гуфтам, ки назари суннатии мусалмонон дар бораи офаринишро хамтои сиёх хондани шир медонам. Дар садаи 21 як инсон ичоза надорад бидуни исботи як мавзуъ онро бар дигарон тахмил кунад. Ва хар иддаое бояд аз рохи донишу илм ба субут бирасад, то ичозаи интишорро ёбад.

    Дар ин маврид намуна хам оварда будам. Тасаввур кунед, ки дар даврони мо касоне назарияи кухани хамвор ё мусаттах будани Заминро ба мардум омузиш диханд. Вокуниши чомеа бо он ноогохон ё гаразварзон сареъу бесозиш хохад буд. Чун барои хама маълум шуда, ки Замин гирд аст. Гирифторихои кунунии мубаллигони динхои сомй хам бештар ба хотири носозгории акидахояшон бо вокеъиятхои илмист. Онхо ба андозае магзшуи шудаанд, ки дар вокеъ боварманданд, ки шир сиёх асту осмон сабз. Ва ин бовархои гарибро танхо барои худ нигох намедоранд, балки дар пахшу ишоъаи он хам мекушанд. Ва то андаке зур пайдо мекунанд, хамон дидгоххои галатро бар мардум тахмил мекунанд. Чаро? Зеро худои пиндории онхо дар сураи “Тавба” ин дастурро додааст. Ин як намунаи дигар аз носозгории ислому Куръон бо чахону зиндагии имрузист.

  40. Сайидюнус дар шигифт аст, ки “Ё айюханнос! Оё шумо ин навъ тафсири оёти Куръонро чои дигар дидаед?”

    Агар карор буд хама ба монанди эшон танхо гуфтахои пешиниёнро нушхору такрор кунанд, оё замона чилав мерафт? Магар ичбору икрох аст, ки танхо суханеро ба забон оварй, ки касе дар гузашта хатман онро гуфта бошад? Ва кучо медонед, ки ин суханонро дар гузашта хам касе нагуфта бошад? Осоре, ки ба хурди магзатон медихед, хамагй мухри таъйиди муллохои обсофкунро бар худ доранд. Ва бо он хама мухофизакорй боз хам натавонистаанд хатопушони хубе бошанд ва суроххои бешумореро дар тафсиру табйинхояшон чо гузоштаанд.

  41. Салом ба олими барчаста Саидюнус!
    Ман аз шумо ташакур мекунам, ки ба хеле саволхо, ки дар дилам бечавоб монда буд, аз шумо чавоб гирифтам. Чураи хамкурсам, ки худашро “рафшанфикр” гуфта даъво мекунад, ана хамин хел суханхо ки Афшин Истарафшани ба шумо гуфт, ба мо хамкурсхо мегуфт ва калларо гаранг мекард ва гапа росташ дар дилхоймон шак мекошт. Худди хамин гапхо. Мисли суханхои Табар. Баъд ки чавобхои буррои шуморо хондам ва ба баччахо хам гуфтам ва хондан. чавоби онхоро гирифтам. Шумо как говорят просто молодец, так и продолжайте!

    Ба Афшин хам рахмат, агар хамин гапу калочая ба олими барчаста намедод, холи мо бечавоб монда будим. И вообще аз хама рахмати калон ба бародар Точвар ки ин бахса ба миён кашид. Рахмат БАРОДАР!!! БА Падару модарат рахмат!!!
    Олими Барxаста Саидюнус, барои чи шумо хамин хел ба воситaи телевизор баромад карда хамин хел суханоро намегуид. Хозир шумо ин донишгохои точикистона намедонид ки чи хел.

  42. Ҷаноби Табар,
    Бо дуруд, ин ҷониб камоли ҳамоҳангӣ бо ин гуфтаи шумо дорад, ки ”Яке аз зеботарин нуқоти мубоҳисоте аз ин даст ин аст, ки ҳар чи он ба дарозо мекашад, ба ҳамон андоза нуқоти заъфу қуввати тарафҳои баҳс равшан мешавад”.
    Вақте муддаӣ (ки то ин ҷо ҳар чи дар посух гуфта, мустанад ба далелу бурҳон буда) ба такрор аз мункир (ки созаш ҷуз тарҳи пурсиш набуда) тақозо мекунад, ки боре як бурҳон бар дурустии мабнои сусти хеш, ки тамоми иддаоҳояш (мабнӣ бар вуҷуди таноқузот дар Қуръон) бар он устувор аст биёварад, аммо садое аз сўи ў ба гўш намерасад, чун огоҳ аст, ки “ёрои посух гуфтан ба пурсишҳо” дар ин майдон надорад, оё дар ин сурат рўшан нест, ки худ нохудогоҳ ба забони хеш иқрор бар заъфи мантиқи бемантиқи худ иброз медорад?
    Албатта, ҳарчанд ҳанўз пофишорӣ бар тақозои худ дорам, вале чунин ҳам нест, ки хештанро аз посух ба иддаҳояи бепоя ва “шавоҳиде”, ки мункир муддаист гўи далолат бар вуҷуди “таноқузот” дар Қуръон дошта бошанд, нотавон дида ва роҳи гурез баргузинам.
    Балки баръакс, бо камоли хушҳолӣ, аз тарҳи чунин шубуҳоте чи аз ноҳияи мункир ва чи аз ноҳияи дигарон истиқбол менамоям. Чун Худойро шукр, биноямро бар ин нагузоридаам, ки аз посух ба пурсиш ва ё дархосте, ба ин баҳона, ки мабодо “доме бароям бошад, ки дар он наяфтам”, роҳи фирор пеша гирам.
    Ҳамин пурсишҳост, ки барои амсоли ин ҷониб рўшан мекунад чӣ шубуҳоте перомуни омўзаҳои исломӣ дар ҷомеа матраҳ аст, то дар партави огоҳӣ аз онҳо, камари ҳиммат баста ва ба посухи дурусташон бипардозем ва ҳам асбоби бурузи чунин шубуҳотро решаёбӣ намоем ва он гоҳ барои мардумон ҳақиқати масъала ошкор гардад.
    Ҳоло, ин ҷониб, пеш аз рўшанӣ афкандан бар иддаоҳои мункир мабнӣ бар вуҷуди “таноқузот”-е дигар дар Қуръон, ки дар номаи ахири худ баршумурда, лозим мебинам баҳсе перомуни кайфият ва чигунагии фаҳми Қуръон, ки ҳазрати Паёмбар (с) ва бузургони дин ба унвони муқаддимаи фаҳми ин китоби осмонӣ ёдовар шудаанд, ба амал оварам.
    Ин ҷониб, ки биноямро бар некбинӣ гузоридаам на бадбинӣ, ҳанўз мўътақидам, ки сабаби аслии “мутаноқиз” дидани оятҳои қуръонӣ аз сўи Ҷаноби Табар ва амсоли ў, ноогоҳии эшон аз равиш ва тариқаи фаҳми Қуръон аст.
    Оре, касе ки аз равиши таомул бо Қуръон огоҳ нест, вақте нигоҳе гузаро бар Қуръон карда ва ошноии сатҳӣ бо оятҳои он пайдо мекунад, барояш чунин нумоён мешавад, ки чаро Қуръон дар ин ҷо чунин гуфта, вале дар он ҷо чунон фармуда? Магар Қуръон дар бораи худ намегўяд: “Агар Қуръон аз назди ғайри Худо мебуд, бешак ихтилофи фаровоне дар он пайдо мекарданд”? (Сураи Нисо, ояти 82).
    Оре, Қуръон, агар мардум ба шеваи бархўрд бо он ошно набошанд ва бо раъйи хеш аз он бардошт намоянд, чунин аст, ки ҳатто ду нафари дар андеша бо ҳам мухталиф, метавонанд далел бар муддаои худ аз он биёбанд. Чи зебо баён карда ин нуктаро боби дониши Паёмбар яъне ҳазрати Алӣ (а), он ҷо ки мегўяд:
    “Даъвое нисбат ба яке аз аҳкоми иҷтимоӣ, назди олиме (ноогоҳ ба Қуръон) мебаранд, ки бо раъйи худ, ҳукме содир мекунад. Ҳамон даъворо назди олиме дигар (ки ў низ ба шеваи қуръонӣ огоҳ нест) мебаранд, ки ў дуруст бар хилофи раъйи аввалӣ ҳукм медиҳад. Сипас ҳамаи қозиён назди раиси худ, ки ононро ба доварӣ ва қазоват мансуб карда ҷамъ мешаванд. Он гоҳ ин раис (ки худ низ нодон ва ғайри ошно ба шеваи бархўрд бо Қуръон аст, бо нигоҳе бар оятҳои қуръонӣ) раъйи ҳамаро бар ҳақ мешуморад…”
    Сипас Алӣ, бо тааҷҷуб аз ҷойгоҳи ин қозиҳои бехирад ва ин қозиюлқузоти нодон, ки бо раъйи хеш Қуръон мебинанд, мегўяд:
    “Оё Худои Субҳон онҳоро ба ихтилоф амр фармуд, ки итоат карданд, ё онҳоро аз ихтилоф парҳез дод ва маъсияти Худо намуданд? Оё Худои Субҳон дини ноқисе фиристод ва дар такмили он аз раъйи онҳо истимдод кардааст? Оё онҳо шарикони Худоянд, ки ҳар чи мехоҳанд, дар аҳкоми дин раъйи худ бигўянд ва Худо ризоят диҳад? (Ва ин ҳама) дар ҳолест, ки Худои Субҳон мефармояд: “Мо дар Қуръон чизеро фурўгузор накардем” ва низ фармуда: “Дар Қуръон баёни ҳар чизе ҳаст…”
    Сипас Алӣ (а) шеваи дурусти таомул бо Қуръонро чунин меомўзад:
    “(Айби инҳо дар ин аст, ки надонистаанд бо Қуръон чигуна бархўрд кунанд ва огоҳ нестанд, ки) бахше аз Қуръон, гувоҳи бахши дигари он аст (ки агар Қуръонро дар маҷмўъ бинанд на ҷудо-ҷудо ва ҳар як оятро дар партави ояте дигар тафсир кунанд, он гоҳ хоҳанд дид, ки) ихтилофе дар Қуръон нест. Ин ҷост, ки мефаҳманд: “Агар Қуръон аз тарафи ғайри Худо нозил мешуд, ихтилофоти зиёде дар он меёфтанд”. Ҳамоно Қуръон дорои зоҳире зебо ва ботине жарф ва нопайдост, матолиби шигифтовари он тамом намешавад, ва асрори нуҳуфтаи он поён намепазирад, ва торикиҳо бидуни Қуръон бартараф нахоҳад шуд”. (Наҳҷул-балоға, хутбаи 18)
    Таваҷҷўҳ кунед, ки Алӣ (а) ба он бехирадон, ки ҳар яке Қуръон ба раъйу назари шахсӣ тафсир карда ва аз равзанаи танги диди хеш ба он менигаранд ва он гоҳ Қуръон ба назарашон зидду нақиз метобад, чигуна равиши таомул ва бархўрди саҳеҳ бо Қуръон меомўзад?
    Ва муроди Алӣ (а) аз ин ки мегўяд: “бахше аз Қуръон, гувоҳи бахши дигари он аст” ва бояд дар маҷмўъ ба он нигарист на ҷудо-ҷудо, ин аст, ки (масалан) агар ҷое дидем Қуръон перомуни чизе ба гунаи сареҳ ва возеҳ, ки як мазмун беш дарбар надорад сухан гуфта, ва ҷое дигар дар бораи ҳамин чиз ба гунае сухан гўяд, ки имкони бардошти чанд мазмун аз он вуҷуд дорад, чунин нест, ки ин ду сухан ба ҳам зидду нақиз қаламдод шаванд, балки ба муқтазои “гувоҳии порае аз оятҳо бар порае дигар”, бояд сухани дуюмиро дар партави сухани аввалӣ маъно кунем.
    Дар истилоҳи Қуръон аввалиро “муҳкам” ва дуюмиро “муташобеҳ” гўянд, ки Қуръон худ аз ин хабар дода фармудааст: “Ў (Худоест), ки ин (китоб)-ро бар ту фурў фиристод. Бархе аз он, оятҳои муҳкам ҳастанд, ки онҳо модар ва асли китобанд, ва бархе дигар муташобеҳанд. Аммо онҳое, ки дар дилашон каҷӣ ҳаст, он чиро муташобеҳ аст пайравӣ мекунанд барои фитнаҷўӣ ва дар ҷустани таъвили он ва ҳол он ки таъвили он ҷуз Худо ва онон, ки дар дониш устуворанд намедонанд. Онон (устуворон дар дониш) мегўянд: Мо ба он гаравидаем, ҳама аз сўи парвардигори мост ва инро ҷуз хирадмандон ёд накунанд ва панд нагиранд” (Сураи Оли Имрон, ояти7).
    Муҳкаму муташобеҳ мисли он ҷост, ки Худо дар ҷое фармуда: “Чизе монанди Худо нест” (Сураи Шўро, ояти 11). Аммо дар ҷое дигар мегўяд: “Яҳуд гуфтанд: “Дасти Худо баста аст”. Дастҳояшон баста бод ва ба сазои он чи гуфтанд лаънат бар онон бод! Балки ду дасти Ў (Худо) кушод аст, он гуна ки бихоҳад, мебахшад ва рўзӣ медиҳад…” (Сураи Моида, ояти 64)
    Дар нигоҳи аввалӣ ва барои касе ки бо маорифи қуръонӣ ва чигунагии таомул бо он ошно нест, чунин метобад, ки гўи Қуръон дар бораи монандӣ ё бемонандии хеш бо халқ, сухани ба ҳам зидду нақиз мегўяд. Ҷое мегўяд: Худо мисли чизе нест. Ҷое дигар мегўяд: Худо даст дорад.
    Аммо ба муқтазои қоидаи фавқ (тафсири порае аз Қуръон, ба василаи порае дигар), шахси бобасират, баъд аз диққат ва паҳлўи ҳам гузоштани ин ду оят, чунин натиҷа ба даст меоварад, ки аввалӣ муҳкам аст ва як мазмун беш дарбар надорад, вале дуюмӣ муташобеҳ аст, чун ду мазмунро мерасонад: яке ҳамон даст доштан, ва дигаре, бахил набудан. Он гоҳ бо мадди назар қарор додани ояти аввалӣ, мегўяд: Ҳатман мазмуни ояти дуюмӣ, бахил набудан ва дасткушо будани Худост, на даст доштани Худо, ки муқтазояш шабоҳат ба халқ аст.
    Гузашта аз вуҷуди оятҳои муҳкам ва муташобеҳ дар Қуръон, ин чунин оятҳои омм ва оятҳои хосс, оятҳои носих ва оятҳои мансух, оятҳои маккӣ ва оятҳои маданӣ, оятҳои мутлақ ва оятҳои муқайяд ва ғайра мавҷуданд, ки ҳеҷ якеро бидуни дар назар гирифтани дигарӣ наметавон маъно дод.
    Алӣ (а) дар ин бора мегўяд:
    “Китоби парвардигор миёни шумост, ки баёнкунандаи ҳалолу ҳаром, воҷибу мустаҳаб, носиху мансух, мубоҳу мамнўъ, хоссу омм, пандҳо ва масалҳо, мутлақу муқайяд, муҳкаму муташобеҳ мебошад. Иборатҳои муҷмали худро худ тафсир ва нукоти печидаи худро худаш рўшан мекунад…” (Наҳҷул-балоға, хутбаи 2).
    Ин ки фалсафаи вуҷуди муҳкаму муташобеҳ ва носиху мансух ва ғайра дар қуръон чист, худ достоне ҷудогона дорад, ки дар сурати ниёз ба он ҳам хоҳем пардохт.
    Инак, пас аз баёни ин муқаддима, мепардозам ба посухи шубҳаи нави шумо:

  43. Инсон будан кофист, барои хуб будани як инсон ҳеч ниёзе ба дин, бавижа дини ислом нест. Баракс дини ислом аз ҳамон оғоз табъиз ва ҷудоиандозиро дар минёи бани башар роиҷ карда ва чкеро мусалмон дигариро номусалмон, якеро муъмин ва дигариро кофир медонад. Ин худ оғози чудоинадози дар миёни инсонхост.

  44. Ҷаноби Табар,
    Ҳоло навбати он аст, ки ба иддаои ахири шумо посух гардонам. Мегўед: “Аллоҳ дар як маврид (замоне ки Муҳаммад пайравони ангуштшуморе дошт ва бисёр камзўр буд) бо саховат мегўяд: Дин ихтиёрист” ва он гоҳ ояти 256 сураи Бақараро ба унвони шоҳид бар ин иддао зикр мекунед. Сипас каме баъд, мегўед: “Аммо замоне, ки боди қудрат ғабғаби Муҳаммадро пур карда буд ва ў метавонист ба худаш иҷоза диҳад, ки хашмгин шавад, сурае хориқулъода нозил шуд”. Он гоҳ бо овардани оятҳое аз сураи Тавба, ки дар он эъломи набард бо мушрикон шудааст, ба иддаои худ чунин идома медиҳед: “Дар ин сураи хушунатомез, аз озодии виждон ва ихтиёрӣ будани интихоби дин ва ғайра ному нишоне нест”.
    Дар посух ба ин бардошти ғалат аз оятҳои қуръонӣ, ки ношӣ аз адами огоҳии лозим ба шеваи таомул бо Қуръон мебошад, дар оғоз бояд ҳамон сухани Алӣ (а)-ро овард, ки мегўяд: “(Айби инҳо дар ин аст, ки надонистаанд бо Қуръон чигуна бархўрд кунанд ва огоҳ нестанд, ки) бахше аз Қуръон, гувоҳи бахши дигари он аст (ки агар Қуръонро дар маҷмўъ бинанд на ҷудо-ҷудо ва ҳар як оятро дар партави ояте дигар тафсир кунанд, он гоҳ хоҳанд дид, ки) ихтилофе дар Қуръон нест…
    Ва сониян: Ояти 256 сураи Бақара (Дар дин иҷборе нест…) ба иттифоқи муфассирин дар Мадина нозил шуда, на дар Макка. Ва ҳамагон медонанд, ки Паёмбари ислом (с) ва ёронаш дар он ҳангом, аз камоли қудрат ва шукўҳ бархўрдор буданд, на ин ки он ҷаноб (с) “пайравони ангуштшуморе дошт ва бисёр камзўр буд”. Далели он ҳам барои ҳар навёдгире, ки бо Қуръон андаке ошно мебошад ҳувайдост. Қуръонро бубинед, ки дар болои сураи Бақара чӣ навишта: оё сураи Маккист, ё Маданӣ?
    Ҳоло, барои иттилои бештар, ривоятеро, ки тамомии муфассирин дар шаъни нузули ин оят овардаанд зикр мекунам: Ибни Исҳоқ ва Ибни Ҷарири Табарӣ аз Ибни Аббос дар бораи ин оят, ки “Дар дин иҷборе нест” чунин нақл кардаанд: Ин оят дар мавриди марде аз Ансор (аҳли Мадина) аз қабилаи Бани Солим ибни Авф, ки ўро Ҳасин меномиданд нозил шудааст. Ҳасин ду фарзанд дошт, ки кеши насронӣ доштанд дар ҳоле ки худ мусалмон буд. Ў ҳузури гиромии ҳазрати хатмимартабат (с) расид ва арз кард: Оё ҳақ дорам ин дуро иҷбор кунам то ислом оваранд, чун исрор бар насронияти хеш доранд? Он гоҳ ин оят бар Паёмбар (с) нозил шуд, ки “Дар дин иҷборе нест”. (Ба нақл аз тафсири Ал-мизон, ҷ. 2, с. 347).
    Аммо бар хилофи иддаои шумо, ки Паёмбар (с) дар ҳангоми доштани ёроне андак, нармхў ва ҳангоми қудрат, сахтгир буд, воқеият ғайри ин аст, ки мегўед. Чаро ки бештари оятҳое, ки дар онҳо ваъиди азоб дар оташи дўзах барои мушрикин шуда, оятҳои Маккӣ мебошанд ва ҳангоме матраҳ шудаанд, ки Паёмбар (с) аз ёрони ангуштшумор бархўрдор буд. Ба илова, дар ҳамин ҳангом буд, ки Паёмбар (с) ҳеҷ инъитофе дар баробари таҳдидоти мушрикон, аз худ нишон намедод ва бо камоли қудрат ва тавоноӣ, аз ҷойгоҳи хеш дифоъ мекард. Дар ҳамин рўзгор буд, ки шуморе аз сарони Қурайш пеши амуи он ҷаноб (с) омаданд ва ба ў гуфтанд, ки ба бародарзодаат бирасон, ки ҳар чи мехоҳад, барояш фароҳам меоварем: агар ҳукумату подшаҳӣ мехоҳад медиҳем, агар занон мехоҳад барояш омода месозем, агар пулу сарват мехоҳад барояш муҳайё мекунем… Хулоса ҳар чи мехоҳад медиҳем, фақат бар ў бигў, ки даст аз даъвати хеш бардорад. Паёмбар (с) дар посух фармуданд: Агар моҳ дар дасти чапам ва хуршед дар дасти ростам гузоранд, ҳозир нестам даст аз даъвати хеш бардорам.
    Аммо ҳамин Паёмбари инъитофнопазир дар ҳангоми танҳоӣ, он замон ки Макка ба дасти мусалмонон фатҳ гардид ва тамоми қудрат дар ҷониби ў ва ҷуз заъфу нотавонӣ гиребонгири душманони сарсахташ набуд, аз худ ҷуз бузургворӣ ва гузашт дар баробари онон нишон надод.
    Ин душманон баъд аз он ки дар баробари он ҷаноб (с) оварда шуданд, бо ба ёд овардани ҷиноятҳои бузурги худ дар ҳаққи Паёмбар (с), ба якдигар мегуфтанд: “Ҳатман ҳамаи моро аз дами теғ хоҳанд гузаронд”.
    Он гоҳ Паёмбар (с) рў ба эшон овард ва пурсид: “Чӣ мегўед? Дар бораи ман чигуна фикр мекунед?”
    Посух доданд: “Мо ҷуз хубӣ ва некӣ, чизе дар бораи ту намеандешем…”
    Он гоҳ Паёмбар (с) ба эшон чунин гуфт: “Ман низ ҳамон ҷумлаеро, ки бародарам Юсуф ба бародарони ситамгари худ гуфт, ба шумо мегўям: “Маломате нест, Худо гуноҳони шуморо меомурзад ва Ў меҳрубонтарини меҳрубонҳост” (Сураи Юсуф, ояти 92).
    Сипас хитоб ба умуми он мардумон, ки то соате пеш бо ў меҷангиданд, ва ҳамчун асирон пеши ў оварда шуда буданд, гуфт: “Шумо мардум, ҳамватани бисёр номуносибе будед. Рисолати маро такзиб кардед ва маро аз хонаам берун сохтед ва дар дуртарин нуқта – ки ба он ҷо паноҳанда шуда будам – бо ман ба набард бархостед, вале ман бо ин ҳама ҷиноёт, шуморо бахшида ва банди бардагиро аз пои шумо боз мекунам ва эълом мекунам: Биравед дунболи зиндагии худ, ҳамаи шумо озодед!” (Руҷўъ шавад ба ин манобеъ: Ал-мағозӣ-и Воқидӣ, ҷ. 2, с. 835, Таърихи Табарӣ, фасли ҳаводиси фатҳи Макка, Таърихи Ибни Ҳишом, ҳамин фасл).
    Ва аммо дар бораи оятҳои сураи Тавба, ки дар он перомуни эъломи набард бо мушрикин сухан ба миён омадааст, оятҳои мазкур ҳеҷ далолате бар ин ки аз барои дохил кардани эшон ба дин бо онон эъломи ҷанг шудааст надорад. Ба ин далел, ки сураи Тавба дар маҷмўъ перомуни паймоншиканӣ ва коршикании мушрикин (на эътиқодоташон) сўҳбат мекунад. Ҳоло, ин ҷониб айни тарҷумаи оятҳои ин сураро ба тартиб барои шумо ва хонандагон меоварам, то худ доварӣ кунанд, ки оятҳои ин сура дар садади баёни чӣ чизе мебошанд?
    “Ин (эъломи) безорӣ аст аз Худо ва паёмбари Ў ба сўи он касоне аз мушрикон, ки бо онон паймон бастаед. Пас (эй мушрикон!) чаҳор моҳ дар замин (озодона ва дар амон) бигардед ва бидонед, ки шумо нотавонкунандаи Худо нестед ва Худо хоркунандаи кофирон аст. Ва ин огоҳӣ ва ҳушдорест аз Худо ва паёмбараш ба мардум дар рўзи ҳаҷҷи акбар, ки Худо ва паёмбари Ў аз мушрикон безоранд. Пас агар тавба кунед, барои шумо беҳтар аст ва агар рўй баргардонед, пас бидонед, ки шумо нотавонкунандаи Худо нестед. Ва касонеро, ки кофир шуданд, ба азоби дарднок мужда деҳ магар он касон аз мушрикон, ки бо онҳо паймон бастаед ва шуморо чизе (аз паймон) накостанд ва бо ҳеҷ кас бар зидди шумо ҳамдаст нагаштанд. Пас паймони ононро то саромади муддаташон ба поён расонед, ки Худо парҳезгоронро дўст дорад. Пас чун моҳҳои ҳаром сипарӣ шавад, мушриконро ҳар ҷо ки ёбед бикушед ва бигиред ва дар тангно қарор диҳед ва дар ҳар раҳгузаре дар каминашон биншинед. Пас агар тавба кунанд ва намоз барпо доранд ва закот бидиҳанд, роҳашонро бикушоед, ки Худо омурзгор ва меҳрубон аст. Ва агар яке аз мушрикон аз ту амон хост, ўро амон деҳ то сухани Худоро бишунавад, сипас ўро ба ҷои амнаш бирасон. Ин аз он рўст, ки онон мардуми нодонанд. Чи гуна мушриконро назди Худо ва назди паёмбари Ў паймоне тавонад буд, магар онон ки наздики Масҷидул-ҳаром бо онон паймон бастед. Пас то ҳангоме ки шуморо (бар паймон) устувор ва пойдор монданд, шумо низ онҳоро (бар паймон) устувор ва пойдор бимонед, ки Худо парҳезгоронро дўст дорад. Чи гуна (ононро паймон бошад) ва ҳол он ки агар бар шумо даст ёбанд, дар бораи шумо на (ҳаққи) хешовандиро нигаҳ доранд ва на паймонеро? Бо даҳонашон шуморо хушнуд месозанд, вале дилашон сар боз мезанад ва бештарашон бадкоранд. Ба баҳои оятҳои Худо чизе андак ситонданд, пас (мардумро) аз роҳи Ў боздоштанд. Ба ростӣ бад аст он чи мекарданд! Дар бораи ҳеҷ мўъмине на (ҳаққи) хеширо нигаҳ медоранд ва на паймонеро ва инҳоянд таҷовузкорон. Пас агар тавба кунанд ва намоз барпо доранд ва закот бидиҳанд, бародарони динии шумо ҳастанд ва Мо оятҳоро барои мардуме, ки бидонанд, рўшан баён мекунем. Ва агар савгандҳои хеш пас аз паймон бастан бишкананд ва дар дини шумо забон ба айбгўӣ ва неш задан бикушоянд, пас бо пешвоёни куфр корзор кунед, зеро ки онҳоро (пойбандӣ ба) савганд (ва паймоне) нест. Бошад, ки бозистанд. Оё бо гурўҳе корзор намекунед, ки савганди хешро бишкастанд ва оҳанги берун кардани паёмбарро намуданд ва онҳо буданд, ки нахустин бор (душманӣ ва пайкор бо шуморо) оғоз карданд? Оё аз онон метарсед ва Худо сазовортар аст, ки аз Ў битарсед агар мўъминед” (Сураи Тавба, оятҳои 1 то 13).
    Ҳар чи ҳаст, сухан дар ин оёт аз паймоншиканиву савгандшиканиву таҷовузу айбгўиву нешзадану бадкории мушрикон аст. Ҷолиб ин ҷост, ки Худованд ба мусалмонон дастур медиҳад, бо вуҷуди ин ҳама душманиҳо агар онҳо аз шумо паноҳ хостанд, ба онҳо паноҳ диҳед то суханони Худоро бишунаванд ва ононро ба ҷои амнашон бирасонед, зеро ки онон мардуме нодонанд.
    Ва он ҷо ҳам, ки дастур ба пайкор бо онҳоро медиҳад, мефармояд, ки чун эшон пойбандӣ ба паймон надоранд.
    Ва ҳар ҷо ишкол гардад: ин ки Қуръон мегўяд агар намоз барпо доранду закот пардозанду… раҳояшон созед, оё навъе иҷбор бар барпоии намозу пардохти закот нест? Дар посух гўем: Бар асоси ояти “Дар дин иҷборе нест”, ки ҳокӣ аз адами иҷбори касе бар дин аст ва бар мусалмонон як қонун ба даст медиҳад, ки касеро бар дин маҷбур насозанд, чунин натиҷа ба даст меояд, ки барпоии намозу пардохти закот аз сўи онон, ба сурати иҷбор сурат намегирад, балки барояшон пешниҳод мегардад, ки оё ҳозиред ислом биёваред ва намоз барпо доред ва закот пардохт кунед. Он гоҳ агар бо ихтиёр чунин карданд, раҳояшон созед.
    Комёб бошед!

  45. Ҷаноби Табар,
    Ин ки дар посух ба ин ҷониб, он ҷо ки маҳзари гиромӣ арз шуд, касе аз бузургон чунин бардоште, ки шумо арза медоред накардаанд, мегўед: “Агар қарор буд ҳама ба монанди эшон танҳо гуфтаҳои пешиниёнро нушхору такрор кунанд, оё замона ҷилав мерафт? Магар иҷбору икроҳ аст, ки танхо суханеро ба забон оварӣ, ки касе дар гузашта ҳатман онро гуфта бошад?”, сухан дар ин миён, аз такрори суханони пешиниён ва ё иҷбору икроҳ нест, балки сухан дар ин аст, ки касоне, ки дар баҳри бекарони маорифи қуръонӣ шино карда ва дар умқи он ғавр намуда, ба дурру марҷонҳои он даст ёзидаанд, оё барои мо шоиста нест ибтидо саре ба онҳо зада ва фурўтанона гўш ба суханонашон бисупорем ва бубинем онҳо дар ин майдон чӣ гуфта ва чӣ назар додаанд? Сипас, агар ишколе бар эшон доштем, бо камоли тавозўъ ва эҳтиромӣ, назари хеш дар канори он дидгоҳҳо гузорем, на ин ки таън бар онон ворид намоем.
    Барои ҳар хирадманд рўшан аст, ки ҷилав рафтан, бо по ниҳодан бар гузашта сурат нагирад.
    Комёб бошед!

  46. Бисёр асархои Сино то хануз ба хуруфи кирилии точики чоп нашудаанд. Ба ин сабаб ман он маълумотро аз китоби ба забони руси дар Москав оид ба Сино чопкардаи Я.Шидфар гирифтам. Дар китоби ба забони точики чоп гардидаи исломшиноси машхур Анри Массэ (нашриёти «Ирфон», соли 1984, сах. 75) чунин сатрхо хастанд, ки аз хакконияти тахминхои Сино оиди бемории Мухаммад гувохи медихад: «Мувофики ривоят, Мухаммад аввал ким-чи хел гулгулаеро мешунавад. Сипас, дар у гуё табларзаи сахте сар мешуд; рангаш меканд, танаш меларзид, хохиш мекард, ки уро ба хиркае печонанд. Баъзе муаррихони баъдина – бобулихо – ба у бемории саръро нисбат медоданд. Шояд, Мухаммад гирифтори хамин касали буд. Зеро маълум аст, ки дар асрхои миёна, хам дар Шарк ва хам дар Гарб чунин беморонро савдои мехисобиданд. Мухаммад баъди нузули аввал, ки дар мохи рамазон (мук. кунед бо Куръон, сураи 97) ба амал омада буд, торафт бештар ба вачд меомад. Ана барои чи минбаъд ин мох ба мохи рузадори табдил ёфт.
    Ривоят тасдик мекунад, ки дар аввали давраи пайгамбарии худ ва аз ин бештар Мухаммад бисёр вактхо руза мегирифт ва бисёр вакт шабро дар намозхони мегузаронд. Агар ин (харчанд мубохисанок аст) рост бошад, он гох рузадори уро хастахол намуда, ба пайдоиши руъё ёри мерасонд, ки асосан шабона зохир мешуд.»

  47. Сайидюнус,

    Барои хондани туморхои тулову дарози шумо Шаби Ялдо хам басанда нест. Тунд мурур кардам ва чизе чуз нушхори харфхои каблитон надидам. Хамон достони «Куръон китоби Хакк аст, чун дар ин китоб чунин гуфта шудааст» буду бас. Исботи як дуруг бо нафси он дуруг. Он хам бемавриду бечо. Дар оянда саъй кунед камтар парту пало бигуед ва мустакиман сари мавзуъ биравед. Чун ин шигирд заъфи шуморо намепушонад, ки хеч, балки онро ба шиддат пурранг ва барчаста мекунад.

    Ва аммо бидуни удул аз инсоф бояд бигуям, ки ин бор як мискол харфи хисобй задед ва як мавриди танокузи куръониро барчастатар кардед. Он чо ки мегуед: «Ва ҳар ҷо ишкол гардад: ин ки Қуръон мегўяд агар намоз барпо доранду закот пардозанду… раҳояшон созед, оё навъе иҷбор бар барпоии намозу пардохти закот нест?» Дар идома бо изъон бар он мавриди танокуз иддао мекунед: «Дар посух гўем: Бар асоси ояти “Дар дин иҷборе нест”, ки ҳокӣ аз адами иҷбори касе бар дин аст ва бар мусалмонон як қонун ба даст медиҳад, ки касеро бар дин маҷбур насозанд, чунин натиҷа ба даст меояд, ки барпоии намозу пардохти закот аз сўи онон, ба сурати иҷбор сурат намегирад, балки барояшон пешниҳод мегардад, ки оё ҳозиред ислом биёваред ва намоз барпо доред ва закот пардохт кунед. Он гоҳ агар бо ихтиёр чунин карданд, раҳояшон созед.»

    Вале агар напазируфтанд, ки намоз бигзоранду закот бидиханд, чи бояд кард? Оё Куръон ин мавридро равшан кардааст. Оре. Бикушед. Мантики сураи «Тавба»-и Куръон мегуяд, он мушриконро, ки тахмили исломро намепазиранд, бикушед:

    «Бино бар ин, вакте моххои харом ба поён расид, мушрикинро, хар чо пайдо кардед, бикушед. Онхоро бигиред ва мухосира кунед ва дар хар чо дар камини онхо бинишинед.» (Тавба, 5)

    Бори дигар таваччух кунед. Кай метавон мушрикро накушт? Куръон мегуяд:

    «Агар тавба карданд ва намозро бапо доштанд ва закот доданд, рохи онхоро боз кунед.» (Тавба, 5)

    Кадом мушрикро бояд бахшид? Куръон мегуяд, хамонеро, ки кудрати аллохро бипазирад. Яъне хамонеро, ки ислом оварад, мусалмон шавад.

    «Лизо агар тавба кунед, ба нафъи шумост ва агар кабул накунед, бидонед, ки наметавонед Аллохро очиз кунед ва муждаи азобе пурдардро ба афроди беимон бидех.» (Тавба, 3)

    Сайидюнус,

    Шумо ба зур мехохед бо тахрифи каломи куръонй, ки бояд бароятон мукаддас бошад, бигуед, ки манзури Аллох танхо мушриконе будаанд, ки паймоншиканй карда буданд. Аммо ниёзе ба фолбинии шумо нест, сайид. Аллох ин нуктаро худаш тасрех кардааст ва аз «банда»-аш, ки шумо бошед, интизор намеравад каломи уро нодида бигиред. Куръон мегуяд:

    «Бо касоне аз ахли китоб, ки ба Аллох ва рузи охират имон надоранд ва чизеро, ки Аллох ва расулаш харом карда, харом намедонанд ва мутадайин ба дини хак нестанд, бичангед, то бо хорию хакорат бо дасти худ чизя (андози сарона) бидиханд.» (Тавба, 29)
    Мавзуъ имон аст, на паймон. Пас, ба гуфтаи Куръон, ки ба бовари хирадмандони давр каломи Худованд нест, ононеро бояд кушт, ки ба Аллох ва рузи охират имон наовардаанд ва ба омузахои Аллоху Мухаммад (ки хар ду як аст) таваччух накарданд. Ин ки мешавад тамоми чахони номусалмон! Бо хамаи онхо бояд чангид ва хамаи онхоро бояд кушт! Ин аст паёми Куръони шумо. Хамин аст, ки Усома бин Лодину Мулло Умар худро мусалмонтар аз шумо медонанд, ки пайваста дар холи тахрифи Куръон хастед.

    Шумо ин мавриди танокузро мехохед бо худи танокуз бипушонед. Вале, Сайид, шуданй нест. «Дар дин ичборе нест» хушунати вахшиёнаи сураи «Тавба»-ро чуброн намекунад. Чун «Тавба» ба сарохат мегуяд, ки чи касонеро бояд кушт ва бо кихо бояд чангид (номусалмонон). Ва мегуяд, ки шумо бояд мушриконро ба намозгузорй водор кунед, мусалмонашон кунед. Кучои ин ихтиёр аст? Ин ки чизе чуз ичбор нест. Ва ин маврид аз ошкортарин мавориди танокузи Куръон аст.

    Шумо мегуед:

    «Ҷолиб ин ҷост, ки Худованд ба мусалмонон дастур медиҳад, бо вуҷуди ин ҳама душманиҳо агар онҳо аз шумо паноҳ хостанд, ба онҳо паноҳ диҳед то суханони Худоро бишунаванд ва ононро ба ҷои амнашон бирасонед, зеро ки онон мардуме нодонанд.»

    Манзур аз «суханони Аллохро бишнаванд» чист? Мавриди магзшуии исломй карор бигиранд. Ва ба тартиби иборот таваччух кунед. Танхо пас аз он ки онхо гуши чон ба суханони Аллох доданд, онхоро ба чои амнашон бирасонед. Ин ки нашуд бузургворию чавонмардй! Чизе чуз озу тамаъ нест ва дар шаъни Худовандгор нест. Дине, ки хушунатро таблиг мекунад, худовандй нест. Ва агар мантикро довар бигиред, чй ниёзе хаст, ки Худо аз офаридагонаш бихохад, ки хамдигарро бикушанд? Магар худи у нест, ки ба мо зиндагй медихаду онро аз мо пас мегирад? Мантикан, хар гох ки Худо хост, метавонад моро бо иродаи худ бикушад. Чаро Аллох ба ин хадд ниёзманди инсонхост? Ва хатто дар куштани «бандагонаш».

  48. Сайидюнуси Истаравшани менависад: “Бар хилофи пиндори бархе аз ғаразварзон, ки мепиндоранд ислом ба зўри шамшер интишор ёфтааст, мардуми он замон, чӣ форсӣ бошад ва чӣ румӣ ва чӣ ҳабашӣ бошад ва чӣ арабӣ, гумшудаи худро дар маорифи дини мубини ислом пайдо карданд. Диданд, ислом ҳамон мегўяд, ки фитраташон мунодии он аст. Аз ин рў, соҳибихтиёрона рў ба сўи он оварданд ва касе эшонро маҷбур ба пазириши дин нанамуд.”

    Ин музахрафоти тоза нест ва кабл аз ин мубаллигони дуругварзе монанди Мутаххари ва дигарон дар ин бора навишта буданд. Аммо оё барои ин музахрафот ягон далели собити таърихи ва илми вучуд дорад??? Харфи бедалел ва бемантик харфи илми нест ва чояш куттии ошгол (мусор) аст!

    Маълум аст, ки вокеияти таърих дигар аст ва собит шудааст, ки ислом харгиз бо мусолимат густариш наёфтааст. Харчо аъроб хостаанд аз шамшер истифода кардаанд ва харчо агар шамшер набуд ё зурашон нарасид аз худъа ва дасиса ва фиреб ва дуруг кор гирифтаанд. Ин гуфтаро хатто таърихномахои исломи, ки худи мусалмонон бо ифтихор вале куркурона навиштаанд таъйид мекунанд.

    Чи гуна як мубаллиги бемагзи имрузи метавонад гуяд ки эрониён исломро ба огуш гирифтанд, дар холе ки хазорон манбаъи таърихи имруз дар дасти мардум аст ва дигар рупуш кардани вокеият гайримумкин аст. Дар Осорулбокия, Таърихи Табари ва дигар осори таърихи омадааст, ки мусалмонхо дар Бухоро дасти тачовуз дар амволи гайримусалмонон (зартушти ва буддои ва монавию масехихо..) зада ва замину моли бухороиёнро гирифта ва кисмате аз онро ба арабхо дода буданд.

    Аз нигохи арзишхои чахони имруз ин амалхои ахриманона геноцид ва хулукост махсуб мешаванд ва мусалмонон бояд барои катли омхое, ки кардаанд, монанди Попи Котулик, аз чахониён узр бипурсанд.

    Таблигот дар бораи баробари ва адолати исломи низ комилан дуруг аст. Аввал ин ки адолат ё баробари дар миёни аркони асосии ислом (панч то) чой надоранд, яъне мавзуъоти дарачаи чандум дар ислом хастанд, на авзуъи дорои ахаммияти аввалия. Дувум Ислом аз хамон огоз табъиз ва чудоангориро ташвик кардааст, ва бар хамин асос миёни мусалмон ва гайримусалмон, ансор ва мухочир, араб ва ачам табъиз коил будаанд.

    Аз таърихномахо бармеояд, ки эрониёне ки мусалмон мешуданд, бо араб ба хеч вачх баробар намешуданд, балки маволи мешуданд ва гуломи он касе мешуданд ки уро мусалмон кард. Дар хеч умури исломи дар хеч карне баробари вучуд надошта ва масалан чаро дар миёни чахор халифаи “Рошидин” як гайриараб нест, дар холе ки он замон гайриарабхо низ мусалмон шуда буданд? Масалан Сафлмони Форси ва Билоли Хабаши чаро хак надоштанд баробари араб ба хилофат ва давлат бирасанд?

    Имруз хам дар кишвархои араби хеч арабе дигарм усалмононро бо худ баробар намедонад.

    Ин ки гуё ислом миёни аквому миллатхои гуногун ва нажодхои гунагун баробари коил, комилан харфи мукзахраф ва афсонаи девонагон аст.

  49. Акидаи галате хаст, ки гуё пайдоиши ислом пешрафт дар чомеа бошад. Ислом сохти гуломдориро дигар карда натавонист. Гуломхои мусалмон бо сохибонашон баробар нашуданд. Кабилахои араб, агар пеш аз ислом хамдигарро катлу горат мекарданд, асир гирифта ба гулом табдил медоданд, акнун зери парчами ислом муттахид шуда бо бахонаи густариши дини нав ба горати кишвархои атрофи Хичоз сар карданд.

    Дини ислом бутпарастиро низ тамоман аз байн набурд. Чун худ аз бутхои тоисломи сангхои хонаи Каъбаро нигох дошт, зиёрату парастиши ин сангхоро вориди дини нав намуд. Дар ин замина макбарасозиву мазорпарастихо ба вучуд омаданд. Пеш аз ислом дар халки мо мазорпарасти набуд. Мурдаро гур намекарданд. Часадро дар чое мегузоштанд, ки парандахои лошахур онро аз гушт тоза мекарданд. Ва баъд устухонхоро чида дар чои махсус нигох медоштанд. То ислом мо ягон мазор надоштем. Мазорпарасти бо ислом омад.

    Як кас дар Андеша ё блоги дигар, ин чандон ахамият надорад, садо дод, ки ру ба ислом оред, чун дар он махалгарои ва миллатгарои нест.

    Маълуматон бод, ки вазирони точикро хокимони арабу турк аз руи акидаи исломи не, балки аз ноилочи таъин мекарданд. Чун дар байни аквоми худ шахсони босаводро камтар доштанд.

    Писарбачахои хушруй солимтарини онхоянд ва аз чихати физиологи барои бехтарин намояндаи миллат гардидан бештар имконияти чисмони доранд.

    Амиралмумининхои мангит аз ягон кабилаи турк не, аз кухистони точик ана хаминхоро чида гирифта аз онхо одами беномус месохтанд ва генофонди миллиро нест мекарданд. Яъне ислом баробариро байни миллатхое, ки пайрави ин дин хастанд, ба вучуд оварда натавонист.

    Агар ору номуси точики, ифтихори милли доред, наметавонед оиди ин масъалахо бе хаячон фикр накунед.

    Оиди он ки хатто сарватмандони кухистони точик писарбачахои зебои худро аз назари чосусони амир пинхон карда наметавонистанд, далелхо низ дорам.

    Танхо инкилоби октябр моро аз ин касофат , аз ин хокимони нахс, ки зери парчами ислом хама корро зидди миллати точик мекарданд, начот дод. Ва динро аз давлат чудо кард. Ин хакикат аст, торих аст ва онро набояд пушти по зад.

    Холо баъзехо даъво доранд, ки Имоми Аъзам точик буд. Ва ба хотири точик будану асосгузори мазхаби ханафи буданаш соли бузургдошти уро элон кардаанд. Агар точик мебуд, харгиз намегуфт хар касе, аз ислом ру гардонаду тавба кунад, агар адибу олиму босавод бошад, у зиндики аст, бикушед, зеро аз ислом ру тофтанаш решаи акидави дорад, аз гумрохи чунин накардааст. Агар оми бошад, гунохашро бубахшед, гумрохи хакики аст.

    Мана ки хирадгароиро мекушту генофонди миллии точикро аз байн мебурд!

    Дар замони Имом Абу Ханифа кавмхои бодиянишини турку араб мактабу мадраса надоштанд, босаводон яъне фархангиён асосан точикону форсхо буданд.

    Пас аз ин аз экрани телевизион «точик буд» гуён кафки дахон парронданро бас кардан лозим аст.

    Дар Кобул таввалуд шудан маънои точик буданро надорад. Таргиби баъзе корхои мусалмони ба точики пеш аз Абу Ханифа низ буд, густардатар ва амиктар. Масалан дар Бухоро оятхои Куръонро ба форси мехонданд.

    Мехохам, ки торихро сатхи нахонем, зери хар сатраш биандешем, ки фатвои ягон имом ба пешрафти фикрии чомеа чи тасире дошт. Масалан ин фатвои Абу Ханифа дигарандеширо кушта генофонди дигарандешонро аз байн бурд. Ин имомхо – Газоли ва Абу Ханифа дар ин бобат аз хамдигар фарк надоштанд. Агар ягон вазири рушанфикри точик ба мисли Низомулмулк донишгох сохта Хайём барин дигарандешонро кумак менамуд ба воситаи ягон террорист мекуштанд, тавре ки бо Низомулмулк карданд.

  50. Ман ба суханони Табар аз 8 феврал комилан мувофикам.
    Дар давоми 1400 сол мусалмонони хакикй чй карданд барои башарият? Ягон чизро (масалан хавопаймо, ракета, телевизион, компютер, барк, поезд, мошин, акаллан велосипед ва …) ихтироъ карданд?
    Мухтарам Саидюнус, лутфан ин матлабатонро дар сайтхои исломй нашр кунед. Барои мо ягон чизи созгор ва арзишмандро пешкаш кунед. Даври ин гуна гапхо кайхо гузаштааст.

  51. Ба акидаи Сайидюнус, гуё Ислом на бо шамшер, балки бо фарханг дар Эронзамин ва Вароруд густариш ёфтааст. Инро ба касе гуй, ки акл надошта бошад! Яъне, мардуме, ки “Авесто” дошт ва фарханги волову инсонияту фарханги олй дастхоро пеши бар гирифтанду Исломи бадафиёнро хамин тавр кабул карданд, то сар ба замин зананду тавба кунанд. Худованд бузург аст ва ман фикр мекунам, ки барои ниёиш кардани бандахояш аз онхо ба замин таъзим кардану ба он саркуфтанро такозо намекунад.
    Худованд бузург аст, БУЗУРГ! Барои у пеш аз хама самимияти мо лозим аст. Ва у худ самимиятро аз дилу дидаи мо мефахмад.
    Мо бояд ИНСОН бошем.

  52. Рустами Шаҳринавӣ,
    Ин ҷониб – чунон ки пештар ҳам гуфта будам – бо камоли итминон бароятон мегўям, ки чунин сухани бепоя, ҳеҷ нисбате, дур ё наздик, бо Синои Бузург надорад. Мушкили амсоли шумо дар ин аст, ки абармарде аз сарзамини хешро, ки забони муштарак бо ў доред, аз забони касоне чун Анри Массеҳо мешиносед. Ин як мусибате бузург аст ва хун мебояд гирист, ки амсоли шумо наздик ба сад сол аст, хештанро аз забони бегонагон мешиносед. Ва аҷибтар ин аст, ки суханони онҳоро тасдиқ ҳам мекунед. Магар фаромўш кардаед, ки ба муддати ҳафтод сол ба гўшамон суруд мехонданд, ки гўи Рўдакиву Фирдавсиву Форобиву Беруниву Синову даҳҳо дигар аз абармардони сарзаминамон худобехабар ва ормоне ҷуз барпоии коммунизм бар сар надошта будаанд? Дуруст ёдам меояд, ки дар яке аз китобҳои дарсие, ки он замон тадрис мешуд, чунин омада буд, ки Абдурраҳмони Ҷомӣ як “материалист” буд ва дар ашъори худ ҳамон “ғоя”-ҳо мегуфт, ки баъдҳо Марксу Ленин ба он ҷомаи амал пўшониданд.
    Имрўз – баъд аз он ки андеша ва ормонҳои марксизму ленинизм ба зуболадони таърих рехта шуд – ҳамон касоне ки рўзгоре ба хотири дур кардани мардумонамон аз дину оини ҳақ, ба дурўғ абармардони моро “материалист” ва “коммунист” муаррифӣ мекарданд, аз нав ва бо як либосе дигар, ин фарзонагонро бедину бе алоқа ба ислому паёмбар (с) нишон медиҳанд.
    Ин ҷониб ба зудӣ ва ба хости Худованди Маннон мақолаеро таҳти унвони “Сино ва Ғазолӣ” ба чоп хоҳам расонид ва он ҷо мунтазирам амсоли шумо назари худро перомуни ин ки Сино кӣ буду Ғазолӣ чӣ мегуфт ва оё ҷанҷоли онҳо бар сари ислом буд ё чизе дигар, иброз доред ва ин ҷониб ҳам дар сурати лузум, ба яко-яки чунин иддаоҳои беасос аз сўи амсоли Анри Массеҳо ва дигар мусташриқони ғаразварз посух хоҳам дод.
    Комёб бошед!

  53. Табар,
    Номаи ахиратонро ҳам хондам. Он қисмат аз ин нома, ки бояд посух барои он дода шавад, шубҳаест, ки зеҳни шумо ва амсоли шуморо ба худ машғул карда. Шумо дар вокуниш ба ин матлаб, ки “Бар асоси ояти “Дар дин иҷборе нест”, ки ҳокӣ аз адами иҷбори касе бар дин аст ва бар мусалмонон як қонун ба даст медиҳад, ки касеро бар дин маҷбур насозанд, чунин натиҷа ба даст меояд, ки барпоии намозу пардохти закот аз сўи онон, ба сурати иҷбор сурат намегирад, балки барояшон пешниҳод мегардад, ки оё ҳозиред ислом биёваред ва намоз барпо доред ва закот пардохт кунед. Он гоҳ агар бо ихтиёр чунин карданд, раҳояшон созед”, мепурсед:
    “Вале агар напазируфтанд, ки намоз бигзоранду закот бидиҳанд, чӣ бояд кард?”
    Пурсиши баҷое аст, ки ниёз ба посух дорад ва бояд мавзеи исломро нисбат ба он рўшан кард.
    Аммо пеш аз посух, лозим аст арз кунам, ки посухе, ки шумо аз пеши худ бар ин пурсиш медиҳед, рўшан аст, ки бархоста аз навъе каҷбинӣ ва ё ноогоҳӣ ба шеваи таомул ба Қуръон (ки дар номанигории қабл перомуни он ба тафсил баҳс шуд) мебошад. Шумо мегўед: “Оё Қуръон ин мавридро равшан кардааст? Оре. Бикушед. Мантиқи сураи «Тавба»-и Қуръон мегўяд, он мушриконро, ки таҳмили исломро намепазиранд, бикушед”. Он гоҳ ояти 5 сураи Тавбаро ба унвони шоҳид бар ин иддао меоваред.
    Ин ки пештар арз кардам, ки ояти “Дар дин иҷборе нест”, ба унвони як асл, ҳоким бар кулли оятҳои Қуръон буда ва ҷамии оятҳои қуръонӣ, ба он муқайяд мешаванд, (ва барои қуръонпажўҳон ин гуна таомул бо Қуръон комилан рўшан аст), зоҳиран барои шумо ҳанўз возеҳ нашудааст. Бинобар ин андаке ин масъалро тавзеҳ дода, сипас вориди посух ба шубҳаи шумо мешавам.
    Дар Қуръон як силсила қоидаҳои куллӣ, ки онҳоро “усули ҳокима” мехонанд, вуҷуд дорад, ки ҷамии аҳкоми баргирифта аз Қуръон, дар партави ин қоидаҳо баён мегарданд. Ба унвони мисол, дар Қуръон омадааст: “Худо бароятон осонӣ мехоҳад ва сангинӣ ва душворӣ намехоҳад” (Сураи Бақара, ояти 185) ва ё мефармояд: “Худо намехоҳад, ки бар шумо душворӣ қарор бидиҳад” (Сураи Моида, ояти 6). Ин ду асл (асли осонгирӣ ва асли душворӣ қарор надодан) ба унвони ду асли ҳоким дониста шудаанд, ки тамоми аҳкомро бояд дар партави онҳо баён намуд. Масалан Худо аз бандагон хоста дар моҳи мубораки рамазон рўза гиранд. Ин ҳукм ба сурати мутлақ (барои ҳамагон) дар Қуръон ворид шудааст. Аммо агар мусалмоне ба ҷое мусофират намуд ва рўза гирифтан барояш душвор буд, ё беморӣ ўро фаро гирифт ва натавонист рўза бигирад, чӣ кунад? Қуръон худ бар асоси он ду асл, ки арз шуд, мегўяд: Дар ҳангоми сафар ва ё дар ҳолати беморӣ, метавонед рўза нагиред ва қазои он баъдҳо хоҳед гирифт. Чаро? Чун ислом барои шумо душворӣ намехоҳад, балки динест осонгир. Албатта ин ду маврид дар худи Қуръон омадааст.
    Вале доноёни маорифи исломӣ ин ду аслро дар ҳар ҷое, ки сахтӣ ва ё душворие гиребонгири мусалмон шавад, ҷорӣ медонанд.
    Яке аз он “усули ҳокима”, асли “Дар дин иҷборе нест” мебошад, ки дар ҷамии маворид ҳоким аст ва бояд мадди назар қарор гирад. Дар мавзўи мавриди баҳси мо ҳам чунин аст. Агар Қуръон мегўяд: “Пас агар тавба кунанд ва намоз барпо доранд ва закот бидиҳанд, роҳашонро бикушоед, ки Худо омурзгор ва меҳрубон аст”, чунин нест, ки бар сари эшон шамшер гузоред ва бигўедашон, ки тавба карда ва намозу закот пардозанд. Ҳаргиз чунин нест, балки бар асоси асли адами иҷбори касе бар дин, ин “агар”, ба ин сурат аст, ки барояшон пешниҳод кунед, ки оё тавба хоҳанд намуд ва намозу закот хоҳанд пардохт, ё на? Он гоҳ агар бо ихтиёри хеш (бар асоси ҳамон асл) ислом пазируфтанд, раҳояшон созед.
    Аммо посух ба он шубҳа, ки ҳоло агар напазируфтанд, таклифашон чист? Мунозири мо, ки бо диди каҷ ба Қуръон нигоҳ дорад ва мехоҳад барои ин дини пок айбе тарошад, ба роҳатӣ бо баҳона қарор додани идомаи оят, ки дар он омадааст: “бикушед”, метавонад бигўяд: ин ҷо ҳамон ёфтам, ки ба дунболашам. Чизе пайдо кардам, ки дигар метавонам ба он зербинои ин динро бикўбам. Оре, агар инсон чунин ҳадаф дорад, барояш идомаи оят беҳтарин баҳона ва дастак аст, ки бо ба рух кашидани он, метавонад ҳадафи хеш таъмин кунад.
    Аммо масъала ба ин осонӣ нест.
    Барои доноёни маорифи исломӣ ва касоне ки бо чашми бино ва ба ҳадафи фаҳми дурусти Қуръон ва маорифи динӣ вориди масъала мешаванд, бо каме диққат дар шаъни нузули оятҳои сураи Тавба, комилан рўшан мегардад, ки ин оятҳо, нозир бар афроди мушаххасе аст, ки баъд аз фатҳи Макка, бо мусалмонон паймони созиш (мабнӣ бар роҳи душманӣ барнагирифтан ва ҳамдаст нашудан бо душманони ислом бар алайҳи ин дини навзуҳур) баста, вале аҳди худ вафо накарданд.
    Оре, қуръонпажўҳон ва муфассирон, лафзи “мушрикин” дар ин оятро, бар ҷамии мушрикин (аз аввалину охирин) ва ҳатто мушрикини ҳамон замон, ки дар ин паймон ширкат наварзидаанд ва ё ба аҳди худ вафо намуданд, сироят надодаанд, балки онро фақат махсуси ҳамон ҷамоат, ки паймон бастанду вале сипас шикастанд, медонанд. Албатта ба истиснои фаҳму бардошти амсоли Усома бен Лодану Мулло Умару атрофиёну пайравонаш аз ин оёт, ки мунозир ба рухи мо кашида мегўяд: “Ҳамин аст, ки Усома бин Лодину Мулло Умар худро мусалмонтар аз шумо медонанд, ки пайваста дар ҳоли таҳрифи Қуръон ҳастед”, ғофил аз ин ки тарафи ў безортар аз худи ў аз амсоли чунин афрод аст, ки бо як ҳамоқати бархоста аз адами фаҳми саҳеҳи маорифи исломӣ, бар тамоми ҷаҳониён шўридаанд. Албатта як нафар ҳамандеш ҳам дар канори худ доранд, ки ў низ мисли онон чунин бардошт аз Қуръон дорад ва ў ҷуз мунозири мо нест.
    Мисоли чунин афроди бехирад, мисоли гурўҳи хавориҷро монад, ки бо истинод ба ояти “Ло ҳукма илло лиллоҳ” (Ҳукме ҷуз ҳукми Худо нест) ва бидуни таваҷҷўҳ ба оятҳои дигари Қуръон, шамшер ба даст гирифта бар алайҳи пешвои худ, ки Алӣ (а) буд шўриданд, ба ин далел, ки Алӣ (а) ба назари эшон хилофи Қуръон рафтор мекунад. Чун Қуръон (ба назари эшон) ҳокиме ҷуз худ бар рўи замин намешиносад.
    Дар тўли умри беш аз 1400 солаи исломи азиз, ҳеҷ бурҳае аз замон холӣ аз вуҷуди ин чунин афроди бехирад ва бемоя набуда.
    Ҳоло, ба ҷиҳати иттилои бештар перомуни ин ки оёти сураи Тавба, мушрикини хоссеро мавриди назар дорад, сухани яке аз муфассирони Қуръон дар ин заминаро нақл мекунам:
    “Худованд қазо ронда ба ин ки аз он мушрикине, ки мусалмонон бо онон паймон бастанд, амон бардошта шавад. Ва ин бардошта шудани амон, бидуни далел нест. Чун Худованд баъд аз чанд оят, муҷаввизи онро баён намуда ва мефармояд ҳеҷ эътимоде ба аҳди ин мушрикин нест, чун аксарашон фосиқ гашта ва мурооти ҳурмати аҳдро накарда ва онро шикастанд. Ба ҳамин ҷиҳат Худованд муқобила ба мисл яъне лағв кардани аҳдро барои мусалмонон низ таҷвиз карда ва фармуда: “Ва агар аз гурўҳе бими хиёнат ва паймоншиканӣ доштӣ, (паймонашонро) баробари (амалкарди худашон) ба наздашон афкан, зеро Худо хоинонро дўст надорад” (Сураи Анфол, ояти 58). Ва лекин бо ин ки душман аҳдшиканӣ карда, Худованд розӣ нашуд, ки мусалмонон бидуни эъломи лағвияти аҳд ононро бикушанд, балки дастур дода нақзи худро ба эшон эълом кунанд то эшон ба хотири беиттилоӣ аз он ба дом наяфтанд. Оре, Худои Таоло бо ин дастури худ мусалмононро ҳатто аз ин миқдор ҳам манъ фармуд.
    Ва агар ояти мавриди баҳс мехост шикастани аҳдро ҳатто дар сурате ки муҷаввизе аз ноҳияи куффор набошад таҷвиз кунад, мебоисте миёни куффори аҳдшикан ва куффори вафодор ба аҳду паймон фарқе набошад. Ва ҳол он ки дар ду ояти баъд, куффори вафодор ба аҳдро истисно карда ва фармуда: “ба ҷуз он касон аз мушрикон, ки бо онҳо паймон бастаед ва шуморо чизе (аз паймон) накостанд ва бо ҳеҷ кас бар зидди шумо ҳамдаст нагаштанд. Пас паймони ононро то саромади муддаташон ба поён расонед, ки Худо парҳезгоронро дўст дорад”.
    Ва низ розӣ нашуд ба ин ки мусалмонон бидуни мўҳлат, аҳди куффори аҳдшиканро бишкананд, балки дастур дод ки то муддате муайян эшонро мўҳлат диҳанд то дар кори худ фикр кунанд ва фардо нагўянд, ки шуморо моро ногаҳон ғофилгир кардед…” (Тафсири Ал-мизон, Алломаи Таботабоӣ, ҷ. 9, с. 147).
    Бинобар ин, возеҳ аст, ки оятҳои сураи Тавба ва ё ҳар ҷо аз Қуръон, ки дар он дастури пайкор бо касоне дода шудааст, ба ҳеҷ ваҷҳ аз барои таҳмили ақида набуда, балки ҳамагӣ ба ҷиҳати дифоъ буда.
    Бинобар ин агар суол шавад, ки дар ҳар сурат дар ин оёт эъломи ҷанг бо эшон шуда ва ононро ба куштан маҳкум карда ва ин, бо “ҳуқуқи башар” ва “озодии андеша” мухолиф аст, посух ин аст, ки дар ҳеҷ як ҷомеаҳои башарӣ (чи исломӣ ва ё ғайри исломӣ) пайкор бо аҳдшиканону паймоншиканонро, мухолифи ҳуқуқи башару озодии андеша намеангоранд, балки чунин пайкоре, назди уқало айни дифоъ аз ҳарими ҷомеа аст, ки ононро аз вуҷуди паймоношиканон раҳо мебахшад.
    Ва аммо перомуни ояти “Бо касоне аз Аҳли китоб, ки ба Худо ва рўзи охират имон намеоваранд ва он чиро ки Худо ва Паёмбари Ў ҳаром кардаанд ҳаром намешуморанд ва дини ҳақро намепазиранд пайкор кунед то он гоҳ ки ба дасти худ ҷизя диҳанд дар ҳоле ки хорон бошанд” (сураи Тавба, ояти 29), баҳсе ҷудогона хоҳам намуд, ки ба зудӣ пешкаши шумо хоҳад шуд.
    Комёб бошед!

  54. Фаромарз,
    Шумо – дониста ё нодониста – байни ду масъала меомезед: байни ҳақиқати ислом, ки Қуръон ва суннат (гуфтор, кирдор ва имзои Паёмбар (с)) баёнгари он аст ва байни амалкарди бархе аз мусалмонон ба номи дин.
    Сухани ин ҷониб он аст, ки ислом дар ҳадди зот, оине аст фитрӣ ва маорифи он дилчасп ба гунае ки одамӣ (новобаста ба нисбаташ ба ҳар қавму нажоде) онро мувофиқ бо хостаҳои сиришти хеш меёбад. Ва қатъан чунин оине, аз замонати кофӣ барои ҷаҳонӣ шудан ва густариш ёфтан миёни қавмҳои гуногун бе зўри шамшер бархўрдор аст. Ҳамин аст, ки арз кардам: “Мардуми он замон, чӣ форсӣ бошад ва чӣ румӣ ва чӣ ҳабашӣ бошад ва чӣ арабӣ, гумшудаи худро дар маорифи дини мубини ислом пайдо карданд. Диданд, ислом ҳамон мегўяд, ки фитраташон мунодии он аст. Аз ин рў, соҳибихтиёрона рў ба сўи он оварданд ва касе эшонро маҷбур ба пазириши дин нанамуд”.
    Далели рўшани ин муддао он аст, ки бидонед ҳеҷ дине (ки маорифаш фитрӣ набошад), агар ба зўр таҳмил гардад, умри зиёде нахоҳад дид. Таблиғу тарвиҷу таҳмили ақидаи бехудоӣ ва материалистӣ дар тўли беш аз ҳафтод сол дар замони Шўравӣ миёни мардуми мо, оё тавонист мардумро ба он “кеш” дохил созад? Ҳатто сарони коммунист дар кишварамон худ он ақидаро қабул надоштанд.
    Агар воқеан ҷаҳониён минҷумла мардумони мо дар гузашта ислом ба зўр ва аз рўи ноогоҳӣ пазируфта буданд, ҳаргиз шоҳиди бақои он то имрўз намебудем. Хуб бидонед, ки боиси гароиши мардумони мо ба ислом дар он рўзгор, тохтутозҳое, ки аз сўи сипоҳиёни дастгоҳи хилофат бар сарзамини мо сурат гирифтааст намебошад. Оре, ин ҷониб он воқеиятҳои талхи таърихиро мункир нестам. Аз ҳамин ҷост, ки ишора кардам: “Албатта мо мункири ин ҳам нестем, ки бархе аз хулафои умавӣ ва ё аббосӣ, бар хилофи дастуроти исломӣ, дар манотиқе (минҷумла минтақаи Мовароуннаҳр) аз силоҳи шамшер ҳам дар бархе маворид баҳра ҷустанд, ки албатта ин амал, ҳеҷ алоқае ба асли интишори ислом надорад” ва мутаассифона шумо ва амсоли шумо ин пора аз сухани маро нодида мегиред.
    Пас лузуман чунин нест, ки он юришҳо сабаби густариши ислом шуда бошад, балки иллати аслии густариши ислом дар ин сарзамин ва гароиши мардум ба сўи он, ҳамоҳангии ин дин буд бо он чи мардум суроғаш мегаштанд.
    Ба ҳамин далел аст, ки дар оғози ҳамин юришҳо, ки ҳанўз мардум бо ҳақиқати ислом ошно набуданд, вақте сипоҳиёни дастгоҳи хилофат тобистон он ҷо мемонданд, мардум ба хотири ҳифзи ҷон ислом эълом менамуданд, вале ҳамин ки зимистон фаро мерасид ва сипоҳиён аз хавфи сардӣ он ҷоро тарк мегуфтанд, ҳамон лаҳза мардум ба кеши ниёкони худ бармегаштанд. Ва ин кор на як бор, балки борҳо такрор шуд, то он ҳангом ки мубаллиғони исломӣ вориди майдон шуда ва аз наздик ба мардум маорифи ислом омўхтанд ва он гоҳ мардум ба ихтиёри хеш ислом пазируфтанд. Таърихнигори номвар Наршахӣ ба ҳамин матлаб ишораи сареҳ дорад.
    Бинобар ин, шумо напиндоред, ки ин ҷониб он юришҳо нодида мегирам ва агар гўям ислом бе зўри ҳеҷ зўрманде густариш ёфтааст, чизе мутаноқиз бо он воқеиятҳои таърихӣ гуфта бошам.
    Ва аз назари ислом (Қуръон ва суннат) лузуман чунин нест, ки амалкарди дастгоҳи хилофати исломӣ дар он рўзгор ва низ сипоҳиёни онон, намоёнгари исломи азизи мо бошад, балки баръакс дар хеле аз маворид дуруст он кор карданд, ки хилофи дастуроти шариат аст. Агар Қутайба ибни Муслим амале нописанд анҷом дод ва боиси нохушнудии мардумон дар он рўзгор гардид, ба ин ҷиҳат аст, ки ў сарлашкари ҳамон халифаест, ки андаке пеш аз он рўзгор, аҷдодаш (хулафои умавӣ) наводаи соҳиби ин дин яъне наводаи ҳазрати Муҳаммад (с) Имом Ҳусайнро ба гунае мазлумона куштаанд, ки таърихи инсоният монанди он ситамро надидааст.
    Он гоҳ имрўз касоне пайдо мешаванд, ки Қутайбаро намояндаи ислом нишон медиҳанд. Намояндаи ислом Ҳусайн аст, ки ба дасти амсоли Қутайбаҳо ба қатл расонида шуд, на касе дигар.
    Комёб бошед!

  55. Рустами Шаҳринавӣ,
    Ин ки шумо ба такрор амирони фосиқу фоҷири манғитиро ба ин унвон, ки гўи намоёндагони ислом ва улгуҳои исломии мо ҷуз онон набошанд, ба рухи мо мекашед, оё боре пеши худ наяндешидед, ки чунин одамони бехираду аз ахлоқ дур, чӣ иртиботе бо асли исломи азиз доранд?
    Нишондиҳандаи чеҳраи ислом, дар сатҳи андеша, маорифи Қуръону суханони гуҳарбори ҳазрати Муҳаммад (с) аст ва дар майдони амал, кирдору рафтори он ҷаноб (с), на афкори бехирадону на кирдори бадахлоқоне чун амирони фоҷири манғитӣ.
    Балки, баръакс амсоли чунин амирону ҳокимон ва муллоёни дарбории онон, мояи нанги исломанд, ки ба номи ислом, табар бар решаи исломи азиз мезаданд.
    Агар Олимхон, ки охирин амир аз сулолаи манғитӣ маҳсуб мегардад, бўе аз ислом ва маорифи волои он ба машом дошт, ҳаргиз зархариду ҷосуси подшаҳи Русияи пеш аз Шўравӣ намегардид ва он гоҳ ки артиши сурхи Шўравӣ ҳуҷум бар ин сарзамин овард, пушт ба мардумаш карда ва роҳи гурез ба сўи кишвари бегона наменамуд, балки ҳамчун Темурмалик то охирин нафас пайкор мекард ва ҷони худ дар раҳи дифоъ аз ватан мебахшид.
    Бинобар ин, нек донед, ки истифода аз чунин васила барои кўбидани асли ислом, корест дур аз инсоф. Зеро на Олимхон улгуи мусалмонисту на аморати ў нишондиҳандаи ҳукумати исломӣ.
    Комёб бошед!

  56. Сайидюнуси азиз, менависед:

    “Агар Олимхон, ки охирин амир аз сулолаи манғитӣ маҳсуб мегардад, бўе аз ислом ва маорифи волои он ба машом дошт, ҳаргиз зархариду ҷосуси подшаҳи Русияи пеш аз Шўравӣ намегардид…”

    Фикр намекунед, ки амири сонии мо — Чооболии дарунхолй Эмомалй низ буе аз Ислом набурдааст. Пас щ магар зархариду чосус аст?

  57. Аз муслимину гайримуслимин такозо мешавад, ки ба сойтхои зерин ручуъ кунанд:
    http://www.sh-shafa.com/
    http://www.sh-shafa.com/default.htm
    http://www.sh-shafa.com/ReBirth.htm

  58. Илова махсус барои Сайидюнус:
    http://www.1400years.org

  59. Сайидюнус менависад:

    “Шумо – дониста ё нодониста – байни ду масъала меомезед: байни ҳақиқати ислом, ки Қуръон ва суннат (гуфтор, кирдор ва имзои Паёмбар (с)) баёнгари он аст ва байни амалкарди бархе аз мусалмонон ба номи дин.”

    АДусти гироми, агар ислом танхо ба ин чизхое ки ту мегуйи, махдуд бошад, пас чаро сахоба ва халифахоро дуст дори? Чаро аъмоли ахримании онхоро ситоиш мекуни? Чаро агар касе онхоро накд кунад, алайхи у меситези? Магар инхо хам барои мусалмонон арзиш ва эхтиром надоранд? Магар дар намози худ ба онхо низ салавот намефиристи?

    “Сухани ин ҷониб он аст, ки ислом дар ҳадди зот, оине аст фитрӣ ва маорифи он дилчасп ба гунае ки одамӣ (новобаста ба нисбаташ ба ҳар қавму нажоде) онро мувофиқ бо хостаҳои сиришти хеш меёбад. Ва қатъан чунин оине, аз замонати кофӣ барои ҷаҳонӣ шудан ва густариш ёфтан миёни қавмҳои гуногун бе зўри шамшер бархўрдор аст.

    Пузиш мехохам, аммо номаъкул карди чура! Инхо эътикодоти шахсии туст ва наметавони аз номи милюнхо мусалмон ва гайримусалмон бигуйи, ки ислом барои онхо дилчасб аст, ин харф галат ва гайрисахех аст. Чун на танхо бисёре гайримусалмон, балки мусалмонхо низ ислом ва фармудахои онро барои худ зишт ва нолозим медонанд, аз ин магар хабар надори?

    “Ҳамин аст, ки арз кардам: “Мардуми он замон, чӣ форсӣ бошад ва чӣ румӣ ва чӣ ҳабашӣ бошад ва чӣ арабӣ, гумшудаи худро дар маорифи дини мубини ислом пайдо карданд. Диданд, ислом ҳамон мегўяд, ки фитраташон мунодии он аст. Аз ин рў, соҳибихтиёрона рў ба сўи он оварданд ва касе эшонро маҷбур ба пазириши дин нанамуд”.

    Чурачон, чун булбул суханони харзаи Мутаххариро чи такрор мекуни? Намешавад харфи тозае бигуи? Инхо хама музахрафоте беш нест. Хеч миллати дунё ба чуз чанд муллои мутаассиб ва дуругпеша исломро мунодии харфи худ намедонанд, шахсан ман онро бо садои дили худ ва бо хостахои худ комилан мухолиф ва мугойир мебинам.

    “Далели рўшани ин муддао он аст, ки бидонед ҳеҷ дине (ки маорифаш фитрӣ набошад), агар ба зўр таҳмил гардад, умри зиёде нахоҳад дид. Таблиғу тарвиҷу таҳмили ақидаи бехудоӣ ва материалистӣ дар тўли беш аз ҳафтод сол дар замони Шўравӣ миёни мардуми мо, оё тавонист мардумро ба он “кеш” дохил созад? Ҳатто сарони коммунист дар кишварамон худ он ақидаро қабул надоштанд.”

    Шурави бехудоиро тахмил накард, муллохо дар замони шурави низ намоз мехонданд ва ин ки мегуянд, шурави динситез буд дуруг буд, вагарна Турачонзода кучо дар замони Шурави мерафт дар мадрасаи дини мехонд ва дар хорича тахсили дин мекард? Инхо хама дуруг ва касоне, ки худ он замон агентхои кгб буданд имруз хидматкори дин шудаанд ва душмани шурави!

    “Агар воқеан ҷаҳониён минҷумла мардумони мо дар гузашта ислом ба зўр ва аз рўи ноогоҳӣ пазируфта буданд, ҳаргиз шоҳиди бақои он то имрўз намебудем. Хуб бидонед, ки боиси гароиши мардумони мо ба ислом дар он рўзгор, тохтутозҳое, ки аз сўи сипоҳиёни дастгоҳи хилофат бар сарзамини мо сурат гирифтааст намебошад.

    Бубин, вакте дастраси ба хама гуна дину фарханг ва дониш ва иттилоъи дигарро аз миён бурда бошанд, инсон боз чи мекунад? Агар ислом баробари пируз шудан дар канори худаш бозори озоди адёнро ичоза медод, имруз номе аз ислом набуд! Мардум аз миёни адёни мухталиф дар бозори дин динхои дигареро интихоб мекарданд. Вале ислом бо яккатози умри дароз дида ва бо низомхои гаддор ва худкома ва мустабид, хар касе харфи дигар зада, уро куштаанд ва нагузоштаанд алтернатива вучуд дошта бошад. Акнун чаро таваккуъ дори, ки дар ин сарзамин, ки ба чуз ислом андешаи дигареро чой набуда, чи тур андешаи дигар метавонист рушд кунад? Далел мехохи? Ба катли омхои мусалмонон дар таърих нигох кун: Катли оми Исмоъилихо дар Эрон, катли оми бахоихо дар Эрон, катли оми Зартуштихо дар замони Темур ва Сафави ва Шайбони. Агар он харфхое ки мегуи дар мавриди Хиндуизм гуйи дуруст аст, зеро Хиндустон хамеша сарзамине будааст, ки хар кас омада, (то замоне, ки мусалмонхо омаданд ва ончоро низ вайрон карданд) хар миллате ба дини худ буда ва касе бар касе андешаашро тахмил намекардааст.

    “Оре, ин ҷониб он воқеиятҳои талхи таърихиро мункир нестам. Аз ҳамин ҷост, ки ишора кардам: “Албатта мо мункири ин ҳам нестем, ки бархе аз хулафои умавӣ ва ё аббосӣ, бар хилофи дастуроти исломӣ, дар манотиқе (минҷумла минтақаи Мовароуннаҳр) аз силоҳи шамшер ҳам дар бархе маворид баҳра ҷустанд, ки албатта ин амал, ҳеҷ алоқае ба асли интишори ислом надорад” ва мутаассифона шумо ва амсоли шумо ин пора аз сухани маро нодида мегиред.

    Дусти азиз, бо хамин ки гуфти хулафои
    умави ва аббоси бар хилофи ислом рафтор карданд, онхоро ба куфр зади, вале агар онхо аз ин равишхои зишт истифода накарда буданд, ислом дар зодгохи худ мурда буд!

    “Пас лузуман чунин нест, ки он юришҳо сабаби густариши ислом шуда бошад, балки иллати аслии густариши ислом дар ин сарзамин ва гароиши мардум ба сўи он, ҳамоҳангии ин дин буд бо он чи мардум суроғаш мегаштанд.”

    Боз номаъкул карди, чура! Ахли Бухоро се бор мусалмон шуданд ба ичбор, ва хар се бор аз дин баргаштанд. Дар манотики дигар низ ин корхо зиёд шудааст. Бубин Афшини истаравшани, устод Сис, Бобаки хуррамдин, Муканнаъ ва пайравони онхо чаро кушта ва саркуб шуданд? Хамаи инхо ба чурми илход ва иртидод кушта шуданд. Чун ки харфе дигар гуфтанд ва андешае дигар аз ислом пеш оварданд, вале хамаги берахмона ва гаддорона нест карда шуданд. Ислом ки аз сояи худ метарсид, дигаронро ичозаи рост шудан намедод, чи расад ба озод гузоштани мардум, ки бихоханд исломро бипазиранд ва нахоханд, адёни дигарро. Агар озод гузошта буданд, албатта ислом аз хамон огоз мурда буд ва мо имруз хазорон дин медоштем, ки як навъ плуралисми акида буд ва тахаммул ва мадоро асли чомеъахои мо метавонист бошад.

    “Ба ҳамин далел аст, ки дар оғози ҳамин юришҳо, ки ҳанўз мардум бо ҳақиқати ислом ошно набуданд, вақте сипоҳиёни дастгоҳи хилофат тобистон он ҷо мемонданд, мардум ба хотири ҳифзи ҷон ислом эълом менамуданд, вале ҳамин ки зимистон фаро мерасид ва сипоҳиён аз хавфи сардӣ он ҷоро тарк мегуфтанд, ҳамон лаҳза мардум ба кеши ниёкони худ бармегаштанд. Ва ин кор на як бор, балки борҳо такрор шуд, то он ҳангом ки мубаллиғони исломӣ вориди майдон шуда ва аз наздик ба мардум маорифи ислом омўхтанд ва он гоҳ мардум ба ихтиёри хеш ислом пазируфтанд. Таърихнигори номвар Наршахӣ ба ҳамин матлаб ишораи сареҳ дорад.

    Инхо дуруг аст! Инхоро мегуянд тахрифи таърих, яъне хар гуна ки худат мехохи шарх медихи, аммо хакикат дигар аст. Ин мардумро ин кадар горат мекарданд ва ин кадар ба чон расонда буданд, ки дигар мачол надоштанд чуз ин ки мусалмон шаванд ва аз молиёти гайриинсонии чизя халос шаванд ва молу чони худро, ки хамаруза моли араб мешуд нигах доранд. Хар кас ки чунин накард ба нобуди расид, таърихи ислом таърихи катли омхо ва геносидхои мудом ва мудовим буда ва аз ин ру хеч имкони интихобе набудааст. Ва хеч имкони рушду тавсеъа барои адёни дигар хам набудааст. Интихоб замоне мешавад ки алтернатива бошад ва ракобати озод бошад. ислом танхо худро пеш гузошта буд ва мегуфт, ки ё маро бипазир ё маргро. Бисёрихо маргро бартар донистанд ва боки баночор ин ойини тахмилшударо пазируфтанд. Дар зехни мардуми мо хануз хам хамин тарс вучуд дорад ва мардум хануз хам дасти зурро кабул доранд ва озодиро наметавонанд бипазиранд, вакте кулоби омад сари хукумат, ба зур чунон хамаро тарсонд, ки акнун понздах сол бештар хукумат мекунад, ва касе намеёрад эътироз кунад, харчанд вазъи мардум аз даврони 1989-90 бадтар аст, вале азбаски хучанди ин корро намекард, нармиш дошт, зуд хукуматро аз даст дод. Ин ки як гурух ё як идеулужи умри дароз мебинад, далел бар ин нест ки он хуб аст. Чизхои бад хама чо пур аст ва умри дароз мебинад, гиёххои музирр ва зараровар хама чо меруянд ва умри бештаре доранд, аммо гиёхони хуб камтар аст ва инсон ночор аст онхоро парвариш кунад ва химоят кунад. Чизи хуб хам ба парвариш ва мурокибат ниёз дорад, чизи бад умри дароз дорад. Тило камёб аст, зугол пурёб.

    “Бинобар ин, шумо напиндоред, ки ин ҷониб он юришҳо нодида мегирам ва агар гўям ислом бе зўри ҳеҷ зўрманде густариш ёфтааст, чизе мутаноқиз бо он воқеиятҳои таърихӣ гуфта бошам.
    Ва аз назари ислом (Қуръон ва суннат) лузуман чунин нест, ки амалкарди дастгоҳи хилофати исломӣ дар он рўзгор ва низ сипоҳиёни онон, намоёнгари исломи азизи мо бошад, балки баръакс дар хеле аз маворид дуруст он кор карданд, ки хилофи дастуроти шариат аст. Агар Қутайба ибни Муслим амале нописанд анҷом дод ва боиси нохушнудии мардумон дар он рўзгор гардид, ба ин ҷиҳат аст, ки ў сарлашкари ҳамон халифаест, ки андаке пеш аз он рўзгор, аҷдодаш (хулафои умавӣ) наводаи соҳиби ин дин яъне наводаи ҳазрати Муҳаммад (с) Имом Ҳусайнро ба гунае мазлумона куштаанд, ки таърихи инсоният монанди он ситамро надидааст.

    Овах чи ситаме ки “таърихи инсоният надидааст!””
    Магар катли як мардаки беахамият ба ин андоза ситаме аст, ки инсоният надидааст? Инсоният бисёр балохои сахтро дидааст ва хамон катли оми Кутайба ва катли оми бахоиён ва исмоилиён ва масехиёну зартуштиён ва буддоиён ситаме бузургтар ва таърихнадидатар аст, чаро барои ин як нафар ин кадар гиря мекуни? Чашматро боз кун бетарафона нигох кун. Ситамхое, ки мусалмонону масехиён бар яхудиён карданд, хеч миллате надидааст! Ин ситамхо багоят дардовартар ва гамноктар аст, ин ки Хусайн мурд барои мероси худ мечангид ва дагдагаи хукумат дошт ва натавонист бигирад. Вай ьбарои мардум намечангид, барои давлати аз дастрафтаи худ мечангид. Ва аз бас дагдагаи молу мулк дошт ва хомии мардум набуд, хуб шуд ки ба он нарасид, шояд агар намурда буд имруз мо на танхо табакаи сайидхои аблахи эронро доштем, ки боз як кастаи дигар аз наводахою насли мустакими уро доштем, ки болои сари мо гегемония медоштанд ва чахон ба дасти онхо табохтар мешуд.!

    “Он гоҳ имрўз касоне пайдо мешаванд, ки Қутайбаро намояндаи ислом нишон медиҳанд. Намояндаи ислом Ҳусайн аст, ки ба дасти амсоли Қутайбаҳо ба қатл расонида шуд, на касе дигар.
    Комёб бошед!”

    Бубин фарке байни Кутайба ва Хусайн нест, бало ба паси хардуяш, чойи хардуяш дузах бод! Барои онхо гиря накун, сабр кун, гиряро сари гури падар ва модари худат кун!

    Дар мавриди ин ки ислом дигар асту Кутайба намояндаи ислом нест, боз хам галат карди, Кутайба магар расман аз хулафои исломи ба ин чо васика гирифта равона нашуда буд? Пеш аз умавихо хам вай дар чангхои мухталиф дар катлу куштори хазорхо араб ва форси бечора даст дошт, пештар дузде буд, ки дар замони зиндагии Мухаммад ислом овард ва ба горати гайримусалмонхо пардохт. Мухаммад инро хуб медонист.

    Дигар, агар ба хамон чизхое, ки худат гуфти, куръон, суннат, аходис ва гайр, хам нигох кунем, чизи хубе аз ислом, он гуна ки таъриф мекуни, намеёбем. Шояд ту дар таъриф кардан ва ваъз гуфтан хунари хубе дори, ки таърифхои хубу чолибе мекуни, вале мутаасифона он чи ту мегуи дар ислом, на дар кутайбааш на дар хусайнаш ва на дар куръону суннаташ дида намешавад. Мутаассифам, ки туро гамгин мекунам, аммо вокеият ин аст ки хазорхо китоби хуби бадеъи хаст, ки ман онхоро бартар ва чолибтар ва зеботар ва арзишмандтар аз куръон ва аходис ёфтаам ва аз хонданашон лаззат бурдаам.

    Бубин: бунёдхои ислом панч аст: имон, намоз, руза, закот, хачч! Дар миёни ин панч асли ислом кадом як бо ахлок иртибот дорад? Неки, рости, дусти, фурутани, ва дигар садхо хислатхои хуби инсони дар миёни панч асли ислом нест, чи тур мешавад гуфт ки ислом дини хуб аст? Шояд дар лобалои матолиби куръон ва аходис аз ин хислатхои хуб чизхое гуфта шуда, вале инхо асли ин динро ташкил намедиханд ку! Ин хислатхои хуби инсони хамаги дар ислом арзиши дасти дувуму севуму чахоруму панчуму садумро доранд, асли ислом намоз аст, ки сачда кардан ба суйи Арабистон аст, ва нишонаи таслим шудан ба иродаи араб ва ибодат (гуломи) кардан ба арабхоро дорад. Чун ба суйи арабистон сачда мекуни, миллатхои дигар ба арабхо сачда мекунанд! Дар сачда кардан ман хеч хубиро намебинам. Асли дигараш руза доштан аст ки низ ба маънии садокат ба мухаммад ва араб аст, яъне бояд нишон дихи, ки он кадар манкурт хасти, ки як кас хазор сол пештар агар гуфта бошад, ки як мох чизе нахур, ту бояд он корро куни ва ин танхо садокати туро ба он хочаат нишон медихад, дигар хеч хикмате ман дар он намебинам. Закот хам сарвати худро додан ба араб аст, чун байтулмоли исломи дар дасти араб аст ва хама гуна будчети мардуми мусалмон хамеша ба кисаи араб мерафт ва мардуми дигар танхо гулом буданд ва кор мекарданд. Хач низ хамин, бояд молу манолатро дар рохи зиёрати арабхо сарф куни (хар сол агар милюнхо мусалмон раваду як тасбехи аз арабхо харад, дигар араб бояд аслан кор накунад тамоми умр аз он пул харчи худро меруёнад) то ин ки худат пулдору молдор нашави ва эътироз накуни, ва аз дин хорич нашави, ин хама решахои иктисоди ва истеъмори доранд, дар хеч кадом хуби намебинам. Инхо хама мустамликадорист. Ислом истеъмор аст!

  60. Ба назари ман ин хама бахсхо бехуда аст.

    Биёед ба бунёди ислом нигарем. Дар куръон иддаъо мешавад, ки он китоби илохист ва хар чи дар он аст аз тарики ВАХЙ ба Мухаммад расидааст. Вале аз руйи илми пешрафтаи имрузи, оё хеч хирадманде бовар дорад, ки як чизе ба номи вахй вучуд дорад ва он як вокеъият аст? Вахй чизе аст ки дар колаби илм намегунчад, ба хеч василаи илми кобили санчиш ва озмоиш нест, ва азбаски монанди бисёр фарзияхо кобили озмоиш ва собит кардан аз роххо ва равишхо ва ба васоили афзорхои илми нест, вахй бахси илми нест ва аз мабохиси илми дур аст, дар мабохиси илми чой надорад, ва афсонае беш нест. Вахй хакикати илми махсуб намешавад, аз нигохи илм дуруге беш нест!

    Вакте ки хамин асл, ки тамомии ислом ба василаи он кобили бовар бошад, чун аз хамон рох омадааст, дар илм ва мантик пойи ланге дорад, чи расад ба тафсилоти дигари ислом. Худи хамин ки илм то кунун собит накарда, ки вахй вучуд дошта, пас харчи иддаъо мешавад, ки аз рохи вахй расидааст, мавриди тардид аст. Ба ин далел хама чои ислом, чи куръон чи аходис ва хамаи дигар мавриди тардид аст ва чуз арзиш ва ахаммияти адабию бадеъи монанди шеър ва афсона ва хикоят ва достон арзиши дигаре надорад. Ба ин далел чойи он кунчи хонахост на ичтимоъ, шариъатро бояд ба калбхои мардум гурезонд ва аз ичтимоъ бояд ба дур андохт, хар кас онро дар дили худ нигах дорад, набояд бар дигарон тахмил кунад.

  61. салом бародарони ТОЧИК.
    ман хеле дар сухан гуфтан устод нестам барои хамин аз шумо мехохам хатохои манро нодида бигиред.
    ман дар ин сайт ин бахси чанд бародар ( истаравшани,табар, фаромарз….) хондам ва хеле хушхол шудам ки чавонони мо ба ин хадди болои тафаккур расидаанд. вале сад афсус ки бештари ин чизхое ки дар ин чо навишта шуда аст афкори худи онон нест ба хусус гуфтахои бародар Табар ва Фаромарз ки аксари навиштахои ононро мо дар мактаб ва донишгохи замони шурави дар дарси атеизм хондаем ё гирифта шуда аз суханони Ризо Фозили мебошад. аз шумо мехохам ки суханони худро бигуед ки дарди чомеаи моро мархам шавад.дуввум ин ки ин бародар Фаромарз хеле бо асабоният сухан мегуяд ва ин барои як шахсе ки мехохад ба мардум бигуяд ки “ин этикоди шумо дуруст нест ва ман ба шумо рохи роста нишон медихам” шоиста нест.Ман аз ин бародарон як савол дорам агар шумо равшанфикрон мегуед дини ислом дуруст нест мо мардуми одди чи кор бояд кунем чун ки шумо доим дар суханонатон моро аз чох метарсонед вале намегуед ки рох кучост. мумкин аст шумо бе эътикод тавонед аммо хаммаи мардум мисли шумо нестанд чун ки агар чомеа бе этикод шавад хамма чиз аз байн меравад.мо комунисторо дидем дар замони худаш хозирам “демократия” ро хам дида истодаем дар ирок ва афгонистон . боз чи рохро барои мо мегуед ки мо пайрави кунем.? ман намегуям ки мо хамма бояд тез мусулмони сахт шавем вале мо хозир дигар рохе надорем хамчунон ки бади тохту този арабхо ба гуфтаи шумо надоштем. боз хам аз шумо узр мехохам. пируз бошед.

  62. Рустами гиромӣ,
    Муҳтавои номаи ин ҷониб ба Шаҳринавӣ ин аст: Ҳар кӣ иддао кунад, ки ислом ба ин далел оини нописанд аст, ки амсоли Олимхон (ки ба назари ӯ ҳокими исломӣ будааст) афроди фосиқу фоҷире буданд. Посух ин аст, ки амсоли Олимхон чӣ рабте ба оини ислом доранду амораташон чӣ иртибот ба ҳукумати исломӣ дорад?
    Аслан, аз дидгоҳи ислом, чунин афрод, на танҳо ба унвони ҳокиме исломӣ қаламдод намешаванд, балки болотар аз он, наметавонанд ҳатто намоёнгари мусалмоне оддӣ (ки мехоҳад амалкардаш мутобиқи ислом бошад) дониста шаванд. Чаро? Ба ин далел ки Қуръон сареҳан мусалмон ва ба вижа ҳокими исломиро аз эътимод ба душмане, ки хайре барои ҷомеаи мусалмонон бар сар надорад наҳй кардааст. (Сураи Ҳуд, ояти 113) Хусусан, агар эътимоди ҳокими исломӣ бар душман ва ҳамкорияш бо ӯ, боиси суистифодаи онон қарор гирифта, аз ӯ ба унвони як ҷосус бар алайҳи манофеи мамлакаташ баҳра гиранд.
    Албатта агар ҳокими исломӣ бо ҳукумате ғайри исломӣ ҳамкорӣ дошта ва ин ҳамкорияш ба ҷиҳати маслиҳати кишвараш бошад ва бегонагон ҳеҷ суистифодае аз ин ҳамкорӣ ба амал наёваранд, ҳеҷ ишколе надорад, балки матлуб аст, хусусан дар ҷаҳони имрӯз, ки олам ба деҳкадае кучак табдил гардида, ки бидуни ҳамкорӣ бо дигарон ҳар ҷомеае ба инзиво хоҳад рафт.
    Ин ҷо буд, ки гуфтам Олимхони фосиқ рабте ба ислому маорифи он надорад, балки касе буда, ки бо амалкардҳояш сад дар сад мухолифи оини ислом қадам бардошта.
    Чи гуна чунин набошад ҳол он ки ислом сареҳан фирор аз майдон ҳангоми дифоъ аз марзу бумро барои мусалмонон ба вижа ҳокими исломӣ, амале ҳаром донистааст (Сураи Анфол, ояти 16), ва ин Олимхоне, ки мо шинохтем, ҳангоми юриши бегонагон ба сарзаминамон, пушт ба мардумонаш карда ва бо як хорию зиллат по ба фирор гузошта ва барои ҳифзи ҷони худ, рӯ ба кишваре бегона овард? Ва он гоҳ имрӯз касоне, кори ӯро намоёнгари ислом қаламдод намуда ва ба мо бигӯянд: Оё ислом ин аст? Оё ин худ ситам ба ислом нест? Оё расми инсоф ин аст?
    Ҳоло, тамоми ин, гузашта аз он аъмоли нораво ва на танҳо зидди динӣ, балки зидди башарии чунин марде фосиқ аст, ки агар хоҳем он аъмоли зиштро ёдовар шавем, қалам шармсор аз баёни онҳо хоҳад буд.
    Намояндаи воқеии ҳокими исломӣ аз дидгоҳи оини мо, касест, ки мегӯяд: “Бароям чунин хабар расид, ки гурӯҳе аз душманон дар яке аз деҳоти марзӣ вориди манзили як мусалмонзан ва дигар зане аз аҳли китоб, ки таҳти ҳимояти кишвари исломӣ қарор дорад, шуда ва рӯймол аз сарашон бардошта ва гӯшвора аз гӯшҳояшон ва дастбандҳо аз дасту пояшон гирифтаанд. Он гоҳ ин ду зан чорае ҷуз ин надоштанд, ки садо зананд: “Ба додамон бирасед эй мусалмонон!” Ва (шунидам, ки) ёридиҳандае он ҷо набуда, ки эшонро ёрӣ диҳад ва кӯмаккунандае паёдо нашуда, ки ононро кӯмак кунад. Бидонед, ки агар мӯъмине бо шунидани чунин хабар, аз рӯи таассуф бимирад, пеши ман маломатшуда ба ҳисоб намеравад, балки инсоне хуб ва некӯкор аст…” (Шарҳи Наҳҷус сибоға фи шарҳи Наҳҷул балоға, с. 10)
    Ҳоло, агар касе баъзеро ҳам дар канори амсоли Олимхонҳо қарор диҳед ва воқеан мисдоқи чунин касоне бошад, бигузор чунин бошад.
    Комёб бошед!

  63. Фаромарз,
    Бо дуруд, ҳарчанд номаи шумо сазовори он набуд, ки ин ҷониб қалам ба даст гирифта барояш посух нигорам, аммо чун вазифаи инсонӣ ва исломӣ бароям чунин мегузорад, ки он чи қаблан дар нома ба шумо навишта будам ниёз ба шоҳиду гувоҳ овардан барои исботи муддао дорад, бинобар ин бо овардани шавоҳиде чанд, хоҳони исботи онҳо барои шумо ва дигар хонандагон ҳастам, то рўшан гардад, ки чӣ касе шиори холӣ медиҳад ва чӣ касе сухани воқеъ мезанад.
    Аммо пеш аз ин, шоиста аст ба ин матлаб ишора намуда бошам, ки касе ки номаи шуморо хонда ва бо шиорҳои шумо, ки сар дода мегўед: “ислом ва фармудаҳои онро барои худ зишт ва нолозим медонад” ва иддао мекунед, ки “некӣ, ростӣ, дўстӣ, фурўтанӣ, ва дигар садҳо хислатҳои хуби инсонӣ дар миёни панҷ асли ислом нест, чи тур мешавад гуфт, ки ислом дини хуб аст?”, чунин натиҷа ба даст хоҳад овард, ки гўяндаи чунин суханон ҳатман худ равише баргузида, ки “барои худ онро некў ва лозим” медонад ва равише пеша карда, ки “некӣ, ростӣ, дўстӣ, фурўтанӣ ва дигар садҳо ва шояд ҳазорон хислатҳои хуби инсонӣ” дар он ҷавалон мезананд.
    Аммо ҳамин ки мебинад гўяндаи ин суханон каме баъд ба ҷумлаҳое аз қабили “Номаъқул кардӣ ҷўра!”, “Боз номаъқул кардӣ, ҷўра!”, “Магар қатли як мардаки беаҳамият ба ин андоза ситаме аст, ки инсоният надидааст?”, “Бубин фарқе байни Қутайба ва Ҳусайн нест, бало ба паси ҳардуяш, ҷойи ҳардуяш дўзах бод! Барои онхо гиря накун, сабр кун, гиряро сари гўри падар ва модари худат кун!”, “Асли ислом намоз аст, ки саҷда кардан ба суйи Арабистон аст”, “Дар саҷда кардан ман ҳеӣ хубиро намебинам”, мунозирро мавриди хитоб қарор медиҳад, оё дар натиҷаи ба даст овардаи хеш тардид раво нахоҳад дошт? Оё дар лобалои чунин суханон бўе аз фазилату ахлоқ ба машом мерасад?
    Вале исломе, ки шумо бар он метозед ва онро зоидаи араби бодия меангоред, оё медонед чӣ навъ бархўрдеро барои мусалмонон ҳангоми мунозира меомўзад? Қуръон дастур мефармояд:
    “(Мардумро) бо ҳикмат ва панди некў ба роҳи парвардигорат бихон ва бо онон ба шевае, ки некўтар аст муҷодила ва гуфтугў кун” (сураи Наҳл, ояти 125).
    Ва ҳам мефармояд:
    “Эй касоне ки имон овардаед! Ҳамвора барои Худо (ба ҳақ гуфтан) барпо буда, гувоҳони ба адлу дод бошед, ва душмании гурўҳе шуморо бар он надорад, ки адолат накунед. Адолат кунед, ки он ба парҳезгорӣ наздиктар аст ва аз Худо парво кунед, ки Худо ба он чи мекунед огоҳ аст” (Сураи Моида, ояти 8).
    Боз ҳам мефармояд:
    “Некӣ ва бадӣ баробар нест. (Бадии дигаронро) ба шевае, ки некўтар аст дур кун, ки (агар чунин кунӣ) он гоҳ он касе ки миёни ту ва ў душманӣ аст, ҳамчун дўсте наздик ва меҳрубон гардад. Ва аз ин (ахлоқ) бархўрдор нашаванд магар касоне ки шикебоӣ кунанд. Ва (ҳамчунин) аз ин бархўрдор нашавад магар касе ки дорои баҳрае бузург (аз хирадмандӣ ва камоли инсонӣ) аст” (Сураи Фуссилат, оятҳои 34 ва 35).
    Ва ҳам мефармояд:
    “Бандагони Худои Раҳмон ҳамон касоне ҳастанд, ки бар замин бо фурўтанӣ ва нармӣ роҳ мераванд ва он ҷо ки нодонон эшонро (ба сухане нораво) мухотаб созанд, сухани мусолиматомез (ё салом) гўянд” (Сураи Фурқон, ояти 63).
    Ин аст намунаҳое андак (аз миёни ҳазорон) дастуроти исломи азизи мо, ки ба иддаои баъзе зоидаи араби бодия аст.
    Ҳоло, бармегардем бар сари асли матлаб, ки дар номаи баъдӣ ба он хоҳам пардохт.

  64. Фаромарз,
    Бо дуруд, муддаои ин ҷониб ин буд, ки “Сухани ин ҷониб он аст, ки ислом дар ҳадди зот, оине аст фитрӣ ва маорифи он дилчасп ба гунае ки одамӣ (новобаста ба нисбаташ ба ҳар қавму нажоде) онро мувофиқ бо хостаҳои сиришти хеш меёбад. Ва қатъан чунин оине, аз замонати кофӣ барои ҷаҳонӣ шудан ва густариш ёфтан миёни қавмҳои гуногун бе зўри шамшер бархўрдор аст”.
    Инак, намунаҳое аз андешаҳо, усули аҳком ва дастуроти ахлоқии исломӣ, ки бубинем, оё ин маориф, аз замонати лозим барои фитрӣ дониста шудан ва ҷаҳонӣ гардидан бархўрдоранд, ё на:
    1. Худое, ки мусалмонон ба Ў эътиқод доранд:
    “Сипос Худовандеро, ки суханварон аз сутудани Ў оҷизанд ва ҳисобгарон аз шумориши неъматҳои Ў нотавон ва талошгарон аз адои ҳаққи Ў дармондаанд. Худое, ки афкори жарфандеш зоти Ўро дарк намекунанд ва дасти ғаввосони дарёи улум ба Ў нахоҳад расид. Парвардигоре, ки барои сифоти Ў ҳадду марзе вуҷуд надорад ва таърифи комиле наметавон ёфт ва барои Худо вақте муайян ва саромаде мушаххас наметавон таъйин кард… Сароғози дин худошиносӣ аст, ва камоли шинохти Худо бовар доштани Ў, ва камоли бовар доштани Худо шаҳодат ба ягонагии Ўст, ва камоли тавҳид ихлос, ва камоли ихлос Худоро аз сифоти махлуқот ҷудо кардан аст. Зеро ҳар сифате (дар махлуқот) нишон медиҳад, ки ғайр аз мавсуф, ва ҳар мавсуфе (дар эшон) гувоҳӣ медиҳад, ки ғайр аз сифат аст…” (Наҳҷул балоға, хутбаи 1).

    2. Усули аҳкоме, ки ислом мусалмононро ба анҷоми он дастур медиҳад:
    “(Мўъминон) касоне ҳастанд, ки пайравӣ мекунанд он фиристода, паёмбари уммӣ (касе ки омўзаҳои хеш дар мадрасае барнагирифта ва муаллиме надида)-ро, ки ному нишонаҳои ўро назди хеш дар Тавроту Инҷил навишта меёбанд, ононро ба некӣ фармон медиҳад ва аз бадӣ бозмедорад, ва чизҳои покизаро барояшон ҳалол ва палидиҳоро бар онҳо ҳаром мекунад, ва бори гаронашон (таколифи сахт ва душвор) ва банду занҷирашонро аз онҳо фурў мениҳад (ва озодашон мекунад). Пас касоне ки ба ў гаравиданд ва ўро бузург ва гиромӣ доштанд ва ёрияш карданд ва аз он нуре, ки бо ў фурў омад (Қуръон) пайравӣ намуданд, эшонанд растгорон” (Сураи Аъроф, ояти 157).

    3. Мояи бартарии инсонҳо аз дидгоҳи ислом:
    “Эй мардум! Мо шуморо аз як мард ва як зан офаридем ва шуморо қавмҳо ва қабилаҳо қарор додем, то (якдигарро) бишносед. (Бидонед, ки) ҳамоно гиромитарини шумо назди Худо, парҳезкортарини шумост” (Сураи Ҳуҷурот, ояти 13).
    “Бидон, ки ту ҷуз ба воситаи тақво ва парҳезгорӣ бар ҳеҷ сурхпўсту сиёҳпўсте бартарӣ надорӣ” (Мусеади Аҳмад, 5/158).
    “Эй мардум! Парвардигоратон яке ва падаратон яке, ҳамаи шумо аз Одам ва Одам низ аз хок офарида шудааст. Ҳамоно бузургтарини шумо парҳезгортарини шумост. Ҳеҷ арабе бар аҷаме бартарӣ надорад магар ба парҳезгорӣ” (Туҳафул-уқул, с. 34).
    Паёмбари акрам: “Ман ҷуз аз барои такмили ахлоқи писандида барои паёмбарӣ фиристода нашудам” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.78)
    “Вазнинтарин чизе, ки рӯзи қиёмат дар тарозу гузошта мешавад, тақвои илоҳӣ ва хулқи некӯст” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.78).

    4. Порае аз ахлоқу кирдорҳое, ки ислом мусалмононро ба анҷоми онҳо дастур медиҳад:
    а) “Баъзеи шумо баъзеи дигарро ғайбат накунад. Оё яке аз шумо дӯст дорад, ки гӯшти ҷасади мурдаи бародарашро бихӯрад?” (Сураи Ҳуҷурот, ояти 12).

    б) “Ҳар кӣ ғазабашро фурӯ резад, Худо айби ӯро пӯшонад” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.263).

    в) “Тафозӯъ ва фурӯтанӣ ҷуз бар баланмартабагии банда намеафзояд, пас тавозӯъ кунед, ки Худо дараҷаи шуморо боло бардорад. Афву гузашт ҷуз бар иззати банда намеафзояд, пас гузашт кунед, ки Худо шуморо азиз гардонад. Садақа ҷуз бар зиёдии мол намеафзояд, пас садақа бидиҳед, ки Худо шуморо раҳмат кунад” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.289).

    г) “Молпарастӣ ва иззатталабӣ дар қалби инсон нифоқро мерӯёнад, чунон ки об растаниро мерӯёнад” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.367).

    д) “Ҳамоно ҳалокати мардум ба ду чиз аст: пайравӣ аз ҳавои нафс ва дӯст доштани мадҳу ситоиш” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.439).

    е) “Ҳар кӣ барои Худо тавозӯъ кунад, Худо мақоми ӯро боло мебарад ва ҳар кӣ такаббур варзад, Худо ӯро поин хоҳад намуд” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.3, саҳ.534).

    ё) “Сабр нисфи имон аст” (Эҳёи улуми дин, Ғазолӣ, ҷ.4, саҳ.95).

    Инҳо танҳо намунаҳое аз маориф ва дастуруламалҳои исломӣ буданд ва агар бихоҳем ба ҳамаи онҳо ишора намоем, шояд ба садҳо ҷилд китоб ниёз ҳаст.
    Ҳоло, баъд аз ин, худ доварӣ кунед, ки оине, ки аз чунин маорифи олияи инсонӣ бархўрдор аст, оё барои густариш ёфтан ниёз ба истихдоми шамшер дорад?
    Ва аммо перомуни ҳақиқати ваҳй, ки оё бо додаҳои маърифатии башар созгор аст ё нест, ба ҳамин зудӣ дар ин хусус ҳам посухи шуморо хоҳам гардонид.
    Комёб бошед!

  65. Сайидюнус,

    Бехуда худро ин кадр озор надихед. Тамоми мухазрафоти печидае, ки овардаед, танхо як хакикатро ошкор мекунад: Куръон китобест заминй (баромада аз акле кутох) ва пур аз танокузот. Як бор гуфтам ва боз хам такрор мекунам, ки баррасии сураи “Тавба” ва ояти марбутаи сураи “Бакара” собит мекунад, ки ин ду зидду накизанд. Яке мегуяд, дар дин ичборе нест. Дигарй мегуяд, агар мушрик мусалмон нашуд, бикушадаш. Сухбат аз хушпаймонию бадпаймонй нест, балки аз намозу рузаву закоту мутафаррикоти гариби исломист. Танхо касеро аз мушрикон метавонед аз газаби АЛлох начот дихед, ки ба сухани Аллох гуш дихад. Манзур? Танхо мушрике, ки ба ислом имон оварад. Кучои ин озодй ва ихтиёр аст? Шумо агар мехохед хилофи ин мавзуъро собит кунед, бояд мукайяд ба каломи Аллох бимонед, на ба сохтахову бофтахои зехнхои бемору мутаъассиб, ки худашонро мекушанд, то собит бикунанд, ки Аллохи араб орй аз хатост. Дар холе ки ин бути пешини аъроб ва маъбуди пиндории имрузишон саропо хатост.

    Агар мегуед он сураи номаймуну гучастаку номуборак вачхи вахйи вижае доштааст, бар пояи ин мантик тамоми Куръонро метавон ба 1400 сол пеш ва пештар аз он нисбат дод ва пурсид: Пас ин китоби нокобил чи рабте ба мову рузгори мо дорад? Аз Куръон хар харфи чарандеро, ки накл мекунем, бахона пеш меоред, ки он сура вижаи кадом як рузгори гумному руйдоде хосс будааст. Пас бибахшед, ин хама сурахои номарбут дар китобе, ки карор аст азалй бошад, чй галат мекунад? То ин чо хар чи харфи нописанд, ки аз Куръон овардем, моро сарзаниш кардед, ки торихчаи нузули онро намедонем (Бо ин ки метавонам торихчаи хар кадомашро бароятон тадрис кунам). Холо чаро “Дар дин ичборе нест” бояд бар хамаи таълимоти куръонй аз диди шумо сайтара дошта бошад, аммо “мушриконро бикушед!” на? Чун шумо талош мекунед аз ислом симои инсонй битарошед. Аммо дар айни хол доред Куръонро тахриф мекунед, ки амале мушрикона аст (албатта, аз диди мусалмонон). Пас бехтар аст ба худ ин кадр дарди сар надихед ва Куръону офаридагони Худо (на Аллох)-ро ба холи худашон гузоред ва дар паи андухтани дониши судманд бикушед. Худоиш, то ин чо хам хеле вактатонро хадар доде, ки барои як марди хирадманд шоиста нест.

    Бародаре дар ин бахс изхори нигаронй карда, ки суханони мо баромада аз таълимоти шуравист. Бояд бигуям, ки синни ман шояд ба таълимоти шуравй кад надихад. Яъне ман нарасидам, ки он омузахоро фаро бигирам. Исломро дар чомеъаи пасошуравй омухтам ва ба шиддат аз он безорй чустам. Дар огоз бо ихлос Куръонро боз кард ва дар поён бо карохат Куръонро бастам. Он чи мехондам, чи дар Куръон ва чи дар тафосир, фарсангхо дур аз шуъури инсонй буд ва хаст. Ва он чи аз ислом мебинем, бадтар аз он.

    Хамон бародар гуфтааст, агар исломро надошта бошем, ба чи бовар кунем. Бародарчон, ба хиради худ такя кунед. Он динхо барои одамони ибтидойи буданд, ки аз рохи дуруг бояд вориди чахони дарунии худ мешуданд. Дар садаи 21 бояд шуъури шумо ба чое расида бошад, ки аз рохи хирад ва дониш Худо ва виждони худро бишиносед. Чаро бояд ба хотири доштани як бовар як миллатро фиреб кунем? Сари милюнхо тан кулох гузорем? Ислому масехияту яхудият чизе бештар аз як мушт харфи дуругу афсона нест ва ин хакикат бо далоили мухкаму муткан собит шудааст. Ин динхо танхо абзоре барои фирефтани мардум ва ичрои сиёсатхои истеъморист. Курнишу таъзим ба арабхоро канор бигзоред ва дониши ростинро фаро гиред ва ба мардуму миллати худ хидмат кунед, то фардо аз Гарби номусалмон хам пештар биравем. Сарфароз бошед.

  66. Фалсафаи ваҳй ва паёмбарӣ аз дидгоҳи Сино
    Яке аз муаллиқин дар ин мақола иддао кардааст, ки гўи Сино бар он аст, ки паёмбари азимушшаъни ислом ҳазрати Муҳаммад (Дуруди Худо бар ў ва хонадонаш!) паёмбари воқеӣ набуда, балки бар асари беморие, ки ўро фаро гирифтааст муддаии нубувват шуда бошад. Ва яке дигар аз муаллиқин иддаои дигаре намуда мабнӣ бар ин ки ваҳй бо додаҳои маърифатии башар созгор нест ва бинобар ин, сухан аз ваҳйу нубуввату рисолат дар ин қурун, ба гуфтаи ў, кўҳна ва афсонае беш наменумояд.
    Ин ҷониб ба гунае мухтасар посухи аввалиро чунин дода будам, ки иддаоест бепоя ва ҳеҷ мустанаде ҷуз ёвагўиҳои баъзе аз мусташриқини ғаразварз надорад.
    Ҳоло навбати он аст ба ин ду иддао посух гардонам. Албатта посухи иддаои аввалӣ худ посухе хоҳад буд барои иддаои дуюмӣ. Чаро ки он чи аз Сино дар ин мавзўъ хоҳам овард, худ истидлол аст ба бурҳоне ақлӣ бар исботи имкони ваҳй ва вуқўи он дар хориҷ. Ва зимнан посухе ҳам хоҳад буд бар иддаои Ҷаноби Табар мабнӣ бар ин ки Сино хеҷ иртиботе бо ислому паёмбар надошта будааст.
    Алломаи беҳамто Шайхурраис Абўалӣ ибни Сино (р) дар чанд ҷо аз навиштаҳои худ перомуни фалсафаи ваҳй ва нубувват баҳс ба амал овардааст минҷумла дар қисмати илоҳиёти Шифо ва низ дар Ишорот ва танбеҳот. Вале навиштае, ки дар он перомуни ин мавзўъ ба гунаи муфассал баҳс анҷом додааст, рисолаест маъруф ба “Меъроҷнома”, ки ба забони порсӣ ҳам мебошад ва бузургоне чун Хоҷа Насируддини Тўсӣ баҳси Сино дар ин рисоларо шофӣ ва кофӣ дар мавзўи ҳақиқати нубувват ва меъроҷи ҳазрати Муҳаммад (с) ба ҳисоб овардаанд.
    Қабл аз пардохтан ба асли мавзўъ, шоиста аст ба ин матлаб ишора гардад, ки касоне ки мункири асли ваҳй (паёми худовандӣ, ки бар паёмбарон аз олами боло фуруд меояд) ҳастанд, инкорашон мубтанӣ бар ин бовар аст, ки эшон васоили огоҳии инсонро танҳо ҳамон медонанд, ки инсонҳои оддӣ аз он бархўрдоранд. Ва он васоил иборат ҳастанд аз ҳавосси панҷгона: биноӣ, шунавоӣ, бўёӣ, ломиса ва чашоӣ, ба иловаи ақл ба унвони мудрики куллиёт (ки албатта фалосифае чун Ҳюм ин василаро низ ба сифати мудрики куллиёт қабул надоранд).
    Вале бар асоси қоидаи “огоҳ набудан аз чизе, лузуман далел бар набудани он чиз нест”, мункирини ваҳй наметавонанд ба бурҳони ақлӣ собит намоянд, ки дар ҳақиқат ва воқеъ чунин василаи огоҳие вуҷуд надорад.
    Ҳоло, баъд аз ин муқаддима, бармегардем бар сари асли матлаб. Алломаи фарзона Абўалӣ ибни Сино (р) дар рисолаи “Меъроҷнома”-и худ дар фасли “Андар пайдо кардани ҳоли нубуввату рисолат” чунин менависад:
    “Бидон, ки Ҳақ Таоло одамиро аз ду чизи мухталиф биофарид, ки якеро тан гўянд ва якеро ҷон, ва ҳар якро аз оламе дигар овард чунон ки танро аз иҷтимои ихтилоту таркиби аркон фароҳам овард, ва ҷонро аз таъсири ақли фаъол бад-ў пайванд дод ва танро биёрост ба аъзо чун дасту пою сару рўю ишкаму шаклу ҳавоссу дигар чизҳо…”
    Сипас ба тафсил перомуни вазифаи ҳар як аз ин аъзо баҳс мекунад. Баъд аз он мегўяд:
    “Чун ин дониста шуд, бидон, ки ҳамчунон ки ҳис рўй андар ақл дорад ва мунтазир истодааст то чи бад-ў расонад ва баён кунад, ки бад-он мадади ҷисми худ созад ва низоми маҳсусот бар ҷой бимонад, он ақл низ рўй андар олами худ дорад ва мунтазири файзи меҳтарони худ то чи бад-он расонанд… Интизори ақлро, ки асари файзи илм аст, ҳиммат хонанд ва он талабро ирода хонанд, ки бар вай изтирору ҷабр раво нест ва қадршиноси улум ўст, дидаи басират ў гушода аст ба ихтиёр, мудом металабад, ин мудоваматро шавқ гўянд. Ва он чи бар басирати ў гушода аст, андар басари ҳис пўшида аст. Он пўшидаро ғайб мегўянд…
    Баъд аз ин, мароҳил ва маротиби ақлро баён менамояд. Сипас мегўяд:
    “Ва то одамӣ ин муқаддимот андар наёвад, на андар ҷиҳати улув бувад, ва маҳсус чун ба маъқули аввал расад, он чи буда бошад муталошӣ шавад. Он ақли аввал бад-ў назар кунад то муҳаззабу муаддабу латифу зебову шуҷоу тамомақл гардад, набӣ (паёмбар) шавад. Ва ақли аввал ўро ба масобаи ақли мо гардад ва ақли мо ўро ба манзалаи нафси мо гардад. Чунон ки нафс аз ақл маънӣ мерубояд олим бувад, ва ақли (ў) аз ақли аввал мерубояд набӣ бувад… Ва ҳаракату сукуни ин кас (паёмбар) андар шаръ пок бувад ва ҳаргиз фасху масх напазирад, ва аз ашғоли дунёву ҳутоми дунё вай пок шавад, ва ба ихтисос маъмури воҷибул-вуҷуд (Худо) шавад. Руҳи ўро ақли аввал аз худ ғизо диҳад. Он ғизо доданро тақдис гўянд чунон ки Қуръон хабар дод: “Ва аййадноҳу би руҳил-қудс” (Ва Мо ўро ба воситаи Руҳул-қудс нерўманд кардем (Сураи Бақара, ояти 87)). Пас худро ба вай намояд то ба юмни ў маълумотро андар ёвад, ки чун бар кулл вуқуф уфтод, илм ба аҷзоъ ба тазмин ҳосил ояд. Ин касро рўзгору мўҳлат набояд. Чунон ки гуфт: “Аддабанӣ раббӣ фа аҳсана таъдибӣ ва аддабту Алийян фа аҳсанту таъдибаҳ” (Парвардигорам маро адаб дод пас адабам некў гардонид. Ва ман Алиро адаб додам пас адаби ў некў гардонидам). Ва чунон ки гуфт: “Ва алламноҳу мин ладунно илман” (Ва мо аз пеши худ ўро дониш бахшидем). Ва чун Руҳул-қудс, ки бартар аз арвоҳ аст ва Ҷабраили Амин аст ва бариди ваҳй аст назари худ пайваста гардонад бад-он кас, ҳаракат ва сукуни ў ҳама ранги илоҳият диҳад чунон ки Қуръон мегўяд: “Сибғаталлоҳи ва ман аҳсану миналлоҳи сибғаҳ” (Ранги худоӣ ва чӣ касе некўтар аз Худо аз рўи ранг). Ва он чи аз Руҳул-қудс ба ақл пайвандад, нубувват аст. Ва он чи аз он ақл ба зоҳир расад, рисолат бувад. Ва он чи набӣ гўяд, даъват аст. Ва он чи аз даъвати ў пайдо гардад, шариат аст. Ва қонуни он шариат миллат аст. ва қабули ин ҷумла имон аст. Ва номи он дарёфт ваҳй аст… Ва чун дониста шуд, ки нубувват, файзи нафси қудсист, бибояд донист, ки ҳақиқати Қуръон каломи эзадист… ” (Меъроҷнома, Абўалӣ ибни Сино, ношир: Бунёди пажўҳиш, аз с.81 то 89).
    Ин буд тамоми истидлоли Бўалӣ бар исботи ҳаққонияти нубувват ва ваҳй бо такя бар бурҳон.
    Албатта чун истидлоли Бўалӣ мубтанӣ бар мабоние мушаххас аст ва низ дар мавориде ниёз ба тавзеҳ дорад, дар номаи баъдӣ андаке дар атрофи онҳо низ баҳс ба амал хоҳем овард.
    Комёб бошед!

  67. Табар,
    Бо дуруд, чӣ шуда, ки пайваста исрор бар ин доред, ки мунозири шумо дигар сухан нагўяд. Аз ин пора аз гуфтаатон, ки “Беҳуда худро ин қадр озор надиҳед”, оё ҷуз ин маъно, ки дигар сухан нагўям бардошт мешавад? Аввалан, хотиратон ҷамъ бошад. Ин ҷониб ҳеҷ озоре бар худ ворид намесозам. Вазифаи худ медонам, ки перомуни мавзўъҳое, ки дар атрофаш шубуҳоте фаровон пароканда сохтаанд баҳс ба амал оварда ҳақиқатро ошкор намоям. Сониян, дар ин ҷараён, магар қарор бар ин аст, ки танҳо шумо қаноат ҳосил намоед? Ин ҷониб пештар ва инак ҳам бароятон гўшзад мекунам, ки ин навиштаҳо танҳо мутаваҷҷеҳи мунозир нест, чун яқин дорам, ки ҳаргиз таассуб нахоҳад гузошт дар баробари ҳақиқат гардан ниҳад. Хонандагони фаровоне ҳастанд, ки бо як шўр интизор доранд ба пурсишҳои худ, ки бар асари ҳамон шубҳаафканиҳо дар зеҳнҳояшон падид омадааст посухи дуруст ёбанд.
    Номаи ахири шумо низ дарбардорандаи ҳамон иддаоҳои мукаррар аст, ки бо таҷдиди тарҳи он мехоҳед чунин вонамуд кунед, ки пурсиш ҳанўз посухи худро наёфта. Ҳамон тавр ки гуфтам, қарор бар ин нест, ки қаноат пеши шумо ҳосил ёбад.
    Ҳоло, агар пурсише дигар надоред, пас бидонед, ки мунозири шумо ҳанўз дар интизори эъломи посухи шумо бар дархости ў мабнӣ бар баҳс перомуни мабонӣ нишаста. Оё ҳозиред вориди баҳс дар ин мавзўъ шавем, ё ҳанўз мўътақидед доме бароятон хоҳад буд?
    Комёб бошед!

  68. Истаравшании азиз,
    Ман хело поида нишаста будам ки шумо хамин масаларо бо фалсафа бахс кунед. Ман камубеш фалсафа хондам ва маълумот дар бораи он дорам гарчи мисли шумо набошам. Суханони Ибни Сино дар бораи исботи пайгамбари ки аз китоби Мерочнома накл кардаед, ба дарачаи оли хастанд. Хохишманд хастам онхоро бо забони имруза шарх кунед. Мо бояд худро маломат кунем ки барои чи забони точикии кадимиро намедонем?
    Чандто саол хам аз ин чумлахо бароям пеш омад.
    1. Маънои “огоҳ набудан аз чизе, лузуман далел бар набудани он чиз нест” чист?
    2. Манои “мудрики куллиёт” чист?
    3. Маънои “иҷтимои ихтилоту таркиб” чист?
    4. Маънои “ҳис рўй андар ақл дорад” ва “ақл низ рўй андар олами худ дорад” чист?
    5. Маънои “на андар ҷиҳати улув бувад” чист?
    6. Гарчи дар бораи акли авал, акли дуввум, акли фаол каме чизхо медонам ва банзарам Фороби гуфтаанд, локин илтимос мешавад шарх дихед.
    Мебахшед ки ин хел саолхо мекунам зеро айби худи мо аст ки забони зебои точикиро намедонем.
    Ба мухтарам Табар хам як хохиш доштам: ман рости гап бо такрор пурсидани шуморо нафахмидам. агар каноатманд нашуда бошед ягон саоли нав пурсед.
    локин агар шумо хам бо фалсафа (кадом фалсафа, ки кабул доред) бахс карда гапи дилатонро исбот кунед ба назари ман бахс хело оли мешавад. ба назарам материалист нестед.
    Саломат бошед!!!

  69. Сайидюнус,

    Посухи шумо ба пурсиши инчониб ба таври тамому комил рад шуд ва кудаки хафтсола хам мутаваччехи шайтанати лафзии шумо мешавад. Аллох номи Марямро ба унвони яке аз се маъбуди масехиён овардааст. Оё ин пеши насоро пазируфта буда ё хаст? Харгиз. Аммо шумо мункири сухани Куръон хастед, бо ин ки мусалмонед. Пас агар мехохед ба худозориатон идома дихед, лутфан бар мабнои каломи Куръон иддаъои худро собит кунед, на бар пояи хаёлоти вохии худ. Зимнан, мутмаин нестам, ки касе сугрову куброи дунболадори шуморо бихонад. Кутоху муъчаз ба пурсишхо посух бигуед, то хонандае дошта бошад. Ва чун шумо дар макоми муддаъй хастед, карор аст нахуст иддаъохои худро собит созед, то мабхасамон ба марохили дигар гузор кунад. Сарфароз бошед.

  70. Таваччух ба пораи зер хам холй аз фоида нест. Ба вижа ба хотири он ки аз Пури Сино хам дар он ёд шудааст:

    Ачинна аз оташ мутаваллид шудаанд! (Сураи Ар-рахмон)

    Дар чанд ояи Куръон (Чинн, 1, 2, 13, 17) аз накши мухимми ачинна (чиннхо) дар зиндагии паёмбар сухан ба миён рафтааст. Дар сураи Эхкок омадааст: «Гурухе ачинна бо шунидани оёти Куръон мусалмон шуданд ва барои таблиги кавми худашон аз миёни аквоми ачинна ба назди онон бозгаштанд.» (Эхкок, 29 ва 30).

    Аз карор ачинна араб будаанд ва номхои арабй доштаанд.

    Ибни Сино нахустин файласуфи исломшиноси эронй мебошад, ки вучуди чиннро ба сурате котеъ мардуд шинохтааст. Пажухандагони дигаре монанди Нулдеке ва Хургронч ва Велхоусен дар бораи хурофоте, ки аз аъроби чохилият вориди ислом шуда, сухбат мекунанд, ки аз чумлаи онон сехру чоду ва бадчашмист, ки аз таъсироти бутпарастии аъроби бадави дар исломи Мухаммад аст. Як сураи комил дар Куръон ба чинн ихтисос дорад (сураи 72). Дар ояи 158-и сураи Софот омадааст, ки ахолии Макка миёни Аллох ва ачинна коил ба хешовандй шудаанд. Дар ояи дигаре шумори ачиннаро беш аз одамиён медонад.

    Руяи 235, «Пас аз 1400 сол», дуктур Шучоъиддини Шафо

  71. Ислом барои араб, на соири милал

    «Мо Куръонро ба забони арабй бар ту вахй кардем, то бо он мардуми Уммалкуро (Макка) ва перомуни онро хушдор дихй» (Шуро, 7)

    «Ин аст китоби мубораке, ки бо он мардуми Уммалкуро ва перомуни онро бим дихй ва он касонеро, ки ба охират имон оварданд ва намози хешро барпо доранд, навид бахшй.» (Анъом, 92)

    «Барои хар кавме гувохе аз миёни худашон барангезем, то дар рузи чазо ба хубу бади онон шаходат дихад ва туро бар кавми худат (араб) гувох баргузидаем.» (Нахл, 89)

    «Он гох ки дар рузи хисоб бар хар кавму тоифае гувохй оварем, ту бар ин уммат (араб) гувох хохй буд.» (Нисо, 113)

    «Хамоно ки барои шумо расуле аз миёни худатон фиристодем, ки ба растагории шумо мушток ва нисбат ба хамаи онон, ки имон меоваранд, рауфу мехрубон аст.» (Тавба, 128)

    «У Худоест, ки барои мардуми нохон паёмбаре аз миёни худашон мабъус кард, то оёти моро барои онон бихонад ва дилхошонро сафо бахшад ва бад-онхо хикмат омузад.» (Чумъа, 2) (Бар хилофи иддаъо, нишон медихад, ки паёмбар бесавод набуда).

    «Оё мардумон таъаччуб накунанд аз ин ки яке аз миёни худашон ба рисолати хеш бар онхо баргузидаем, то ононро хам навид бахшад ва хам хушдор дихад?» (Юнус, 20).

    «Ба ту ифтиро мезананд, ки даъвои бечо мекунй. Дар сурате ки ба хакк аз чониби Аллох бар кавме, ки расуле пеш аз ту ба суяш наомада буд, фиристода шудаи, то ононро ба растагорй хидоят кунй.» (Сачда, 3).

  72. Бо номи Аллох!
    Салом ба олими барчаста Саидюнус!
    Ман ва чурахо ба шумо ташаккур мекунем. Аллох шуморо дар панохаш нигох дорад. агар шумо рози бошед ин суханони шуморо чоп карда гирем.
    Тбар конкретно саволота чаро намедихи. як гапа такрор каран мегири. агар чавоби ин олим бароят недостаточно бошад, манош ин неки боз гуфтан гири. гуфта будам ку табара тезтар кун гуфта.
    фаромарзам дилба зад ислом шамшер кати пеш рафтаги гуфта. агар хамин хел бошад чи кор кардас? хозир ислом нагз ку. кучош бад? ислом мегуяд: дуруг нагу. гайбат накун, заифоба кумак кун, арак нахур, падару модара хурмат кун, намоз хон, руза дор, кучош бад? причем здес амиролимхон?
    ё ки мордавороти рахмон ба шумо приказ додаги ки ислома нест кунетон гуфта??? ислом 1400 сол боз хаст хеч кас нест карда наметавонад. худо олимони моро нигох дорад. агар хамино набудан холи рахмон хамая кофиристон карда буд.
    мебахшитон агар гапхои бад гуфта бошам.

  73. Устоди гиромӣ Зафар,
    Бо дуруд, иншоаллоҳ ба зудӣ матолиби овардашуда аз Сино ба тафсили бештар мавриди шарҳу тавзеҳи ин ҷониб хоҳад гирифт.
    Комёб бошед!

  74. бародар табар!!!
    чаро гапи дуруг зиёд мезани?
    як бо гуфти ки фирдавси мусулмон нест, малум шуд ки мусулмон будас.
    бори дувум гуфти ки ибни сино мусулмон нест, малум шуд ки мусулмон будас.
    холи бошад мегуи ки ибни сино эрони аст. (Ибни Сино нахустин файласуфи исломшиноси эронй мебошад).
    хама медонад ки ибни сино точик аст ва дар бухоро таваллуд шудааст. вай олими мо точикон аст.
    дуруг дигар нагу!!!!

  75. Акаи Табар ман намедонам ту чи хели куръон мехони… инча нависти ки “Ислом барои араб, на соири милал” агар ту дигар чохои куръонам хонда буди ин хел наменавишти ки дар дигар оя гуфта аст “وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ” МО ТУРО ФАКАТ ХАМЧУН РАХМАТ БАРОИ ТАМОМИ БАШАР ФИРИСТОДЕМ” барои шумо боин “равшанфикрхо” гуфтаанд “як чиз ёд гирифти ва чизхои зиёд аз ёдат рафт” саломат бошед.

  76. Бародарони азиз,

    ман чаноби Сайидюнусро хеле эхтиром мекунам, аммо хамчунон чаноби Табарро низ.

    Биёед ба иззати нафаси хамдигар нарасем. Масъала андешидан ва бахс кардан сари мавзухоест, ки имруз бисёре аз хамкавмони мо гирифтори онанд, масъала шахси хамдигарй нест.

    Рост ва дуруг низ дар бисёр маврид хануз номаълум аст ва хамагон хак доранд, акидаи худро баён намоянд. Ин бахс танхо дар холе босамар хохад буд: агар хамаи ширкаткунандагонаш дар навбати аввал хамдигарро эхтиром кунанд ва ба тахксир ё суханхо сахту дурушт нагузаранд.

    Саломат бошед.

  77. Бо дуруд,
    Аз тамомии касоне ки баҳсу мунозираи ҷориро пайгирӣ доранд ва гаҳ гоҳе таълиқоте ҳам менигоранд, хоҳиш ба амал меояд эҳтироми якдигарро мадди назар қарор дода ва аз ба коргирии суханони нораво дар ҳаққи касе (новобаста аз гароиши ў ба ин ё он кешу оин ва ё ҳатто бединӣ) парҳез намоянд, ки на бо меъёрҳои исломӣ созгорӣ дорад ва на бо меъёрҳои башарӣ.
    Комёб бошед!

  78. Теша,

    Дар ояе, ки овардй, каломе аз “тамоми ахли башар” нест. Сухбат аз олам аст. Гирам, ки бошад. Аммо ояхое, ки ман пеш аз ту овардам, гуёи хакикате дигар аст. Ин хам яке дигар аз танокуз ё парадоксхои Куръон аст, ки як ояи худро бо ояе дигар насху фасх мекунад. Ба ояхое, ки ба арабй будани Куръон таъкид дорад, таваччух кун.

    Рустами арчманд. Дашному носазо гуфтан аз заъф бармеояд. Вакте ки далелу бурхон кам меоваранд, ба забони кабех тавассул мечуянд. Ин як амри табиъист. Аз ин ру барои онхо бояд мутаассиф буду халос. Зинда бод Андеша, ки ин минбарро дар ихтиёри хамагон гузоштааст, то куввату заъфи хама ошкор шавад. Сарфароз бошед.

  79. Вакте ки лашкари араб ба Иронзамин пой ниход ва ба тасхири он сар кард, дар донишгохи Гунди Шопур хануз бо фармони Хисрави Анушервон осори ба пахлави тарчумашудаи файласуфхои юнони – Арасту ва Афлотунро меомухтанд.

    Ин донишгох на танхо дар ривочи илми фалсафа дар Эрон, балки имлхои дакик низ, алалхусус тиб (Бухтишу, Мискавейх) сахми бузург гузоштааст ва то имруз дар торих яке аз бузургтарин марказхои торихии фархангии чахони махсуб мешавад. Китобхонаи сомониён, ки Синоро бузург намуд, натичаи идомаи суннатхои Гунди Шопур буд. Холо гап сари он масъала нест, ки Гунди Шопурро ки ва китобхонаи сомониёнро ки оташ зад.

    Гап сари он аст, ки идеологхои ислом бисёр китобхои юнониёни кофир ва донишмандони масехи навиштаро (донишмандони донишгохи Гунди Шопур иронихои масехи буданд) куфр хисобиданд. Билохир дар натичаи чунин сиёсат Гунди Шопур бархам хурд ва китобхонаи сомониён ботамом сухта хокистар шуд. Танхо Буали, ки хофизаи кави дошт, донишхои аз он китобхо гирифтаашро дар ёд нигох медошт, вале ба у низ руз надоданд, ки дар ягон шахр зиёдтар биистад ва он донишхоро дар шакли китоб баркарор намояд. У ба навиштани асархои нави худ вакти зиёд надошт, чи расад ба баркарор кардани китобхои сухта.

    Хатто пештар аз замони сомониён хам муносибати ирониён ба илм чунин будааст, ки торихнависони юнони гуфтаанд: мардумони форс хар чизи хубе, ки дар халк ё кишвари дигар мебинанд, зуд аз бар мекунанд, чи тархи либос аст, чи осори илми.

    Дар замони ислом аз чониби баъзе халифахои илмдуст кушишхо барои таргиби илми юнониён шудааст, аммо он кадар натича надодааст, ки омухтани донишхои дуняви макоми аввалро касб кунад.

    Масалан халифа Холид ибни Язид (683-684) фармуда буд, ки китобхоро доир ба алхимия аз юнони ба араби тарчума кунанд. Илми дуругин будани алхимия имруз маълум аст, зеро ин алхимикхо харгиз натавонистанд, ки аз мис тилло бисозанд. Сипас бо кушиши Маъмун дар Хоразм маркази илм таъсис ёфт. Аммо чунин амалхо фарди буда аз сиёсати хилофати исломи барнамеомад. Ба ин вачх пеш аз инкилоби октябр хам дар мадрасахои Бухоро баъзе илмхои дунявиро меомухтанд, аз чумла астрономияро.

    Аммо медонистанд, ки он низ барои ислом хатарнок аст. Мавлоно дар як хикояаш меорад, ки як ситорашинос даъво кардааст, ки мо осмонро мушохида кардем, дар он аз худо нишоне нест. Баъд Мавлоно он ситорашиносро кохиш кардааст, ки худо дар хама чост, хам хаст хам нест. Шайх ин тавр гуфта метавонад: «Худо хам хаст хам нест»

    Донишманд бошад харгиз ин тавр гуфта наметавонад, зеро чунин фикр кардан хилофи мантик аст. Чизе ки хаст нест буда наметавонад ва чизе ки нест хаст буда наметавонад.

    Баъзехо мегуянд: Дар Точикистон ислом вокеият аст. Зардуштия кайхо аз байн рафтааст. Мо хох нохох тибки озодихои демократи бо он бояд муросо кунем. Ин дин миллати моро муттахид кардааст.

    Ман мегуям: чи тавр мутахид кардааст, вакте ки дар як Точикистони хурдакак ду хел мазхаб дорем: исмоили ва сунни?

    73 мазхаби исломи дар дунё магар дар заминаи Куръон ба вучуд наомад? Пас чи тавр бовар кардан мумкин аст, ки Куръон каломи Аллох мебошад?

    Дар оини зардушти, ки хазор сол собика дорад, боре ин тавр нашудааст, ки пайравонаш аз руи акидаи дини ба ду фирка таксим шаванду хуни хамдигар бирезанд. Аммо дар торихи исломи хунрезихо, кушторхои мазхаби падидаи доими будааст. Пас кадом ростар ва дурустар аст?

    Дар бобати он ки дин пуштибони давлати милли наметавонад бошад, Б.Гафуров дар китоби «Точикон» (сах.463) хучуми карохониёнро ба давлати сомониён ва мурочиати сомониёнро ба халк барои химояи давлати миллии худ накл карда менигорад: «Мардум инро шунида, ба назди онхое, ки факех мехонанд, рафтанд ва хохиш карданд, ки дар бобати чанг кардан ё накардан ба онхо фатво диханд. Лекин факехон чангиданро манъ карда гуфтанд: «Агар хониён бо сомониён дар рохи дину мазхаб низоъ медоштанд, бар зидди онхо чангидан савоб мебуд. Чун холо байни онхо дар талоши немати дунё задухурд ба амал омадааст, худро нобуд кардани мусалмон гунох аст.»

    Дидед? Донишманди исломи химояи давлати миллиро гунох медонад! Хамин тавр уламои исломи сабабгори аз байн рафтани давлати якуми точикон гардиданд.»

  80. Шарҳи суханони Сино (р)
    (Қисмати аввал)
    Хамон тавре ки пештар арз шуд, суханони Алломаи фарзона Абўалӣ ибни Сино (р) дар рисолаи “Меъроҷнома”-аш (ки дар он фаслеро таҳти унвони “Андар пайдо кардани ҳоли нубуввату рисолат” аз барои исботи ҳаққонияти нубувват ва ваҳй ба кўмаки бурҳони ақлӣ, ихтисос додааст), ниёз ба шарҳу тавзеҳ дорад. Аз он ҷо ки бархе аз хонандагони азиз низ тақозои шарҳи онро аз ин ҷониб хостор шуданд, тасмим гирифтам ба тавзеҳи онҳо пардозам. Ин ҷониб тамоми талоши худро ба харҷ хоҳам дод, то бо ибороти рўшан ва возеҳ он матолибро тавзеҳ диҳам.
    Аммо пеш аз ҳама лозим аст чанд матлаби заруриро, ки огоҳӣ ба онҳо, калиди фаҳми суханони Сино (р) хоҳад буд ёдовар шавам:
    1. Истидлоли Сино (р) аз сифр шурўъ нашудааст, яъне Сино (р) чанд матлабро мусаллам гирифта, баъд ба истидлол пардохтааст. Вуҷуди офаридгоре, ки вуҷудаш аз худаш аст, дар ин истидлол мусаллам ва қабулшуда қарор гирифтааст (яъне вуҷуди офаридгор мисли вуҷуди мо одамон нест, ки вуҷудамон аз худамон намебошад). Матлаби дигаре, ки он низ мусаллам ва қабулшуда қарор гирифтааст ин аст, ки вуҷуди офаридгор, вуҷуде аст ғайри моддӣ ва дасти ҳавосс аз дарки он нотавон аст. Яъне наметавон зоту сифоти Ўро ба воситаи ҳавосси панҷгона (биноӣ, шунавоӣ, ломиса, чашоӣ ва бўёӣ) идрок намуд. Оре, метавон ба воситаи ақл пай ба вуҷудаш бурд, ки баҳсаш дар ҷои дигар аст;
    2. Матлаби дигар он ки он низ тақрибан мусаллам ва қабулшуда қарор гирифтааст ин аст, ки инсон, вуҷуде аст, ки на танҳо аз ҷасад (ки ҳамагон онро идрок мекунем) ташкил ёфтааст, балки инсон вуҷуде аст таркибшуда аз ду унсур: ҷасад ва руҳ. Дар ҷои худаш ба воситаи бурҳонҳои мутқани ақлӣ вуҷуди руҳ дар инсон ба исбот расидааст. Ва он ҳам аз тариқи осоре, ки дар инсон суроғ дорем. Масалан фалосифа чунин истидлол мекунанд, ки инсон осоре дорад, ки ба ҳеҷ ваҷҳ наметавон онҳоро асари ҷасад қаламдод кунем. Мисли огоҳӣ (илм), ки сифате аст дар инсон, ки ҳеҷ оқиле наметавонад вуҷуди онро дар инсон ва ҳатто дар ҳайвонот (ва ҳатто дар наботот) инкор кунад. Ва ин асар хусусиятҳое дорад, ки бо моддӣ будан (агар инсонро фақат модда ангорем) ҳеҷ созгорӣ надорад. Моддиёт ҳамагӣ тағйирпазир, таҳаввулёбанда, дорои абъоди сегона (тўл, арз ва умқ) ва қобили тақсим ҳастанд, вале огоҳӣ ҳеҷ як аз ин хусусиятҳоро доро намебошад. Масалан огоҳӣ ва илми мо ба ин ки “Амир Исмоил поягузори давлати Сомониён аст”, чизе аст собит ва қобили тағйиру таҳаввул ва ё тақсим нест. Бинобар ин чунин натиҷа ба даст меояд, ки аз он ҷо ки чунин осор аз модда нестанд, пас ҳатман маншае ғайр аз ҷасад доранд, ки вай моддӣ нест, балки муҷаррад аст.
    Нуктаи дигар ин ки ба иттифоқи ҳакимон ва фалосифа, ҳувияти инсон ба руҳи ўст, на ба ҷасад. Зеро ҷасад чун моддӣ аст ва модда ҳамеша дар ҳоли тағйиру таҳаввул мебошад, агар мо ҳувият ва воқеияти инсонро ҷасади ў донем, дар он сурат, “ман”-е, ки инак ҳастам, мебоист ғайри “ман”-е бошам, ки 10 сол қабл будам. Яъне бояд бо гузари айём, ҳамчунон ки тамоми аҷзои баданам дар тағйиру таҳаввул аст ва ҳар оне молекулае ба ҷои молекулаи дигар менишинад, “ман”-ҳо тағйиру таҳаввул ёбанд. Вале воқеият он аст, ки “ман”, ҳамон “ман”-е ҳастам, ки қаблан будам ва чунин эҳсос намекунам, ки ҳувиятам тағйир ёфта бошад. Пас қивоми инсон ба руҳи ўст, на ба ҷасадаш.
    3. Матлаби сеюм он аст, ки бар хилофи пиндори моддигароён, васоили огоҳии инсон, маҳдуд дар ҳамин панҷ ҳосса ва ё ҳатто ба иловаи ақл низ намебошад, балки ба иттифоқи ҳакимон, руҳи инсон, ки гуфтем моддӣ нест, тавоноии идроки чизҳоеро дорад, ки ҳавосс ва ё ҳатто ақл нотавон аз дарки онҳо мебошанд. Ҳакимон (хусусан ҳакимони исломӣ мисли Сино (р) ва Суҳравардӣ (р)) бар онанд, ки чун мо дорои руҳ ҳастем ва танҳо ин бадани моддӣ нестем, руҳи мо ду чеҳра дорад: як чеҳрааш ҳамин чеҳраи табиат аст. Улуми маъмулие, ки башар мегирад, аз роҳи ҳавосс мегирад. Аслан ҳавосс, василаи иртиботи мо аст бо табиат. Аммо руҳи инсон як чеҳраи дигаре ҳам дорад, ки ба он, бо ҷаҳони моварои табиат ва модда синхият дорад. Ва ба ҳар нисбат, ки дар ин чеҳра тараққӣ кунад (ба ин ки масалан руҳи худро парвариш диҳад, аз олудагиҳои маънавӣ дур нигаҳ дорад, аз моддиёт бипарҳезад ва ғайра, ки намунаашро дар риёзатҳои муртозони ҳиндӣ мушоҳида мекунем), метавонад тамосҳои бештаре бо маншаи худ (ки ҳамон ҷаҳони моварои табиат аст) дошта бошад. Мавлавӣ мегўяд:
    Ду даҳон дорем гўё ҳамчу най
    Як даҳон пинҳон-ст дар лабҳои Вай
    Яъне ташбеҳ мекунад руҳи инсонро ба най, ки ду даҳон дорад ва ташбеҳ мекунад Худоро ба найзан. Мегўяд: шумо бо як даҳони най ошно ҳастед. Вақте дар маҷлиси найзан нишастаед, шумо он даҳонеро мебинед, ки овоз мехонад, садо мекунад ва нағма месарояд. Ва хаёл мекунед, ки нағма, кори ин даҳон аст ва намедонед, ки ин най як даҳони дигаре дорад, ки дар лабҳои он найзан пинҳон аст. Ва чун дар лабҳои ў пинҳон аст, шумо намебинед.
    Он чи ки дар он ҷаҳон аст, бо он чи дар ин ҷаҳон аст фарқ мекунад. Ин ҷаҳон табиат аст, модда аст, ҷисм аст, ҳаракат аст, тағйир аст, таҳаввул аст, аммо он ҷо тавре дигар аст. Вале бо ин вуҷуд, ҷаҳонҳо бо ҳамдигар татобуқ доранд яъне он ҷаҳон иҳота бар ин ҷаҳон дорад ва дар воқеъ, он чи дар ин ҷаҳон аст, сояи он ҷаҳон аст.
    4. Матлаби чаҳоруме, ки бояд тавзеҳ дода шавад ин аст, ки вожаи “ақл” дар истилоҳи ҳакимон (ба вижа ҳакимони исломӣ), ғайр аз он аст, ки бо шунидани ин калима ба зеҳнамон хутур мекунад. Дар миёни мо вақте ин калима ба забон оварда мешавад, мурод ҳамон ақле аст, ки ба василаи он куллиётро дарк мекунем. (Мурод аз куллиёт, маъноҳои куллӣ аст мисли маънои “инсон”, ки куллӣ буда ва ба ҳар як аз мисдоқҳои инсонӣ мисли Салиму Рустаму Субҳону Табару Зарифу Зафар сидқ мекунад). Аммо муроди фалосифа аз вожаи “ақл” (вақте бигўянд “олами ақлҳо”), оламҳое аст, ки иҳота бар ин дунё (олами табиат) доранд ва дар мартабаи вуҷудӣ, болотар аз ин дунё қарор доранд ва ба ҳеҷ ваҷҳ моддӣ нестанд, бинобар ин қобили идрок ба воситаи ҳавосс намебошанд.
    Устод Зафар Карим комилан дуруст гуфтанд он ҷо ки фармуданд: “Гарчи дар бораи ақли аввал, ақли дуввум, ақли фаъол каме чизҳо медонам ва ба назарам Форобӣ (онҳоро) гуфтаанд”.
    Оре, Форобӣ (р) (ва то ҳудуде Сино (р)) он ҷо ки перомуни чигунагӣ ва кайфияти пайдоиши мавҷудоти мумкин ва офариниши онҳо баҳс кардаанд, мегўянд: Нахустин мавҷуде, ки Худо офарид “ақли аввал” яъне ҳамон “олами аввал” аст ва ў комилтарин ва баситтарини мумкинот аст ва аз моддаву замону макону тағйиру таҳаввул барӣ аст ва бар ҷамии он чи поинтар аз ў дар мартабаи вуҷуд қарор дорад, иҳота дорад.
    Баъд, чунин баҳс низ ҳаст, ки оё миёни олами мо (олами модда) ва олами лоҳут (офаридгор), ғайр аз олами ақл, олами дигаре ҳам ҳаст? Орифон ва фалосифаи ишроқӣ, беҳтар аз дигарон (амсоли Форобӣ ва Сино) дар ин замина баҳс кардаанд. Мегўянд: Миёни олами мо (олами табиат) ва олами лоҳут (офаридгор), ғайр аз олами ақл, олами дигаре вуҷуд дорад, ки “олами мисол” ном дорад. Ин олам мутавассит аст миёни олами ақл ва олами табиат.
    Ва аммо истидлоле, ки ҳакимон барои ин муддо (вуҷуди олами ақл ва олами мисол) меоваранд, аз ноҳияи вуҷуди инсон аст. Яъне ба далели ин ки мартабае аз инсон табиат аст ва мартабае аз ў мисол аст ва мартабае аз ў ақл, ва аз тарафи дигар табиат қодир нест, ки эҷодкунандаи мартабаи олитар аз худ (яъне олами мисол ва олами ақл) буда бошад, пас ҳар мартабае аз вуҷуди инсон, вобаста ба оламе аз синхи худи ўст.
    Қобили ёдоварӣ бошад, ки ин истидлол, дар мутқан ва матин будан, ба ҳадде аст, ки то ҳанўз касе аз фалосифа (албатта ба ҷуз материалистҳо, ки муддаии фалсафаанд, на файласуф) барои радди он натавонистаанд далели ақлии қонеъкунандае иқома созанд.
    5. Матлаби панҷум ва ахир, ки дар ин муқаддима лозим аст тавзеҳ дода шавад, “ақли фаъол” аст, ки дар рисолаи Сино (р) ба он низ ишора шудааст. Форобӣ (р) дар китоби “Ас-сиёсат ул-мадания” (с. 32) мегўяд: (тарҷума аз арабӣ) Кори ақли фаъол (ки ҷузъе аз олами ақл мебошад) иноят ба ҳайвони нотиқ (инсон) ва расонидани ў ба охирин мартабаи камоли инсонӣ аст, ки он (охирин мартабаи камол) ҳамон болотарин саодати инсонӣ ба шумор меравад ва он ба ин аст, ки инсон ба мартабаи ақли фаъол бирасад. Ва ин ҳангоме ҳосил мешавад, ки инсон комилан аз ҷисм ҷудо шавад ва дар ҳастии худ ба чизе поинтар ва пасттар аз худ монанди ҷисму модда ҳеҷ ниёзе надошта бошад. Ва ҳам ин ки бар ин ҳолати камол доиман боқӣ бимонад. Ва ақли фаъол ҳамон чизе аст, ки шоиста аст ба Руҳул-амин ё Руҳул-қудс ё номҳое монанди он номида шавад. Ва мартабаи вуҷудии он, малакут номида мешавад.
    Ва ҳам ў (Форобӣ (р)) дар рисолаи “Фи маонил-ақл” (с. 46 ва 47) мегўяд: (тарҷума аз арабӣ) Нисбати ақли фаъол ба ақле, ки билқувва аст, монанди нисбати хуршед аст ба чашм, ки чашми бинои билқувва аст то замоне ки дар торикӣ бошад. Ва ҳамон гуна ки хуршед чашмро бо нураш бинои билфеъл мекунад, ҳамчунин ақли фаъол ақли билқувваро ба василаи он чи ки аз мабдаи файз ба ў мерасонад, ақли билфеъл мекунад.
    Дар номаи баъдӣ, баъд аз ин муқаддима, ба шарҳи суханони Сино (р) мепардозем.
    Комёб бошед!

  81. Шарҳи суханони Сино (р)
    (Қисмати дуюм)
    Ҳоло навбати он аст, ки суханони Сино (р)-ро шарҳу тавзеҳ диҳем.
    1. “Бидон, ки Ҳақ Таоло одамиро аз ду чизи мухталиф биофарид, ки якеро тан гўянд ва якеро ҷон, ва ҳар якро аз оламе дигар овард чунон ки танро аз иҷтимои ихтилоту таркиби аркон фароҳам овард, ва ҷонро аз таъсири ақли фаъол бад-ў пайванд дод ва танро биёрост ба аъзо чун дасту пою сару рўю ишкаму шаклу ҳавоссу дигар чизҳо”.
    Тавзеҳ: Инсон, ки офаридаи Худост мавҷуде аст таркибёфта аз ду унсур: ҷисм ва ҷон (ки ҳамон руҳ аст). Кайфияти офариниши ҷасади инсон чунин аст, ки ў аз ҷамъ шудани элементҳои моддии заминӣ (ки дар ҷасадаш тақрибан ҷамии элементҳои мухталифи химявӣ чун оҳану гидрогену оксигену ғайраву ҳоказо ёфт мешаванд) падид оварда шудааст. Аммо руҳи ўро, ки моддӣ нест, офаридгор аз тариқи таъсири ақли фаъол ба вуҷуд оварда ва бар маркаби ҷасад савораш кард. Сипас ҷасади ўро бо аъзоҳои мухталиф мисли дасту пою рўю чашму ғайраву ҳоказо орост.
    2. “Бидон, ки ҳамчунон ки ҳис рўй андар ақл дорад ва мунтазир истодааст то чи бад-ў расонад ва баён кунад, ки бад-он мадади ҷисми худ созад ва низоми маҳсусот бар ҷой бимонад, он ақл низ рўй андар олами худ дорад ва мунтазири файзи меҳтарони худ то чи бад-он расонанд”.
    Тавзеҳ: Ҷасад, ки маркаби руҳ аст, ҳар амале, ки анҷом медиҳад, ба ишораи ақл аст. Ба иборати дигар, ҷасади инсон ҳамроҳ бо васоиле, ки ба онҳо муҷаҳҳаз аст аз дасту пою чашму ғайраву ҳоказо, қувваи иҷроияро монад, ва ақли ў қувваи қонунгузорро, он гоҳ ҳар чи қувваи қонунгузор ишора кунад, қувваи иҷроия онро баҷо оварад ва ба ин тартиб, низоми олами ҳиссӣ (ҳар он чи мебинему мешунавему моро иҳота кардааст), маҳфуз ва побарҷо боқӣ мемонад. (Ба ҳамин ҷиҳат аст, ки мегўянд агар инсон ба ҳар нисбат аз ақли комил ва пешрафта бархўрдор бошад, амалҳои ў низ, ки бо ишораи ақл анҷом мегиранд, некўтар ва маъқултар мешаванд. Аммо агар инсон оқил набошад, корҳои ў ҳам аҳмақона мегарданд). Аммо аз тарафе ҳам худи ақл низ, барои пешрафт ва тараққӣ ва ба камол расидан, ниёз ба ишора дорад. Агар бо ишораи ҷисм, ки дар мартабаи вуҷудӣ поинтар аз ўст амал кунад, на ин ки комил ва тараққӣ кунад, балки суқут карда поин меравад. Зеро ишораи ҷасад ҷуз ба ҷиҳати таъмини хостаҳои шаҳвонияш аз шикамсерию шаҳватронию ғайраву ҳоказо нахоҳад буд. Бинобар ин, барои ба камол расидан ва пешрафт кардан, бояд дар интизори ишораи оламе болотар аз худ (ки олами муҷаррад аст ва ҳисро тавони дарки он нест) бимонад. Ва ин ки мебинем инсонҳо фитратан касонеро дўст доранд, ки бо ахлоқи некў ороста ҳастанд ва аз худ гузашта дигаронро кўмак мекунанд, барои ин аст, ки чунин инсонҳо бар хилофи хостаҳои шаҳавонӣ, амал карда ва ба дастури виҷдону замир, ки (худ ишораест аз боло) амал мекунанд.
    3. “Интизори ақлро, ки асари файзи илм аст, ҳиммат хонанд ва он талабро ирода хонанд, ки бар вай изтирору ҷабр раво нест ва қадршиноси улум ўст, дидаи басират ў гушода аст ба ихтиёр, мудом металабад, ин мудоваматро шавқ гўянд”.
    Тавзеҳ: Интизори ишораи олами боло аз сўи ақлро ҳиммат мегўянд. Ва ин интизор, дар натиҷаи касби илм падид меояд. Талаби болоравӣ ва тараққии ақлро, ирода меноманд. Дар бораи иродаи инсонӣ андешаҳои гуногун иброз шудааст. Мутаассифона бархе бар ин пиндоранд, ки инсон амалҳои худро аз рўи ҷабр анҷом медиҳад, яъне ҳар чи анҷом медиҳад, дар анҷом доданаш маҷбур аст ва ҳеҷ ихтиёре надорад, ки ғайри он кунад. Аммо ҳакимони исломӣ минҷумла Ибни Сино (р) мегўянд чунин пиндор ботил аст. Инсон соҳибирода ва соҳибихтиёр аст, ҳар чи бихоҳад, анҷом медиҳад, ва ҳар чи нахоҳад, анҷом намедиҳад. “(он) талабро ирода хонанд, ки бар вай изтирору ҷабр раво нест”. Ва ин ирода аст, ки дидаи басиратро барои ақл мекушояд. Ва чунин ақл ҳамеша дар талаб аст. Ва ин ҳамеша дар талаб будан-ро шавқ мегўянд. Яъне ҳамеша муштоқи он аст, ки барояш роҳи камол нишон дода шавад.
    4. “Ва он чи бар басирати ў гушода аст, андар басари ҳис пўшида аст. Он пўшидаро ғайб мегўянд”.
    Тавзеҳ: Вақте ақл ба ишораи олами боло (олами муҷаррад) пеш меравад ва дидаи басираташ кушода мешавад, чизҳое меёбад, ки ҳаргиз чашми ҳисро тавони идроку дастрасӣ ба онҳо нест. Ва ин чизҳоро ғайб мегўянд. Ин истидлоли Сино (р)-ро орифон бо таҷрибаи шахсӣ ва аз тариқи тазкияи нафс дармеёбанд. Нақл аст, ки рўзе Сино (р) бо орифи комил Абўсаиди Абулхайр мулоқот карданд ва бо ҳам соатҳое ба сўҳбат нишастанд. Баъд аз интиҳои мулоқот, шогирдони ҳар яке аз устодашон ҷараёни мулоқоти ин ду бузургворро пурсон шуданд. Шогирдони Сино (р) пурсиданд: Абўсаидро чи гуна дидӣ? Сино (р) посух дод: Мо ҳар чи медонем ин мард ёфтааст ва ба он расидааст. Яъне ҳар чи дар ин хусус мо бо ақл дарёфтаем, ин мард аз тариқи сайру сулук ба он расидааст. Ҳамчунин вақте муридони Абўсаид аз ў пурсиданд: Синоро чи гуна дидӣ? Посух дод: Ҳар чи мо дарёфтаем, ин мард медонад яъне ба он илм дорад.
    Аслан, он нуқтаи аслӣ, ки роҳи аҳли ирфонро аз роҳи фалсафа ҷудо мекунад ҳамин ҷост. Орифон аз он ҷо ки ба нерўи ишқи фитрӣ имон ва эътимод доранд, дар тақвияти ин нерў мекўшанд, мўътақиданд, ки конуни эҳсосоти олии илоҳии қалбиро бояд тақвият кард ва монеаҳои рушд ва густариши онро бояд аз миён бурд (ва ба истилоҳ бояд қалбро тасфия ва поксозӣ кард) ва он гоҳ бо маркаби нерўманд ва роҳвор ва сабукболи ишқ ба сўи Худо парвоз намуд. Аммо файласуфон, аз роҳи ақл ва фикр ва истидлол мехоҳанд шоҳиди мақсуд ва гумшуда ва матлуби худро кашф кунанд. Ориф мехоҳад парвоз кунад ва наздик шавад, файласуф мехоҳад сар ба кисаи тафаккур фурў барад ва биандешад. Ориф мехоҳад бибинад ва файласуф мехоҳад бидонад.
    Худи Сино (р) ба ин эътироф мекунад, он ҷо ки мегўяд: (тарҷма аз арабӣ) “Ҳар гоҳ бароят чунин хабаре расад, ки орифе аз олами ғайб чизҳое гуфтааст… ўро тасдиқ намо (ва инкораш накун)… зеро дар улуми табиӣ низ барои чунин идрокҳое асбоби маълумест” (Ишорот, ҷ. 3, с. 363-364).
    5. “Ва то одамӣ ин муқаддимот андар наёвад, на андар ҷиҳати улув бувад, ва маҳсус чун ба маъқули аввал расад, он чи буда бошад муталошӣ шавад. Он ақли аввал бад-ў назар кунад то муҳаззабу муаддабу латифу зебову шуҷоу тамомақл гардад, набӣ (паёмбар) шавад”.
    Тавзеҳ: Сино (р) дар ин қисмат аз суханони худ мегўяд: Инсон агар бихоҳад комил шавад ва ба саодати инсонӣ бирасад, бояд ин муқаддимотро тай кунад, вагарна ҳаргиз боло нахоҳад рафт. Сипас мегўяд: Вақте инсоне, ки бар маркаби ҷасади ҳиссӣ савор аст, баъд аз таййи мароҳили номбурда ба ақли аввал расид, дигар аз ҷисмият озод ва раҳо мешавад. Ҷисми ў комилан таҳти идораи руҳаш қарор мегирад. Ҳатто ба дараҷае мерасад, ки аз ў корҳои хориқулода сар мезанад. Он гоҳ вақте ба мартабаи ақли аввал расид, он ақли аввал ба ў иноят мекунад ва он гоҳ поку латифу зебову шуҷоу тамомақлу хулоса ороста бо тамоми авсофи некў мегардад. На танҳо кори нописанде аз ў сар намезанад, балки иродаи анҷоми кори нописанд ба зеҳнаш хутур намекунад. Чунин инсонҳое албатта андак ҳастанд. Сино (р) мегўяд: инсонҳое, ки дар ин мартаба қарор доранд, ҳамон паёмбаронанд.
    6. Боқимондаи суханони Сино (р) худ возеҳанд ва ниёз ба шарҳу тавзеҳ надоранд:
    “Ва ҳаракату сукуни ин кас (паёмбар) андар шаръ пок бувад ва ҳаргиз фасху масх напазирад, ва аз ашғоли дунёву ҳутоми дунё вай пок шавад, ва ба ихтисос маъмури воҷибул-вуҷуд (Худо) шавад. Руҳи ўро ақли аввал аз худ ғизо диҳад. Он ғизо доданро тақдис гўянд чунон ки Қуръон хабар дод: “Ва аййадноҳу би руҳил-қудс” (Ва Мо ўро ба воситаи Руҳул-қудс нерўманд кардем (Сураи Бақара, ояти 87)). Пас худро ба вай намояд то ба юмни ў маълумотро андар ёвад, ки чун бар кулл вуқуф уфтод, илм ба аҷзоъ ба тазмин ҳосил ояд. Ин касро рўзгору мўҳлат набояд. Чунон ки гуфт: “Аддабанӣ раббӣ фа аҳсана таъдибӣ ва аддабту Алийян фа аҳсанту таъдибаҳ” (Парвардигорам маро адаб дод пас адабам некў гардонид. Ва ман Алиро адаб додам пас адаби ў некў гардонидам). Ва чунон ки гуфт: “Ва алламноҳу мин ладунно илман” (Ва мо аз пеши худ ўро дониш бахшидем). Ва чун Руҳул-қудс, ки бартар аз арвоҳ аст ва Ҷабраили Амин аст ва бариди ваҳй аст назари худ пайваста гардонад бад-он кас, ҳаракат ва сукуни ў ҳама ранги илоҳият диҳад чунон ки Қуръон мегўяд: “Сибғаталлоҳи ва ман аҳсану миналлоҳи сибғаҳ” (Ранги худоӣ ва чӣ касе некўтар аз Худо аз рўи ранг). Ва он чи аз Руҳул-қудс ба ақл пайвандад, нубувват аст. Ва он чи аз он ақл ба зоҳир расад, рисолат бувад. Ва он чи набӣ гўяд, даъват аст. Ва он чи аз даъвати ў пайдо гардад, шариат аст. Ва қонуни он шариат миллат аст. ва қабули ин ҷумла имон аст. Ва номи он дарёфт ваҳй аст… Ва чун дониста шуд, ки нубувват, файзи нафси қудсист, бибояд донист, ки ҳақиқати Қуръон каломи эзадист…”
    Комёб бошед!

  82. Дар ин бахс мухимтарин масъала вайх аст, мунчал аст. Ин вайху мучалхо дар холати бемории рухи, гуруснаги ва ё дар хоб руй дода галлюсинастсия ё руъё буданд, чандон ахамият надоранд. Мухим он аст, ки дар кадом муносибат рух медоданд. Аз торих ин чиз рушан аст, ки бо зарурате рух медоданд. Вобаста ба вокеахои сиёси, ичтимои, маиши ё худ оиливие, ки Мухаммад бо онхо бархурд менамуд. Намунаи барчастаи чунин бархурд бо вазъи оилави инъикоси ду бор издивоч кардани Мухаммад бо занхоест, ки яке аз онхо зани писархондаш Зайд буду паёмбар ба ин амалхо хукук надошт.

    Хам аз торих хам аз ривоятхои дини пайдост, ки худи Мухаммад ба ин вайххо эътикоди комил дошт. Агар барои халли ягон муаммои пешомада оят ба зуди нозил нашавад, худро дучори гуруснаги мекард (мисолаш нозил шудани оятхо дар мохи Рамазон) ва он гох чавоберо, ки интизор буд, дар руъё ё холати галлюсинасия аз фариштаи хаёлии худ мегирифт. Дар ин чо сахобахо накши азиме доштанд. Онхо дар сухбатхояшон бо Мухаммад талкин мекарданд, ки оиди фалон масъала оят лозим аст ва у бояд аз фаришта онро бипурсад. Хафтод фоизи Куръон аз афсонахои Инчилу Таврот шакл гирифтаанд. Фариштае, ки паёмбар дар холати транс ё руъё медид дар солхои аввал ном надошт. Сипас Чабраил ном мегирад, ки ин чо низ паёмбар аз Инчилу Таврот дур нарафтааст.

    Ягона муъчизае, ки у бо он атрофиёнро ба хайрат мегузошт, хамон нозил кардани оятхо буд. Исбот карда истодан лозим буд, ки у паёмбар аст. Хар руз ё хар хафтаву хар мох як ояти нав эчод намудан мушкил буд ва паёмбар мачбур буд аз шпаргалкаи тайёр Инчил ва Таврот истифода барад. Аз дини зардуштия танхо Пули Сиротро гирифт, ки хазор сол пеш аз у ин купрук бо номи Пули Чинвот дар матнхои оини зардушти кайд шудааст.

    Хатои азиме, ки Мухаммад ва ёронаш дар сохтани дини нав карданд, ояте буд, ки дар он китоби осмони ва лавхи махфуз будани Куръон таъкид мешавад. Яъне як нусхаи оригинал, асл дар Арши аъло будааст ва Аллох, ки хамадону хамабин аст дар Куръон сахве, хатое буда наметавонад. Аммо мунаккидон, кофирони кунчков аз Куръон садхо хато меёфтанд ва лавхи махфузу каломи Аллох будани онро инкор мекарданд.

    Дар ин катор Буали барин донишмандоне пайдо шуда мегуфтанд, ки олам офарида нашудааст, доимо будааст. Сипас Сино оиди беморие накл мекунад, ки намуди бемории рухи буда бемор аввали саршавии он ким-чи хел садохои номавчудро мешунавад ва дертар суратхои мавчуди номавчудро мебинад, ба назараш фаришта ё рухи мурдагон менамоянд, бо онхо гап мезанад ва онхо низ ба у сухан мегуянд, ки айнан бо Мухаммад рух додаст. Мушохидахои Ибн Синоро дар ин бобат ситорашинос ва файласуфи машхур Носириддини Туси (1202-1274) тасдик кардааст.

    Нигаред дар ин бора агар маълумоти муфассалтар гирифтан хохед, ба китоби Б.Я.Шидфар «Ибн Сина» Москва, «Наука», соли 1981, сахифахои 168-172.

  83. Мегуянд, ки чаноби Мухаммад (с) шахси босавод буд. Шумо дар ин бора чй мегуед? Илтимос фикратонро нависед.

  84. Ду макола аз сомонаи “Герби шердор-2″-ро пешкаши шумо мекунам:

    Беҳтарин панди зиндагӣ

    Формулаи ахлоқии «Пиндори нек, гуфтори нек, рафтори нек» аз ҷиҳати ғунҷоиши маъно пурмўхтавотарин панди ахлоқии эҷоди зардуштиён аст.
    Аммо 1400 сол пеш дар ҷаҳон фалсафаи бузургу фарҳанги беҳтарин ба густариши бештар дар марзҳои кишварҳо имтиёз надошт.
    Кӣ аспҳои беҳтирину шамшери беҳтарину шамшерзани беҳтаринро зиёдтар дорад, ақида, дин, забони худро ба кишварҳои дигар паҳн карда метавонист. Акнун ки Интернет ҳар як ҳарфро ба тамоми оламиён расонда метавонад, мардуми дунё танҳо аз ин як панд хоҳанд донист, ки мардумони Ирону Осиёи Марказӣ дар замони тоисломӣ чӣ фарҳанги бузурге доштаанд.
    Ин пандро ба як паллаи тарозу гузоред, ба паллаи муқобил ҳама пандҳои ахлоқии инсоният ба вуҷуд овардаро. Равшан хоҳед дид, ки арзиши ин панд баландтар аст.
    Адаш ИСТАД

    Бартарии тамаддуни иронӣ
    1. Мисри тоисломӣ: кишвари таҳхонаҳои торик. Ирони тоисломӣ: кишвари нур, хуршед ва оташ.
    2. Мисри тоисломӣ: кишвари худоҳои зиёди миранда. Ирони тоисломӣ: кишвари Худои нонамоёни ҷовидон.
    3. Мисри тоисломӣ: ҳама ба марг хизмат мекунанд. Ирони тоисломӣ: ҳама аз зиндагӣ шаҳодат медиҳад, ҳама меҳнату кўшиш барои ғалаба бар иблис – яъне Аҳримани бадкеш.
    4. Мисри тоисломӣ: интизории шодмона барои зиндагии пас аз марг. Ирони тоисломӣ: кўшиш барои хурсандӣ дар ин дунё (сангнавиштаҳои Доро).
    5. Мисри тоисломӣ: Аҳромҳо – мавзолейҳо. Ирони тоисломӣ: Кохи шоҳаншоҳии Тахти Ҷамшед, ки таҷассумгари ғояи ҳукмронӣ бар ҷаҳон ва ё ба якчанд кишварҳост. Яъне таъмини амнияти шаҳрвандон дар кишвари абарқудрат бештар аст.
    6. Мисри тоисломӣ: мўмиёкунии ҷасади мурдаҳо бо мақсади ҳифзи онҳо барои зиндагии ондунёӣ. Ирони тоисломӣ: нест кардани ҷасадҳои мурда бо мақсади ҳифзи покии об, хок ва ҳаво.

    Ба фикри баъзе донишмандон, тамаддуни Ирону Осиёи Марказӣ ба сабаби универсалӣ, зиндагисозиву тавонмандиаш тавонист, ки бо омадани ислом бисёр сифатҳои худро нигоҳ дорад, аммо мисриён ҳам забону ҳам фарҳангу ҳама чизро ки доштанд, аз даст доданд. Дар ҳоле ки маданияти мисриён нисбат ба маданияти тоисломии арабҳои атрофи Макка ва Мадина пешрафтатар буд.
    Акнун худатон ба ин услуб Ирони тоисломиро бо дигар кишварҳои тоисломӣ муқоиса кунед. Ин амал имкон медиҳад, ки бо решаҳои тамаддуни бостонии Ирону Осиёи Марказӣ бештар шинос шавед.

  85. Рустами Шаҳринавӣ,
    Ҳамон тавр ки ба Ҷаноби Табар борҳо гўшзад карда будам, ба шумо низ ёдовар мешавам, ки баҳси илмӣ, сурудани шеъру сар додани шиор нест. Дар баҳси илмӣ, барои исботи ҳақ, бурҳон меоваранд ва барои искоти хасм, ҷадал пеш мекашанд ва агар аз забони донишманде матлабе ёд кунанд, манбаъ зикр менамоянд. Он ҷо ки шумо, бо истинод ба сухани касе ба номи Массе, иддао кардед, ки Сино (р) бар он аст, ки ҳазрати хатмимартабат Муҳаммади Мустафо (с) набии воқеӣ набудаасту ваҳй воқеияте надоштааст, истидлоли матину устувори Бўалӣ (р) дар исботи нубуввату ҳақиқати ваҳй ва ин ки он ҷаноб (с) паёбар будаанд-ро барои шумо ва дигар хонандагон нақл кардам.
    Аммо инак, бо як иддаои дигари шумо рўбарў мешавем. Ва он ин ки “Сино оиди беморие нақл мекунад, ки намуди бемории руҳӣ буда бемор аввали саршавии он ким-чи хел садоҳои номавҷудро мешунавад ва дертар суратҳои мавҷуди номавҷудро мебинад, ба назараш фаришта ё руҳи мурдагон менамоянд, бо онҳо гап мезанад ва онҳо низ ба ў сухан мегўянд, ки айнан бо Муҳаммад рух додаст”.
    Ҳоло, истиноди шумо дар ин нисбат чист? Мегўед: “Мушоҳидаҳои Ибн Синоро дар ин бобат ситорашинос ва файласуфи машҳур Носириддини Тўсӣ (1202-1274) тасдиқ кардааст”.
    Чӣ касе ба шумо чунин гуфта? “Нигаред дар ин бора агар маълумоти муфассалтар гирифтан хоҳед, ба китоби Б.Я.Шидфар «Ибн Сина» Москва, «Наука», соли 1981, сахифахои 168-172”.
    Барои донистани ин ки оё Хоҷа Насир (р) чунин гуфтае дорад, ё надорад, беҳтартарин ва наздиктарин роҳ, руҷўъ ба осори худи он абармард аст ва ниёзе нест гуфтаи Хоҷаро, ки бо мову шумо забони муштарак дорад, аз забони бегона шунавем ва аслан ғайрати миллӣ ва динӣ ин иҷозаро бароямон намедиҳад, ки мо, кӣ будану чӣ гуфтани ниёконамонро аз забони аҷнабӣ бишнавем. Илова ба ин ки мо тоҷикон – чи дар гузашта ва чи имрўз – дар фаҳми матолиб, аз ҳушу заковату нубуғ ба андозае бархўрдор будем ва ҳастем, ки амсоли Массеву Шидфар бояд аз мо омўзанд, на ин ки мо аз эшон.
    Ва аммо осори Хоҷа (р) инҳоянд:
    1. Таҷридул-эътиқод;
    2. Шарҳи Ишороти Бўалӣ Сино;
    3. Қавоидул-ақоид;
    4. Ахлоқи носирӣ;
    5. Оғозу анҷом;
    6. Таҳрири Маҷастӣ;
    7. Таҳрири Иқлидис;
    8. Таҷридул-мантиқ;
    9. Асосул-иқтибос;
    10. Зиҷи Илхонӣ;
    11. Одобул-баҳс;
    12. Одобул-мутааллимин;
    13. Равзатул-қулуб;
    14. Исботи бақои нафс;
    15. Таҷридул-ҳандаса;
    16. Исботи ҷавҳар;
    17. Ҷомел-қулуб;
    18. Исботи ақл;
    19. Ҷоми гетинамо;
    20. Исботи воҷибул-вуҷуд;
    21. Ал-ҷабр вал-ихтиёр;
    22. Истихроҷи тақвим;
    23. Хилофатнома;
    24. Ихтиёроти нуҷум;
    25. Рисола дар куллиёти тиб;
    26. Айём ва лаёлӣ;
    27. Илмул-мусаллас;
    28. Ал-эътиқодот;
    29. Шарҳи усули кофӣ.
    Ҳоло, пурсиши ин ҷониб аз шумо ин аст: Дар кадом як аз ин осор, Хоҷа (р) чунин нисбате ба Сино (р) дода? Ин ҷониб бо камоли итминон ёдоварӣ мекунам, ки Хоҷа (р), ки дар миёни ҳукамо ва фалосифа, дар пойбандӣ ба дину шариат маъруф асту дифои ў аз ҳарими ҳақиқати оини муҳаммадӣ (с) машҳур, ҳеҷ ҷое чунин нисбате ба Сино (р) надода.
    Агар гўед: Пас Шидфар аз куҷо чунин гуфта? Оё дурўғ баста?
    Посухи ин ҷониб ин аст: Агар худи Шидфар мухотабам буд, аз ў мепурсидам: Ту аз куҷо чунин сухане аз Хоҷа нақл мекунӣ? Ва ё ҳадди ақл, аз кадом як сухани ў чунин бардошти ғалат кардаӣ?
    Мутмаин бошед, ки дар посух чизе надошт, ки арза кунад.
    Ў як дурўғ баста, ҳамонанди он дурўғҳое, ки наздик ба ҳаштод сол ба гўши мо мехонданду месаройиданд, ки бузургони донишу маърифат аз гузаштагонамон чун Синову Мавлавиву Хайёму Ҷомиву амсоли эшон, дар осори худ, “ғоя”-ҳои коммунистӣ бар сар доштанд ва сипас Ленин ба онҳо ҷомаи амал пўшонид.
    Ҳамчунон ки қаблан ҳам гуфта будам, ҷои таассуф ин нест, ки онон чаро чунин дурўғҳое гуфтаанд (чун сиёсаташон ҳамин иқтизо мекард), балки ҷои таассуф, ки бояд барояш хун гирист, ин аст, ки бархе аз ҳамватанони содалавҳи мо, ки бузургӣ ҷуз дар чеҳраи дигарон намебинанд, суханони эшон тасдиқ мекарданд ва то ҳанўз тасдиқ мекунанд. Ва ин дар ҳолест, ки шояд гўяндагони чунин суханон имрўз сухан пас гирифта ва шояд ҳам аз гуфтаҳои хеш пушаймонанд.
    Ва аммо роҷеъ ба Аршу Лавҳи маҳфуз, ки бо тамасхур он мазоминро ба забон ҷорӣ месозед, бидонед, ки касоне ки хештан фақат дар ин дунёи моддӣ маҳсур сохта ва ҳама чиз дар ҳамин олам мепиндоранд ва бўе аз маънавияту руҳоният ба машом набурдаанд, ҳаргиз чунин маонӣ дарк накунанд. Барои эшон воқеият ва ҳастӣ, танҳо ҳамон аст, ки чашми ҳис мебинаду гўши ҳис мешунаваду дасти ҳис меламсаду бинӣ мебўяду лабон мечашад. Дар воқеъ доираи огоҳиҳо ва маорифи хешро ҳамон медонанд, ки ҳайвонот низ бо башар дар дарки он муштараканд.
    Ва аммо дар робита бо ин ки иддао мекунед: “Дар ин қатор Бўалӣ барин донишмандоне пайдо шуда мегуфтанд, ки олам офарида нашудааст, доимо будааст”, ҳарчанд ин ҷумла дурўғе ҳам дарбар дорад (мисли ин қисмат, ки “олам офарида нашудааст”), вале он қисмати дигар яъне “доимо будааст” ҳақиқатеро дарбар дорад, ки баҳси баъдӣ перомуни он низ иншоаллоҳ баҳс ба амал хоҳам овард.
    Комёб бошед!

  86. Ба Сайидюнус:
    Дусти азизи, шеваи кори ту дур рафтан аз мавзуъи асли ва печидагуйи ва гумрох кардани хонанда аст, ин равишро ба чуз “номаъкул” вожаи дигаре наметавонад таъриф кунад.

    Дар мавриди “вахй” ва Сино – Аввалан дубора тахкик кун ва бубин, ки он китоби Меърочнома, ки ба Сино мансуб донистаанд, то чи хадд кори асили Сино аст ва каси дигаре ба номи вай назадааст. Дар таърих, бахусус таърихи исломи, зиёд будааст, ки китобхоеро ба Сино ё касони дигар нисбат медиханд, вале илми матншиноси ва забоншиноси ва таърихшиноси дуруг будани инхоро собит кардааст.

    Дувум, агар хатто Сино гуфта бошад, ки “вахй” амре мусаллам аст ва вокеият дошта, ин далел намешавад, ки ту иддаъои худро исбот кардаи. Исбот ё собит кардан дар илм ба маънии овардани далели мустахкам ва гайри кобили инкор аст, вале назарияи вахй то кунун дар илм ва мабохиси илми чой надорад, чи расад ба собит шудани он.

    Севум, харчи ки Сино ва бузургони дигар гуфтаанд, хакикати илми нест, бисёре аз он чизхое ин конхо гуфтаанд танхо назар, фарзия, эътикод, ё чахонбинии онхост ва ба хеч вачх дар илм СОБИТ НАШУДААНД! Сино албатта донишманди бузурги замони худ буд, вале дар пеши илми имруз, ки хазорон чизи хилофи эътикоди уро собит кардааст, назарот ва эътикодоти у нотавон аст. Шояд агар Сино имруз зинда мешуд, бо истифода аз шароит ва имконоти илмиюп ажухишии чахони имруз, демукроси ва озодии донишмандон, кутохдастии дин ва хуккоми дин, худаш бисёре аз навиштахои худро бо камоли хурсанди радд мекард ва муште бар дахони касоне мезад, ки аз назарот ва андешахои у барои таблиги дин ва андешахои нокиси динияшон суиистифода мекунанд.

    Чахорум, холо Синоро канор гузор, аз замони зиндагии вай садхо сол гузаштааст. Имруз бирав дунболи донишмандони дунё ва далел биёр аз донишгоххо ва академияхои муътабари дунё, ки ВАХЙ вокеъият дорад ва оё он як хакикати илмии собитшуда аст, чунон ки ту иддаъо мекуни ва ё афсонае беш нест. Барои ин метавони марочеъи илмии имруз, ки охирин сатхи пешрафти илм аст, нома биёри, порахое аз китоьбхои донишмандонро бо зикри сафха ва равишхои илмии тахкик ва собит кардани назарияи вахй барои мо бознамои. Агар натавони, барости бигу, ки “дар хеч чое аз собит шудани назарияи вахй матлабе наёфтам” ва мо мепазирем, ки ту иштибох карди ва минбаъд набояд дуруг гуйи ки ин собит шудааст.
    Дар ин рох ба ту комгори мехохам.

  87. Сайидюнус дар посух ба матлаби инчониб овардааст:

    ////”…Муддаои ин ҷониб ин буд, ки “Сухани ин ҷониб он аст, ки ислом дар ҳадди зот, оине аст фитрӣ ва маорифи он дилчасп ба гунае ки одамӣ (новобаста ба нисбаташ ба ҳар қавму нажоде) онро мувофиқ бо хостаҳои сиришти хеш меёбад. Ва қатъан чунин оине, аз замонати кофӣ барои ҷаҳонӣ шудан ва густариш ёфтан миёни қавмҳои гуногун бе зўри шамшер бархўрдор аст”.”////

    Барости бигу, ки ин “муддаъо” аз худат аст ё баргирифта аз китоби Мутаххари? Ман каблан гуфтам ва боз мегуям, ки дар харду чумлаи боло ман аз нигохи илми тардид дорам. Вакте вожаи “одами”-ро ба кор мебари, бехуди аз номи тамомии башар харф мезани ва галат мекуни.

    Шояд касоне бошанд, ки маъорифи исломиро “дилчасб ва бо хостахои сиришти худ созгор” ёбанд, вале кулли инсоният, ки чунин нест! Хазорон хазори дигар, аз чумла масехиёну яхудиёну зартуштиёну дигарон, онро бешак бо хостахои сиришти худ носозгор меёбанд.

    Ба ин далел, шояд бехтар буд менавишти, ки “…дилчасб ба гунае, ки БАРХЕ одамон онро бо хостахои сиришти худ созгор меёбанд.” Ин харф дуруст ва илми мешуд, вале холо ту аз номи тамоми башар дуруг гуфти, дар холе ки касе туро намояндаи тамоми башар насохтааст ва ин салохиятро надори, чун дар миёни тамомии башар тахкик накардаи ва намедони, ки онхо дар бораи маъорифи исломи чи назар доранд.

    /////Инак, намунаҳое аз андешаҳо, усули аҳком ва дастуроти ахлоқии исломӣ, ки бубинем, оё ин маориф, аз замонати лозим барои фитрӣ дониста шудан ва ҷаҳонӣ гардидан бархўрдоранд, ё на:////

    Дар мавриди дастурот, усули ахком ва андешахо ва ончи “маъорифи исломи” мехони, тавсияи ман ин аст, ки дубора ба Куръон ва фикхи исломи назар куни. Ислом барои хар чизе истилохи хоссе дорад. Чизхое хаст, ки фарз аст, чизхое суннат, чизе хаст, ки харом, чизе аст, ки халол ё макрух ё мустахаб ва гайра хонда мешаванд (албатта аз нигохи ислом).

    Бирав ва дубора бубин, ки ин ки худат мегуйи дастурот, ислом ба онхо чи мегуяд, ин ки ту мегуи андешахо, ислом онхоро чи меномад ва ин ки мегуйи усули ахком, ислом ба онхо чи мегуяд ва дар силсиламаротиби фармудахо ва ахкомаш, тавозуъ, ва адаб ва неки ва саховат ва эхсон ва кумак ба бенавоён дар кадом чойгохе карор дорад. Оё бинои мусалмони бар хамин хислатхои хуби инсонист ё бар чизхои дигар.

    Усули бунёдии хар дине он динро месозад ва менамояд, вагарна хислатхои хуби инсони дар хама гуна кутуб ва фархангхои гайриисломи ва дар мачмуъ гайримазхаби бамаротиб бештар таблиг ва ташвик шудаанд. Инхо, ки мегуи маъорифи исломи, пеш аз ислом дар фархангхои мухталиф асл карор гирифта буданд ва масалан хазорон сухани бехтар аз он чи овардаи, метавон дар китобхои динии хиндуи ва фарханги чини хам пайдо кард. Яъне ин неки ва хоксори ва саховат ва каноъат чизе нест, ки танхо маъорифи исломи буда бошад, инхоро Мухаммад кашф накардааст ва онхо пештар хам вучуд доштанд. Вале оё Мухаммад инхоро дар асл, дар мабнои дини худ карор додааст ё дар дарачахои дувуму севуму чандуму чандум? Суол ин аст, ки бояд посух бидихи, на ин ки фалону фалон чизхоро биёри ва бигуйи, ки иддаъои худро исбот карди!

    Оё неки кардан яке аз панч асли ислом хаст ё хайр?
    Оё тавозуъ, каноъат, саховат чузви бинои мусалмони ё усули дин хаст ё хайр?
    Оё дар миёни панч асли ислом РОСТИ хам зикр шудааст ё хайр?

    Ба ту хирад ва мантик орзу дорам.

  88. Википедия маколаи чолибе дорад дар бораи вахй ё ончи паёмбарон иддаъо кардаанд, ки ах худо гирифтаанд.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Revelation

    Вале дар поёни ин матлаб, назари илми имруз ба ВАХЙро мебнем, ки чуни н аст:

    ///New experiments in neuropsychology involve a device that some in the media has dubbed the God helmet. The apparatus, placed on the head of an experimental subject, stimulates the brain with magnetic fields. Some subjects reported experiences similar to spiritual experiences. The implication is that the feeling of being inspired by God is a natural, neurochemical event that can be replicated under controlled conditions, and that God thus is not responsible for the experiences reported by those who claim to be prophets.///

    Тарчума: Озмошхои тоза дар равоншиносии аъсоб бо истифода аз афзоре сурат мегирад, ки бархе дар расонахо онро “кулоххуди Худо” ном гузоштаанд.
    Ин дастгох агар дар сари афроди мавриди озмоиш карор дода шавад, бо майдонхои микнотиси магзро тахрик мекунад. Бархе афроди мавриди чунин озмоиш аз тачрубае монанд ба тачоруби рухони хабар додаанд. Ин бад-он маъност, ки эхсоси одамон дар бораи ин ки аз Худо илхом мегиранд, руйдоде табиъист ва ба ахлоти шимиёии асаб бастаги дорад, ва ин кор дар шароити тахти кунтрул кобили такрор кардан аст. Вале Худо масъули он тачоруб ва гуфтахое нест, ки афроде ки худро паёмбар медонанд, хабар додаанд.

    Яъне вазъиятеро, ки инсон гуё аз Худо вахй мегирад (тибки иддаъои худаш) дар шароити озмоишгохи ба вучуд овардан мумкин аст, вале ончи вай тачруба мекунад ва ё чизхое ки хабар медихад, ба хеч вачх каломи Худо набуда ва Худо масъули ин гуфтахо ва ин тачрубиёт нест!

    Холо чойи зикр аст, ки ончи дин мегуяд танхо бовар аст ва хакикати илми ё дониш махсуб намешавад. Зеро дониш бар пояи тачруба ва озмоиш собит шуда аст вале ончи дин мегуяд, аз чумла ислом, ба хеч вачх кобили санчиш ва исбот нест ва ба ин далел номаш дар илм “БОВАР” ё “ИМОН” аст, на “ДОНИШ” ва “ХАКИКАТИ ИЛМИ” !

  89. Ҷаноби Табар,
    Дар яке аз номаҳои худ, ки инак мехоҳам ба посухи он пардозам, бо як такаллуфе ноҷо ва таҳмил бар Қуръон он чиро ки аз он нест, хостед ин муддао собит кунед, ки “Ислом барои араб аст, на соири милал”. Ва шавоҳиде, ки аз Қуръон барои исботи ин муддао зикр мекунед, ҳеҷ иртиботе бо муддаои шумо надорад.
    1. Ояти 7 сураи Шўро: “Ва ин чунин Қуръоне ба забонӣ арабӣ ба ту ваҳй кардем то аҳли Уммулқуро ва касоне ки перомуни он ҳастанд бим кунӣ…”
    Ояти 92 сураи Анъом: “Ва ин китобе аст, ки онро фурў фиристодем, бо баракат аст ва тасдиқкунандаи он чи пеш он буда, ва то аҳли Уммулқуро ва онҳоеро, ки перомуни онанд бим диҳӣ, ва касоне ки ба ҷаҳони охират имон доранд низ, ба он имон меоваранд, ва онон бар намози хеш мувозибат мекунанд”.
    Агар маҳалли шоҳиди шумо, ба “забони арабӣ нозил шудан”-и он бошад, посух он аст, ки Худое, ки мехоҳад паёми худ ба мардумони рўи замин расонад, танҳо роҳаш ин аст, ки ба забоне бо эшон сухан гўяд, ки онон бо он ошно бошанд ва ба вижа он ки паёмбари охир ба забони арабӣ сухан мегуфт. Қарор нест Худо ба забони миррихиён (агар миррихие вуҷуд дошта бошад) бо мардуми замин сухан гўяд. Агар гўед: Чаро ба забоне дигар (масалан порсӣ) сухан нагуфта, посух он аст, ки дар он сурат, дорандагони забони дигар ҳамин ишкол мекарданд, ки чаро ба забони эшон Қуръон нозил нашуда? Ва мо забоне надоштем ва надорем, ки муштарак миёни ҷамии мардумони гетӣ бошад. Ва аз ҳама муҳим, ҷаҳонӣ будани паёме, ба ин нест, ки ба кадом забон нозил шавад, балки маоние, ки он алфоз далолат бар он доранд, оё аз замонати лозим барои ҷаҳонӣ дониста шудан бархўрдор ҳастанд, ё нестанд. Муддаои мо ин аст, ки маонии Қуръон дарбардорандаи маорифи фитрӣ аст ва ҳамин худ кофист бар ҷаҳонӣ будан.
    Аммо агар маҳалли шоҳиди шумо, ҷумлаи “то аҳли Уммулқуро ва касоне ки перомуни он ҳастанд бим кунӣ” бошад, посух возеҳтар аст. Дар муҳоварот (дар ҳар забоне) чунин қоидае ҳукмфармост, ки агар касе сифатеро барои касе дигар бидиҳад, ба ин маъно нест, ки дорандаи ин сифат, сифоте дигар надорад. Масалан: агар касе Сино (р)-ро ба пизишк будан васф карда гўяд: “Сино (р) табиб аст”, оё маънои ин он аст, ки пас файласуф нест? Баёни мазкур, қосир аст аз инкор ё исботи васфе дигар (ғайр аз пизишк будан) барои Сино (р). Балки ба баёни дигаре ниёз ҳаст, ки ўҳдадори исбот ё инкори васфе дигар (масалан файласуф будан) барои ў бошад.
    Бинобар ин, агар Қуръон ҷое гуфта бошад, ки паёмбар (с) ўҳдадори бими аҳли Уммулқуро ва перомуни он аст, лузуман маънои бимдиҳандаи дигар ҷаҳониён набудани ўро намерасонад. Бояд суроғи баёни дигаре рафт, ки оё чунин васферо барои паёмбар (с) исбот мекунад ё намекунад?
    Иттифоқан, оятҳои фаровоне дорем, ки ҳикоят аз паёмбар будани ў барои ҳамаи ҷаҳониён доранд. Барои намуна:
    “Бигў: Эй мардум! Ман паёмбари Худо ба сўи ҳамаи шумо ҳастам” (Сураи Аъроф, ояти 158).
    “Ва туро (эй Муҳаммад!) ҷуз раҳмате барои ҷаҳониён нафиристодем” (Сураи Анбиё, ояти 107).
    “Ў (Худо) зотест, ки паёмбарашро бо ҳидоят ва дини ҳақ фиристод то онро бар ҳамаи оинҳо пирўз кунад” (Сураи Фатҳ, ояти 28).
    Агар касе иддао кунад, ки ин оятҳо бо оятҳои 7 ва 92 сураҳои Шўро ва Анъом таноқуз доранд, монанди он аст, ки бигўем: ҷумлаи “Сино табиб аст” бо “Сино файласуф аст” мутаноқизанд.
    2. Ва аммо дар посух ба мавориде дигар аз истишҳоди шумо аз Қуръон барои исботи муддаои хеш, ба ҳамин иктифо мекунам, ки дар ояти 89 сураи Наҳл ва ояти 113 сураи Нисо, шумо бе ҷиҳат уммат ва қавмро ба арабҳо ихтисос додаед, ки худ навъе таҳрифи Қуръон аст. Чӣ касе ғайр аз шумо (ки ба дилхоҳи худ Қуръон маъно мекунад) вожаи “уммат” ва вожаи “қавм” аз назари Қуръонро, ба арабҳо ихтисос дода? Тоза, шумо худ дар ҷое гуфта будед, ки уммат худ ба вуҷудоварии нажоде муайян дар баробари нажодҳои дигар аст.
    3. Ва ҳамчунин дар ҷумлаи “расуле аз миёни худатон” ва шабеҳи он, чаро “худатон”-ро танҳо ба арабҳо ихтисос медиҳед, дар ҳоле ки муроди Қуръон кулли башар аст.
    Комёб бошед!

  90. Братанхо Табар, Рустам ва Афшин!

    Худора нест накнен. Ин кори хуб нестай. Занако абарзет мекнан. Ма се зан дорум. Дуташ Рассияда. Баъд чи хе аправдатся кунум?

  91. Сайидюнус,

    Кай даст аз сари Куръони бечора бар медоред ва ин кадр дар он дахлу сарф намекунед? Куръон ба сарохат мегуяд:

    “Мо Куръонро ба забони арабй бар ту вахй кардем, то бо он мардуми Уммалкуро (Макка) ва перомуни онро хушдор дихй» (Шуро, 7)

    Ин чо масъала танхо забони арабй нест, ки дар он замон забони мардумони вопасмонда буд. Чаро таъкиди Аллох бар шахри Макка (Уммалкуро) ва перомуни он (сахрои араб) аст? Магар Уммалкуро дар он замон пойтахти чахон буд? Ба хеч руй. Манзури Аллох дар огози “рисолат”-и Мухаммад чизе чуз парокандани динаш дар миёни хамкавмони у набуд. Аллох як бути араб буд, ки ба Худои як дини арабй табдил шуд. Дар ин ин оя чи пайванде миёни Уммалкурову чахон мебинед?

    Аллох боз хам барои афроде чун шумо, ки мункири манзураш хастанд, таъкид кардааст:

    «Ин аст китоби мубораке, ки бо он мардуми Уммалкуро ва перомуни онро бим дихй ва он касонеро, ки ба охират имон оварданд ва намози хешро барпо доранд, навид бахшй.» (Анъом, 92)

    Кучост “ахли башар”? Он чи аз башар мебинем, як шахраки сахроиву перомуни хушку сухтааш нест, ки маскани арабхо буд. Куръон дар ин маврид сарохати бехамто дорад.

    Ва агар боз хам таъассуб мачол надод, ки ба харфи Аллох гуш супоред, ба ин таъкиди у хам таваччух кунед:

    «Барои хар кавме гувохе аз миёни худашон барангезем, то дар рузи чазо ба хубу бади онон шаходат дихад ва туро бар кавми худат (араб) гувох баргузидаем.» (Нахл, 89)

    Пас Мухаммадро Аллох аз миёни кавми у (араб) барои кавми у (араб) барангехтааст. Сарохате бештар аз ин кучо сурог доред? Холо чаро шумо бояд ба зур ахли башарро араб кунед? Медонам ба Сайид буданатон тафохур доред, аммо Худоро сипос, аксарияти мардуми чахон дар ин “ифтихор” бо шумо шарокате надоранд ва аз ин бобат хушнуданд.

    Дини ислом, бино ба тасрехоти куръонй, динест арабй. Ва инкори ин сухан инкори оёти куръонист.

    Сарфароз бошед.

  92. ***Кучост “ахли башар”? Он чи аз башар мебинем, чизе беш аз як шахраки сахроиву перомуни хушку сухтааш нест, ки маскани арабхо буд. Куръон дар ин маврид сарохати бехамто дорад.

  93. Barodar Saidyunus,

    dar tornomaat nosazo guftan ba yahudiyon kori khube nest, har yak yahudi ba manu shumo nasdiktar ast, nisbat ba arabhoi shiri shutrhuri ablah va johil.

    Samak

  94. Фаромарз,
    Посухи ин ҷониб ба ду номаи ахири шумо, ба ин тартиб аст:
    1. Перомуни ин ки рисолаи “Меъроҷнома” аз они Ибни Сино (р) аст, ё нест, бори аввал аст, ки аз забони шумо мешунавам, ки ташкик дар он раво медоред. Хотиратон ҷамъ бошад, агар суханони “Меъроҷнома” мавриди писанди шумо нест, ҳозирам айни бароҳинеро, ки Сино (р) дар ин рисола барои исботи нубувват ва ҳаққонияти ваҳй барпо кардааст, аз илоҳиёти Шифо ё Ишорот ва ё Наҷот бароятон биёварам;
    2. Бо ин ҷумлаи шумо, ки мегўед “Агар ҳатто Сино гуфта бошад, ки “ваҳй” амре мусаллам аст ва воқеият дошта, ин далел намешавад, ки ту иддаои худро исбот кардаӣ. Исбот ё собит кардан дар илм, ба маънии овардани далели мустаҳкам ва ғайри қобили инкор аст”, комилан мувофиқам. Ҳаққо, ки саҳеҳтар аз ин сухан вуҷуд надорад. Касе ки ҳаққоният ё адами ҳаққонияти бовареро аз рўи тақлиду пайравии кўр-кўрона аз дигарон (гарчи уламо) бипазирад, аз хирад ба андозаи мисқоле ҳам бархўрдор нест. Ва агар ин ҷониб то ин ҷо барои исботи муддаои худ, истидлолҳои Сино (р)-ро шоҳид меовардам, барои ин буд, ки ноогоҳоне Сино (р)-ро ба бединӣ ва ба ин ки алоқае ба ислому Паёмбар (с) надошт ва ин ки паёмбарии он ҷаноб (с)-ро бархоста аз беморӣ медонистааст, нисбат медоданд. Ва ин ҷониб вазифаи худ дидам то дурўғ будани чунин нисбатҳои нораворо собит кунам;
    3. Нуктаи дигар: Чунин нест, ки ҳар чи пешиниён гуфтаанд, лузуман бо гузашти рўзгор ботил гардад, ва низ чунин ҳам нест, ки ҳар чи кунуниён мегўянд, лузуман ҳақиқат бошад. Балки ҳаққоният ё бутлони сухан, ба меъёрҳои дурусти илмӣ маҳак мехўрад, ки агар бутлонаш собит гардад, мардуд аст гарчи нав бошад, ва агар ҳаққонияташ собит шавад, мақбул аст ҳарчанд пешиниён гуфта бошанд;
    4. Ҳоло, бубинем таклифи масъалаи мавриди баҳси мо, ки ҳамоно исботи ваҳй ва паёмбарист, чӣ мебошад? Оё бо меъёрҳои илмӣ қобили исбот аст, ё нест? Пас, мо бояд таклифи хеш нисбат ба ин дархостро, ки “Имрўз бирав дунболи донишмандони дунё ва далел биёр аз донишгоҳҳо ва академияҳои мўътабари дунё, ки ваҳй воқеият дорад ва оё он як ҳақиқати илмии собитшуда аст, чунон ки ту иддао мекунӣ ва ё афсонае беш нест? Барои ин метавонӣ мароҷеи илмии имрўз, ки охирин сатҳи пешрафти илм аст, нома биёрӣ, пораҳое аз китобҳои донишмандонро бо зикри сафҳа ва равишҳои илмии таҳқиқ ва собит кардани назарияи ваҳй барои мо бознамоӣ”, мушаххас кунем.
    Аммо пеш аз ҳама, масъалае дар ин миён аст, ки то таклиф дар он рўшан нашавад, вуруд ба баҳси мавриди назар маъное нахоҳад дошт. Ва он ин ки вақте мегўед: “ҳақиқати илмӣ”, аз он ҷо ки мафҳуми “илм” ё “илмӣ”, мафҳумест кешдор ва анвои гуногуне аз улумро, ки ҳар яке перомуни мавзўе мушаххас ва ба равише муайян баҳс мекунанд дарбар мегирад, бояд аз оғоз мушаххас шавад, ки муроди шумо аз он чист?
    Агар муроди шумо аз “ҳақиқати илмӣ”, ҳақоиқе, ки ба воситаи таҷриба ва дар озмоишгоҳҳо ба даст меоянд, ки улуми таҷрибӣ (аз физиёву шимиёву ғайра) ўҳдадори ҳалли онҳо ҳастанд бошад, ба ҷое нахоҳед расид. Зеро, ваҳй, аз он даста мавзўъҳое нест, ки қобили дарки ҳиссӣ бошаду дар озмоишгоҳҳо мавриди озмоиш қарор гирад, ки гўем чизе надидему наёфтем, то ба он бовар оварем. Ба иборати дигар, дасти улуми таҷрибӣ, на танҳо аз пайдо кардани воқеияти ваҳй кўтоҳ аст, балки аслан ҳаққи изҳори назар перомуни ваҳйро – чи ба исботи он ва чи ба инкораш – надорад. Зеро мавзўи улуми таҷрибӣ, ашёи моддӣ ҳастанд. Аммо вуҷуди офаридгору сифоти Ў ва ваҳйу ҳақиқати он ва хулоса ин даста аз мавзўъҳо, ҳиссӣ нестанд ва қобили исбот ё рад дар озмоишгоҳҳо ва ба равиши таҷрибӣ намебошанд, то гўед: мо надидему наёфтем.
    Ин даста аз масоил бояд дар ҷое дигар ва ба равише дигар мавриди баҳс қарор гиранд. Ба ҳамин ҷиҳат аст, ки фалосифа – чи дар гузашта ва чи имрўз, ва чи исломи ва чи ғайри исломи – ҳаргиз дар озмоишгоҳҳо ва ба кўмаки улуме чун физиёву шимиёву аз ин қабил, ки бо равиши таҷрибӣ баҳси худ пеш мебаранд, дунболи Худову ҳақиқати ваҳйу ва ин ки паёмбар чӣ далеле бар ҳаққонияти худ дорад нарафтаанд.
    Гузаштагоне чун Бўалӣ ва дигарон ҳам вақте перомуни мавзўи Худову ваҳй ва хулоса ҳар чи марбут ба моварои табиат баҳс мекарданд, онро дар бахши “фалсафаи уло” ё худ “илоҳиёт” баҳс мекарданд, на дар “табииёт”. Чаро? Чун некў мутаваҷҷеҳи ин масъала буданд, ки мавзўъ ва равиши баҳс дар табииёт, ғайр аз мавзўъ ва равиши баҳс дар фалсафаи уло аст.
    Мавзўи баҳс дар табииёт модда аст ва равиши он ҷуз таҷриба нест.
    Аммо мавзўи баҳс дар фалсафаи уло “мутлақи вуҷуд” аст ва равиши таҳқиқу пажўҳиш дар он, бар асоси бурҳон ва қиёси ақлӣ пеш меравад.
    Ҳоло, агар касе “ҳақиқати илмӣ”-ро ҷуз озмоиши таҷрибӣ надонад, ва мункири ҳар навъ ҳақоиқе дигар (монанди ҳақоиқе, ки бар асоси бурҳону қиёси ақлӣ ба даст меоянд) бошад, ин худ баҳсе ҷудогона дорад, ки дар сурати ниёз, ба он ҳам хоҳам пардохт.
    Бинобар ин, Шумо бояд дар оғоз муроди худ аз “ҳақиқати илмӣ”-ро рўшан кунед, ва сипас вориди баҳсу мунозира перомуни ин ки оё ваҳй воқеият дорад ё надорад, хоҳем шуд.
    Комёб бошед!

  95. Сайидюнус,

    Ин ки шумо иддаъоеро барои нахустин бор шунидаед, биннафса он иддаъоро ботил намекунад. Ин маврид, ки шумо «Меърочнома»-и такаллубиро мутаъаллик ба Пури Сино медонед, хакикатест барои шумо ва амсоли шумо ва лузуман дигарон мачбур нестанд дидгохи шуморо бипазиранд. Бо такя бар улуми сабкшиносию мантики баён метавон собит кард, ки «Меърочнома» аз таровишхои калами бузургмарде чун Сино набудааст. Барои радди ин иддаъо чорае надоред чуз руйкарди илмй ба ин мавзуъ ва исботи иддаъои худ бар мабнои додахои илмй.

    Мегуед, вахйро бо хеч озмоише илмй наметавон санчид ва ба хакикати он аз рохи илмй пай бурд. Дар ин сурат «вахй» муттакй ба чи чизест, агар муттакои он илм набошад? Чи гуна мехохед инсонхои шаккокро мутакоъид кунед, ки вахй аз вокеъиёт аст? Танхо рохе, ки то ин чо пеш рафтаед, тавассул ба таъассубу курбоварист, бидуни ироаи истидлолхое илмию мантикй. Огохии шумо аз вахй танхо бар пояи бовар устувор аст, ки аз мушаххасоти ибтидоии башар аст. Башарият аз он мархила фаротар рафта ва хар бовареро бар пояи истидлолхои илмию мантикй карор медихад. Дар ин чо хинги мантики шумо очизу косир аст. Яъне то кунун хеч мутаъассиби мазхабие натавонистааст бовараш ба вахйи илохиро бо гувохии илмию мантикй собит кунад. Аз ин ру иддаъои шумо дар чахони пешрафта мансух аст. Чомеъахои пештоз хам ки дар гузашта бо шумо хамнаво буданд, имруз аз он бовари бепоя дурй гузидаанд. Чун хилофи он барояшон собит шудааст.

  96. ас-салому алейкум.
    Бародар Рустам-сардабир, ба мехмонони ин сайт гуфта метавонед, ки Табар, Афшину ва дигар ашхосони зидди ислому Куръону Аллох баромадаги, аз дохили Точикистон ба ин сайт мепайванданд ва ё хоричи он? Ё хамон олимони чохили гарби, ё точикон ва форсизабонон, ки нони хароми гарбихоро хурда истодаанд! Аз кучо ин кадар нафлат ба миллати араб дорем, магар ин аст он гуманизме, ки имруз аз хар тараф ба гуш мерасад?
    агар мусулмон бошед тавба кунед, вагарна Рузи Киёмат аст, ки он иншоАллох меояд ва хар банда, хар офирадиаи Худованд назди У “отчет” медихад! Як байте ба ёдам расид:
    Зи зикрам хар ки ру тобад ба дунё,
    Ба Фардо хашр созам зишту аъмо.
    Зи зери хок хезад дидааш кур,
    Сиях гашта дилаш чун лайл бенур.
    Кунад нола хамон банда ба Мавло,
    Ки хикмат чист чашмам карди аъмо?
    Ба дунё доштам ду чашми равшан,
    Бикарди кураш ай дорандаи ман.
    Худо гуяд, ай махлуки нодон,
    Ба дунё додаам неъмат фаровон.
    Бидодам дасту пою чашми бино,
    Дили доно, забони сози гуё.
    Бифармудам туро бар зикргуи,
    Зи душман эътирозу дуст чуи.
    Зи зикри мо ту шуди руйгардон,
    Ба амри нафсу бо фармони шайтон.
    Ба дунё кардаи моро фаромуш,
    Манам созам туро ин фаромуш!

    Вой бар холи шумо дар Рузи Киёмат ва дар кабр!

  97. Башарро хашар кардаанд.

  98. Бехуда хофизи лисонулгайб, ки исломро хеле хуб медонист, нафармудааст:
    Чанги хафтоду ду миллат хамаро узр бинех:
    Чун надиданд хакикат, рахи афсона заданд.

  99. Сари Салохиддин Азизови 20-сола дар Русия ба дасти номардумон аз тан чудо карда шуд. Оё инро Аллох хоста буд (чизе дар олам бе хости у анчом намешавад)? Волидайни у ва наздикону пайвандонаш акнун бояд чй кунанд ва аз кй домангир шаванд? Навхаву фигон кунанд ё Худоро шукргузорй кунанд, ки фарзанду бародару хешованди зебои онхоро, ки на аз рузгори хуш барои кору пулёбй ба Русия рафта буд, ба-д-ин шеваи адли илохй ба назди худ бурд? Албатта, ки чанозахонон дар маросими дафни ин чавони аз зиндагй умедхои зиёд дошта «Алхамду ли-л-Лох!» гуфтанд. Ва на як бор.
    Ривояти ин чист, бародари азиз Сайидюнус?

  100. Муъмин, бародари арабзадаи ман, ки дар огуши биёбонхои араб мачнунвор мегардй. Бароят дар рузи Махшар ё хамон Киёмат тавфик мехохам. Гами моро нахур ва ба фикри киёмати худат бош. Падруд.

  101. Дустони азиз, аз посуххои Шумо хондан кардам ва мехохам пешниходе кунам ба Шумоён.

    Ба сухбатхонаи сайти http://www.vatanweb.tj/forum назар кунед, ончо халки хеле зиёде аст ки бояд хисси ватандустию, донишашонро аз фархангу адабиёти тоисломии Эрониён афзунтар гардонид.

    Хохони ободии хонадони тамоми хамватанонам.

  102. Усмон
    tabaraxe
    Орзу !
    Ман шумоёнро бо Рузи Махшар наметарсонам, Илохо Худованд дар дили шумо тарса чо кунад, лекин имруз фикр кунед, ки бе ягон далелу аснод дини мубини исломро ба афсона мубаддал гардонидани хастед, на, шумоён худатон ягон олим, ё академик ё ягон номзади илми хастед, ки ин гуна акидаро ба мо мерасонед? Вой бар холи шумоён, ки гумрох шудаед!
    Шукри Аллох кунем, ки моро мусулмон офарид, дар дини мубини Ислом офарид. 1.5 миллиард одамони дунё дар ин дин хастанд, онхо хам ба фикри шумоён пайрави афсонахо хастанд? Пас фикр кун, бобои ту пайрави афсона буд, падари ту ё модари ту пайрави афсона буд?
    Илохо Худованд хамаи шумоёнро тавфик бахшад, ман хеле гамгин шудам, ки чунин суханхои атеистона аз дахони чавонони точик баромада истодааст! Як фикр кунем ва баъд чизеро бигуем!
    Бародар Орзу хамон бародаре, ки дар Русия ба катл расид, о ин такдири Илохи аст, ту хам рузе ба ин дунё падруд мегуи, дар кучои, ки набошем, марг моро меёбад, танхо Аллох абадзинда аст! Худо дар панохи симаташ моро нигах дорад ва рохи роста хидоят намояд!

  103. Бародари азиз Муъмин. Навиштай: “Илохо Худованд дар дили шумо тарса чо кунад”. Савол: чаро моро бояд тарсонад? Чаро мо бояд аввл аз у тарсем ва баъд уро бипарастем? Зарурате ба тарс додан нест, харчанд Куръон саросар тарс додан аст, мо бе ин хам Худованди ягонаро дуст медорем.
    Боз савол медихй: “1.5 миллиард одамони дунё дар ин дин хастанд, онхо хам ба фикри шумоён пайрави афсонахо хастанд?” Посух: ман аъробии куруни вусто нестам, ки хукм кунам ва танхо мегуям: “Намедонам, Худо медонад”. Вокеъан, касе дар ин сайт гуфта буд, ки як кисми арабхо Арабистону Дубай, ки худро мусалмон мехисобанд, кайхо боз аз тахдидхои Аллох натарсида, дар ин замин барои худ бихишт тартиб намудаанд ва бо хуракони чалаб аз Осиёи Миёна “полни рост” маишат карда гаштаанд!!!! Ба гуфтаи точикхои мо “жит” доранд.
    Саволи дигарат ин аст: “Пас фикр кун, бобои ту пайрави афсона буд, падари ту ё модари ту пайрави афсона буд?” Посух: инро хам намедонам. Лекин медонам, ки бобокалонхои кадимии эшон ва аз тую Сайидюнус низ кабл аз малаххучуми арабхо, яъне то асрхои 7-8 мусалмон ё исломпараст набаданд. Дар ин асрхо ориёихоро мачбуран мусалмон кардан, дурусттараш, табармусалмон ё шамшермусалмон. Ту ба ин шак дорй?
    Гамгин нашав аз ин гапи “атеист”-хо. Бехтараш, “жит” кун. Ба монанди хамон мусалмонхои Дубай (ё ту шак дорй, ки онхо аз ту камтар мусалмонанд? Шак накун, ки забони забони онхо ба Аллох наздиктар аст!)
    Ин суханро хам бар асоси Куръон гуфтай: “хамон бародаре, ки дар Русия ба катл расид, о ин такдири Илохи аст”. Фикр намекунй, ки он точики сарсахти бечора ва хатман мусалмон дар назди Аллох чй кори нодурусте кард, ки уро ба ин шеваи вахшиёна халок кард? Албатта, у бародари ту набуд ва ту харчи хохй гуфтан мегирй. Лекин боз мепурсам, ки чаро вай ин хел вахшиёна кушта шуд? Оё Аллох ба ин кор розй буд. Агар у розй буд, мани офаридаи У розй хеч гох нестам. Ва падараш хам, фикр мекунам, хеч гох розй намешавад. Ва модари зораш хам. Ва бародараш ва хохараш ва дустонаш ва дустдоронаш! Факат ту розй хастию шояд Сайидюнуси Истаравшанй.
    Хаволаат ба Худо.

  104. Ончи барои огохии шумо дар зайл меояд, матни тарчумаи номаи Умар ибн-ал-Хаттоб, халифаи дувуми арабхо, ба Яздигирди 3-и сосонй ва посухи Яздигирд ба Умар мебошад. Нусхаи аслии ин номахо дар музейи Ландан нигахдорй мешавад. Замони навишта шудани ин номахо марбут мешавад ба пас аз чанги Косидия ва пеш аз чанги Нахованд.

    Аз Умар бин-ал-Хаттоб, халифаи муслимин, ба Яздигирди 3, шоханшохи Порс Яздигирд.
    Ман ояндаи равшане барои ту ва миллати ту намебинам, магар ин ки пешниходи маро бипазирй ва бо ман байъат кунй. Ту собикан бар нисфи чахон хукм мерондй, вале акнун сипохиёни ту дар хутути мукаддам шикаст хурдаанд ва миллати ту дар холи фурупошй аст. Ман ба ту рохеро пешниход мекунам, то чонатро начот дихй. Шуруъ кун ба парастиши худои вохид, ба яктопарастй, ба ибодати Худои якто, ки хама чизро у офарида. Мо барои ту ва барои тамоми чахон паёми уро овардаем, у, ки худои ростин аст.
    Аз парастиши оташ даст бардор ва ба миллати худ фармон бидех, ки онхо низ аз парастиши оташ, ки хатост, даст бикашанд, ба мо пайванд, Аллохи Акбарро парастиш кун, ки Худои ростин аст ва холики чахон. Аллохро ибодат кун ва исломро ба унвони рохи растагорй бипазир. Ба рохи куфромези худ поён бидех ва ислом биёвар ва Аллохи Акбарро мунчии (начотдихандаи) худ бидон.
    Бо ин кор зиндагии худатро начот бидех ва сулхро барои порсиён ба даст овар. Агар бехтарин интихобро мехохй барои ачамхо (кавданхо ва лолхо), байъат танхо рох аст. Агар ту бидонй, ки чи чиз барои порсиён бехтар аст, ту ин рохро интихоб хохй кард.
    Аллох Акбар.

    Мухри Умар
    Халифаи муслимин Умар бин-ал-Хаттоб.

    Посухи Яздигирди севум ба номаи Умар

    Ба номи Ахуро Маздо, офаринандаи чону хирад.
    Аз суи шоханшохи Эрон Яздигирд ба Умар ибни Хаттоб, халифаи тозиён.
    Ту дар номаат мо, эрониёнро, ба суи худои худ, ки Аллох Акбар ном додаед, мехонӣ ва аз руи нодониву биёбоннишинй худ, бе он ки бидонй, мо кистем ва чи мепарастем, мехохй, ки бас уи худои шумо биёем ва Аллох Акбарпараст шавем.
    Шигифто, ки ту дар пояи халифаи араб нишастай, вале огохихои ту аз як араби биёбоннишин фаротар намеравад. Ба ман пешниход мекунй, ки худопараст шавам. Эй мардак, хазорон соласт, ки орёиён дар ин сарзамини фархангу хунар яктопараст мебошанд ва рӯзона панч бор ба даргохаш ниёйиш мекунанд. Хангоме ки мо пояхои мардумивунекуварзиву мехрбониро дар саросари чахон мерехтему парчами «Пиндори нек, гуфтори нек ва кирдори нек»-ро дар даст доштем, туву ниёконат дар биёбонхо мегаштед ва мору сусмор мехурдеду духтарони бегунохатонро зинда ба гур мекардед.
    Оё Аллох ба шумо дастур дода, ки катл кунед, горат кунед, ё хар ду? Ё ин ки пайравони Аллох ба номи у ин корхоро анчом медиханд?
    Тозиён, ки барои офаридахои Худо арзише намешиносанд ва сангдилона онхоро аз дами тег мегузарониданд ва занонро озор медиханду духтаронро зинда ба гур мекунанд ва ба корвонхо метозанд ва ба рохзаниву куштору рабудани зану хамсари мардум даст мезананд, чи гуна моро, ки аз хамаи ин зиштихо безорем, мехоханд омузиши худопарастй бидиханд?
    Ба ман мегуй, ки аз оташпарастй даст бардорам ва худопараст шавам? Мо, мардуми Эрон, Худоро дар равшаной мебинем. Фуруг ва рушноии тобнок ва гармои хуршедии оташ дар дилу равони мо чон мебахшад ва гармии дилпазири онхо дилу равонхои моро ба якдигар наздик мекунанд, то мардуми дуст, мехрбон, мардумдор, некхох бошем ва родиву гузаштро пеша созем ва партави яздониро дар дилхои худ хамеша зинда нигах дорем.
    Худои мо Ахуромаздои бузургу шигифтангез аст, ки тоза шумо хам Уро хостаед ва «Аллоху Акбар»-ро барои У баргузидаед ва Уро ба ин ном садо мекунед. Вале мо бо шумо яксон нестем, зеро мо ба номи Ахуро Маздо мехрварзй ва некиву хубиву гузашт мекунем ва ба дармондагону сияхрузон ёрй мерасонем ва шумо ба номи Аллоҳу Акбар худой офарида, худатон даст ба куштору бадбахтиофаринию сияхрузии дигарон мезанед.
    Чй касе дар ин миён табахкор аст? Худои шумо, ки фармони куштору торочу нобудиро медихад, ё шумо, ки ба номи у чунин мекунед? Ё хар ду?
    Шумо аз дили биёбонхои тафтаву сухта, ки хама рузгортонро ба дадманишию биёбонгардй гузаронидаед, бархостаед ва бо шамшеру лашкаркашй мехохед омузиши худопарастй ба мардумоне бидихед, ки хазорон соласт шахригаранд ва фархангу донишу хунарро хамчун пуштвонаи нерумандй дар даст доранд? Шумо ба номи Аллох Акбар ба ин лашкариёни ислом чуз вайронию торочу куштор чй омухтаед, ки мехохед дигаронро хам ба суи ин худои худатон бикашед?
    Имруз танхо нояксонй, ки мардуми Эрон бо гузашта доранд, он аст, ки тозапайрави Аллох Акбар шудаанд, шикаст хурдаанд ва мардуми Эрон ба зури шамшери шумо, тозиён, бояд хамон Худоро, вале бо номи тозй, бипазиранду бипарастанд ва дар руз панч бор ба забони арабй барояш намоз бигузоранд. Зеро Аллох Акбари шумо танхо забони арабй медонад.
    Ба ту суфориш мекунам: ба дили хамон биёбонхои сузони пури сусмори хеш баргард ва лашкари сангдилро ба суи шахрхои обод хамчун чонварони хор (девона) рахо макун ва аз куштори мардум ва торочи дороии онон ва рабудани хамсарону духтаронашон ба номи Аллох Акбари худдорй намо ва даст аз ин зишткорихою табахкорихо бикаш.
    Орёиён мардуме богузашт, мехрбон ва некандешанд. Хар чо рафтаанд, тухми некию дустию дурустй пошидаанд. Аз ин ру аз кайфар додани шумо барои нобакорихои туву тозиён чашм хоханд пушид.
    Шумо бо хамон Аллох Акбартон дар хамон биёбон бимонед ва ба шахрхо наздик нашавед, ки бовартон бисёр хароснок ва рафтортон дадманишона аст.

    Мухр
    Яздигирди сосонй.

  105. Ассадому алейкум бародарони “ИСЛОМИ”, бале ин саломи ман танхо ба он бародароне, ки мусалмон хастанд мерасонам, ба ту Орзу “привет” ё “здарово” гуям мешад, барои он ки ту точик боши хам точикиро намефахми!
    Ба Шамс гуфтаниям, ки ин гуна номахокати дили моро аз ислом хунук карда наметони, ман намедонам ин номаи хамон яздигурди 3-ми сосони мебошад, ё бофтахои имрузаи душманони ислом, Аллох донотар аст! Лекин чи хеле, ки таърих нишон медихад форсизабонхо бо чи гуна дурандешиашон хам исломро кабул карданд, зеро дарк карданд, ки оташпарастию “духудоги” (ту Ахриман-ро фаромуш карди? ) хеч як окибате надорад! Ислом ин хакикат аст. Имруз агар ман “факт”-у далелхоро биёрам, хушатон меравад, хамзабонони арчманд! Пайгомбари ислом(с) дар яке аз хадисхо дар бораи нишонахои окибати дунё (Рузи Махшар) сухан карда будандва пешгуи карданд, ки дар охирзамон хисоби занхо за мардхо зиёд мешавад ва бешармиву бехаёи ривоч меёбад, ва балохову офатхо низ тез-тез ба вукуъ мепайванданд! Имруза дунёро бин, спид, наркомания, рак, заминчунбихои руз аз руз!
    Дар бораи духтархову занхо алохида сухбат дорам, хамин имруза духтархои точик ба ту меписанданд, дар бадан либоси “отяжка”, хама чойхои шахватнок аён, инро ту мехохи, оё очаву момохои ту ин тавр лиос мепушиданд? Не, дусти азиз, мо хеле хам аз ислом дур шудем, ислом сатри авратро зери хукми конуни дровардаги хаст, ин аст “рафтори нек, кирдори нек, пиндори нек” (худ хамин шиор кай пайдо шуд, оё маълумот дори?) барои хамин ба кадом номахои “ландан” ба мо “ссылка” накун, далехоро биёр, ислом аз кадом чихат камбудиашро мебини, хаминашро ба ман баён кун, ман туро чавоб медихам!

  106. Salom barodari Mu’min,

    islom ba mo Tojikon yak kambudi meorad va on ham: Gumroh va johil sokhtani omma! Kujo didi khonandai madrasaero, ki donishi sathi talabai sinfi dahro doshta boshad? Az mulloho man sukhan namekunam, ki jumla johiland. Man khud shohid budam, ki Gharm mulloe chahor zan dorad, az 25 sola to 60 sola. Magar in durust ast dar yak jomeau dunyavi? Ba rishi chunin mulloho boyad mezid!

    Faryod mesani, ki modaru khohari moro zeri chodar boyad andokht, pas charo khud jins yo kurtai tang mepushi? Charo tu rukushod gardivu, zani bechroa pushida?

    P.S. bakhshish baroi sukhanoni kabeh.

  107. Муъмин,

    Духодигй (Аллох ва Шайтон) дар батни ислом аст, агар Ахриманро хам худо ба хисоб оварй.

    Ту, ба унвони як мусалмон, душмани модару хохару хамсарат хастй. Ту агар инсонй, набояд аз дидани “оттяжка” лагоми эхсосотат аз даст равад. Инсонвор худатро идора кун. Ту, ки ба худат ичоза медихй хар либосеро, ки макбулат аст, танат кунй, ичоза надорй барои хеч касе, аз чумла барои хамсарат, таъйини пушиш кунй. Хар касе дар ин дунёву охират масъули аъмоли худаш аст. Пас бирав, дар паи намозу рузаи худат бош. Мардумро аз озорат масун дор. Ба умеди Худованди ростин, дасти шумо ба зудй аз чабру ситами занону мардон кутох хохад шуд.

    tabaraxe.wordpress.com

  108. Ҳамандешони арҷманд!
    Бар ҳамагон ошкор аст, ки имрӯз тоҷикон мардуми мусулмон ҳастанд ва дини Ислом дар тӯли ҳазору чорсад сол ҷузъи таркибӣ ва ҷудонопазири зиндагиву фарҳангу адаби тоҷикон шудааст ва фарҳанги тоҷиконро бе Ислом тасаввур наметавон кард. Дареғо ки бархе афрод аз ин ҳақиқат огоҳ нестанд ва гаҳ-гоҳе миёни касоне ба истилоҳ “миллатдӯст” ва “исломдӯст” ҷанҷолҳое сар мезанад ки моломол аз дашному носазову нафрин аст.

    Тоҷике ки худро шинохтааст, на аз Ислом даст хоҳад кашид ва на аз таъриху фарҳанги худ.

    Фарҳанги тоҷикӣ дарахтест тануманду сершоху барг ки реша дар ҳазорсолаҳо пеш аз зуҳури Ислом дорад, аммо ин дини мубин пайванде буд бар танаи он дарахти куҳансол ки часпиду сабзиду боре овард хушмазза. Ниёкони мо пазирандагони пассиви Ислом набуданд, балки худ дар шаклгирӣ ва густариши ҷомеъаи исломии навзуҳур саҳм доштанд. Ниёкони мусулмоншудаи мо фарҳангеро офариданд ки имрӯз онро фарҳанги эронӣ-исломӣ меноманд. Аз таъсири маздоясно ки номи дурусти дини Зардушт аст, бар Ислом дар заминаи “усули дин” наметавон сухан гуфт, аммо дар заминаи ойинҳо ва одобу маносик таъсирпазирӣ фаровон аст. Тамаддуни эронӣ дар густариши фарҳанги исломӣ ҳамон нақшеро дорад ки тамаддуни юнонӣ дар шаклгирии масеҳият ва густариши фарҳанги насронӣ доштааст ва эрониён барои ҷаҳонгир шудани Ислом бисёр кӯшидаанд ва бад-ин роҳ барои посдошт ва густариши Ислом хидмати арзандае кардаанд.

    Ҳамин дини мубораки Ислом буд ки аз мардуми ариёнажоди Турон миллати тоҷикро падид овард.
    Ислом неруи озодӣ, оромӣ ва ободии Тоҷикистон аст, набояд онро мояи парешонӣ ва парокандагии худ гардонем. Ҳар гуна ихтилофи андеша миёни тоҷикон бар зиёни мост.

    Имрӯз миллати порсизабону мусулмони тоҷик ниёз ба нирӯе дорад ки манофеъи миллии тоҷиконро шиносаду пуштибонӣ кунад.

    Ман бар ин боварам ки манофеъи миллии тоҷикон бояд ОЗОДӢ, ОРОМӢ ВА ОБОДӢ бошад. Озодии Тоҷикзамин, оромии Тоҷикзамин ва ободии Тоҷикзамин.

    Шоду тандуруст бошед!

  109. Ба Муъмин. Навиштаи ки: “бале ин саломи ман танхо ба он бародароне, ки мусалмон хастанд мерасонам, ба ту Орзу “привет” ё “здарово” гуям мешад, “…
    Ман аз саломат хам безорам ва аз приветат хам!!!!!
    Хулоса, атоятро ба ликоят бахшидам!
    Лекин дар бораи Салохиддин, такдир, хости парвардигор чизе нанавиштй. Навис, мусалмон барин навис.
    Дар бораи отяжка. Мо ориёием ва чи хеле ки аз шумо мусулмонхо безорем, аз русхо ва отяжкахошон хам безорем ва ин хел либоспушии занхоро хам кабул надорем. Лекин хичоби арабиро хам кабул надорем. Модарону модаркалонхои мо ин чизро дар ёд надоранд. Онхо мисли точик зиндаги карданд, яъне бе хичоб, вале хамеша почомаю руймол доштанд. Ва ин хам хаёи онхо буд.
    Бехтараш аз модарат пурс, ки оё хичобро дар ёд дорад? Дар кухистони точик ин хел масхарабози набуд.
    Вокеан хамон арабхои чисто мусалмонат дар Дубай ва дигар шахрхошон махз хамон атяжкадоронро мисли хурони бихишт кабул доранд. Боз чи хел кабул доранд!! Бо ин гуфтаниям, ки агар ислом бе каму кост мебуд, хатман дар Дубай мустакар мешуд.

  110. Ду сол пеш дар яке аз хотелхои Дубай дар телевизор ман раксу сурудхонию синачунбонию шиками урён чунбонии артискахои арабро дидам.
    Охир ин давлат сирф мусалмоният-ку!!!!! Лекин чаро дпар телехояшон ин манзарахои ба динашон номувокро нишон медиханд? Як марди араб баъд гуфт ба ман, ки ин расм ба мо аз кадим омадааст, ислом гуфтан мегирад, аммо марди араб бе тамошои занхои нимлуч худро нето хис меукнад.
    Чаноби эшони Сайидюнус ба ин масала равшани андозед. Ман хайронам.

  111. Бахскунандагон, албатта, ин матлаби арзандаро хонед.

    http://www.redpersia.blogfa.com/post-10.aspx

    دين و حقوق بشر،

    سخنرانی اکبر گنجی در دانشگاه جورج تاون

    بسياری از مؤلفه هايی که به تحقق و تضمين حقوق بشر کمک می کنند در اصل از دل اديان و مذهب برآمده اند، اما امروزه چندان در فرهنگ جديد جذب و حل شده اند که بسياری افراد ريشه های دينی آنها را از ياد برده اند

    واشنگتن، دانشگاه جورج تاون، پنج شنبه ۱۵ مارچ ۲۰۰۷

    وقتی که درباره‌ی “حقوق بشر” گفت‌وگو می‌شود گاه منظور همان حق‌هايی است که در اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر ذکر شده‌اند و در سال ۱۹۴۸ به امضای ۴۸ کشور رسيد و از آن پس کشورهای ديگر نيز، يکی پس از ديگری، آن را امضاء کردند، و گاه منظور مجموعه‌ی حقوقی است که برای انسان‌ها قائليم، خواه مصاديق آن بيشتر يا کمتر يا برابر با همان مصاديقی باشد که در اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر آمده است. من، در اين گفتار، با حقوق بشر به معنای دوم سروکار دارم.

    اول. پرسش هايی درباره حقوق بشر: درباره‌ی حقوق بشر، به همين معنايی که با آن سروکار داريم، سئوالات فلسفی بسيار مهمی قابل طرح‌اند، از جمله اينکه:

    ۱) حقوق بشر با حقوق طبيعی (natural rights) چه ربط و نسبتی دارد؟ آيا حقوق بشر همان حقوق طبيعی است يا نه؛ و در صورتی که اين دو عين هم نيستند دايره‌ی کداميک فراخ‌تر و دايره‌ی کداميک تنگ‌تر است و کداميک از آنها در دل ديگری جای می‌گيرد؟

    ۲) آيا حقوق بشر جهانشمول (universal) داريم، يعنی حقوقی که فرازمان، فرامکان، و فراتر از هرگونه اوضاع و احوال خاص باشند و شامل حال هر انسانی، بلااستثناء بشوند؟

    ۳) حقوق بشر جهانشمول، اگر وجود دارند، کدامند؟ يعنی اين مفهوم دارای چه مصاديقی است؟

    ۴) حقوق بشر جهانشمول را چگونه می‌توان تبيين کرد؟ به عبارت ديگر، چرا انسان‌ها دارای اين حقوق‌اند؟ چه ويژگی يا ويژگی‌هايی در همه‌ی انسان‌ها هست که سبب می‌شود که انسان‌ها دارای اين حقوق شوند؟

    ۵) آيا حقوق بشر همه با هم سازگار و هماهنگ‌اند يا امکان تعارض ميان اين حقوق وجود دارد، به طوری که اگر بخواهيم يکی از آنها را دريافت کنيم از دريافت حق ديگری محروم بمانيم؟

    ۶) آيا حقوق بشر اصلند و تکاليف بشر فرع بر آنهايند يا، بالعکس، تکاليف بشر اصلند و حقوق بشر متفرع بر آنها می‌شوند؟ به تعبير ديگر، حقوق بشر متقدمند و تکاليف بشر مؤخّر يا تقدم از آنِ تکاليف بشر است و حقوق بشر متأخّر بر تکاليف بشراند؟

    ۷) حقوق بشر با اخلاق چه ربط و نسبتی دارند؟ آيا حقوق بشر از اخلاق استنتاج می‌شوند يا اخلاق قابل استخراج از حقوق است؟

    ۸) حقوق بشر چه ارتباطی با نيازهای بشر دارد؟

    ۹) حقوق بشر جهانشمول با کثرت‌گرايی فرهنگی (cultural pluralism) چگونه سازگاری می‌تواند داشت؟

    ۱۰) آيا حقوق بشر حقوق افراد بشری است يا جوامع، نهادها، و سازمان‌ها نيز حقوقی دارند؟

    دوم. ملاحظاتی درباره دين: و وقتی که سخن از ارتباط حقوق بشر و دين می‌رود، در باب دين نيز به چند مسأله‌ی بسيار مهم توجه بايد کرد، از جمله:

    ۱) تقريباً همه‌ی اديان در دورانی ظهور کرده‌اند که ما آن را دوران پيشامدرن (premodern) و دوران سنت می‌ناميم (و حال آنکه مفهوم حقوق بشر مفهومی مدرن (modern) است).

    ۲) اديان بزرگ جهان، در عين اينکه آموزه‌های مشترک و همانند دارند، اختلاف‌ها و ناهمانندی‌هايی نيز دارند (و می‌شود پيش‌بينی کرد که اين موارد افتراق و ناهمانندی در تلقی‌شان از حقوق بشر نيز تأثير داشته باشد)

    ۳) پيروان يک دين واحد نيز از دين خود تلقی و برداشت واحدی ندارند. لااقل سه نوع برداشت بنيادگرايانه (fundamentalistic)، سنتگرايانه (traditionalistic) و تجددگرايانه (modernistic) در درون هر دينی قابل تصور است.

    ۴) در عين حال، پيروان هر دين، هر تلقی‌ای که از دين خود داشته باشند، نمی‌توانند از پاره ای از آموزه‌های خود دست بردارند و بنابراين، انعطاف‌پذيری آنان از حدی فراتر نمی رود، اگرچه اين حد بسته به نوع تلقی ای که از دين دارند (يعنی بسته به آنکه بنيادگرا باشند يا سنتگرا يا تجددگرا) می تواند بسيار متفاوت باشد.

    ۵) اديان، علاوه بر حقوقی (و تکاليفی) که برای بشر قائلند برای خدا يا عالم بالا يا امور مقدس يا امر مطلق يا… نيز حقوقی غيرقابل انفکاک قائلند و اين حقوق را حاکم بر حقوق بشر می‌دانند، اگرچه در چند و چون حقوق الاهی کمابيش تفاوت‌هايی با هم دارند.

    ۶) همه‌ی اديان، با اختلاف مراتب، بر کرامت انسان تأکيد دارند.

    سوم. نگاه عملگرايانه معطوف به کاهش درد و رنج آدميان: من معتقدم که به هيچيک از ده سؤال فلسفی مهمی که در ابتدا طرح کردم جواب قانع‌کننده‌ و خدشه‌ناپذيری نمی‌توان داد. يعنی مبانی نظری قاطع و چون و چراناپذيری وجود ندارند که براساس آنها بتوان حقوق بشر را از حيث نظری (theoretical) و معرفتی (epistemic) توجيه کرد. به هر يک از آن ده سؤال بيش از يک جواب می‌توان داد و برای هر يک از آن جواب‌ها هم می‌توان استدلال يا استدلالهايی آورد ولی هيچيک از آن استدلالات چنان قوی و قاطع نيست که مدعای خود را بر کرسی بنشاند و مدعيات مخالف را به کلی از ميدان به در کند. از اين رو، من به هيچيک از آن سؤالات نمی‌پردازم، بلکه می کوشم نشان دهم که ما بايد بنا به دلايل عملگرايانه (pragmatistic)، هم تفسيری از حقوق بشر داشته باشيم که دين را، به طور کلی، انکار نکند و هم تفسيری از دين داشته باشيم که حقوق بشر را، به طور کلی، نفی ننمايد. به عبارت ديگر، به اعتقاد من اگر بخواهيم از درد و رنج انسانها بکاهيم چاره ای نداريم جز آنکه همچون فيلسوفان پراگماتيست امريکايی‌ نظير ويليام جيمز (William James) و جان ديويی (John Dewey) تفسيری عملگرايانه از دين به دست دهيم که حقوق بشر را بپذيرد و نيز موازين حقوق بشر را چنان بفهميم که دين را به طور کلی طرد و نفی و حذف نکند. اين رويکرد نفياً و اثباتاً به مبانی نظری توجيه‌گرانه حقوق بشر و نيز به مبانی نظری اثبات کننده‌ی حقانيت دين، به طور کلی، هيچ کاری ندارد. من فقط به کاستن از درد و رنج‌های بشر می‌انديشم و سخنم اين است که برای آنکه از درد و رنج‌های بشربکاهيم لاجرم بايد تفسير خاصی از دين و تفسير خاصی از حقوق بشر به دست دهيم.

    چهارم. نياز دين به حقوق بشر: تفسير ما از دين نبايد نافی حقوق بشر باشد. چرا که:

    ۱) تجربه، اعم از تجربه‌ی نوع بشر در طول تاريخ و تجربه‌ی فرد بشری در طول عمر خود، نشان داده است که برخورداری از اين حقوق شرط لازم (هرچند، نه کافی) داشتن يک زندگی سالم و لذتبخش است. هم تجربه‌ی مثبت، يعنی تجربه‌ی کسانی که از اين حقوق برخوردار بوده‌اند، و هم تجربه‌ی منفی، يعنی تجربه‌ی کسانی که از اين حقوق محروم مانده‌اند، نشانگر آن است که بدون اين حقوق زندگی مطلوب ما آدميان امکان تحقق ندارد. دين نمی‌تواند به چيزی که حداقل شرط لازم برای يک زندگی مطلوب، لذتبخش و سالم است روی خوش نشان ندهد و آن را طرد و نفی کند.

    ۲) در سلسله مراتب نيازهای آدمی (مثلاً در هرم نيازهای ابراهام مزلو، روانشناس امريکايی (۱۹۷۰-۱۹۰۸))، هميشه حقوق بشر تأمين‌کننده‌ی آن دسته از نيازهايی بوده است که در سلسله مراتب نيازها جزو نيازهای پايين‌تر و طبعاً بسيار نيرومندترند (مثل نيازهای جسمانی و فيزيولوژيک و نيازهای مربوط به ايمنی و امنيت خاطر) و دين تأمين‌کننده‌ی آن دسته از نيازهايی است که جزو نيازهای بالاتر و به تبع متأخرترند (مثل نياز به خود-شکوفايی). از اين رو، حقوق بشر، خواه حقوق بشر اقتصادی ـ اجتماعی، و خواه حقوق بشر سياسی ـ بين‌المللی بر دين تقدم دارند، يعنی تا نيازهايی که حقوق بشر ضامن تأمين آنهاست برآورده نشوند نيازهايی که دين ناظر به آنها است پديد نمی‌آيند. بنابراين، دين نمی‌تواند به حقوق بشر بی‌توجهی کند، چرا که با اين کار مانع از آن می شود که نيازهای عالی‌تر بشر که او را نيازمند به دين می کند شکوفا شود.

    ۳) حقوق بشر تنها ملاک و ميزانی است که همه‌ی انسان‌ها، علی‌رغم تنوع و اختلاف فراوانی که قلمرو دين دارند، در مورد آن توافق نظر دارند. عدم توجه به حقوق بشر به معنای محروم کردن انسان‌ها از تنها چيزی است که می‌تواند جلوی اعمال ظلم و ستم بر آنان را بگيرد. دين که به کرامت ذاتی انسان‌ها تأکيد می‌ورزد نمی‌تواند يگانه محکمه‌ای را که در آن می‌توان از تضييع حقوق انسانی و هتک حرمت آدميان جلوگيری کرد. تعطيل چنين محکمه و دادگاهی به قيمت نفی کرامت انسانها تمام می‌شود.

    پنجم. نياز حقوق بشر به دين: تفسير ما از حقوق بشر نبايد نافی دين باشد، زيرا:

    ۱) اين اديان هستند که بسياری از احساسات و عواطف موافق حقوق بشر و مخالف نقض حقوق بشر را در پيروان خود می‌پرورانند. اديان و مذاهب با تأکيد بليغی که بر عدالت، عشق، و شفقت نسبت به انسان‌ها دارند در آدميان احساسات و عواطف ارزشمندی نسبت به همنوعان خود (و حتی نسبت به حيوانات و گياهان) پديد می‌آورند و از اين حيث می‌توانند بهترين ضامن و تأمين‌کننده‌ی رعايت حقوق بشر باشند. در اکثريت قريب به اتفاق اديان و مذاهب متدينان و مؤمنان نگاه مثبتی به رعايت حقوق بشر دارند. از اين رو، نفی و طرد دين به معنای از ميان برداشتن بخش عظيمی از احساسات و عواطفی است که به کارِ حقوق بشر می‌آيد.

    ۲) اديان و مذاهب يکی از موجه‌ترين و مقبول‌ترين تبيين‌ها را برای حقوق بشر ارائه می‌کنند. البته در جهان سکولار چه بسا هر انسانی صرفاً از آن حيث که به گونه زيست شناختی انسان متعلق است واجد حقوق بشر است. اما، در عين حال، اديان و مذاهب می‌توانند همين حقوق بشر را براساس ديگری تبيين کنند و انسان‌ها را از آن حيث هم که به اعتقاد ايشان مخلوق خالق واحدی هستند و در پيشگاه او با هم برابرند و به يکسان مورد عطوفت او قرار دارند صاحب حقوق واحد و مشترکی بدانند. با توجه به اينکه غالب انسان‌های روی زمين به دينی از اديان اعتقاد و التزام دارند، چرا اين پشتوانه‌ نظری را از حقوق بشر بگيريم؟

    ۳) اگر حقوق بشر به دين بی‌اعتنايی ورزد، بسياری از دين باوران به آن بدگمان خواهند شد. دليل آنکه حکومت‌های دينی ناقض حقوق بشر مدام از خاستگاه‌های غيردينی و بلکه ضددينی حقوق بشر دم می‌زنند اين است که می‌خواهند مردم دين باور را نسبت به حقوق بشر و مدافعان آن بدگمان کنند و از اين راه از ميزان مخالفتهايی که با رفتارهای ناقض حقوق بشر آنها می شود بکاهند. مدافعان حقوق بشر نبايد اجازه دهند که دفاع از حقوق بشر دفاع از پديده ای غيردينی يا ضددينی تلقی شود. اين کار موجب می شود که افراد و نهادهايی که با ظاهری دينی و مقدس مآبانه به نقض حقوق بشر اقدام می کنند، دست خود را گشوده تر ببينند.

    ششم. چه قرائتی از دين با حقوق بشر سازگار است؟

    به نظر می رسد که قرائتی از دين با حقوق بشر سازگار است که شرايط زير را داشته باشد:

    الف- بپذيرد که آنچه در قران (و احاديث) آمده است ثبت و ضبط يک فرآيند (process) است. اگر قبول کنيم که محتويات قرآن (و احاديث) تصويرگر و گزارش کننده يک فرآيند است دو نتيجه حاصل می شود:

    ۱- فقراتی از قرآن برای حل مسائل و مشکلات موضعی (local) در مقطع خاصی از تاريخ و جغرافيا بوده است ، نه برای حل مسائل ازلی و ابدی و جهانشمول (universal). مقتضای اين سخن آن است که آن فقرات قرآن فقط به کار زمان و مکان خاصی يا هر شرايطی که عيناً شبيه آن زمان و مکان خاص است می آيد. بسياری از تضادهايی که ميان قرائتهای بنيادگرايانه و حتی سنتگرايانه از دين از يک سو و حقوق بشر از سوی ديگر وجود دارد اين است که اين قرائتها دست به تعميم نابجا زده اند و گمان کرده اند که همه احکام قرآن همه جايی، و هميشگی و جهانشمول است، و در نتيجه به خطا احکام مقطعی و موضعی را به همه زمانها و از جمله زمان حاضر، تسری داده اند. حاصل اين کار پيدايش احکام وجدان ستيز و عقل ستيزی است که با حقوق بشر امروزين سازگاری ندارد.

    ۲- با تأمل در احکام مذکور در قرآن، می توان بدون جهتگيری (bias) نامطلوب و پيشداوری گمان زد که اگر فرآيندی که احکام قرآن در آن پديد آمده اند ادامه می يافت و به روزگار ما می رسيد احکام قرآن چه تطور و تحوّلی يافت. اجتهاد زنده و پويا، اگر معنايی داشته باشد، جز همين نيست.

    فقط احکام عقل نظری اند که اگر صدق داشته باشند صدق ازلی و ابدی دارند، و اگر کذب داشته باشند کذب ازلی و ابدی خواهند داشت. “سقراط استاد افلاطون است” صدق ازلی و ابدی دارد و “افلاطون استاد سقراط است” کذب ازلی و ابدی دارد. اما احکام عقل عملی اولاً- صدق و کذب ندارند، بلکه کارآمدی و ناکارآمدی دارند، و ثانياً- کارآمدی و ناکارآمدی شان ازلی و ابدی نيست، بلکه موقت است، زيرا احکام عقل عملی برای رفع مشکلات صادر می شوند و هر مشکلی، در واقع، مشکل يک وضع (situation) و حال خاص، در يک بافت خاص (context) است و وقتی که آن وضع و حال و بافت از ميان برخيرد حکم عقل عملی کارآمدی خود را از دست خواهد داد. “اين غذا را بخور” يا “آستين دست را بالا بزن” يا “ساکت باش” همه احکام عقل عملی اند و هر کدام در وضع و حال و بافت خاصی کارآمد است و در ساير شرايط کارآمدی ندارد.

    ب – همچنين قرائتی از دين که با حقوق بشر سازگار است بايد بپذيرد که اسلام، و اساساً هر دينی، به مراتب بيش از آنکه به اعمال ظاهری اهميت بدهد دغدغه باطن و درون را دارد و بنابراين تفسير درست از قرآن (و روايات) تفسير عرفانی (يا به تعبير بهتر، سير و سلوکی) است، نه تفسير فقهی. در تفسير فقهی، همه اهتمام ها معطوف به اين است که اعمال ظاهری و بدنی چگونه باشد يا نباشد تا با ضوابط و معيارهای شريعت سازگارافتند. گويا تمام هويت انسان و ارزش آن هويت در اعمال جسمانی و درست و نادرست اين اعمال منحصر است. و حال آنکه پيامبر اسلام يگانه هدف بعثت خود را تتميم مکارم خلق و خوی انسان ها دانسته است (انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق) (ميدانيم که در زبان عربی کلاسيک، “اخلاق” جمع “خلق” و به معنای character روانشناختی است، يعنی منش درونی انسانی). بنابراين، برخلاف رأی فقها و فقه زدگان، نبايد برای صورت و ظاهر اعمال ارزش و اهميت و ثبات قائل شد، بلکه بايد بر وفق مشرب عارفان و اهل سير و سلوک، هر عملی را بر مبنای ميزان تأثير مثبتی که بر منش دورنی انسان دارد ارزيابی کرد. تا وقتی که عمل بدنی و ظاهری، به تتميم مکارم اخلاقی ياری می رساند بايد به آن ادامه داد، و وقتی که اين ياری از ميان برخاست جمود بر آن عمل خلاف خرد و نقض غرض است. جمود بر اعمال ظاهری به ثبات احکام می انجامد و ثبات احکام، حقوق بشری امروزين را نقض می کند.

    رجوع منصفانه به قرآن نيز نشان می دهد که از منظر قرآنی باطن انسان به مراتب مهمتر از ظاهر اعمال اوست. به اين نمونه های قرآنی که اندکی از بسيارند توجه کنيد: نماز را به پای دار، زيرا نماز از زشتی و ناپاکی باز می دارد و ياد خدا از نماز هم بزرگتر است(عنکبوت،۴۵) (نماز که عملی ظاهری است برای خاطر دوری از زشتی و ناپاکی مورد امر واقع می شود، و از آن مهمتر ياد خدا، که امری درونی و باطنی است، از نماز مهمتر تلقی می شود)، به اين جهت روزه بر شما واجب شده است که اميد می رود پرواپيشه شويد(بقره، ۱۸۳)؛ هرگز گوشت ها و خون های قربانی ها به خدا نمی رسد اما پرواپيشگی شما به ساحت او می رسد(حج،۳۷)؛ تا شما را بيازمايد که کدامتان کار بهتر می کنيد(هود، ۷) ( نه کار بيشتر که به کميت مربوط می شود و ظاهرگرايانه است). قرآن حتی به کميت انفاق هيچ اهميتی نمی دهد (که مقتضای نگرش ظاهرگرايانه اهميت دادن به آن است)، بلکه اهميت انفاق را به اين می داند که از چيزهايی که دوست می داريم انفاق کنيم تا تطهير درونی شده باشيم؛ به نيکی نخواهيد رسيد مگر اينکه از آنچه دوست داريد ببخشيد(آل عمران،۹۲)

    ج – قرائتی از دين که با حقوق بشر سازگار است بايد بپذيرد که اسلام اعمال ظاهری را نيز به دو دسته بزرگ تقسيم می کند: اعمال شعائری و مناسکی (ritual) و اعمال اخلاقی (moral). و از اين ميان به دسته دوم اهميت بسيار بيشتری می دهد. حدود و قصاص و ديات که بيشترين مخالفت و تضاد را با حقوق بشر امروزين دارند از اعمال شعائری و مناسکی اند. اگر اعمال و مناسک را در بستر اخلاقی مناسب قرار دهيم خواهيم ديد که بسيار تلطيف می شوند. اما هروقت که صورت خشونت آميز به خود می گيرند بايد حکم کنيم که از بستر اخلاقی خود جدا شده اند.برای مثال، درست است که قصاص عملی خشونت آميز است و قرآن آن را جائز دانسته است، اما در عين حال، قرآن صريحاً تذکر می دهد که اگر عفو کنيد (و قصاص نکنيد) بهتر است. اگر کسی اعمال اخلاقی، مانند عفو و بخشايش، را در قرآن بجد بگيرد،در عين آنکه ممکن است که خود را صاحب حق قصاص بداند، اما از اعمال اين حق صرف نظر می کند: آشتی بهتراست(نساء،۱۲۸. در مورد امور خانوادگی). در آيات بقره،۲۳۷ و نساء،۱۴۹ و تغابن، ۱۴ تأکيد می شود که از ظلم هايی که ديگران در حق شما کرده اند صرف نظر کنيد و در گذريد.

    هفتم. چه مؤلفه هايی از اسلام به حقوق بشر کمک می کنند؟

    قبل از جوابگويی به اين سوال، توجه به ۳ نکته اهميت بسيار دارد:

    الف- بسياری از مؤلفه هايی که در اسلام به حقوق بشر کمک می کنند اختصاص به اسلام ندارند و در ساير اديان و مذاهب نيز وجود دارند. اگر سخن را به مؤلفه هايی که به اسلام اختصاص دارند منحصر کنيم چيز چندانی پيدا نخواهيم کرد. البته چون اين مؤلفه ها علاوه بر اديان ديگر، در اسلام نيز يافت می شود، می توان آنها را به اسلام نيز نسبت داد.

    ب- بسياری از مؤلفه هايی که به تحقق و تضمين حقوق بشر کمک می کنند در اصل از دل اديان و مذهب برآمده اند، اما امروزه چندان در فرهنگ جديد جذب و حل شده اند که بسياری افراد ريشه های دينی آنها را از ياد برده اند. مثلاً مفهوم “برادری همه انسان ها” که در انقلاب فرانسه نقش مهمی ايفا کرد در اصل مفهومی دينی است: اگر انسان ها را فرزندان خدای واحدی ندانيم چگونه می توانيم آنها را با يکديگر برادر( و خواهر) بدانيم؟

    ج – همچنين اسلام (و بسياری از اديان ديگر) عناصری وجود دارد که به تحقق و تضمين حقوق بشر ياری مؤثری می رساند. مايلم در اينجا به فهرست کوتاهی از اين قبيل عناصر مساعد با حقوق بشر به دست دهم:

    ۱- اسلام بر عدالت تأکيد بسيار دارد: آيات شوری،۱۵؛ نساء،۳ و ۱۳۵؛ مائده،۸؛ انعام،۱۵۲؛ بقره، ۲۸۲؛ مائده ،۹۵ و ۱۰۶؛ طلاق،۲؛ نساء ۵۸:نحل،۷۶ و ۹۰؛ هجرات،۹ تأکيد اسلام بر عدالت را نشان می دهند.

    ۲- اسلام بر رحمت تأکيد بسيار دارد: اولاً- اسلام بر “رحمت الهی” بسيار تأکيد می ورزد، و قرآن به مؤمنان می آموزد که خدا رحمت را بر خود واجب ساخته است (انعام،۱۲ و ۵۴). در مهمترين ذکراسلامی يعنی “بسم الله الرحمن الرحيم” دو صفتی که بلافاصله پس از ذکر نام الله برای خداوند برشمرده می شود “رحمن” و “رحيم” است. در بيش از ۳۲۰ موضع قرآن خدا به اين صفت متصف شده است. از سوی ديگر غايت حيات اسلامی تخلق به اخلاق الله يا تشبّه بالله است. يعنی مسلمان بايد بکوشد تا حدّ امکان خلق و خوی الهی بپذيرد. بنابراين، صاحب رحمت شدن از جمله غايات مهم زندگی معنوی يک مسلمان است. روشن است که انسان صاحب رحمت حقوق همنوعان خود را با وسواس پاس می دارد.

    ۳- در اسلام تنها چيزی که مايه برتری يک انسان برانسان ديگراست فضيلت تقوا است. البته صاحب تقوا شدن نيز آدمی را نزد خداوند گرامی تر می کند(ان اکرمکم عندالله اتقيکم)، نه آنکه پاره ای امتيازات حقوقی برای او فراهم آورد. اين امر می تواند به نوعی برابری گرايی (egalitarianism) حقوقی بينجامد.

    ۴- اسلام بر رعايت قراردادها تأکيد دارد، و هيچ گونه تخطی از پيمان را برنمی تابد.

    ۵- اسلام هرگز به چيزی بيش از معامله به مثل رضا نمی دهد. اگر کسی به ديگری ظلمی کرد آن ديگری هرگز حق ندارد سر سوزنی بيش از ظلمی که به او شده است مقابله کند. تازه در تعاليم اسلامی بدون استثنا عفو و بخشش بهتر از انتقام و تقاص جويی دانسته شده است.

    ۶- اسلام بر مسووليت فردی تأکيد دارد و بنابراين مطلقاً اجازه نمی دهد که کسی را به خاطر جنايتی که ديگری مرتکب شده است، مجازات کنند. در اسلام، هر کسی فقط کيفر کاری را می بييند که خود مرتکب شده است.

    ۷- اسلام شديداً با تروريسم مخالفت است. پيامبر اسلام فرموده است: لافتک فی الاسلام (در اسلام ترور جايی ندارد).

    ۸- اسلام به هيچ وجه اجازه کشتن غير نظاميان را نمی دهد.

  112. Ба Зариф дар бораи хутелҳои Дубай:

    Дусти азиз, на танхо ракси араби, ки бисёр аносири дигари фарханги арабии пеш азисломӣ то имрӯз зинда аст. Бархе аз ин суннатҳо ба унвони “суннати паямбар” вориди ислом шуда ва аз маҳдудаи аъроб берун рафта ва дар замон истеъмори араб бар миллатҳои дигар низ тахмил шудаанд.

    Аз муҳиммтарин суннатҳои араби, ки имруз бунёдҳои исломро ташкил медиҳанд, ҳачч ва рузаи рамазон ва хатна ва салот ва гайраанд.

    Ҳачч қабл аз ислом ҳам вучуд дошт ва Каъба пеш аз ислом низ миёни арабҳо макони аслии зиёрат буд ва дар он чо худоён ё бутҳои сангии қабилаҳои араб нигаҳдори мшуданд ва арабҳо дар мавсимҳои мухталиф ба ҳачч мерафтанд.Зимнан, қабилаи Қурайш нигаҳбон ва мудирони каъба буданд.

    Тибқи бархе осор, рузаи Рамазон низ пеш аз ислом вуҷуд дошта ва аъроб дар моҳҳои гуногун дар мавориди мухталиф рӯза мегирифтанд. Бархе аз ин моҳҳо моҳҳои ҳаром махсуб мешуданд ва дар он амон чангидан мамнӯъ буд.

    Хатна, бар асоси осори исломӣ аз замони Иброҳим боқи мондааст ва он дар миёни яҳудиён низ роиҷ буд ва ҳаст. Аҷиб ин ки, хатна танҳо ба мардҳо марбут намешавад, балки занони араб низ хатна мекарданд ва имрӯз ҳам хатнаи занон яке аз мушкилоти фоҷеъабори ҷинсиятӣ дар миёни мусалмонони араб ва африқои аст ва ҳар сол наздики 2 милён зан онро таҷруба мекунанд.

    Саҷда ба тарафи Каъба дар ҳангоми намоз, низ ба ҳамон расмии арабии ҳаҷҷ бармегардад. Дар каъба санге сиёҳ гузошта шудааст, ки нишонае аз сангпарастии аъроби даврони ҷоҳилия аст. Албатта мусалмонон онҷоро хонаи Худо медонанд ва он сангро муқаддас мешуоранд, вале радд мекунанд, ки ин сангро мепарастанд. Вале худашон зартуштиёнро, ки ба суйи оташ, хуршед ё рушнои намоз мебаранд (ҳарчанд мисли мусалмонон саҷда намекунанд, яъне сар ба замин намезананд), оташпараст мехонанд. Ҳидуҳо ва буддоиёнро низ бутпараст мехонанд, ҳарчанд онҳо низ танҳо символ ҳастанд. Баракс агар масеҳиён ба суйи пайкараҳои Масех дар калисоҳо намоз мебаранд, аз баски онҳо “аҳли китоб” хонда шудаанд, онҳоро бутпараст намегуянд, балки мегуянд, пайравони Масеҳ.

    Ин, яъне меъёрҳои дугона ё ба забони русӣ “двойные стандарты”, ки дурустарин вожа барои он дар забони форсӣ “дурӯйи” мебошад.

    Ҳамчунин, бисёре аз суннатҳои дигари арабӣ низ то имрӯз риъоят мешаванд, вале дар мавриди суннатҳои мардумони дигар ислом онҳоро мамнӯъ кардааст. Имрӯзҳо бархе муллоёни тоҷик ҳам Наврузро куфр эълом карда ва бархе охундҳои эронӣ низ дар пайи тахриби осори гузаштаи эронӣ ҳастанд. Харе ба номи Мутаххарӣ бар Фирдавсӣ метозад ва дар як суханронӣ мардуми Эронро барои ҷашни чоршанбеи сурӣ аҳмақ мехонад.

    Вале аъроб фарҳанги пеш аз исломии худро ҳифз кардаанд ва масалан то имрӯз сусмор мехуранд. Ё ҳамон рақсҳои арабӣ ҳануз ҳам роиҷ аст. Дар адабиёти араб мутолеъаи осори даврони ҷоҳилия мавқеъи намоёне дорад ва ҳатто шоъироне мисли Мутанаббӣ, ки алайҳи Муҳаммад ашъоре шигифтангез навиштааст, хонда мешавад. Вале бархе фарҳангиёни тоҷик, ки қаблан комунист буданд ва ҳоло дубора ба ислом часбидаанд, ҳар чи пеш аз исломро ботил медонанд ва ҳатто таърихи миллати тоҷикро аз Сомонӣ шуруъ мекунанд, ки аблаҳона аст.

  113. Фаромарз, ташаккур барои посухатон. Вале, рости гап, ман аз чаноби аллома Сайидюнус чавоб ё равшанй ба саволхоямро доштам. Чаро у ва тарафдоронаш хомушанд ва посух намедиханд? Шарт нест, ки ду чувол шархи норавшан нависанд, яъне бе кубро ва сугро. 5-6 чумла нависанд кофи аст.

  114. Зариф,
    Ин ки посух надодам, ба ин хотир буд, ки аслан ниёз ба посух надорад. Зеро мард, дини худро ба василаи хирадаш мепазирад, на бо амалкарди арабу аҷам. Агар як дин, дини ҳаққ бошад ва бо ақл созгор бошад, ва ҳамчунин хостгоҳи фитрӣ дошта бошад, дигар шумо 7 миллиарду чанд аҳолии кураи заминро бубинед, ки ҳамагӣ бар зидди он дин бошанд, боз он дин ҳаққонияташро аз даст намедиҳад.
    Ва ҳамчунин баръакс, агар як дин, дини ботил бошад; ба ин ки на бо ақл ҳамоҳанг бошад ва на бо нидои фитрат созгор, дар он сурат, агар 7 миллиарду чанд нафар аз мардумон ба он бигараванд, боз ҳам он дин, дине ҳаққ маҳсуб намегардад.
    Хотиррасон мекунам, ки ҳаққонияти як дин, ё адами ҳаққонияти он, доир мадори гароиш ва ё адами гароиши мардумон нест.
    Агар ин аъроби фосиқ чунинанд, ки дар гузашта ҳам чунин буданд, ва ба қавли худи Қуръони Карим: «Аъроб шадидтарини мардуми ҷаҳон дар нифоқу дурўӣ ҳастанд», ин далел намешавад, ки мо даст аз оини худ бардорем.
    Шумо гузаштаро нигаҳ кунед, ҳарчанд дини мубини ислом, зодгоҳаш арабист, вале 90 дар сади пешоҳангон ва донишмандони ин дини муқаддас, ҳамагӣ форсу тоҷиканд. Бубинед, соҳибони кутуби саҳеҳаи шашгона, ҳамагӣ аз форсҳоянд: Бухорӣ, Муслими Нишопурӣ, Абўдовуди Сиистонӣ, Насоӣ, Аҳмади Ҳанбали Марвазӣ Ва Тирмизӣ. Як араб байни инҳо пайдо мешавад?
    Комёб бошед.

  115. Сайидюнус менависад: 90 дар сади пешоҳангон ва донишмандони ин дини муқаддас, ҳамагӣ форсу тоҷиканд.

    Пас чаро пайгамбар аз арабхо интихоб шуд? Магар ягон порсигуйи арзанда набуд дар он замон?

  116. Зариф,
    Ҳоло ки посухатонро гирифтед, боз як пурсиши кудаконаи дигаре матраҳ мекунед. Магар паёмбариву нубуввату ҳаққу ботилу аз ин қабил умур, доир мадори нажоду миллату ранги пўстанд?
    Сухани шумо дуруст сухани як масеҳии аврупоиро монад, ки гўяд: “Магар як нафар аврупои набуд, ки аз бароямон “Худо” интихоб гардад? Чаро “Худои мо” яҳуди аст?”
    Фарз кунед, ки ҳазрати Муҳаммад (с) порсигўй буд? Оё дар он сурат қабулаш доштед, ё ин ки дунболи як баҳонаи дигаре будед?
    Ҳамин гуна ишколот ва баҳонаҳо аз забони яҳудиёну масеҳиёну мушрикони замони Паёмбар (с) зиёд нақл мешуданд. Шумо нигоҳе ба Қуръон афканед: Яҳудии нажодпараст мегуфт: Чаро ин паёмбар яҳуди нест? Масеҳи мегуфт: Чаро ў Инчили нест? Он мушрики бехирад ҳам мегуфт: Чаро ин паёмбар, ба бутони мо баду беро мегўяд?
    Посухи Қуръон аз забони паёмбар (с) ҳам ин буд, ки эй мардумон! Ман паёмбар барои ҳамаи шумоям, ва меъёри бартари дар ислом, на ранги пўст аст ва на нисбати нажоди ва на чизе дигар, балки танҳо меъёри бартари, ин парҳезгори ва мизони тақвои шумост.
    Тоза, имрўз башари мутамаддин мефаҳмад, ки як инсон аз инсоне дигар фарқе надорад чуз ба василаи ахлоқу рафторҳои волои инсони.
    Худоро шукр, ки ачдоди мо форсон дар он рузгор, на мисли яҳуди нажодпараст буданд, ва на мисли масеҳи дунболи имтиёзоте дигар, ва на мисли он аъроби бехирад баҳоначў, балки диданд, ки ин оини чадид (ислом), дуруст ҳамон мегўяд, ки сиришти эшон мехоҳад, бинобар ин бо як дили гушод ба истикболаш рафтанд, ва ин ҳама хадамот дар роҳи густариши ин оини яктопарасти аз худ нишон доданд, ва дар муқобил, ин оин ҳам барои пешрафту номвар шудани миллати мо саҳим буд. Шумо нигоҳ кунед, дар як муддати на чандон тўлони, тамоми аркони давлату хилофат дар он замон (замони аббосиён) ба дасти форсон идора мешуд.
    Ҳоло ин аст посухи мо, комёб бошед.

  117. Зариф,
    Масъалаи дигар он ки агар мехоҳед дунболи оине бошед, ки ҳатман оварандааш порсигўҳ бошад, чунин оине вучуд дорад. Ва он, оини зардушти аст. Биравед ва ба он бигароед, касе монеи шумо нест.
    Воқеан, на танҳо шумо, балки ҳар кас хост, ки оинашро ҳам аз диди нажоди баргузинад (ва коре ба ҳаққу ботил будани он, ва ё бо хирад созгор будан ё набудани он надошта бошад), бифармояд аз ин пас хештанро зардушти эълом дорад, ва бо зардуштиён иншоаллоҳ дар охират маҳшур гардад. Касе ба шумо эътирозе надорад. Ва ё аслан, пойбанд ба ҳеч дине набошед, аслан бедин бошед, касе коре ба шумо надорад.
    Магар имрўз қарни 21, қарни озодии мутлақи баёну аз ин қабил умур нест? Имрўз касоне худро шайтонпараст медонанд, ва касе ҳам зоҳиран, монеашон нест.
    Ҳоло ки чунин аст, ло ақалл зардушти беҳтар аз шайтонпарастист, ва амсоли шумо бифармоед, аз ин пас оини ачдоди 1400 қабл аз хешро баргузинед, ва коре ҳам ба исломи азизи мо надошта бошед. Агар ислом барои шумо нописанд аст, бигузор бароятон чунин бошад. Аммо бидонед, ки дигароне аз чумла ачдоди шумо дар тули 1400 сол, бар ин оин буданд, ва ифтихор ҳам мекарданд, ки мусалмон буданд.
    Бинобар ин агар пурсиши мантиқи перомуни ислом ва маорифи он дошта бошед, матраҳ кунед, вагарна дунболи ин ки чаро ин порсигўй нест, ва чаро чунин асту чунон… посух ҳамон аст, ки арз шуд, ки бифармоед зардушти, ё қабл аз зардушти дар сарзамини мо оини бутпарасти ҳам буда, онро ҳам метавонед баргузинед. Агар қабл аз он ҳам (масалан 5 ё 6 ҳазор сол пеш) оини дигаре ҳам доштанд, пайдо кунед, ва онро эҳё кунед, ва иншоаллоҳ ки бо ҳамонон дар охират маҳшур гардед.
    Комёб бошед.

  118. Сайидюнус менависад:

    /////Ҳамин гуна ишколот ва баҳонаҳо аз забони яҳудиёну масеҳиёну мушрикони замони Паёмбар (с) зиёд нақл мешуданд. Шумо нигоҳе ба Қуръон афканед: Яҳудии нажодпараст мегуфт: Чаро ин паёмбар яҳуди нест? Масеҳи мегуфт: Чаро ў Инчили нест? Он мушрики бехирад ҳам мегуфт: Чаро ин паёмбар, ба бутони мо баду беро мегўяд?//////

    Ва боз:

    /////Посухи Қуръон аз забони паёмбар (с) ҳам ин буд, ки эй мардумон! Ман паёмбар барои ҳамаи шумоям, ва меъёри бартари дар ислом, на ранги пўст аст ва на нисбати нажоди ва на чизе дигар, балки танҳо меъёри бартари, ин парҳезгори ва мизони тақвои шумост.////

    Бубинед, афкори зидду нақизро: Аввал мушрикро “бехирад” мегуяд, ва боз меояд ва мегуяд, ки “танҳо меъёри бартарӣ парҳезгорӣ ва мизони тақвои шумост”.

    Агар як мушрик парҳезгор бошад чи? Албатта боз ҳам аз назари ислом ӯ бад аст, вамеъёри ислом на неку бад будани инсонҳо, балки мусалмон ё ғайримусалмон будани онҳост.

    Аз ин рӯ бисёре аз фармудҳои ислом бо мавозин ва арзишҳои имрӯзи башарӣ созгор нестанд.

    Масалан эъломияи ҳуқуқи башар, ки ҳамаи мавозини байналмилалӣ ва қавонини кишварҳо бар мабнои он вазъ карда мешаванд, инсонҳоро сарфи назар аз дин ва бединӣ, имон доштан ба ин ё он дин, БАРОБАР медонад, аммо охундакҳое бо зери по гузоштани ин санади муътабар, ҳамчунон миёни мусалмон ва ғайримусалмон тафовут ва табъиз қоил мешаванд, ва нобоваронро бехирад мехонанд ва ҳар душноми дигареро бар онҳо раво медоранд ва ҳатто нисбат ба онҳо дар тамоми умур муртакиби табъиз мешаванд.

  119. Фаромарз,
    Айнаки дар чашм гузоштаатонро канор зада, сипас номаҳои ин чонибро мутолеа кунед, вагарна он айнак намегузорад матлабро чуноне ки ҳаст бубинед, балки ҳамон тавре ки он айнак нишон медиҳад, мебинед.
    Комёб бошед.

  120. Сайидюнус,

    Шояд ман айнакам нодуруст мебинад, аммо мутмаин бошед, мушкили шумо фаротар ё жарфтар аз айнакатон аст. Шумо бояд зеҳн ё наҳваи тафаккури худро тағйир бидиҳед, то ба масоил нигоҳи бетарафона ва беғаразона дошта бошед.

    Зимнан, ончи дар бораи ниёкони худ ва мубориза онҳо бо коммунисм гуфтед, собит мекунад, ки шумо дар мавриди комунизм ва бехудойӣ ва ҳамин тур бединӣ ва ё доштани дину имони дигар, бе ғараз андеша намекунед. Решаи таъассуби шумо нисбат ба мушрикону бединон ё дигардинон дар ҳамон чизҳоест, ки гуфтед.

  121. Фаромарз,
    Мушкили шумо ҳамон тавре ки пештар ҳам гуфта будам, ин аст, ки шумо бо як пешфарзи хоссе вориди баррасии мавзўъ мешавед. Ва ба иборати дигар: бо як айнаки хоссе ба масоил нигоҳ мекунед. Ва он пешфарз ин аст: “Рўй овардан ба дин, яъне канор задани дониш”. Ин як пешфарзе аст, ки худ ниёз ба исбот дорад. Ва шумо ва амсоли шумо низ чашббаста онро пазируфтааед. Ва ин ҷониб итминони комил дорам, ки ҳеҷ далеле ҳам (гар чи як то) бар ин муддао надоред.
    Агар имрўз миёни фалосифаи исломӣ бо бархе аз фалосифаи секулори ғарбӣ ва ё ғарбзадаҳо (ки чашбаста гуфтори ғарбиёнро мепазиранд) ҷанҷол ҳаст, рўи ин нест, ки исломиҳо диндор, ва онон бедин ва ё худонобовар бошанд, балки ҷанҷол сари чизҳое дигар аст. Вагарна ағлаби онон ҳам имонгаро ҳастанд, бо ин тафовут ки мегўянд: “дин гилеме дорад, ва набояд пояшро фаротар аз он гилем гузорад”. Ба иборати дигар, ҷанҷол сари “густараи дин” аст, ки то куҷо ва то чӣ ҳад, ҳаққи сухан ё дахолат дар умурро дорад.
    Масалан, ҳамин ҷаноби Энштейн, ки донишмантар аз он дар қарни 20 суроғ надорем, як инсони комилан имонгаро ва динбовар буд, мунтаҳо динаш, он дине, ки марсум дар калисо аст набуд, балки як нигарише хосс ба дин дошт. Вагарна ҳатто як калом ҳам аз ҷониби ў дар мавриди инкори Худо ё масъалаи паёмбарӣ шунида нашудааст. Балки баръакс дар таъйиди вуҷудт офаридгор аз ў сухане фаровон дорем. Агар бихоҳед даҳҳо шоҳид аз суханонаш меоварам.
    Ва ё ҳатто ҷаноби Дарвин, як инсони динбовар буд, вале дидгоҳаш бо арбоби калисо фарқ дошт. Масалан, ў мўътақид ба таслим дар баробари “мутуни динӣ” набуд. Мегуфт: Ҳамаи ин мутун, мутобиқ бо додаҳои маърифатии замони Исои Марям (а) аст. Набояд ба зоҳири ин мутун пойбанд бошем, балки лозим аст ба гавҳари он пай барем. Мўътақид буд, ки Худо ҳам агар бо Исо (а) сухан гуфта ва ба ў ваҳй фиристода, мутобиқи ҷаҳонбинии ҳамон аср бо ў сухан гуфта. Агар бихоҳед суханони ўро ҳам шоҳид меоварам.
    Бинобар ин, боре дигар аз шумо хоҳиш мешавад, дар довариҳо некў тафаккур кунед, саросема нашавед, масаъала чунин нест, ки иддао мекунед.
    Ва аммо дар робита бо яке дигар аз довариҳои аҷулонаи шумо. Шумо иддао доред, ки шояд ин ҷониб пештар суп-сурх коммунист будаам. Худоро шукр, на танҳо худам, балки дар ҳафт пушту пешам ҳам як нафар коммунист пайдо намекунед. Аз ин лиҳоз, хотиратон ҷамъ. Хонаводаи мо дар шаҳри Истаравшан (Уротеппаи собиқ), як хонаводаи комилан маъруфу шинохташуда ҳастанд. На ин ки коммунисте дар хонаводаи мо пайдо кунед, балки аҷдоди ин ҷониб даҳҳо сол бо болшевикҳо мубориза карда, ва даҳҳо сол дар бадрақа дар Сибир ба сар бурдаанд то замони Маленков.
    Комёб бошед.

  122. Сайидюнус,

    Ҳарчанд Алберт Эйнштейн ба боварҳои мазҳабии мардум эҳтиром дошт, ва гоҳгоҳе суҳбатҳое дар бораи удо кардааст, вале дар матни навиштаҳои Эйнштейн “Худо”-и вай ба маънии ҳастӣ ва модда (материя) аст.

    Масалан, таваҷҷуҳ кунед:

    “I do not believe in a personal God and I have never denied this but have expressed it clearly. If something is in me which can be called religious then it is the unbounded admiration for the structure of the world so far as our science can reveal it. (Albert Einstein, 1954)”

    Яъне “Ман ба Худои дорои фардият/шахсият бовар надорам, ман инро ҳаргиз радд накардаам, балки барӯшани иброз доштаам. Агар чизе ҳаст дар ман, ки онро мешавад, “мазҳабӣ” таъриф кард, пас он таъаҷҷуб/алоқаи бекарон ба таркиби ҷаҳон то ҷоест, ки илми мо метавонад онро ошкор кунад.”

    Ҷойи дигар мегуяд:

    “I believe in Spinoza’s God who reveals himself in the orderly harmony of what exists, not in a God who concerns himself with the fates and actions of human beings. (Albert Einstein)”

    Э do not believe in a personal God and I have never denied this but have expressed it clearly. If something is in me which can be called religious then it is the unbounded admiration for the structure of the world so far as our science can reveal it. (Albert Einstein, 1954)

    I believe in Spinoza’s God who reveals himself in the orderly harmony of what exists, not in a God who concerns himself with the fates and actions of human beings. (Albert Einstein)

    “Ман ба Худои Спиноза бовар дорам, худое, ки худро дар ҳамоҳангии харчи ҳаст, ошкор мекунад, на бар Худое, ки бо сарнавиштҳо ва рафторҳои одамон сару кор мегирад.”

    Гузашта аз инҳо, дар моҳи майи соли 2008 номае аз Эйнштейн ба Эрик Гуткинд дар соли 1954 мунташир шуд, ки дар он Эйнштейн мегуяд, ки “Вожаи Худо барои ман беш аз инъикоси заъфу нотавонии инсонҳо нест.”

    Вай ҳамчунин мегуяд, ки “Инҷил маҷмуъе аз афсонаҳои шарифу писандида, вале ибтидоӣ (примитив) аст, ки сарфи назар аз тафосири гуногун, ҳар ойина кӯдакона ҳастанд.”

    Вай ҳамчунин ин боварро, ки гӯё яҳудиён мардуми баргузидаи Худо ҳастанд, мавриди танзу масхара қарор медиҳад ва мегӯяд, ки “яҳудиён, ки ман низ ба онҳо мутаъаллиқам, аз дигар мардумон тафовуте надоранд.”

    Лутфан номаи зер аз Эйнштейнро, ки ба инглисӣ тавассути Joan Stambaugh тарҷума шудааст, бихонед ва хоҳед фаҳмид, ки тафовути назари Эйнштейн бо Эрик Гуткинд дақиқан шабеҳи тафовути ман ва шумост:

    “… I read a great deal in the last days of your book, and thank you very much for sending it to me. What especially struck me about it was this. With regard to the factual attitude to life and to the human community we have a great deal in common.

    … The word God is for me nothing more than the expression and product of human weaknesses, the Bible a collection of honourable, but still primitive legends which are nevertheless pretty childish. No interpretation no matter how subtle can (for me) change this. These subtilised interpretations are highly manifold according to their nature and have almost nothing to do with the original text. For me the Jewish religion like all other religions is an incarnation of the most childish superstitions. And the Jewish people to whom I gladly belong and with whose mentality I have a deep affinity have no different quality for me than all other people. As far as my experience goes, they are also no better than other human groups, although they are protected from the worst cancers by a lack of power. Otherwise I cannot see anything ‘chosen’ about them.

    In general I find it painful that you claim a privileged position and try to defend it by two walls of pride, an external one as a man and an internal one as a Jew. As a man you claim, so to speak, a dispensation from causality otherwise accepted, as a Jew the priviliege of monotheism. But a limited causality is no longer a causality at all, as our wonderful Spinoza recognized with all incision, probably as the first one. And the animistic interpretations of the religions of nature are in principle not annulled by monopolisation. With such walls we can only attain a certain self-deception, but our moral efforts are not furthered by them. On the contrary.

    Now that I have quite openly stated our differences in intellectual convictions it is still clear to me that we are quite close to each other in essential things, ie in our evalutations of human behaviour. What separates us are only intellectual ‘props’ and ‘rationalisation’ in Freud’s language. Therefore I think that we would understand each other quite well if we talked about concrete things. With friendly thanks and best wishes

    Yours, A. Einstein

    http://www.guardian.co.uk/science/2008/may/13/peopleinscience.religion

  123. Мухтарам иштирокчиён, агар максад факат бахси беасос бошад пас боз10 000 сол бахс кунед ЯГОН натиче намеояд.
    Зеро ин бахсхо аз даврони пайдиши ин динхо Аз даврони хазрати Нух(А) ва Иброхими халил
    байни тарафдорони ТАВХИД ва мухолифини он давом доранд.
    Пешниход дорам ба чаноби Мухиддини Кабири,ки олиму донишмандони харду чонибро дар маркази “Диалог”-ашон чамъ кунему , акъидахои хамдигарро дар ин боб бишнавем ва поосухи бисьёр саволхоямонро бигирем.
    Ман интизори чавобатон. kawsar_1973@YAHOO.COM

  124. oqoi rustam jon somonai mara ham dar soitat navis lutfan .
    andesha.com

    andesha.com

    andesha.com

  125. Тарсам нараси ба каъба ай аъроби
    Он рох ки ту мерави ба туркистонаст !!!!

  126. Шумо аслан пайравони Ленину Слалину Фройд ва Карл Маркс(лаънати Худо бод ба хар яки инхо )хастед !!!Мухаммадикболи Лохури чунин фармудааст ;
    Харки б ошамъи Худо орад пуфу
    Шамъ кай сузад ,сузад пузи у .

  127. бахшиш аз бародарон инчо иштибохе аз ман шуд Дубайти на аз Мухаммадикбол балки аз Мавлави !!

  128. аниктараш инчост :
    Щамъи хакро пуф куни гар ай ачуз
    Хам ту сузи Хам сарат ай гандапуз
    Кай шавад дарё зи пузи саг начис
    Кай шавад хуршед зи пуф мунтамис..
    Харки б ошамъи Худо орад пуфу
    Шамъ кай сузад ,сузад пузи у .

  129. Хеч як аз Шумо барин бандахои аз Худо бехабар ба максад намерасед !!!! (Бахама дахл надорад )

  130. Щамъи хакро пуф куни гар ай ачуз
    Хам ту сузи Хам сарат ай гандапуз
    Кай шавад дарё зи пузи саг начис
    Кай шавад хуршед зи пуф мунтамис..
    Харки б ошамъи Худо орад пуфу
    Шамъ кай сузад ,сузад пузи у .

  131. Мухтарам табар теша лом мех бел фаромарз ва тарафдорони шумо агар хохед ки ба дини зардушт гузаред мархамат,Эхе бо кариб буд ки фаромуш кунам мелони дар оини зардушт чи кону коидахо аст якбор гушрас карда мемонам бояд ки хатман аз агар зандор набошед бояд занро аз байни оилаатон интихоб намоед яъне ки хатман бо хохар модар шахсони наздикатон хонадор шавед шарти дуюм харвакто ки оббози кардани бошед бояд ба оби оббози мекардагиатон мезаки гов аралш кунед шарти сеюм…………..

  132. Arabho barobari vurud ba sarzamini mo hama chizro be farq nobud mesokhtand
    Arabho tamadduni peshqadamu hazorsolai moro nobud sokhta khatu zaboni khudro zuran jori namudand.Onho dinu oini ajdodii moro az bain burda,dini khudro ba nomi Islom qabulonidand.Onho az jihati farhang, sokhtori davlatdori hazorsolaho az mo qafo budand.Binobar in onho zaminhoi obodu khurrami moro dida, qaboili ziyodero meobardand va onhoro in jo muqimi menamudand. Dar Khuziston, Khuroson langarho sokhta aholii ziyodero az mintaqai khud ovardand. Dar shahrho mahalahoi arabnishin paido shudand. To asri 10 hatto dar Qum arabho besh az tojikon budand. Ohista ohista zaboni arabi hukmron, zaboni ilm va farhang gardid.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: